Luận văn thạc sĩ công nghệ sinh học nghiên cứu nuôi khuẩn lam spirulina platensis bằng phương pháp sạch trong hệ thống kín với môi trường khoáng cơ bản từ nước biển

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích công nghệ sinh học nghiên cứu nuôi khuẩn lam spirulina platensis bằng phương pháp sạch trong hệ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Hồng Quanh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Chiến Phương
• Trường học: Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Nuôi Khuẩn Lam (Spirulina Platensis) Bằng Phương Pháp Sạch Trong Hệ Thống Kín Với Môi Trường Khoáng Cơ Bản Từ Nước Biển
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về Spirulina
• 2.2. Lịch sử phát hiện và sử dụng Spirulina
• 2.3. Phân loại học
• 2.4. Đặc điểm sinh học
• 2.5. Giá trị dinh dưỡng
• 2.6. Khoáng chất
• 2.7. Một số nghiên cứu về độc học
• 2.8. Các vi sinh vật có mặt trong dịch nuôi S. platensis bằng phương pháp hở
• 2.8.1. Động vật nguyên sinh
• 2.8.2. Các loại tảo khác
• 2.8.3. Động vật chân chèo (Rotifers)
• 2.9. Phương pháp thu hoạch
• 2.10. Một số ứng dụng của Spirulina
• 2.11. Tổng quan về nước biển
• 2.12. Thành phần nước biển
• 2.13. Sự thay đổi thành phần nước biển
• 2.14. Tổng quan về nước ót
• 2.15. Tổng quan về hệ thống nuôi Spirulina
• 2.16. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng lên sự phát triển của Spirulina
• 2.16.1. Giá trị pH
• 2.16.2. Cường độ ánh sáng
• 2.16.3. Chế độ đảo trộn
• 3. CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguyên vật liệu
• 3.2. Giống vi sinh vật
• 3.3. Môi trường Zarrouk
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Nghiên cứu khả năng tạo tủa trong môi trường nước biển với NaHCO3 (làm nguồn cung cấp C)
• 3.4.3. Nghiên cứu khả năng chống tạo tủa với KH2PO4 (làm nguồn cung cấp P)
• 3.4.4. Khảo sát nồng độ NH4Cl tối ưu cho sự phát triển của S.
• 3.4.5. So sánh sự phát triển của S. platensis trong môi trường nước biển với môi trường Zarrouk
• 3.4.6. Khảo sát sự tăng sinh của S. platensis ở các tỷ lệ nước biển và nước ót pha loãng khác nhau
• 3.4.7. Khảo sát khả năng tái sử dụng của môi trường nước biển
• 3.4.8. Khảo sát sự phát triển của S. platensis trong hệ thống kín (hệ thống quang sinh học - photobioreactor)
• 3.4.9. Khảo sát chế độ khuấy trộn thích hợp
• 3.5. Phương pháp phân tích
• 3.5.1. Xác định tốc độ tăng sinh bằng cách đo mật độ quang học
• 3.5.2. Phương pháp thu hoạch sinh khối
• 3.5.3. Phương pháp xác định trọng lượng khô
• 3.5.4. Xác định năng suất sinh khối
• 3.5.5. Xác định cường độ ánh sáng và độ truyền suốt của vật liệu làm hệ thống
• 3.5.6. Định lượng chlorophyll
• 3.5.7. Định lượng phycocyanin
• 3.5.8. Định lượng carotenoid
• 3.5.9. Định lượng carbohydrate
• 3.5.10. Định lượng đạm tổng số theo phương pháp Kjeldahl
• 3.5.11. Định lượng lipid bằng phương pháp Soxlet
• 3.5.12. Phương pháp xác định tổng nấm men nấm mốc
• 3.5.13. Xác định khả năng tạp nhiễm của một số loại tảo khác có trong môi trường nước biển
• 3.5.14. Phương pháp xử lý thống kê
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ BIỆN LUẬN
• 4.1. Kết quả xác định khả năng tạo tủa trong môi trường nước biển với NaHCO3
• 4.2. Kết quả xác định khả năng tạo tủa của KH2PO4
• 4.3. Kết quả khảo sát nồng độ NH4Cl tối ưu cho sự phát triển của S.
• 4.4. Kết quả so sánh tốc độ tăng sinh của S. platensis trong môi trường nước biển với môi trường Zarrouk
• 4.5. Kết quả khảo sát sự tăng sinh của S. platensis ở các tỷ lệ nước biển và nước ót pha loãng khác nhau
• 4.6. Kết quả nghiên cứu khả năng tái sử dụng của môi trường nước biển 100%
• 4.7. Kết quả khảo sát sự phát triển của S. platensis trong hệ thống kín
• 4.8. Kết quả khảo sát chế độ khuấy trộn thích hợp cho sự phát triển của S.
• 4.9. Kết quả phân tích thành phần dinh dưỡng và sắc tố của Spirulina
• 4.10. Đánh giá sơ bộ lợi ích kinh tế từ môi trường nuôi khuẩn lam bằng nước biển
• 4.11. Kết quả hiệu suất thu hoạch sinh khối
• 4.12. Kết quả xác định tổng nấm men nấm mốc
• 4.13. Kết quả xác định khả năng tạp nhiễm của một số loại tảo khác có trong môi trường nước biển
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về khuẩn lam Spirulina platensis

Khuẩn lam Spirulina platensis là một trong những loại tảo có giá trị dinh dưỡng cao, được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và dược phẩm. Loại tảo này có khả năng tự tổng hợp chất dinh dưỡng từ ánh sáng và khí carbon dioxide, nhờ vào quá trình quang hợp. Spirulina platensis đã được công nhận là một nguồn cung cấp protein phong phú và chứa nhiều vitamin, khoáng chất cần thiết cho sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy hàm lượng protein trong Spirulina có thể đạt tới 70%, cùng với nhiều acid amin thiết yếu, giúp cải thiện sức khỏe và tăng cường hệ miễn dịch. Việc nuôi trồng Spirulina bằng phương pháp sạch trong hệ thống kín sẽ giúp bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

II. Phương pháp nuôi trồng khuẩn lam

Nghiên cứu tập trung vào việc nuôi khuẩn lam Spirulina platensis trong môi trường nước biển, với sự bổ sung các khoáng chất như NaHCO3, KH2PO4, FeSO4, và NH4Cl. Những khoáng chất này không chỉ giúp tối ưu hóa sự phát triển của Spirulina mà còn giảm chi phí sản xuất. Việc sử dụng nước biển làm môi trường nuôi trồng có thể giúp giảm giá thành sản phẩm tới 53% so với môi trường Zarrouk truyền thống. Hệ thống nuôi kín được thiết kế để tối ưu hóa điều kiện ánh sáng và nhiệt độ, cho phép Spirulina phát triển tốt trong điều kiện nuôi tĩnh và có khuấy trộn. Chế độ khuấy trộn 5 lần mỗi ngày đã được xác định là phù hợp nhất cho sự phát triển của khuẩn lam, tiết kiệm chi phí năng lượng.

III. Đánh giá hiệu quả và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy Spirulina platensis có thể phát triển mạnh trong môi trường nước biển, với năng suất cao khi sử dụng tỉ lệ bổ sung nước biển từ 10% đến 50%. Môi trường nuôi trồng tái sử dụng nhiều lần mà không ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ nuôi trồng sạch trong hệ thống kín không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn đảm bảo tính bền vững cho môi trường. Sản phẩm từ Spirulina có thể được sử dụng trong chế biến thực phẩm, bổ sung dinh dưỡng, và các ứng dụng trong y học. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển ngành công nghiệp nuôi trồng tảo tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thực phẩm sạch và dinh dưỡng cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Spirulina platensis, một loại khuẩn lam cổ xưa xuất hiện trên Trái Đất khoảng 3,5 tỷ năm trước, được công nhận là nguồn siêu thực phẩm giàu dinh dưỡng và có giá trị y học cao. Theo Tổ chức Lương Nông và Y tế Thế giới, Spirulina có khả năng phòng chống suy dinh dưỡng và chống lão hóa, đồng thời cung cấp protein chiếm tới 60-70% trọng lượng khô, cùng nhiều vitamin, khoáng chất và sắc tố sinh học quan trọng. Tại Việt Nam, mặc dù Spirulina đã được nghiên cứu và sản xuất từ những năm 1970, giá thành sản phẩm vẫn còn cao do phần lớn nguyên liệu nhập khẩu, hạn chế khả năng tiếp cận của đại đa số người dân.

Nghiên cứu này tập trung vào việc nuôi khuẩn lam Spirulina platensis bằng phương pháp sạch trong hệ thống kín, sử dụng môi trường khoáng cơ bản từ nước biển đã qua xử lý. Mục tiêu chính là khảo sát sự phát triển của khuẩn lam trong môi trường bổ sung khoáng từ nước biển và nước ót, nghiên cứu các loại khoáng rẻ tiền nhằm hạ giá thành nguyên liệu sản xuất, đồng thời đánh giá hiệu quả nuôi trong hệ thống kín. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 2/2011 đến tháng 2/2012 tại Viện Sinh học Nhiệt đới, TP. Hồ Chí Minh.

Việc sử dụng nước biển và nước ót làm môi trường nuôi Spirulina không chỉ tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có với đường bờ biển dài 3.444 km và sản lượng muối hàng năm khoảng 900.000 tấn, mà còn góp phần giảm chi phí sản xuất nguyên liệu xuống còn khoảng 53% so với môi trường Zarrouk truyền thống. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển công nghệ nuôi tảo sạch, bền vững và kinh tế, đồng thời mở rộng khả năng ứng dụng Spirulina trong dinh dưỡng và y học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh học về vi khuẩn lam Spirulina platensis, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng vi sinh vật trong môi trường nước biển: Spirulina phát triển tốt trong môi trường kiềm giàu bicarbonate (HCO3^-), với pH từ 9,5 đến 11 và nhiệt độ tối ưu 28-35°C. Môi trường nước biển có thành phần ion đặc trưng như Na^+, K^+, SO4^2-, Ca^2+, Mg^2+ ảnh hưởng đến sự phát triển và khả năng tạo tủa của khuẩn lam.

• Mô hình nuôi tảo trong hệ thống kín (photobioreactor): Hệ thống kín giúp kiểm soát các yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, pH và hạn chế nhiễm khuẩn, đồng thời tối ưu hóa năng suất sinh khối và chất lượng protein, sắc tố.

• Khái niệm về bổ sung khoáng chất trong môi trường nuôi: Sử dụng các khoáng chất như NaHCO3, KH2PO4, FeSO4, NH4Cl để thay thế các nguồn khoáng đắt tiền trong môi trường Zarrouk, nhằm giảm chi phí và tránh phản ứng kết tủa không mong muốn.

Các khái niệm chính bao gồm: tốc độ tăng sinh, khả năng tạo tủa, tái sử dụng môi trường nuôi, chế độ khuấy trộn và hàm lượng protein, sắc tố sinh học trong sinh khối.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm thu thập tại Viện Sinh học Nhiệt đới, TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian một năm (2011-2012). Cỡ mẫu gồm các lô nuôi Spirulina trong các môi trường khác nhau: nước biển đã qua xử lý với các nồng độ bổ sung từ 10% đến 100%, nước ót pha loãng, và môi trường Zarrouk chuẩn.

Phương pháp chọn mẫu là chọn các tỷ lệ pha trộn môi trường nuôi khác nhau để khảo sát sự phát triển của khuẩn lam, đồng thời thử nghiệm các nồng độ khoáng bổ sung (NaHCO3, KH2PO4, NH4Cl) nhằm tối ưu hóa điều kiện nuôi. Các thí nghiệm được bố trí theo nhóm có kiểm soát, bao gồm nuôi tĩnh và nuôi trong hệ thống kín có khuấy trộn.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp đo mật độ quang học để xác định tốc độ tăng sinh, xác định hàm lượng protein theo phương pháp Kjeldahl, sắc tố (phycocyanin, chlorophyll, carotenoid) bằng phương pháp định lượng quang phổ, và phân tích khả năng tạo tủa qua quan sát trực tiếp và lọc trọng lực. Thời gian nghiên cứu được chia thành các giai đoạn khảo sát khả năng tạo tủa, tối ưu khoáng bổ sung, so sánh môi trường nuôi, khảo sát tái sử dụng môi trường và đánh giá chế độ khuấy trộn.

Phân tích thống kê được thực hiện để so sánh các nhóm thí nghiệm, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sử dụng nước biển làm môi trường nuôi Spirulina: Nước biển sau xử lý loại bỏ Ca^2+ và Mg^2+ bằng cách bổ sung NaHCO3 16,8 g/l và để lắng 48 giờ, lọc qua vải polyester, có thể sử dụng làm môi trường nuôi khuẩn lam. Tỷ lệ bổ sung nước biển từ 10% đến 50% cho năng suất sinh khối tương đương nhau và cao nhất, trong đó nồng độ 10% không gây kết tủa trong suốt quá trình nuôi.

2. Bổ sung khoáng chất thay thế trong môi trường nuôi: KH2PO4 ở nồng độ 0,2 g/l là nguồn cung cấp photpho tối ưu, không gây kết tủa với Ca^2+ và Mg^2+. NH4Cl ở nồng độ 0,5 g/l thay thế nguồn nitơ NaNO3 trong môi trường Zarrouk, không gây độc cho khuẩn lam và hỗ trợ tăng trưởng tốt.

3. Phát triển trong hệ thống kín và chế độ khuấy trộn: Nuôi trong hệ thống kín với chế độ khuấy trộn 5 lần/ngày, mỗi lần 30 phút vào các khung giờ 8, 10, 12, 14, 16 giờ giúp tăng tốc độ phát triển và hàm lượng protein, sắc tố cao hơn so với nuôi tĩnh. Chế độ khuấy trộn này cũng tiết kiệm chi phí điện năng.

4. Khả năng tái sử dụng môi trường nước biển 100%: Môi trường nước biển đã qua xử lý có thể tái sử dụng nhiều lần, chỉ cần bổ sung thêm 10% nước biển khi chất dinh dưỡng cạn kiệt, không xuất hiện tủa trong quá trình nuôi tĩnh.

5. Giá thành sản xuất giảm đáng kể: Chi phí nguyên liệu sử dụng trong môi trường nước biển chỉ bằng khoảng 53% so với môi trường Zarrouk truyền thống, góp phần hạ giá thành sản phẩm Spirulina.

Thảo luận kết quả

Việc sử dụng nước biển đã qua xử lý làm môi trường nuôi Spirulina là một giải pháp hiệu quả và kinh tế, tận dụng nguồn tài nguyên biển phong phú của Việt Nam. Phương pháp loại bỏ Ca^2+ và Mg^2+ bằng NaHCO3 và lọc trọng lực đơn giản, rẻ tiền, phù hợp với điều kiện sản xuất quy mô công nghiệp. Kết quả cho thấy nồng độ nước biển từ 10% đến 50% không ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng sinh, đồng thời tránh được hiện tượng kết tủa gây mất dinh dưỡng.

Bổ sung khoáng chất thay thế như KH2PO4 và NH4Cl không chỉ giảm chi phí mà còn duy trì được điều kiện dinh dưỡng tối ưu cho khuẩn lam phát triển. So sánh với môi trường Zarrouk, môi trường nước biển có khả năng tái sử dụng cao, giảm lượng nước và khoáng chất cần bổ sung, góp phần bảo vệ môi trường.

Hệ thống kín với chế độ khuấy trộn hợp lý giúp tăng cường trao đổi khí, phân bố ánh sáng và chất dinh dưỡng đồng đều, nâng cao năng suất sinh khối và chất lượng protein, sắc tố. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về nuôi tảo trong photobioreactor.

Các kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tốc độ tăng trưởng ở các nồng độ khoáng khác nhau, bảng so sánh hàm lượng protein và sắc tố giữa nuôi tĩnh và hệ thống kín, cũng như biểu đồ chi phí sản xuất giữa các môi trường nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp xử lý nước biển bằng NaHCO3 và lọc trọng lực để loại bỏ Ca^2+ và Mg^2+ trong quy trình sản xuất Spirulina, nhằm giảm chi phí và đảm bảo môi trường nuôi sạch. Thời gian thực hiện: ngay trong giai đoạn chuẩn bị môi trường, chủ thể: các cơ sở sản xuất tảo.

2. Sử dụng KH2PO4 và NH4Cl làm nguồn cung cấp photpho và nitơ thay thế các khoáng đắt tiền trong môi trường nuôi để hạ giá thành nguyên liệu sản xuất. Thời gian áp dụng: trong toàn bộ quá trình nuôi, chủ thể: nhà nghiên cứu và nhà sản xuất.

3. Triển khai hệ thống nuôi kín với chế độ khuấy trộn 5 lần/ngày, mỗi lần 30 phút vào các khung giờ cố định nhằm tối ưu hóa tốc độ tăng trưởng và chất lượng sinh khối, đồng thời tiết kiệm điện năng. Thời gian áp dụng: trong giai đoạn nuôi, chủ thể: kỹ thuật viên và nhà quản lý sản xuất.

4. Khuyến khích tái sử dụng môi trường nước biển đã qua xử lý nhiều lần, chỉ bổ sung thêm 10% nước biển khi cần thiết để duy trì chất dinh dưỡng, giảm lượng nước thải và chi phí nguyên liệu. Thời gian áp dụng: trong quá trình nuôi, chủ thể: nhà sản xuất và quản lý môi trường.

5. Nghiên cứu mở rộng ứng dụng công nghệ nuôi Spirulina trong các vùng ven biển và đồng muối nhằm tận dụng nguồn nước biển và nước ót phong phú, góp phần phát triển kinh tế địa phương và nâng cao giá trị sản phẩm. Thời gian thực hiện: dài hạn, chủ thể: các viện nghiên cứu và chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Công nghệ Sinh học, Vi sinh vật và Công nghệ Thực phẩm: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về nuôi khuẩn lam Spirulina trong môi trường nước biển, phương pháp xử lý nước và tối ưu hóa điều kiện nuôi, hỗ trợ phát triển đề tài nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

2. Doanh nghiệp sản xuất và chế biến tảo Spirulina: Tham khảo để áp dụng công nghệ nuôi trong hệ thống kín, sử dụng môi trường nước biển tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

3. Cơ quan quản lý môi trường và phát triển nông nghiệp ven biển: Nghiên cứu giải pháp tái sử dụng nước biển và nước ót trong sản xuất, góp phần bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế bền vững và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên biển.

4. Các tổ chức y tế và dinh dưỡng cộng đồng: Hiểu rõ giá trị dinh dưỡng và công dụng y học của Spirulina, từ đó hỗ trợ xây dựng các chương trình dinh dưỡng, phòng chống suy dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe cộng đồng, đặc biệt ở vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

1. Spirulina platensis có thể nuôi trong môi trường nước biển không?
   Có, nghiên cứu cho thấy Spirulina phát triển tốt trong môi trường nước biển đã qua xử lý loại bỏ Ca^2+ và Mg^2+ bằng NaHCO3, với tỷ lệ bổ sung nước biển từ 10% đến 50% đạt năng suất sinh khối cao và không gây kết tủa.

2. Các khoáng chất nào có thể thay thế trong môi trường nuôi Spirulina?
   KH2PO4 và NH4Cl được sử dụng thay thế cho K2HPO4 và NaNO3 trong môi trường Zarrouk, với nồng độ tối ưu lần lượt là 0,2 g/l và 0,5 g/l, giúp giảm chi phí mà không ảnh hưởng đến sự phát triển của khuẩn lam.

3. Lợi ích của hệ thống nuôi kín so với nuôi tĩnh là gì?
   Hệ thống kín với chế độ khuấy trộn hợp lý giúp tăng tốc độ phát triển, nâng cao hàm lượng protein và sắc tố trong Spirulina, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và tiết kiệm chi phí điện năng.

4. Môi trường nước biển có thể tái sử dụng bao nhiêu lần?
   Môi trường nước biển đã qua xử lý có thể tái sử dụng nhiều lần trong điều kiện nuôi tĩnh, chỉ cần bổ sung thêm 10% nước biển khi chất dinh dưỡng cạn kiệt, không xuất hiện tủa trong quá trình nuôi.

5. Giá thành sản xuất Spirulina trong môi trường nước biển so với môi trường Zarrouk như thế nào?
   Chi phí nguyên liệu trong môi trường nước biển chỉ bằng khoảng 53% so với môi trường Zarrouk, giúp giảm đáng kể giá thành sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Kết luận

• Nước biển đã qua xử lý là môi trường thích hợp và kinh tế để nuôi khuẩn lam Spirulina platensis, với tỷ lệ bổ sung từ 10% đến 50% đạt năng suất cao và không gây kết tủa.
• Bổ sung khoáng chất KH2PO4 và NH4Cl thay thế các nguồn khoáng đắt tiền giúp giảm chi phí mà vẫn đảm bảo sự phát triển tối ưu của khuẩn lam.
• Hệ thống nuôi kín với chế độ khuấy trộn 5 lần/ngày, mỗi lần 30 phút, nâng cao năng suất và chất lượng protein, sắc tố trong sinh khối Spirulina.
• Môi trường nước biển có thể tái sử dụng nhiều lần, góp phần tiết kiệm nguyên liệu và bảo vệ môi trường.
• Giải pháp nuôi Spirulina trong môi trường nước biển giúp giảm chi phí sản xuất xuống còn khoảng 53% so với phương pháp truyền thống, mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành công nghệ sinh học tại Việt Nam.

Tiếp theo, cần triển khai ứng dụng quy trình nuôi trong các cơ sở sản xuất quy mô lớn và nghiên cứu mở rộng các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sinh khối. Mời các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm liên hệ để hợp tác phát triển công nghệ nuôi Spirulina sạch, hiệu quả và kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 1 LUẬN VĂN THẠC SĨ Khuẩn lam là sinh vật cổ xưa xuất hiện trên trái đất từ khoảng 3,5 tỷ năm về trước và có tên thường được gọi là tảo Spirulina. Loại tảo này do tiến sĩ Clement người Pháp tình cờ phát hiện vào những năm 1960 khi đến hồ Sat (fr:Lac Tchad) ở Trung Phi. Năm 1973, Tổ chức Lương nông quốc tế (FAO) và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chính thức công nhận tảo Spirulina là nguồn siêu thực phẩm của tự nhiên, đặc biệt có tác dụng trong phòng chống suy dinh dưỡng và chống lão hoá. Từ đó đến nay, tảo Spirulina đã được nhiều nhà khoa học trên toàn thế giới nghiên cứu.

Kết quả đều xác nhận rằng tảo Spirulina có tính nguyên chất cao, tuyệt đối không có chất độc hay phản ứng phụ nào trong trường hợp sử dụng liên tục hay quá liều, là sản phẩm tăng cường sức khoẻ và hệ miễn nhiễm với lượng dùng thường xuyên hàng ngày. Ngoài ra, Liên Hợp Quốc và Tổ Chức Sức Khoẻ Thế Giới cũng xác nhận rằng tảo Spirulina là loại thực phẩm lý tưởng và an toàn cho con người. Tảo Spirulina là một dạng tảo đa bào, có thành tế bào mỏng và mềm. Tảo Spirulina tiêu hoá dễ dàng và nhanh chóng với tỉ lệ tiêu hoá lên đến 95%.

Tảo Spirulina được coi là nguồn dinh dưỡng số 1 của tự nhiên. Tảo Spirulina cung cấp đầy đủ dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể: protein – lipid – glucid cùng khoảng 30 vi lượng và hầu hết các vitamin cần thiết. Nó đáp ứng hoàn hảo chuẩn về chế phẩm dinh dưỡng protein – vi lượng khoáng – vitamin do FAO/ WHO công bố. Ngoài ra trong tảo còn có chứa nhiều chất chống ôxy hóa như: betacarotene, các carotenoid, selenium, chlorophyll và phycocyanin.

Ở Việt Nam tảo Spirulina đã được du nhập từ năm 1972 và đã có những nghiên cứu đạt kết quả khả quan. Cho đến nay, nhiều cơ sở nuôi trồng, sản xuất và chế biến các sản phẩm từ tảo Spirulina đã được thành lập với công nghệ nuôi tảo trên các bể nông xây bằng xi măng sử dụng khí CO2 của công nghệ tạo nguồn cacbon, nguồn CO2 trực tiếp lấy từ các nhà máy bia, cồn, rượu…nén hóa lỏng vào bình chứa. Đó là các cơ sở như Vĩnh Hảo (Bình Thuận), Châu Cát, Lòng Sông (Thuận Hải), Suối Nghệ (Đồng Nai), Đắc Min (Đắc Lắc). Nguồn CO2 từ lò nung vôi (sau khi lọc bụi) và các hầm khí biogas cũng đã được nghiên cứu tận dụng để phát triển nuôi trồng tảo và cũng đã thu được một số kết quả.

HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 2 LUẬN VĂN THẠC SĨ Tuy nhiên cho đến nay giá bán tảo Spirulina vẫn còn khá cao, trên 70% là nhập khẩu từ nước ngoài, tảo chỉ được sử dụng chủ yếu làm dược liệu và làm thức ăn chống suy dinh dưỡng cho người già, trẻ em và đại đa số người dân vẫn còn chưa tiếp cận được.Do đó việc nghiên cứu các môi trường dùng để sản xuất tảo Spirulina với giá thành rẻ là hết sức cần thiết. Hiện nay trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu nuôi tảo Spirulina trong môi trường nước biển với kết quả đạt được hết sức khả quan.Việt Nam là một quốc gia có đường bờ biển dài 3.444 km đồng thời là quốc gia sản xuất muối lớn, hằng năm cả nước ta sản xuất trên dưới 900.000 tấn muối như vậy lượng nước ót thải ra không dưới 1.000 mét khối,trong nước ót có chứa nhiều khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của Spirulina. Từ những lý do trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu nuôi khuẩn lam (Spirulina platensis) bằng phương pháp sạch trong hệ thống kín với môi trường khoáng cơ bản từ nước biển ” HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 3 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 4 LUẬN VĂN THẠC SĨ 2. Tổng quan về Spirulina 2.

Lịch sử phát hiện và sử dụng Spirulina [4], [11], [12], [14], [16] Hiện diện trên trái từ 3,5 tỷ năm trước, Spirulina là một loài sinh vật lâu đời nhất trên trái đất. Trải qua bao năm tháng, nó sinh trưởng hoang dã ở những vùng nhiệt đới trong các hồ nước mặn của Châu Phi, Trung và Nam Mỹ. Sự sinh trưởng phong phú của nó lúc đó làm cho các hồ này nhìn như bị tràn ngập trong một màu xanh lam. Từ thời cổ xưa, Spirulina đã được sử dụng bởi người dân sống ở những nơi đó như một dạng thực phẩm.

Mặc dù họ không có một kiến thức gì về khoa học dinh dưỡng hiện đại, dựa vào kinh nghiệm, họ biết được Spirulina là một loại thực phẩm rất bổ dưỡng. Vào thế kỷ 16, khi người Tây Ban Nha đánh chiếm Mexico đã phát hiện thấy người Aztecs sống trong thung lũng Mexico, ở thủ đô của Tenochtitlan, sử dụng lưới có lỗ nhỏ để thu lượm một loại thực phẩm mới, màu xanh gọi là techuilatl từ các phá và làm những chiếc bánh màu xanh lục từ đó. Người Kanembu sử dụng túi vải để phơi tảo lam trên cát của hồ Chad dưới ánh nắng mặt trời. Khi đã khô, bánh tảo lam được mang ra chợ bán với tên gọi Dihé.

Trong bữa ăn hằng ngày bánh Dihé được đập nhỏ và trộn với nước cà chua, hạt tiêu, sau đó rót vào hạt kê, hạt đậu, cá, thịt để ăn. Phụ nữ mang thai ăn trược tiếp loại bánh này. Người Kanembu sử dụng 70% tảo lam theo cách này. Spirulina cũng dùng để đắp lên vết thương để trị một số bệnh nhất định ở châu Phi.

Năm 1940, trong báo cáo của nhà tảo học người Pháp Dangeard có nói rằng, loài tảo lam làm bánh Dihé cũng phổ biến ở một số vùng thuộc thung lũng Rift phía đông châu Phi. 20 năm sau, nhà thực vật học, Jean Léonard thấy một loại bánh màu xanh, ăn được bán ở chợ bản địa Fort-Lamy thuộc Chad. Năm 1967, Spirulina được đánh giá là ‘‘ wonderful future food source’’ tại hội nghị quốc tế về ứng dụng vi sinh vật. Những phân tích ban đầu cho thấy protein chiếm 60-70% trọng lượng khô Spirulina, protein này có hàm lượng acid amin thiết HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 5 LUẬN VĂN THẠC SĨ yếu cân bằng.

Từ những kết quả trên, nhiều kế hoạch nghiên cứu cho mục đích công nghiệp được thực hiện trong nhưng năm 1970. Cho đến nay có rất nhiều nước trên thế giới sản xuất và xử dụng sinh khối Spirulina làm thực phẩm cho người. Nhiều tổ chức y tế, xã hội ở nhiều nước trên thế giới đã công nhận Spirulina là thức ăn bổ dưỡng và nó còn được gọi là thực phẩm của tương lai ( Food of future). Theo Hills (1980) thì tảo Spirulina là một loại thức ăn cao cấp và an toàn đã được các bác sĩ Nhật Bản dùng để điều trị một số bệnh hiểm nghèo như tiểu đường, ung thư, viêm gan.

Phân loại học [17], [18] Năm 1852, việc phân loại học đầu tiên được viết bởi Stizenberger. Ông đưa ra tên loài mới là Arthrospira dựa vào cấu trúc chứa vách ngăn, đa bào, dạng xoắn. Gomont đã khẳng định những nghiên cứu của Stizenberger vào năm 1892, đồng thời Gomont bổ sung thêm loài không có vách ngăn là Spirulina và loài có vách ngăn là Arthrospira. Như vậy, tên công nhận là Arthrospira, nhưng trong những hoạt động khảo sát và nghiên cứu Arthrospira được gọi là Spirulina, do đó tên Spirulina được sử dụng phổ biến cho đến nay thay cho tên Arthrospira.

Spirulina (Arthrospira) maxima và Spirulina (Arthrospira) platensis là hai loài quan trọng nhất , chúng được phân biệt do sự khác nhau về hình dạng sợi, không bào, sự bao phủ bên ngoài do vỏ hay màng nhày chiếm ưu thế. Cho đến năm 1962, Spirulina được chính thức xếp vào giới prokaryote do không có màng phospholipid và màng nhân. Theo Nguyễn Lân Dũng và cộng sự [1] Spirulina thuộc nhóm vi sinh vật nhân nguyên thủy thuộc vi khuẩn thật, gọi là vi khuẩn lam (Cyanobacteria) thường được gọi là tảo lam (Cyanophyta hay blue algae) hay tảo lam lục ( Blue green algae). Vi khuẩn lam có khả năng tự dưỡng quang năng nhờ chứa sắc tố quang hợp là chất diệp lục a.

Quá trình quang hợp của vi khuẩn lam là quá trình phosphoryl hóa quang hợp phi tuần hoàn, có giải phóng oxy như ở cây xanh. HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 6 LUẬN VĂN THẠC SĨ Vi khuẩn lam không thể gọi là tảo vì chúng khác biệt rất lớn so với tảo : vi khuẩn lam không có lục lạp, không có nhân thực, có ribosom 70S, thành tế bào có chứa peptidoglycan do đó rất dễ mẫn cảm với penicillin và lyzozym. Đặc điểm sinh học [6] Khuẩn lam Spirulina platensis có dạng xoắn lò xo 5-7 vòng đều nhau, chiều dài của sợi thay đổi, có thể đạt tới 1/4mm hoặc hơn vì vậy rất thuận lợi cho thu hoạch ( có thể được vớt và lọc bằng các loại vải lọc thông thường theo phương pháp lọc trọng lực). Tế bào khuẩn lam Spirulina platensis không có vỏ cứng bao quanh như một số loài tảo khác nên có tỷ lệ tiêu hóa và hấp thụ cao trong cơ thể người và động vật, dễ phơi hoặc sấy.

Khuẩn lam Spirulina platensis không có khả năng sinh sản hữu tính, chỉ sinh sản bằng cách phân cắt sợi thành những đoạn riêng. Mỗi tế bào khuẩn lam này rộng 5µ, dài 2µ, không có lục lạp và thay vào đó là các tilacoit phân bố toàn bộ tế bào. Các hạt polyphosphat có đường kính 0,5-1µ thường nằm ở trung tâm tế bào và được các tilacoit bao quanh. Tế bào khuẩn lam Spirulina platensis chưa có nhân điển hình mà chỉ có vùng nhân không rõ rệt.

platensis dưới kính hiển HVTH: TRẦN HỒNG QUANH 7 LUẬN VĂN THẠC SĨ Khuẩn lam trong tự nhiên thích sống ở môi trường kiềm giàu bicacbonat(HCO-3), pH biến động từ 9,5- 11, nhiệt độ thích hợp từ 28-350C, có khả năng chịu được biến động ánh sáng cao và tốt nhất khoảng 25-30 Klux. Môi trường nước thích hợp cho Spirulina có đặc tính : rất giàu Na+ và HCO-3, khá giàu K+ và SO4--, không có hoặc rất thấp Ca++,Mg ++ và Cl-. Giá trị dinh dưỡng [4], [12], [17], [18], [31] Qua nhiều nghiên cứu về dinh dưỡng khuẩn lam Spirulina platensis được coi là một loại thực phẩm đặc biệt vì giá trị dinh dưỡng của nó hơn bất kỳ một loại thức ăn nào khác. Spirulina có hàm lượng protein trung bình gần 65% trọng lượng khô, giàu Carotenoid và có nhiều sắc tố (Phycocyanin, Chlorophyll…) và có chứa nhiều chất có hoạt tính sinh học cao.