Luận văn thạc sĩ về phương pháp thu nhận và đánh giá hoạt tính sinh học dầu hạt chè

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu công nghệ thực phẩm nghiên cứu phương pháp thu nhận và đánh giá hoạt tính sinh hoạt dầu hạt chè, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Tố Uyên
• Người hướng dẫn: TS. Trần Bích Lam
• Trường học: Đại Học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thực Phẩm và Đồ Uống
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Thu Nhận Và Đánh Giá Hoạt Tính Sinh Học Dầu Hạt Chè
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ CÂY CHÈ
• 1.1. Phân loại thực vật
• 1.2. Giới thiệu về giống chè bản địa
• 1.3. Cấu tạo chung của hạt chè
• 1.4. Thành phần hóa học của hạt chè
• 1.5. Giá trị sinh học của hạt chè
• 1.6. Tình hình nghiên cứu dầu từ hạt chè
• 1.6.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. THIẾT BỊ SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Xác định thành phần hóa học của nguyên liệu
• 2.2.2. Nghiên cứu phương pháp khai thác
• 2.2.2.1. Quy trình thu nhận bột hạt chè
• 2.2.2.2. Khảo sát quá trình trích ly
• 2.2.2.3. Khảo sát quá trình ép dầu hạt chè
• 2.2.2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.3. Tối ưu hóa quá trình trích ly
• 2.2.4. Đánh giá giá trị sử dụng của sản phẩm
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
• 2.3.1. Phương pháp xác định độ ẩm
• 2.3.2. Xác định chỉ số acid
• 2.3.3. Xác định chỉ số iod
• 2.3.4. Xác định chỉ số peroxyt
• 2.3.5. Xác định chỉ số xà phòng hóa
• 2.3.6. Xác định chỉ số este và hàm lượng glycerol
• 2.3.7. Xác định tổng hàm lượng vitamin E
• 2.3.8. Xác định tổng hàm lượng polyphenol
• 2.3.9. Phương pháp xác định thành phần acid béo
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. KHẢO SÁT NGUYÊN LIỆU
• 3.2. KHẢO SÁT QUÁ TRÌNH TRÍCH LY DẦU HẠT CHÈ
• 3.2.1. Khảo sát ảnh hưởng của loại dung môi
• 3.2.2. Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ trích ly
• 3.2.3. Khảo sát ảnh hưởng của thời gian trích ly
• 3.2.4. Tổng kết thí nghiệm khảo sát quá trình trích ly
• 3.3. KHẢO SÁT QUÁ TRÌNH ÉP
• 3.3.1. Khảo sát nhiệt độ sấy bột hạt chè
• 3.3.2. Khảo sát độ ẩm bột trước khi ép
• 3.3.3. Tổng kết thí nghiệm khảo sát quá trình ép
• 3.4. SO SÁNH QUÁ TRÌNH ÉP VÀ QUÁ TRÌNH TRÍCH LY
• 3.5. TỐI ƯU HÓA QUÁ TRÌNH TRÍCH LY
• 3.5.1. Xây dựng mô tả toán học
• 3.5.2. Tối ưu hóa quá trình trích ly
• 3.5.2.1. Tối ưu hóa thực nghiệm để thu được hàm lượng dầu cao nhất
• 3.5.2.2. Tối ưu hóa thực nghiệm để thu được hàm lượng vitamin E cao nhất
• 3.5.2.3. Tối ưu hóa hàm đa mục tiêu
• 3.6. THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ CHỈ TIÊU CƠ BẢN CỦA DẦU HẠT CHÈ THU ĐƯỢC
• 3.7. KẾT QUẢ KHẢO SÁT HÀM LƯỢNG POLYPHENOL TRONG BÃ HẠT CHÈ
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dầu hạt chè

Dầu hạt chè được chiết xuất từ hạt của cây chè, một nguồn nguyên liệu thiên nhiên có giá trị dinh dưỡng cao. Dầu hạt chè không chỉ chứa các acid béo không no cần thiết mà còn chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như vitamin E và các polyphenol, giúp bảo vệ sức khỏe con người. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá hoạt tính sinh học của dầu hạt chè, từ đó xác định tiềm năng ứng dụng trong thực phẩm và mỹ phẩm. Theo thống kê, hàm lượng chất béo bão hòa trong dầu hạt chè rất thấp, chỉ khoảng 10,5%, trong khi đó hàm lượng acid béo không no như oleic acid và linoleic acid lại cao, cho thấy giá trị dinh dưỡng của nó. Điều này khẳng định rằng dầu hạt chè có thể trở thành một lựa chọn tốt cho sức khỏe trong chế độ ăn uống hàng ngày.

II. Phương pháp thu nhận dầu hạt chè

Nghiên cứu này sử dụng hai phương pháp chính để thu nhận dầu hạt chè, bao gồm phương pháp ép và phương pháp trích ly. Phương pháp ép cho hiệu suất thu được dầu là 9.12%, trong khi phương pháp trích ly với dung môi dietyl ete đạt hiệu suất cao hơn, lên tới 15.42%. Kết quả cho thấy phương pháp trích ly không chỉ cho hiệu suất cao hơn mà còn giúp tăng cường hàm lượng vitamin E trong dầu. Việc tối ưu hóa các điều kiện thu nhận dầu đã được thực hiện để đạt được hiệu suất tối đa. Các yếu tố như nhiệt độ, thời gian trích ly và loại dung môi đều ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng và hàm lượng hoạt tính sinh học của dầu. Điều này mở ra hướng đi mới cho việc khai thác và sử dụng dầu hạt chè trong ngành công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm.

III. Đánh giá hoạt tính sinh học của dầu hạt chè

Hoạt tính sinh học của dầu hạt chè được đánh giá thông qua các chỉ tiêu chất lượng như hàm lượng vitamin E và polyphenol. Kết quả cho thấy hàm lượng vitamin E trong dầu hạt chè đạt 291.52 mg/kg, trong khi hàm lượng polyphenol trong bã hạt chè sau khi trích ly là 89 mg/kg. Điều này chứng tỏ rằng dầu hạt chè không chỉ giàu dinh dưỡng mà còn có khả năng chống oxy hóa cao, giúp bảo vệ tế bào khỏi tác động của các gốc tự do. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng vitamin E và polyphenol là những hợp chất có khả năng bảo vệ sức khỏe, từ đó khẳng định giá trị sinh học của dầu hạt chè trong việc ngăn ngừa một số bệnh lý liên quan đến tuổi tác và ô nhiễm môi trường.

IV. Ứng dụng và tiềm năng của dầu hạt chè

Dầu hạt chè có thể được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau như thực phẩm, mỹ phẩm và y học. Với hàm lượng cao các chất chống oxy hóa, dầu hạt chè có khả năng cải thiện sức khỏe và làm đẹp, đồng thời có thể được sử dụng làm nguyên liệu trong sản xuất thực phẩm chức năng. Việc khai thác và sử dụng dầu hạt chè không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế cho ngành sản xuất chè mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Nghiên cứu này khuyến nghị cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để xác định rõ hơn về các hoạt tính sinh học của dầu hạt chè, từ đó phát triển các sản phẩm mới có lợi cho sức khỏe.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây chè xanh (Camellia sinensis) là một trong những cây trồng phổ biến trên thế giới, đặc biệt tại Việt Nam với diện tích trồng lên đến khoảng 113.000 ha năm 2011, tập trung chủ yếu ở các vùng Tây Bắc, Việt Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Sản lượng chè búp tươi đạt trên 140.000 tấn, trong đó tỉnh Lâm Đồng chiếm tỷ lệ 25% diện tích và 27% sản lượng cả nước. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có lá chè được khai thác rộng rãi, còn hạt chè – một nguồn nguyên liệu giàu tiềm năng – vẫn chưa được tận dụng, gây lãng phí nguồn tài nguyên quý giá.

Hạt chè chứa hàm lượng dầu cao, khoảng 9-16% tùy phương pháp thu nhận, với thành phần acid béo không no chiếm tới 75% như oleic acid, linoleic acid và linolenic acid. Dầu hạt chè còn giàu các chất chống oxy hóa như vitamin E (hàm lượng lên đến 291 mg/kg) và polyphenol (khoảng 89 mg/kg trong dầu, 1-1,12% trong bã hạt), đặc biệt là hợp chất Epigallocatechin Gallate (EGCG) có khả năng bảo vệ tế bào khỏi gốc tự do. Nghiên cứu nhằm khảo sát và tối ưu hóa các phương pháp thu nhận dầu từ hạt chè bản địa Việt Nam, đánh giá hoạt tính sinh học của dầu và bã hạt, từ đó đề xuất hướng khai thác hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị kinh tế ngành chè và mở rộng ứng dụng trong thực phẩm chức năng, mỹ phẩm.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hàm lượng vitamin E trong dầu hạt chè thu nhận bằng phương pháp ép và trích ly, khảo sát hàm lượng polyphenol trong bã hạt sau thu nhận dầu, đồng thời so sánh hiệu suất và chất lượng dầu thu được từ hai phương pháp này. Nghiên cứu được thực hiện trên nguyên liệu hạt chè Camellia sinensis thu hoạch tại nông trường Bảo Lộc, Lâm Đồng trong khoảng thời gian từ tháng 6/2011 đến tháng 8/2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về thành phần hóa học và giá trị sinh học của hạt chè: Hạt chè chứa các acid béo không no chủ yếu như oleic acid (75.03%), cùng các chất chống oxy hóa tan trong dầu như vitamin E (α-tocopherol chiếm 90% tổng tocopherol) và polyphenol (gồm catechin, epigallocatechin gallate). Vitamin E có vai trò chống oxy hóa, bảo vệ màng tế bào và tăng cường miễn dịch. Polyphenol có khả năng chống oxy hóa, ức chế vi sinh vật và hỗ trợ sức khỏe con người.

• Mô hình thu nhận dầu từ nguyên liệu thực vật: So sánh hai phương pháp thu nhận dầu là ép cơ học và trích ly dung môi (dietyl ete), đánh giá hiệu suất thu hồi dầu, hàm lượng vitamin E và polyphenol trong sản phẩm.

• Phương pháp tối ưu hóa bề mặt đáp ứng (Response Surface Methodology - RSM): Áp dụng để xác định điều kiện tối ưu của quá trình trích ly nhằm đạt hiệu suất thu nhận dầu và hàm lượng vitamin E cao nhất, với các biến số gồm nhiệt độ trích ly và thời gian trích ly.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nguyên liệu là hạt chè Camellia sinensis thu hoạch tại nông trường chè Bảo Lộc, Lâm Đồng. Các mẫu được xử lý, nghiền thành bột, sấy khô và phân tích thành phần hóa học.

• Phương pháp thu nhận dầu: So sánh hai phương pháp ép trục vít và trích ly dung môi dietyl ete. Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất thu nhận dầu và hàm lượng vitamin E như loại dung môi, nhiệt độ, thời gian trích ly, độ ẩm và nhiệt độ sấy bột hạt chè.

• Phân tích thành phần: Xác định độ ẩm, chỉ số acid, chỉ số iod, chỉ số peroxide, chỉ số xà phòng hóa, hàm lượng vitamin E bằng HPLC, hàm lượng polyphenol bằng phương pháp Folin-Ciocalteau.

• Tối ưu hóa quá trình trích ly: Thiết kế thí nghiệm RSM với 2 yếu tố độc lập (nhiệt độ trích ly, thời gian trích ly), thực hiện 11 nghiệm thức, phân tích số liệu bằng phần mềm Modde 5.0 với mức ý nghĩa P=0.05.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6/2011 đến tháng 8/2012, bao gồm giai đoạn thu thập nguyên liệu, khảo sát phương pháp thu nhận dầu, tối ưu hóa quy trình, phân tích thành phần và đánh giá giá trị sử dụng sản phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu suất thu nhận dầu: Phương pháp trích ly dung môi dietyl ete cho hiệu suất thu nhận dầu cao hơn đáng kể so với phương pháp ép, lần lượt là 15.42% và 9.12%. Sau tối ưu hóa, hiệu suất trích ly đạt 16.56%.

2. Hàm lượng vitamin E trong dầu: Dầu thu nhận bằng trích ly có hàm lượng vitamin E cao hơn (287 mg/kg) so với dầu ép (209±3 mg/kg). Tối ưu hóa quy trình trích ly đạt hàm lượng vitamin E 291.52 mg/kg.

3. Hàm lượng polyphenol trong dầu và bã hạt chè: Hàm lượng polyphenol trong dầu thu nhận bằng trích ly là 89 mg/kg, trong khi bã hạt chè sau ép và trích ly lần lượt là 1.12% và 1%, cho thấy bã hạt vẫn còn chứa lượng polyphenol đáng kể có thể khai thác thêm.

4. Ảnh hưởng các yếu tố đến quá trình thu nhận dầu: Nhiệt độ trích ly 37°C và thời gian 8 giờ là điều kiện tối ưu cho quá trình trích ly. Độ ẩm bột hạt chè trong khoảng 6-10% phù hợp cho quá trình ép dầu, nhiệt độ sấy bột ảnh hưởng đến hàm lượng vitamin E và hiệu suất thu nhận dầu.

Thảo luận kết quả

Hiệu suất thu nhận dầu cao hơn của phương pháp trích ly dung môi so với ép cơ học phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về dầu hạt chè, do dung môi có khả năng hòa tan và chiết xuất triệt để các thành phần dầu và vitamin E. Hàm lượng vitamin E cao trong dầu hạt chè bản địa Việt Nam tương đương hoặc vượt trội so với các loại dầu thực vật phổ biến như dầu ô liu, dầu cọ, thể hiện tiềm năng chống oxy hóa mạnh mẽ.

Hàm lượng polyphenol còn lại trong bã hạt chè cho thấy bã vẫn có giá trị sinh học, có thể được tận dụng trong sản xuất thực phẩm chức năng hoặc mỹ phẩm. Việc tối ưu hóa điều kiện trích ly giúp cân bằng giữa hiệu suất thu nhận dầu và bảo toàn các chất chống oxy hóa, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm cuối cùng.

Kết quả cũng cho thấy sự ảnh hưởng rõ rệt của các yếu tố vật lý như nhiệt độ sấy, độ ẩm bột hạt chè đến chất lượng dầu, phù hợp với các lý thuyết về ảnh hưởng của điều kiện xử lý đến cấu trúc tế bào và sự phân bố các hợp chất sinh học trong nguyên liệu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự thay đổi hàm lượng dầu và vitamin E theo nhiệt độ, thời gian trích ly, cũng như bảng so sánh các chỉ tiêu chất lượng dầu thu nhận từ hai phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp trích ly dung môi dietyl ete trong công nghiệp: Động từ hành động "triển khai" nhằm tăng hiệu suất thu nhận dầu lên khoảng 16.5%, bảo toàn hàm lượng vitamin E cao, trong vòng 12 tháng, do các doanh nghiệp chế biến dầu thực vật thực hiện.

2. Tối ưu hóa điều kiện xử lý nguyên liệu: Khuyến nghị "điều chỉnh" nhiệt độ sấy bột hạt chè ở 37°C và duy trì độ ẩm bột trong khoảng 6-10% để đảm bảo chất lượng dầu, thực hiện trong quy trình sản xuất hàng năm bởi các nhà máy chế biến.

3. Khai thác giá trị bã hạt chè: Đề xuất "phát triển" các sản phẩm phụ từ bã hạt chè giàu polyphenol như nguyên liệu cho thực phẩm chức năng hoặc mỹ phẩm, trong vòng 18 tháng, phối hợp giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

4. Nâng cao nhận thức và đào tạo kỹ thuật cho nông dân và doanh nghiệp: "Tổ chức" các khóa đào tạo về kỹ thuật thu nhận dầu và bảo quản nguyên liệu nhằm nâng cao hiệu quả khai thác hạt chè, trong 6 tháng tới, do các cơ quan quản lý nông nghiệp và đào tạo thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Công nghệ Thực phẩm và Dược liệu: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần hóa học, phương pháp thu nhận và tối ưu hóa dầu hạt chè, hỗ trợ phát triển đề tài liên quan.

2. Doanh nghiệp chế biến dầu thực vật và mỹ phẩm thiên nhiên: Tham khảo để áp dụng công nghệ trích ly hiệu quả, nâng cao chất lượng sản phẩm dầu hạt chè và phát triển sản phẩm từ bã hạt giàu polyphenol.

3. Nông dân và hợp tác xã trồng chè: Hiểu rõ tiềm năng kinh tế của hạt chè, từ đó có thể khai thác thêm nguồn thu nhập từ hạt chè bên cạnh lá chè truyền thống.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè bền vững, khai thác toàn diện các bộ phận của cây chè, tăng giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nên khai thác dầu từ hạt chè thay vì chỉ sử dụng lá chè?
   Dầu hạt chè chứa hàm lượng cao acid béo không no và các chất chống oxy hóa như vitamin E, polyphenol, có giá trị dinh dưỡng và ứng dụng rộng rãi trong thực phẩm và mỹ phẩm. Khai thác hạt chè giúp tận dụng nguồn nguyên liệu chưa được sử dụng, tăng lợi nhuận cho ngành chè.

2. Phương pháp nào cho hiệu suất thu nhận dầu cao hơn?
   Phương pháp trích ly dung môi dietyl ete cho hiệu suất thu nhận dầu khoảng 15.42-16.56%, cao hơn đáng kể so với phương pháp ép cơ học (khoảng 9.12%). Trích ly cũng bảo toàn hàm lượng vitamin E tốt hơn.

3. Điều kiện tối ưu cho quá trình trích ly dầu hạt chè là gì?
   Nghiên cứu xác định nhiệt độ trích ly 37°C và thời gian 8 giờ là điều kiện tối ưu để thu nhận dầu với hàm lượng vitamin E cao nhất, đồng thời duy trì chất lượng dầu.

4. Bã hạt chè sau khi thu nhận dầu có giá trị sử dụng không?
   Bã hạt chè vẫn chứa khoảng 1-1.12% polyphenol, có thể được tận dụng làm nguyên liệu cho sản xuất thực phẩm chức năng hoặc mỹ phẩm, góp phần giảm lãng phí và tăng giá trị kinh tế.

5. Vitamin E trong dầu hạt chè có vai trò gì?
   Vitamin E là chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào khỏi gốc tự do, tăng cường hệ miễn dịch và bảo vệ màng tế bào. Hàm lượng vitamin E trong dầu hạt chè bản địa Việt Nam đạt khoảng 291 mg/kg, tương đương hoặc cao hơn nhiều loại dầu thực vật khác.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được phương pháp trích ly dung môi dietyl ete là hiệu quả nhất để thu nhận dầu hạt chè với hiệu suất lên đến 16.56% và hàm lượng vitamin E cao (291.52 mg/kg).
• Hàm lượng polyphenol trong dầu và bã hạt chè cho thấy tiềm năng khai thác giá trị sinh học từ cả sản phẩm chính và phụ phẩm.
• Điều kiện tối ưu trích ly gồm nhiệt độ 37°C và thời gian 8 giờ, giúp cân bằng hiệu suất và chất lượng dầu.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao giá trị sử dụng cây chè bản địa Việt Nam, mở rộng ứng dụng trong thực phẩm chức năng và mỹ phẩm.
• Đề xuất triển khai áp dụng công nghệ trích ly, tối ưu quy trình xử lý nguyên liệu và khai thác bã hạt chè để tăng lợi nhuận cho ngành chè trong vòng 1-2 năm tới.

Luận văn này là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm và chế biến dầu thực vật. Để phát triển bền vững ngành chè, việc khai thác toàn diện các bộ phận của cây chè là hướng đi cần thiết và khả thi. Hãy bắt đầu áp dụng các giải pháp tối ưu từ nghiên cứu này để nâng cao giá trị kinh tế và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ  Cây chè xanh là loại cây trồng phổ biến trên thế giới. Việt Nam là một trong những nước có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp cho sự phát triển của cây chè. Ở Việt Nam hiện nay chỉ quan tâm khai thác lá chè, ngành sản xuất chè lá tại Việt Nam khá phát triển. Tuy nhiên, ngoài lá chè, hiện nay trên thế giới đã quan tâm khai thác một bộ phận khác của cây chè, đó là hạt chè.

Dầu từ hạt chè xanh có hàm lượng chất béo bão hòa rất thấp, chỉ khoảng 10,5%, giàu hàm lượng các acid béo không no cần thiết như: oleic acid, linoleic acid, linolenic acid,…Ngoài ra, trong thành phần dầu hạt chè xanh có chứa hàm lượng cao các chất chống oxi hóa như vitamin E, các hợp chất polyphenol catechin, đặc biệt là hợp chất Epigallocatechin Gallate (EGCG) là một chất chống oxi hóa cực mạnh bảo vệ các tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do. Ở Việt Nam, hạt chè chưa được khai thác và nghiên cứu, đây là sự lãng phí nguồn nguyên liệu tiềm năng cho ngành sản xuất dầu, tăng lợi nhuận kinh tế cho ngành trồng chè. Vì vậy việc nghiên cứu khai thác dầu từ hạt chè sẽ nâng cao giá trị sử dụng cây chè, tăng lợi nhuận cho ngành trồng chè, đưa ra nguồn nguyên liệu mới giàu tiềm năng cho ngành sản xuất dầu, khả năng ứng dụng vào các ngành khác như: mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Mục tiêu của nghiên cứu này là khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thu nhận dầu hạt chè, cụ thể là khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hàm lượng vitamin E trong dầu hạt chè thu được, bên cạnh đó cũng khảo sát hàm lượng các hợp chất polyphenol trong bã hạt chè sau khi thu nhận dầu.

Mặc dù trên thế giới cũng đã có một số nghiên cứu khác về dầu hạt chè nhưng trong nghiên cứu này với đối tượng là giống chè tại bản địa, chúng tôi mong muốn đưa ra một góc nhìn mới, một giá trị mới trong quá trình khai thác cây chè tại Việt Nam.1 Giới thiệu về cây chè Năm 1753, Cac Vôn Linê (Carl Von Lenne), nhà thực vật học Thụy Điển đã thu thập, phân loại các mẫu chè giống ở Trung Quốc, và lần đầu tiên đặt tên khoa học cây chè là Thea sinensis, phân thành 2 giống chè : Thea bohea (chè đen) và Thea viridis (chè xanh), như vậy đã xác nhận Trung Quốc là nơi ra đời của cây chè. Cho đến 1975, lần lượt đã có 5 thuyết là: Thuyết Trung Quốc, thuyết Ấn Độ, thuyết 2 nguồn gốc, thuyết chiết trung và thuyết Việt Nam nói về nguồn gốc cây chè. Hiện nay thuyết chiết trung được nhiều người ủng hộ. Năm 1951, Đào Thừa Trân (Trung Quốc) đưa ra thuyết chiết trung được nhiều học giả thế giới công nhận.

Theo thuyết này, cái nôi tự nhiên cây chè là ở khu vực gió mùa Đông Nam Á, vì ở Lào, Mianma, Vân Nam và bắc Việt Nam đều có những cây chè hoang dại. Các điều kiện đất đai, khí hậu, lượng mưa của cả khu vực này đều rất thích hợp với sinh trưởng của cây chè, hợp thành một vườn chè nguyên thủy. Hơn nữa các cây chè mọc hoang dại tìm thấy rất nhiều dọc 2 bờ các con sông lớn : Kim Sa Giang, Phú Long Giang, Salouen, Irravadi, Mê Kông, Bramapoutro… Các con sông này đều bắt nguồn từ dãy núi phía nam cao nguyên Tây Tạng. Cho nên vùng nguyên sản cây chè là vùng núi ở cao nguyên Tây Tạng.

Cây chè di thực về phía đông qua tỉnh Tứ Xuyên, bị ảnh hưởng của khí hậu, nên biến thành giống chè lá nhỏ, di thực về phía nam và tây nam là Ấn Độ, Mianma, Annam (Việt Nam) biến thành giống lá to.Werkhoven, Hà Lan) chuyên viên của tổ chức Lương thực thế giới FAO, đã tổng kết trong cuốn Công nghệ chè (Tập san Nông nghiệp 26, Rôma,1974): “Cây chè được Linne xếp loại và đặt tên là Thea sinensis (L.) có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Trung Quốc gần nguồn sông Irrawadi (Mianma)”.1 Phân loại thực vật Ngành Hạt kín Angiospermae Lớp Song tử điệp Dicotylednae Bộ Chè Theales Họ Chè Theaceae Chi Chè Camellia (Thea) Loài Chè C.Sinensis Tên khoa học: Camellia Sinensis (L) (hay Thea sinensis L.2 Giới thiệu về giống chè bản địa Việt Nam nằm trong vùng gió mùa Đông Nam Á, cái nôi của cây chè. Khí hậu đất đai rất thích hợp với sinh trưởng cây chè. Lượng nước mưa dồi dào 1700-2000 mm/năm, nhiệt độ 21-22.6 0C, ẩm độ không khí 80-85 %. Đất đai trồng trà gồm 2 loại phiến thạch sét và bazan màu mỡ.

Theo phân loại của nhà phân loại thực vật Hà Lan Cohen Stuart (1918) và nhà nông học Pháp Du Pasquier (1923), có 4 giống chè có mặt ở Việt Nam, bao gồm: − Chine microphylla (chè Trung Quốc lá nhỏ) − Chine macrophylla (chè Trung Quốc lá to) − Assamica (chè Ấn Độ) − Shan (chè Shan tuyết) Chine microphylla còn gọi là chè Trung Quốc lá nhỏ, cây bụi nhỏ, chịu rét, có ở Liên xô, Nhật bản, Trung quốc, Việt nam. Chine macrophylla còn gọi là chè Trung Quốc lá to, cây có thể cao đến 10 mét, có ở Trung Quốc, Việt Nam. Chè Shan, cây cao có thể đến 20 mét, búp có lông trắng nên gọi là chè Shan Tuyết, có ở Mộc Châu, Yên bái, Hoà Bình, Trung quốc, Miến điện. Chè Assamica còn gọi là chè Ấn độ, cây có ở Ấn độ, Việt Nam, do Pháp mang qua trồng ở Cầu Đất (Lâm Đồng)… Diện tích trồng chè cả nước đến năm 2011 đã lên đến 113 000 ha phân bố chủ yếu ở các vùng trồng chè lớn như: − Vùng chè Tây Bắc, vùng chè Việt Bắc – Hoàng Liên Sơn (Tuyên Quang, Hà Giang, Lào Cai, − Vùng chè Trung du Bắc Bộ (Phú Thọ, Hoà Bình, Vĩnh Phú, Thái Nguyên, Hà Tây và Hà Nội) − Vùng chè Bắc Trung Bộ (Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh) − Vùng chè Tây Nguyên (Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum) − Vùng chè duyên hải miền Trung (Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên, Quảng Nam, Đà Nẵng, Quảng Ngãi) Theo dự kiến thì diện tích trồng chè ở nước ta sẽ tăng lên thành 150.

Trong đó, tổng diện tích chè trên địa bàn toàn tỉnh Lâm Đồng có trên 26.000 ha thu hoạch. Sản lượng thu hoạch năm 2010 đạt trên 140 ngàn tấn búp tươi, sản lượng chè thành phẩm đạt trên 30 ngàn tấn (cao nhất Việt Nam), chiếm tỷ lệ 25% về diện tích và 27% về sản lượng chè của cả nước. Cây chè của Lâm Đồng được trồng ở nhiều địa phương, nhưng tập trung chủ yếu ở thành phố Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm. Theo kết quả điều tra, 1 cây chè có thể cho 3kg hạt chè/ năm, 1 ha chè có thể cho đến 10 tấn quả chè/ năm.

Như vậy với diện tích trồng chè 125 nghìn ha (số liệu thống kê năm 2008) có thể cho sản lượng quả chè lên đến 1. Hiện nay, lượng quả chè này chưa được sử dụng vào bất kỳ mục đích kinh tế nào. Vì vậy, nếu lượng quả chè này được nghiên cứu sử dụng thì sẽ mang lại lợi nhuận cho người nông dân nói riêng và ngành chè Việt Nam nói chung.2 Cấu tạo chung của hạtt chè Quả chè loại nang có 1-- 4 hạt, thường là 2, 3 hạt. Thông thường, g, quả chè Camellia Sinensis có từ 2-4 hạt, còn hạt ạt cchè Camellia Oleifera thường có 1 hạt.

Hình tròn, tam giác hay vuông tùy số lượng hạt bên ên trong, vỏ quả màu xanh, khi chín chuyển ển sang màu nâu rồi nứt ra. Hạt chè có vỏ sành màu nnâu, ít khi đen, hạt to nhỏ tùy giống chè, è, và v chế độ dinh dưỡng, đường kính từ 10 – 15m 15mm, hạt hình cầu, bán cầu hay tam giác. Trọng Tr lượng 0.0g/hạt, trung bình 1- 1. Ở Việt Nam giống chè Shan to và nặng, g, giống giốn chè Ấn Độ hạt nhỏ và nhẹ.

Vỏ sành rất ất cứn cứng do 6-7 lớp thạch bào cấu tạo thành, màu phớt p đỏ khi hạt non và nâu đen khi hạt chín, hín, bbên trong là một vỏ lụa mỏng, màu nâu, u, có nhiều n gân làm nhiệm vụ vận chuyển nước vàà cchất dinh dưỡng để nuôi hạt. Nhân chè gồm ồm hai lá mầm và phôi chè, lá mầm to và nặng ng tới 3/4 trọng lượng hạt, là nơi dự trữ dinh dưỡn ỡng. Hạt chè xuất hiện khi nh những bông hoa chè bắt đầu tàn, khoảng tháng 10, 11 là thời gian những hạt giống trưởng ng thà thành sau sự tăng trưởng. (a) Hoa chè; (b) Quả chè tươi; (c) Quả chè khô; (d)) Hạt H chè; (e) Nhân hạtt ch chè còn vỏ lụa; (f) Nhân hạt đã bóc vỏ lụa 1.3 Thành phần hóa học củaa h hạt chè: Bảng 1.1: B Bảng thành phần acid béo trong hạt chè: Thành phần ần aacid béo Hàm lượng (%) Acid béo không no C18:1 75.03 Acid béo no C14:0 0.4 Giá trị sinh học của hạt chè Giá trị sinh học của hạt chè thể hiện qua sự có mặt của các chất chống oxi hóa trong thành phần hạt.

Các chất chống oxi hóa này chia làm 2 loại: tan trong nước và tan trong dầu. Theo nghiên cứu của Fazel và cộng sự (2008), thành phần các chống oxi hóa chủ yếu tan trong dầu bao gồm: β-caroten, vitamin E. 2 thành phần này tồn tại trong dầu hạt chè với hàm lượng tương đối cao, lần lượt là 251. Do hàm lượng β-caroten, vitamin E cao như vậy dẫn đến dầu hạt chè có khả năng chống oxi hóa cao hơn hẳn một số loại dầu khác.

Ngoài ra, khi thêm dầu hạt chè vào dầu kilka với tỷ lệ 5% và 10% (1 loại dầu dễ bị oxi hóa), dầu hạt chè cũng làm gia tăng tính kháng oxi hóa của loại dầu này. Cũng theo nghiên cứu của Fazel thì vitamin E trong dầu hạt chè tồn tại ở các dạng: α-tocopherol, γ-tocopherol, δ-tocopherol, α-tocotrienol, β-tocotrienol và γ-tocotrienol, trong đó dạng tồn tại chủ yếu của vitamin E trong dầu hạt chè là α-tocopherol. Ngoài ra, trong hạt chè còn có 1 thành phần khác cũng có giá trị sinh học cao, đó là polyphenol. Tuy nhiên, polyphenol là chất chủ yếu tan trong pha nước nên khi thu nhận dầu hạt chè, hàm lượng polyphenol trích ly được theo pha dầu cũng không nhiều.

Theo nghiên cứu của Fazel, thành phần polyphenol trong dầu hạt chè rất đa dạng, bao gồm: gallocatechin, catechin, epigallocatechin gallate, epicatechin, gallocatechin gallate, catechin gallate,… Trong đó, thành phần chủ yếu là catechin (hàm lượng 65.21 mg/kg) và epigallocatechin (hàm lượng 120.1 Vitamin E  Khái niệm và phân loại Vitamin E là một trong các vitamin hòa tan trong môi trường chất béo có hoạt tính sinh học cao. Vai trò chính của vitamin E: - Là một chất chống oxy hóa. - Bảo vệ màng tế bào. - Tăng cường hệ thống miễn dịch.

- Điều hòa kết tập tiểu cầu.