Nghiên cứu chiết xuất và phân lập một số hợp chất flavonoid từ lá ổi - ĐH Dược Hà Nội 2024

Nghiên cứu chiết xuất flavonoid từ lá ổi. Phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất. Tìm hiểu tiềm năng ứng dụng dược lý của flavonoid từ ổi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thúy Luyện
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ
• Đề tài: Nghiên cứu chiết xuất và phân lập một số hợp chất flavonoid từ lá ổi
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CÂY ỔI (Psidium guajava L.)
• 1.2. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA LÁ CÂY ỔI (PSIDIUM GUAJAVA L.)
• 1.3. Một số nghiên cứu flavonoid trong lá ổi
• 1.4. Một số nghiên cứu về các nhóm chất khác của lá ổi
• 1.5. TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA FLAVONOID TỪ LÁ CÂY ỔI (PSIDIUM GUAJAVA L.)
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chiết xuất
• 2.5. Phương pháp phân lập hợp chất
• 2.6. Phương pháp xác định cấu trúc hợp chất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Chiết xuất lá ổi
• 3.2. Phân lập các hợp chất
• 3.3. Xác định cấu trúc các hợp chất
• 3.3.1. Hợp chất LO-A1
• 3.3.2. Hợp chất LO-A2
• 3.3.3. Hợp chất LO-A3
• 3.3.4. Hợp chất LO-A4
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Về kết quả chiết xuất thu cao tổng và dịch chiết phân đoạn ethyl acetat
• 4.2. Về phương pháp phân lập các chất
• 4.3. Về kết quả phân lập các chất
• 4.4. Về chất LO-A1 (Catechin)
• 4.5. Về chất LO-A2 (Gallocatechin)
• 4.6. Về chất LO-A3 (Avicularin)
• 4.7. Về chất LO-A4 (Isoquercetin)
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chiết Xuất Flavonoid Từ Lá Ổi 55

Ngày nay, xu hướng sử dụng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc từ dược liệu ngày càng phổ biến, đặc biệt tại Việt Nam. Điều này thúc đẩy sự phát triển của thị trường dược liệu với sự đa dạng về chủng loại và thành phần. Việt Nam có nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú, được sử dụng lâu đời trong phòng và điều trị bệnh. Việc nghiên cứu và tìm kiếm các hoạt chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao từ nguồn dược liệu này là một yêu cầu tất yếu để phát triển ngành Y Dược. Cây ổi là một trong những cây trồng phổ biến, dễ trồng và dễ kiếm tại Việt Nam. Ngoài quả, lá ổi cũng được sử dụng trong y học cổ truyền để chăm sóc sức khỏe và điều trị một số bệnh. Các nghiên cứu dược lý đã chứng minh lá ổi có tác dụng kháng khuẩn, hạ đường huyết, và nhiều tác dụng khác. Trong đó, flavonoid là một trong những nhóm chất chiếm tỷ lệ lớn trong lá ổi và có nhiều tác dụng dược lý quan trọng. Việc nghiên cứu, chiết xuất, phân lập và xác định thành phần flavonoid sẽ góp phần làm phong phú thêm dữ liệu về thành phần này, tạo tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo về tác dụng và cơ chế dược lý. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và phân lập các flavonoid trong lá ổi là vô cùng quan trọng và có tiềm năng lớn cho ngành y dược.

1.1. Thành Phần Hóa Học Chính Trong Lá Ổi Psidium Guajava

Lá ổi chứa nhiều thành phần hóa học quan trọng, bao gồm flavonoid, terpenoid, và tanin. Flavonoid là thành phần chính và chiếm tỷ lệ lớn trong lá ổi, đóng vai trò quan trọng trong các hoạt tính sinh học. Các nghiên cứu đã xác định nhiều loại flavonoid khác nhau trong lá ổi, thuộc các nhóm flavan, flavanon, flavon, isoflavon và flavonol. Một số flavonoid phổ biến đã được phân lập bao gồm quercetin, kaempferol, avicularin, và isoquercetin. Triterpenoid cũng là một nhóm chất quan trọng khác có trong lá ổi, bao gồm các acid ursolic và oleanolic. Ngoài ra, lá ổi còn chứa tanin, một hợp chất có đặc tính chống oxy hóa và kháng khuẩn. Thành phần hóa học đa dạng này góp phần tạo nên các tác dụng dược lý của lá ổi.

1.2. Ứng Dụng Y Học Cổ Truyền Của Lá Ổi Psidium Guajava

Trong y học cổ truyền, lá ổi được sử dụng rộng rãi để điều trị nhiều bệnh khác nhau. Các bài thuốc từ lá ổi thường được dùng để chữa tiêu chảy, lỵ, thổ tả, khí hư và các bệnh đường tiêu hóa. Lá ổi có tính kháng khuẩn, giúp giảm viêm và làm dịu các triệu chứng bệnh. Ngoài ra, lá ổi còn được sử dụng để cầm máu, chữa lành vết thương và giảm đau. Theo tài liệu, “Búp ổi 12g, vỏ thân ổi, tô mộc mỗi vị 8g; gừng 2g sắc uống ngày 1 thang” giúp chữa tiêu chảy hiệu quả. Việc sử dụng lá ổi trong y học cổ truyền đã được chứng minh qua nhiều thế hệ, và các nghiên cứu hiện đại đang tiếp tục khám phá các tác dụng dược lý của lá ổi và các thành phần của nó.

II. Thách Thức Chiết Xuất Phân Lập Flavonoid Từ Lá Ổi 58

Mặc dù lá ổi chứa nhiều flavonoid có giá trị, việc chiết xuất và phân lập chúng gặp phải không ít thách thức. Hàm lượng flavonoid trong lá ổi có thể thay đổi tùy thuộc vào giống cây, điều kiện sinh trưởng và thời điểm thu hoạch. Các phương pháp chiết xuất truyền thống có thể không hiệu quả trong việc thu hồi tối đa các flavonoid. Quá trình phân lập các flavonoid tinh khiết đòi hỏi các kỹ thuật phức tạp như sắc ký lớp mỏng (TLC), sắc ký cột, và HPLC. Ngoài ra, việc xác định cấu trúc hóa học của các flavonoid đòi hỏi các thiết bị hiện đại như NMR. Một thách thức khác là sự hiện diện của nhiều hợp chất khác trong lá ổi có thể gây cản trở quá trình phân lập và tinh chế flavonoid. Vì vậy, cần có các phương pháp chiết xuất và phân lập hiệu quả để thu được các flavonoid tinh khiết từ lá ổi.

2.1. Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Chiết Xuất Đến Hàm Lượng Flavonoid

Điều kiện chiết xuất đóng vai trò quan trọng trong việc thu hồi flavonoid từ lá ổi. Các yếu tố như dung môi sử dụng, nhiệt độ, thời gian chiết xuất, và tỷ lệ dung môi/nguyên liệu có thể ảnh hưởng đến hàm lượng flavonoid thu được. Dung môi phân cực như methanol và ethanol thường được sử dụng để chiết xuất flavonoid vì chúng có khả năng hòa tan tốt các hợp chất này. Nhiệt độ cao có thể làm tăng hiệu quả chiết xuất, nhưng cũng có thể gây phân hủy một số flavonoid nhạy cảm với nhiệt. Thời gian chiết xuất cần được tối ưu hóa để đảm bảo thu hồi tối đa flavonoid mà không làm giảm chất lượng của chúng. Do đó, việc nghiên cứu và tối ưu hóa các điều kiện chiết xuất là cần thiết để thu được chiết xuất flavonoid giàu hoạt tính sinh học.

2.2. Khó Khăn Trong Phân Lập Flavonoid Tinh Khiết Từ Hỗn Hợp

Việc phân lập flavonoid tinh khiết từ hỗn hợp các hợp chất trong chiết xuất lá ổi là một quá trình phức tạp. Chiết xuất lá ổi chứa nhiều loại flavonoid khác nhau, cũng như các hợp chất khác như terpenoid và tanin, gây khó khăn trong việc phân tách chúng. Các kỹ thuật sắc ký như sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký cột thường được sử dụng để phân tách các flavonoid dựa trên sự khác biệt về tính chất hóa học của chúng. Tuy nhiên, việc lựa chọn pha động và pha tĩnh phù hợp là rất quan trọng để đạt được sự phân tách hiệu quả. Ngoài ra, các kỹ thuật nâng cao như HPLC có thể được sử dụng để phân lập flavonoid với độ tinh khiết cao hơn. Quá trình phân lập đòi hỏi sự cẩn thận và kinh nghiệm để đảm bảo thu được các flavonoid tinh khiết với hiệu suất cao.

III. Phương Pháp Chiết Xuất Flavonoid Hiệu Quả Từ Lá Ổi 60

Để vượt qua các thách thức trên, nhiều phương pháp chiết xuất flavonoid hiệu quả từ lá ổi đã được phát triển. Các phương pháp này bao gồm chiết xuất bằng dung môi, chiết xuất có sự hỗ trợ của siêu âm, và chiết xuất bằng vi sóng. Chiết xuất bằng dung môi là phương pháp phổ biến nhất, sử dụng các dung môi như ethanol, methanol, hoặc hỗn hợp của chúng để hòa tan các flavonoid từ lá ổi. Chiết xuất có sự hỗ trợ của siêu âm sử dụng sóng siêu âm để tăng cường quá trình chiết xuất, giúp giảm thời gian và tăng hiệu suất chiết xuất. Chiết xuất bằng vi sóng sử dụng năng lượng vi sóng để làm nóng dung môi và mẫu, giúp tăng tốc quá trình chiết xuất. Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại flavonoid cần chiết xuất, quy mô chiết xuất, và thiết bị có sẵn.

3.1. Chiết Xuất Bằng Dung Môi Quy Trình Và Tối Ưu Hóa

Chiết xuất bằng dung môi là một phương pháp đơn giản và hiệu quả để thu hồi flavonoid từ lá ổi. Quy trình chiết xuất thường bao gồm các bước sau: nghiền nhỏ lá ổi, ngâm lá ổi trong dung môi thích hợp (ví dụ: ethanol, methanol), khuấy hoặc lắc hỗn hợp trong một khoảng thời gian nhất định, lọc hỗn hợp để loại bỏ bã, và cô đặc dịch lọc để thu được chiết xuất flavonoid. Để tối ưu hóa quá trình chiết xuất, cần xem xét các yếu tố như loại dung môi, tỷ lệ dung môi/nguyên liệu, nhiệt độ, thời gian chiết xuất, và số lần chiết xuất. Sử dụng dung môi phân cực như ethanol hoặc methanol thường cho hiệu suất chiết xuất cao hơn so với dung môi không phân cực. Nhiệt độ cao có thể tăng hiệu quả chiết xuất, nhưng cần kiểm soát để tránh làm phân hủy flavonoid. Việc chiết xuất nhiều lần có thể giúp thu hồi tối đa flavonoid từ lá ổi. Tối ưu hóa quy trình chiết xuất giúp thu được chiết xuất flavonoid giàu hoạt tính sinh học và có thể được sử dụng cho các nghiên cứu tiếp theo.

3.2. Ứng Dụng Sắc Ký Cột Trong Phân Lập Flavonoid Từ Lá Ổi

Sắc ký cột là một kỹ thuật quan trọng trong việc phân lập và tinh chế flavonoid từ chiết xuất lá ổi. Nguyên tắc của sắc ký cột là dựa trên sự khác biệt về khả năng hấp phụ của các hợp chất trên pha tĩnh (vật liệu hấp phụ) và pha động (dung môi). Khi hỗn hợp chiết xuất flavonoid được đưa vào cột, các flavonoid sẽ di chuyển qua cột với tốc độ khác nhau, tùy thuộc vào ái lực của chúng với pha tĩnh. Bằng cách thu thập các phân đoạn (fractions) khác nhau, có thể phân tách các flavonoid thành các phân đoạn riêng biệt. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sắc ký cột bao gồm loại pha tĩnh (ví dụ: silica gel, alumina), loại pha động (dung môi hoặc hỗn hợp dung môi), tốc độ dòng chảy, và kích thước cột. Lựa chọn pha tĩnh và pha động phù hợp là rất quan trọng để đạt được sự phân tách hiệu quả. Các phân đoạn thu được có thể được phân tích bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) để kiểm tra độ tinh khiết và xác định các flavonoid có mặt. Sắc ký cột là một công cụ mạnh mẽ để thu được các flavonoid tinh khiết từ lá ổi.

IV. Phân Tích Cấu Trúc Và Đánh Giá Hoạt Tính Sinh Học Flavonoid 57

Sau khi phân lập flavonoid, bước tiếp theo là xác định cấu trúc hóa học và đánh giá hoạt tính sinh học của chúng. Các kỹ thuật phổ biến để xác định cấu trúc bao gồm phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR), khối phổ (MS), và phổ hồng ngoại (IR). NMR cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc phân tử, bao gồm vị trí và số lượng các nguyên tử hydro và carbon. MS cung cấp thông tin về khối lượng phân tử và các mảnh ion, giúp xác định công thức phân tử và các nhóm chức. IR cung cấp thông tin về các liên kết hóa học và các nhóm chức có trong phân tử. Sau khi xác định cấu trúc, hoạt tính sinh học của flavonoid có thể được đánh giá bằng các xét nghiệm in vitro và in vivo. Các xét nghiệm in vitro thường được sử dụng để đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa, kháng khuẩn, kháng viêm, và chống ung thư của flavonoid. Các xét nghiệm in vivo được sử dụng để đánh giá hiệu quả và an toàn của flavonoid trong các mô hình động vật.

4.1. Xác Định Cấu Trúc Hóa Học Bằng Phổ NMR Nuclear Magnetic Resonance

Phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) là một kỹ thuật mạnh mẽ để xác định cấu trúc hóa học của các flavonoid đã phân lập. NMR dựa trên nguyên tắc rằng các hạt nhân nguyên tử có spin sẽ hấp thụ năng lượng khi đặt trong một từ trường mạnh. Bằng cách phân tích các tín hiệu NMR, có thể thu được thông tin chi tiết về cấu trúc phân tử, bao gồm vị trí và số lượng các nguyên tử hydro (¹H-NMR) và carbon (¹³C-NMR), cũng như các liên kết giữa chúng. ¹H-NMR cung cấp thông tin về các proton trong phân tử, bao gồm độ dịch chuyển hóa học (chemical shift), độ bội (multiplicity), và hằng số tương tác (coupling constant). ¹³C-NMR cung cấp thông tin về các carbon trong phân tử, bao gồm độ dịch chuyển hóa học. Bằng cách kết hợp dữ liệu từ ¹H-NMR và ¹³C-NMR, có thể xác định cấu trúc hóa học của flavonoid một cách chính xác. Theo tài liệu, “Số liệu phổ ¹H và ¹³C -NMR của hợp chất LO-A1” giúp xác định LO-A1 là Catechin.

4.2. Đánh Giá Hoạt Tính Kháng Oxy Hóa In Vitro Của Flavonoid

Hoạt tính kháng oxy hóa là một trong những hoạt tính sinh học quan trọng của flavonoid. Flavonoid có khả năng trung hòa các gốc tự do, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do oxy hóa. Để đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa của flavonoid in vitro, có thể sử dụng các xét nghiệm như DPPH (2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl), ABTS (2,2'-azino-bis(3-ethylbenzothiazoline-6-sulfonic acid)), và FRAP (ferric reducing antioxidant power). Xét nghiệm DPPH đo khả năng của flavonoid trong việc khử gốc tự do DPPH. Xét nghiệm ABTS đo khả năng của flavonoid trong việc khử gốc tự do ABTS. Xét nghiệm FRAP đo khả năng của flavonoid trong việc khử ion ferric (Fe³⁺) thành ion ferrous (Fe²⁺). Kết quả của các xét nghiệm này có thể được sử dụng để so sánh hoạt tính kháng oxy hóa của các flavonoid khác nhau và xác định các flavonoid có tiềm năng sử dụng trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Flavonoid Từ Lá Ổi Trong Y Dược 59

Flavonoid từ lá ổi có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong y dược nhờ các hoạt tính sinh học đa dạng của chúng. Flavonoid có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc mới để điều trị các bệnh như ung thư, tim mạch, tiểu đường, và các bệnh viêm nhiễm. Chiết xuất flavonoid từ lá ổi cũng có thể được sử dụng làm thành phần trong các sản phẩm thực phẩm chức năng để tăng cường sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. Ngoài ra, flavonoid còn có thể được sử dụng trong mỹ phẩm để bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV và các gốc tự do. Việc nghiên cứu và phát triển các ứng dụng của flavonoid từ lá ổi là một lĩnh vực đầy hứa hẹn và có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe con người.

5.1. Flavonoid Lá Ổi Tiềm Năng Trong Điều Trị Bệnh Tiểu Đường

Một trong những ứng dụng tiềm năng của flavonoid từ lá ổi là trong điều trị bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng flavonoid có thể giúp kiểm soát đường huyết, cải thiện độ nhạy insulin, và bảo vệ tế bào beta tuyến tụy khỏi tổn thương. Flavonoid có thể làm giảm hấp thu glucose trong ruột, ức chế các enzyme phân giải carbohydrate, và tăng cường vận chuyển glucose vào tế bào. Ngoài ra, flavonoid còn có thể giảm viêm và stress oxy hóa, hai yếu tố quan trọng trong sự phát triển của bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu trên động vật và con người đã cho thấy rằng chiết xuất lá ổi hoặc flavonoid tinh khiết có thể cải thiện các chỉ số đường huyết và giảm nguy cơ biến chứng của bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác nhận hiệu quả và an toàn của flavonoid từ lá ổi trong điều trị bệnh tiểu đường.

5.2. Tác Dụng Kháng Khuẩn Của Chiết Xuất Flavonoid Từ Lá Ổi

Chiết xuất flavonoid từ lá ổi đã được chứng minh có tác dụng kháng khuẩn đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh. Các flavonoid có thể ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách phá vỡ màng tế bào, ức chế tổng hợp protein, hoặc can thiệp vào các quá trình trao đổi chất của vi khuẩn. Các nghiên cứu đã cho thấy rằng chiết xuất lá ổi có hoạt tính kháng khuẩn đối với các vi khuẩn như Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, và Pseudomonas aeruginosa. Tác dụng kháng khuẩn của flavonoid từ lá ổi có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc kháng khuẩn tự nhiên để điều trị các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để xác định các flavonoid cụ thể có hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất và để đánh giá hiệu quả và an toàn của chúng trong điều trị các bệnh nhiễm trùng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Flavonoid Lá Ổi Tương Lai 55

Nghiên cứu về chiết xuất và phân lập flavonoid từ lá ổi đã mang lại nhiều kết quả quan trọng, mở ra những hướng đi mới trong việc khai thác tiềm năng của loại cây này. Các nghiên cứu đã xác định được nhiều flavonoid khác nhau trong lá ổi, đánh giá hoạt tính sinh học của chúng, và khám phá các ứng dụng tiềm năng trong y dược và các lĩnh vực khác. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thêm để hiểu rõ hơn về flavonoid từ lá ổi. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tối ưu hóa các phương pháp chiết xuất và phân lập, xác định cơ chế tác dụng của flavonoid ở cấp độ phân tử, và tiến hành các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của chúng trong điều trị bệnh.

6.1. Nghiên Cứu Cơ Chế Tác Dụng Của Flavonoid Ở Cấp Độ Phân Tử

Để hiểu rõ hơn về hoạt tính sinh học của flavonoid từ lá ổi, cần có các nghiên cứu về cơ chế tác dụng của chúng ở cấp độ phân tử. Các nghiên cứu này có thể sử dụng các kỹ thuật sinh học phân tử để xác định các mục tiêu phân tử mà flavonoid tương tác, các con đường tín hiệu mà chúng điều chỉnh, và các gen mà chúng biểu hiện. Ví dụ, các nghiên cứu có thể tập trung vào việc xác định các enzyme mà flavonoid ức chế, các thụ thể mà chúng kích hoạt, hoặc các yếu tố phiên mã mà chúng điều chỉnh. Hiểu rõ cơ chế tác dụng của flavonoid sẽ giúp phát triển các loại thuốc và sản phẩm chức năng có hiệu quả và an toàn hơn.

6.2. Đánh Giá Tính An Toàn Của Chiết Xuất Flavonoid Trên Người

Trước khi chiết xuất flavonoid từ lá ổi được sử dụng rộng rãi trong y dược và các lĩnh vực khác, cần có các nghiên cứu để đánh giá tính an toàn của chúng trên người. Các nghiên cứu này có thể sử dụng các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá tác dụng phụ, độc tính, và tương tác thuốc của flavonoid. Các thử nghiệm lâm sàng nên được thực hiện trên các nhóm đối tượng khác nhau, bao gồm người khỏe mạnh và người mắc bệnh, để đảm bảo tính đại diện và khả năng ứng dụng của kết quả. Kết quả của các nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đảm bảo rằng flavonoid từ lá ổi được sử dụng một cách an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xu hướng nghiên cứu và sử dụng các sản phẩm phòng ngừa, điều trị bệnh có nguồn gốc từ dược liệu tự nhiên ngày càng gia tăng trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Nước ta sở hữu thảm thực vật phong phú, trong đó cây ổi (Psidium guajava L.) thuộc họ Sim (Myrtaceae) là loài cây ăn quả phổ biến, dễ trồng và phân bố rộng rãi từ vùng đồng bằng đến vùng núi thấp. Bên cạnh giá trị thực phẩm từ quả, các bộ phận khác của cây ổi—đặc biệt là lá ổi—đã được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền để trị tiêu chảy, kiết lỵ, thổ tả và khí hư.

Nhiều nghiên cứu dược lý hiện đại trên thế giới đã chứng minh dịch chiết lá ổi thể hiện các hoạt tính sinh học đa dạng như kháng khuẩn, chống oxy hóa, hạ đường huyết, bảo vệ tế bào gan, chống loét dạ dày và gây độc trên một số dòng tế bào ung thư. Trong số các nhóm hoạt chất thứ cấp của lá ổi (flavonoid, triterpenoid, tanin, benzophenon), flavonoid được xác định là nhóm hợp chất chính đóng vai trò cốt lõi trong các tác dụng dược lý này. Mặc dù trên thế giới đã có nhiều công trình phân lập các dẫn chất flavonoid từ lá ổi (như catechin, gallocatechin, naringenin, apigenin, genistein, guaijaverin, isoquercetin...), các nghiên cứu chuyên sâu về phân lập và xác định cấu trúc flavonoid từ nguồn nguyên liệu lá ổi thu hái tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế.

Nhằm bổ sung dữ liệu khoa học về hóa thực vật và tạo cơ sở cho việc phát triển các chế phẩm dược dụng từ nguồn dược liệu sẵn có trong nước, đề tài "Nghiên cứu chiết xuất và phân lập một số hợp chất flavonoid từ lá ổi" được thực hiện với 2 mục tiêu cụ thể:

1. Chiết xuất và phân lập một số hợp chất flavonoid từ lá ổi.
2. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất flavonoid đã phân lập được.

Về phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

• Đối tượng: Lá ổi bánh tẻ (Psidium guajava L., họ Sim - Myrtaceae) thu hái từ các cây từ 5 năm tuổi trở lên, không phun thuốc bảo vệ thực vật trong vòng 1 năm trước khi thu hái. Mẫu nghiên cứu thuộc đề tài NAFOSTED mã số 108.
• Không gian thu mẫu: Thôn Dụ Đại 2, xã Đông Hải, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình (tọa độ địa lý: 20°35'52'').
• Thời gian thu mẫu: Khung giờ từ 7h00 đến 9h00 sáng, trong khoảng tháng 9 đến tháng 10 dương lịch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và phân loại học

Đề tài dựa trên cơ sở phân loại thực vật học theo hệ thống Armen Takhtajan: loài Psidium guajava L., chi Psidium L., họ Myrtaceae, bộ Myrtaceae, phân lớp Rosidae, lớp Magnoliophyta, ngành Magnoliophyta. Về mặt hóa học thực vật, đề tài tập trung vào nhóm polyphenol/flavonoid với các khung cấu trúc cơ bản gồm flavan-3-ol (flavan), flavonol và các dẫn chất glycosid gắn đường arabinose, glucose.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu được triển khai thông qua chuỗi phương pháp hóa thực vật thực nghiệm:

• Phương pháp chiết xuất: Sử dụng phương pháp ngâm nóng ở 60°C với dung môi ethanol 96% qua 3 lần chiết (tỷ lệ dung môi/dược liệu lần lượt là 10:1, 6:1, 4:1 tt/tt; thời gian 6–8 giờ mỗi lần). Dịch chiết gộp được cô thu hồi dung môi dưới áp suất giảm để thu cao đặc toàn phần.
• Phương pháp chiết phân bố lỏng – lỏng: Phân tán cao đặc ethanol vào lượng nước nóng tối thiểu, sau đó chiết phân đoạn lần lượt với các dung môi có độ phân cực tăng dần gồm n-hexan, diclomethan ($\text{CH}_2\text{Cl}_2$) và ethyl acetat ($\text{EtOAc}$) trong bình gạn thủy tinh cho đến khi lớp dung môi không màu.
• Phương pháp sắc ký lớp mỏng (TLC): Thực hiện trên bản mỏng tráng sẵn silica gel 60 $\text{GF}_{254}$ (Merck). Phát hiện vết dưới ánh sáng đèn tử ngoại ở bước sóng 254 nm, 365 nm và hiện màu bằng dung dịch acid sulfuric ($\text{H}_2\text{SO}_4$) 10% trong ethanol kèm gia nhiệt bằng súng nhiệt. TLC được sử dụng để thăm dò hệ dung môi, theo dõi quá trình rửa giải và kiểm tra độ tinh khiết của các chất.
• Phương pháp sắc ký cột (CC): Phân tách các hợp chất bằng sắc ký cột pha thuận sử dụng chất nhồi silica gel (kích thước hạt 240–430 mesh, Merck; 60 Mesh) và sắc ký cột pha đảo sử dụng silica gel YMC.
• Phương pháp xác định cấu trúc hóa học: Ghi phổ cộng hưởng từ hạt nhân gồm phổ proton ($^1\text{H-NMR}$, tần số 600 MHz) và phổ carbon-13 ($^{13}\text{C-NMR}$, tần số 125 MHz/150 MHz) đo trong dung môi $\text{CD}_3\text{OD}$ (Methanol-$d_4$). Cấu trúc và cấu hình không gian được xác định thông qua phân tích độ dịch chuyển hóa học ($\delta$), hằng số tương tác spin-spin ($J$) và so sánh đối chiếu với các dữ liệu phổ chuẩn đã công bố quốc tế.

Trang thiết bị và hóa chất

• Thiết bị: Máy đo phổ cộng hưởng từ hạt nhân Bruker Avance AM 600 FT-NMR (Viện Hóa học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), tủ sấy Memmert (Đức), cân phân tích Mettler Toledo AB204S (Thụy Sĩ), máy cất quay chân không, đèn soi tia tử ngoại bước sóng 254/365 nm.
• Hóa chất, dung môi: n-Hexan, diclomethan, aceton, methanol, ethyl acetat, ethanol 96%, nước cất đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cây ổi:

• Đặc điểm thực vật và sinh thái: Mô tả hình thái cây gỗ nhỏ cao 3–6 m, thân trơn nhẵn bong từng mảng khi già, cành non hình tứ giác có lông tơ mịn; lá mọc đối dài 7–16 cm, rộng 3–5 cm, có mùi tinh dầu đặc trưng; hoa trắng 5 cánh; quả mọng nhiều hạt. Cây sinh trưởng tối ưu ở 23–28°C, lượng mưa 1000–2000 mm/năm. Tổng hợp các bài thuốc y học cổ truyền dùng búp ổi, lá ổi điều trị tiêu chảy, lỵ, thổ tả, khí hư.
• Thành phần hóa học của lá ổi: Nêu rõ thành phần cơ bản gồm 0,62% chất béo, 18,53% protein, 12,74% carbohydrat, 103 mg acid ascorbic và 1717 mg acid gallic. Liệt kê các flavonoid đã phân lập trên thế giới thuộc các nhóm flavan (catechin, gallocatechin), flavanon (naringenin, demthoxymatteucinol), flavon (apigenin, ononin), isoflavon (genistein, daidzein, formononetin...), flavonol (quercetin, kaempferol, rutin, guaijaverin, isoquercetin, avicularin, reynoutrin...). Tại Việt Nam, các nghiên cứu công bố trước đây chỉ mới ghi nhận 3 flavonoid từ lá ổi là avicularin, kaempferol (Lê Thị Bạch và cs., 2021) và quercetin-3-O-sulfat (Nguyễn Phúc Đàm và cs., 2023). Ngoài ra, chương 1 cũng điểm lại các nhóm chất khác như triterpenoid (acid ursolic, acid oleanolic, acid maslinic...), tanin pyrogalol (chiếm 8–9% ở búp non), và các hợp chất benzophenon.
• Tác dụng sinh học của flavonoid lá ổi: Tổng hợp bằng chứng dược lý gồm: tác dụng kháng tế bào ung thư (ức chế dòng DU-145 tuyến tiền liệt, ung thư vú, đại trực tràng, ung thư gan); tác dụng kháng khuẩn đối với S. aureus, E. coli, Salmonella, Shigella, P. aeruginosa; hoạt tính chống oxy hóa dọn gốc tự do DPPH, $\text{H}_2\text{O}_2$, SO; tác dụng hạ đường huyết thông qua ức chế $\alpha$-glucosidase, $\alpha$-amylase, sucrase, maltase; tác dụng chống co thắt cơ trơn ruột, chống tiêu chảy và bảo vệ gan (làm giảm men gan ALT, AST).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương này chuẩn hóa các quy trình kỹ thuật phòng thí nghiệm:

• Mô tả quy cách chọn mẫu dược liệu lá bánh tẻ, xử lý làm sạch và sấy khô.
• Quy định chi tiết các bước chuẩn bị cột sắc ký silica gel: tỷ lệ chất nhồi cột gấp tối thiểu 3 lần lượng cao, quy trình nhồi ướt, ổn định cột bằng dung môi trong tối thiểu 8 giờ.
• Chuẩn hóa hai phương pháp nạp mẫu lên cột (nạp mẫu khô bằng cách phối cao với chất hấp phụ theo tỷ lệ 1:1,5–1:2; nạp mẫu ướt hòa tan trong lượng tối thiểu dung môi rửa giải).
• Quy trình chấm kiểm tra phân đoạn bằng bản mỏng TLC và phương pháp hiện vết hóa học bằng dung dịch acid sulfuric 10%.

Chương 3: Kết quả thực nghiệm

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu được từ quá trình chiết xuất, phân đoạn, phân lập và giải phổ cấu trúc:

1. Kết quả chiết xuất và phân đoạn

Từ 2,0 kg lá ổi bánh tẻ khô, tiến hành ngâm nóng với ethanol 96%, thu được 220 g cao đặc ethanol toàn phần. Phân tán cao vào nước và chiết phân bố lỏng – lỏng thu được các cao phân đoạn:

• Cao phân đoạn n-hexan: 85 g
• Cao phân đoạn diclomethan: 52 g
• Cao phân đoạn ethyl acetat: 45 g
• Cao nước còn lại: 30 g

2. Kết quả phân lập các hợp chất

Tiến hành phân tách sắc ký cột silica gel pha thuận trên phân đoạn ethyl acetat (rửa giải bằng $\text{CH}_2\text{Cl}_2\text{ : MeOH}$ từ 100:1 đến 0:100 tt/tt), thu được 5 phân đoạn lớn ký hiệu từ A đến E. Tiếp tục phân tách các phân đoạn phụ:

• Từ phân đoạn D1, chạy cột pha thuận ($\text{CH}_2\text{Cl}_2\text{ : EtOAc : Aceton} = 1:1:0,1$), thu được LO-A1 (14 mg).
• Từ phân đoạn D2, chạy cột pha thuận phân đoạn ($\text{n-hexan : EtOAc : MeOH : } \text{H}_2\text{O} = 0,5:3:1:0,05$), thu phân đoạn D22; sau đó chạy cột pha đảo YMC ($\text{MeOH : } \text{H}_2\text{O} = 1:2$), thu được LO-A2 (9 mg).
• Từ phân đoạn E3, chạy cột pha thuận ($\text{EtOAc : Aceton : } \text{H}_2\text{O} = 3:1:0,1$), thu được LO-A3 (18 mg).
• Từ phân đoạn E4, chạy cột pha thuận ($\text{Aceton : MeOH} = 10:1$), thu phân đoạn E43; tiếp tục chạy cột pha thuận ($\text{EtOAc : Aceton : } \text{H}_2\text{O} = 2:1:0,1$) thu E432; sau đó chạy cột pha đảo YMC ($\text{MeOH : } \text{H}_2\text{O} = 1:1$), thu được LO-A4 (10 mg).

3. Kết quả xác định cấu trúc hóa học

Ký hiệu mẫu	Khối lượng	Dạng cảm quan	Dữ liệu phổ $^1\text{H-NMR}$ ($\text{CD}_3\text{OD}$, $\delta$ ppm, $J$ Hz)	Dữ liệu phổ $^{13}\text{C-NMR}$ ($\text{CD}_3\text{OD}$, $\delta$ ppm)	Cấu trúc xác định	Cấu hình
LO-A1	14 mg	Kết tinh không màu	$\delta_\text{H}$ 5,88 ($d, 2,4$, H-6); 5,95 ($d, 2,4$, H-8); 6,86 ($d, 1,8$, H-2'); 6,78 ($d, 7,8$, H-5'); 6,74 ($dd, 1,8; 7,8$, H-6'); 4,59 ($d, 7,2$, H-2); 4,00 ($td, 5,4; 7,8$, H-3); 2,53 ($dd, 8,4; 16,2$, H-4); 2,87 ($dd, 5,4; 16,2$, H-4)	15 tín hiệu: 82,9 (C-2); 68,8 (C-3); 28,5 (C-4); 156,9 (C-5); 96,3 (C-6); 157,8 (C-7); 95,5 (C-8); 157,6 (C-9); 100,9 (C-10); 132,2 (C-1'); 115,3 (C-2'); 146,3 (C-3'); 146,2 (C-4'); 116,1 (C-5'); 120,0 (C-6')	Catechin	$2R, 3S$
LO-A2	9 mg	Kết tinh không màu	$\delta_\text{H}$ 5,88 ($d, 1,8$, H-8); 5,94 ($d, 2,4$, H-6); 6,42 ($s, 2\text{H}$, H-2',6'); 4,55 ($d, 6,6$, H-2); 3,99 ($td, 5,4; 7,8$, H-3); 2,52 ($dd, 7,8; 15,6$, H-4); 2,83 ($dd, 5,4; 16,2$, H-4)	15 tín hiệu: 82,9 (C-2); 68,8 (C-3); 28,1 (C-4); 156,9 (C-5); 96,3 (C-6); 157,8 (C-7); 95,5 (C-8); 100,7 (C-4a); 157,6 (C-8a); 131,6 (C-1'); 107,2 (C-2',6'); 146,9 (C-3',5'); 134,0 (C-4')	Gallocatechin	$2R, 3S$
LO-A3	18 mg	Bột kết tinh màu vàng	$\delta_\text{H}$ 6,26 ($d, 2,4$, H-6); 6,41 ($d, 2,4$, H-8); 7,55 ($d, 1,8$, H-2'); 6,92 ($d, 8,4$, H-5'); 7,51 ($dd, 1,8; 8,4$, H-6'); tín hiệu đường arabinofuranose: 5,49 ($s$, H-1''); 4,35 ($dd, 1,2; 3,0$, H-2''); 3,93 ($dd, 3,0; 5,4$, H-3''); 3,89 ($dd, 4,8; 8,4$, H-4''); 3,53 ($t, 4,2, 2\text{H}$, H-5'')	20 tín hiệu: Khung quercetin: 158,6 (C-2); 134,9 (C-3); 180,0 (C-4); 163,1 (C-5); 99,9 (C-6); 166,0 (C-7); 94,8 (C-8); 159,3 (C-9); 105,6 (C-10); 122,9 (C-1'); 116,9 (C-2'); 146,4 (C-3'); 149,8 (C-4'); 116,5 (C-5'); 123,1 (C-6'). Cấu tử đường: 109,6 (C-1''); 83,3 (C-2''); 78,7 (C-3''); 88,0 (C-4''); 62,6 (C-5'')	Quercetin-3-$O$-$\alpha$-L-arabinofuranosid (Avicularin)	$\alpha$-L
LO-A4	10 mg	Bột kết tinh màu vàng	$\delta_\text{H}$ 6,23 ($d, 2,4$, H-6); 6,42 ($d, 2,4$, H-8); 7,86 ($d, 1,8$, H-2'); 6,89 ($d, 9,0$, H-5'); 7,61 ($dd, 1,8; 8,4$, H-6'); đường glucose: 5,49 ($d, 7,8$, H-1''); 3,48–3,68 ($m$, H-2'',3'',4'',5''); 3,84 ($dd, 7,8; 9,6$, H-6''a); 3,87 ($br.d, 3,0$, H-6''b)	21 tín hiệu: Khung quercetin: 158,5 (C-2); 135,8 (C-3); 179,6 (C-4); 163,0 (C-5); 99,9 (C-6); 166,1 (C-7); 94,7 (C-8); 158,8 (C-9); 105,6 (C-10); 122,9 (C-1'); 116,1 (C-2'); 145,8 (C-3'); 150,0 (C-4'); 117,8 (C-5'); 123,0 (C-6'). Cấu tử đường: 105,4 (C-1''); 75,1 (C-2''); 77,2 (C-3''); 70,0 (C-4''); 73,2 (C-5''); 62,0 (C-6'')	Quercetin-3-$O$-$\beta$-D-glucopyranosid (Isoquercetin)	$\beta$-D

Chương 4: Bàn luận

• Đánh giá phương pháp chiết xuất: Phân tích ưu điểm của phương pháp ngâm nóng với ethanol 96% (dễ thực hiện, hiệu suất chiết tương đối cao, dung môi thân thiện, chi phí hợp lý, thuận lợi cho việc chuyển giao quy mô) và nhược điểm (độ chọn lọc chưa cao, dịch chiết chứa nhiều tạp chất phân cực khác nhau, nguy cơ nhiệt phân hủy chất nếu kiểm soát nhiệt không chuẩn). Việc tiếp tục chiết phân đoạn bằng hệ dung môi phân cực tăng dần giúp làm giàu nhóm flavonoid vào phân đoạn ethyl acetat.
• Đánh giá quy trình sắc ký: Khẳng định sự phối hợp giữa sắc ký cột silica gel pha thuận, pha đảo và sắc ký lớp mỏng là phương pháp kinh điển, hiệu quả trong điều kiện phòng thí nghiệm để phân lập các hợp chất flavonoid dạng aglycon và glycosid.
• So sánh đóng góp khoa học và tính mới của các chất phân lập:
  • Đối với LO-A1 (Catechin): Là lần đầu tiên catechin được phân lập từ lá ổi tại Việt Nam và xác định cấu trúc bằng phổ cộng hưởng từ hạt nhân. Quy trình sử dụng hệ dung môi thân thiện hơn so với công trình của Fadi Qa'dan và cs. (2005).
  • Đối với LO-A2 (Gallocatechin): Là công bố đầu tiên về việc phân lập thành công gallocatechin từ nguồn nguyên liệu lá ổi thu hái trong nước.
  • Đối với LO-A3 (Avicularin): Nghiên cứu của Lê Thị Bạch và cs. (2021) trước đây sử dụng dung môi cloroform độc hại và quy trình phân đoạn dài (15 phân đoạn). Nghiên cứu này đã cải tiến bằng cách loại bỏ dung môi clo hóa độc hại trong giai đoạn tinh chế avicularin, rút ngắn số phân đoạn, tiết kiệm dung môi và thời gian.
  • Đối với LO-A4 (Isoquercetin): Là lần đầu tiên isoquercetin được phân lập và định danh đầy đủ cấu trúc hóa học từ lá ổi tại Việt Nam.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Chiết xuất thành công 220 g cao cắn ethanol tổng từ 2,0 kg lá ổi khô bằng phương pháp ngâm nóng.
• Phân đoạn chiết lỏng – lỏng thu được 85 g cao n-hexan, 52 g cao diclomethan, 45 g cao ethyl acetat và 30 g cao nước.
• Từ phân đoạn ethyl acetat, phân lập tinh khiết 4 hợp chất flavonoid với khối lượng cụ thể:
  • Hợp chất LO-A1: 14 mg
  • Hợp chất LO-A2: 9 mg
  • Hợp chất LO-A3: 18 mg
  • Hợp chất LO-A4: 10 mg
• Định danh chính xác cấu trúc hóa học và cấu hình lập thể của cả 4 hợp chất: LO-A1 là Catechin ($2R, 3S$), LO-A2 là Gallocatechin ($2R, 3S$), LO-A3 là Avicularin (quercetin-3-$O$-$\alpha$-L-arabinofuranosid), và LO-A4 là Isoquercetin (quercetin-3-$O$-$\beta$-D-glucopyranosid).

Đóng góp so với nghiên cứu trước

• Tính mới tại Việt Nam: Bổ sung 3 hợp chất flavonoid lần đầu tiên được phân lập từ lá cây ổi tại Việt Nam gồm Catechin (LO-A1), Gallocatechin (LO-A2) và Isoquercetin (LO-A4).
• Cải tiến phương pháp: Xây dựng quy trình phân lập Avicularin (LO-A3) tối ưu hơn so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam nhờ loại bỏ dung môi độc tính cao (cloroform), giảm thiểu số phân đoạn trung gian và tiết kiệm dung môi rửa giải.

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Tiếp tục nghiên cứu phân lập các hoạt chất flavonoid và các nhóm chất có hoạt tính sinh học khác từ các phân đoạn chiết còn lại của lá ổi (n-hexan, diclomethan và phân đoạn nước).
• Triển khai các nghiên cứu mở rộng quy mô chiết xuất và tinh chế các flavonoid đã định danh nhằm đạt hiệu suất cao hơn, phục vụ ứng dụng thực tiễn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu chỉ tập trung phân lập các hợp chất trên phân đoạn dịch chiết ethyl acetat; các phân đoạn còn lại (n-hexan, diclomethan, nước) mới chỉ dừng lại ở bước tách cao thô chưa phân lập hoạt chất tinh khiết.
• Toàn bộ quá trình chiết tách thực hiện ở quy mô phòng thí nghiệm (2,0 kg nguyên liệu ban đầu), hiệu suất thu hồi các chất tinh khiết còn ở mức miligam (9–18 mg).
• Khóa luận chỉ tập trung vào việc chiết xuất, phân lập và giải phổ cấu trúc hóa học, chưa tiến hành thử nghiệm hoạt tính sinh học trực tiếp trên các mẫu chất tinh khiết vừa phân lập được.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Khảo sát thành phần hóa thực vật của các phân đoạn n-hexan, $\text{CH}_2\text{Cl}_2$ và cao nước để tìm kiếm thêm các dẫn chất terpenoid, flavonoid và polyphenol khác.
• Tối ưu hóa các thông số kỹ thuật chiết xuất nhằm nâng quy mô thu hồi hoạt chất.
• Thực hiện các thử nghiệm sàng lọc hoạt tính dược lý (in vitro và in vivo) trên các phân đoạn và hợp chất phân lập để đánh giá tác dụng hạ đường huyết, kháng khuẩn và chống oxy hóa.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Dược học, Hóa dược, Hóa thực vật và Công nghệ Dược phẩm.
  • Các cán bộ nghiên cứu tại các viện, trung tâm nghiên cứu dược liệu và các bộ phận R&D của doanh nghiệp sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Quy trình chiết xuất phân đoạn lỏng – lỏng và hệ dung môi sắc ký cột phân tách các hợp chất flavonoid dạng tự do và dạng glycosid.
  • Bộ số liệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1\text{H-NMR}$ và $^{13}\text{C-NMR}$) chi tiết kèm theo việc gán tín hiệu cho từng vị trí carbon và proton của 4 chất chuẩn: catechin, gallocatechin, avicularin và isoquercetin.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã phân lập được bao nhiêu hợp chất flavonoid từ lá ổi và đó là những hợp chất nào?

Khóa luận đã phân lập được 4 hợp chất flavonoid tinh khiết từ phân đoạn ethyl acetat của lá ổi, bao gồm:

• Hợp chất LO-A1 (14 mg): Catechin
• Hợp chất LO-A2 (9 mg): Gallocatechin
• Hợp chất LO-A3 (18 mg): Avicularin (quercetin-3-$O$-$\alpha$-L-arabinofuranosid)
• Hợp chất LO-A4 (10 mg): Isoquercetin (quercetin-3-$O$-$\beta$-D-glucopyranosid)

2. Những hợp chất nào lần đầu tiên được phân lập từ lá cây ổi tại Việt Nam trong công trình này?

Có 3 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ lá ổi thu hái tại Việt Nam là Catechin (LO-A1), Gallocatechin (LO-A2) và Isoquercetin (LO-A4).

3. Quy trình chiết xuất lá ổi trong nghiên cứu được tiến hành như thế nào và thu được bao nhiêu cao chiết?

Từ 2,0 kg lá ổi bánh tẻ khô, tác giả tiến hành ngâm nóng 3 lần với ethanol 96% ở 60°C (tỷ lệ dung môi/dược liệu: 10:1, 6:1, 4:1 tt/tt; 6–8 giờ/lần), cô thu hồi dung môi thu được 220 g cao đặc tổng. Sau khi phân tán cao tổng vào nước và chiết phân bố lỏng – lỏng, thu được 85 g cao n-hexan, 52 g cao diclomethan, 45 g cao ethyl acetat và 30 g cao nước.

4. Cấu hình lập thể của hợp chất LO-A1 và LO-A2 được xác định như thế nào?

Cấu hình lập thể tại vị trí C-2 và C-3 của LO-A1 và LO-A2 được xác định là ($2R, 3S$) dựa trên việc so sánh độ dịch chuyển hóa học carbon trên phổ $^{13}\text{C-NMR}$ với các đồng phân lập thể tương ứng:

• LO-A1 có độ dịch chuyển $\delta_\text{C}$ 82,9 ppm (C-2) và 68,8 ppm (C-3), phù hợp với cấu hình ($2R, 3S$) của catechin (chuẩn: 83,0 và 68,9 ppm), khác biệt rõ với epicatechin ($2R, 3R$: 79,1 và 65,7 ppm).
• LO-A2 có độ dịch chuyển $\delta_\text{C}$ 82,9 ppm (C-2) và 68,8 ppm (C-3), tương ứng với cấu hình ($2R, 3S$) của gallocatechin (chuẩn: 82,8 và 68,4 ppm), khác với epigallocatechin ($2R, 3R$: 79,5 và 67,0 ppm).

5. Điểm cải tiến trong quy trình phân lập hợp chất Avicularin (LO-A3) của tác giả so với nghiên cứu trước đó tại Việt Nam là gì?

So với nghiên cứu của Lê Thị Bạch và cs. (2021) từng sử dụng dung môi cloroform độc hại và thu 15 phân đoạn sắc ký, tác giả khóa luận này đã thay thế bằng các hệ dung môi thân thiện hơn (ethyl acetat, aceton, nước), giảm số lượng phân đoạn trung gian và rút ngắn quy trình tinh chế để thu được 18 mg avicularin tinh khiết.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp dược sĩ của tác giả Nguyễn Thị Lan Anh đã xây dựng hoàn chỉnh quy trình chiết xuất và phân đoạn hóa thực vật từ 2,0 kg lá ổi (Psidium guajava L.) thu hái tại Thái Bình. Bằng kỹ thuật sắc ký cột pha thuận và pha đảo kết hợp sắc ký lớp mỏng, đề tài đã phân lập thành công 4 hợp chất flavonoid tinh khiết từ phân đoạn ethyl acetat gồm Catechin (14 mg), Gallocatechin (9 mg), Avicularin (18 mg) và Isoquercetin (10 mg). Cấu trúc hóa học và cấu hình không gian của cả 4 hợp chất đã được xác định sáng tỏ thông qua phân tích dữ liệu phổ $^1\text{H-NMR}$ và $^{13}\text{C-NMR}$, trong đó có 3 hợp chất lần đầu tiên được ghi nhận phân lập từ lá ổi tại Việt Nam. Công trình là tài liệu khoa học có giá trị thực tiễn cao, đóng góp dữ liệu quan trọng cho hướng nghiên cứu phát triển dược liệu và hoạt chất thiên nhiên trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. TỔNG QUAN VỀ CÂY ỔI (Psidium guajava L. Vị trí phân loại: Theo hệ thống phân loại Armen Takhtajan, cây Psidium guajava L. có vị trí phân loại được tóm tắt như sau:[71] Giới: Plantae (thực vật) Ngành: Magnoliophyta (Ngọc lan) Lớp: Magnoliophyta (Ngọc lan) Phân lớp: Rosidae (Hoa hồng) Bộ: Myrtaceae (Sim) Họ: Myrtaceae (Sim) Chi: Psidium L.

Loài: Psidium guajava L. Đặc điểm thực vật cây ổi: Tùy vào điều kiện thời tiết và môi trường phát triển mà mỗi cây sẽ có đặc điểm khác nhau nhưng đa số cây ổi là những cây gỗ nhỏ với chiều cao trung bình là 3 - 6 m. Thân cây ổi thường có một lớp vỏ mỏng cảm giác trơn nhẵn, thân cây sẽ bong ra thành từng mảng khi cây già đi. Có nhiều lông mịn ở cành non, lá và các bộ phận của hoa.

Những cành non của cây có hình tứ giác và tại những cành này có những lông tơ mịn [3], [50]. Lá cây thường mọc đối, cuống lá ngắn, nhẵn. Lá ổi có mùi thơm khi vò nát, đây là mùi đặc trưng của tinh dầu. Phiến lá có hình bầu dục hoặc hình elip, thuôn dài; dài 7 - 16 cm, rộng 3 - 5 cm.

Lá thường có màu xanh nhạt đến xanh đậm. Gân lá thường có hình lông chim và ở mặt dưới lá có lông tơ mịn [6], [50]. Hoa ổi màu trắng, mọc đơn độc hoặc tập trung 2 - 3 cái ở kẽ lá, lưỡng tính. Cuống hoa có lông mịn, màu xanh.

Tràng hoa có 5 cánh, có lông mềm, gần đều, màu trắng mỏng thường nhanh chóng rụng. Một búi thường gồm 250 nhị hoa màu trắng có đầu màu nhạt và có bao phấn màu vàng [3], [50]. Quả ổi là loại quả mọng; hình cầu, hình trứng hoặc tùy theo loài; vỏ quả giữa dày; ở đầu quả có sẹo của đài tồn tại. Khi chín quả thường có màu vàng; ruột màu đỏ, trắng hoặc vàng.

Có chứa nhiều hạt, hình thận, không đều. Phân bố và sinh thái [1], [3]. Ổi có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Châu Mỹ. Theo Dc Candolle, vùng trồng phổ biến của ổi có thể nằm giữa Mexico và Peru.

Chính những người Tây Ban Nha đã đưa cây đến các đảo ở Thái Bình Dương và Philippin, còn người Bồ Đào Nha du nhập cây vào Ấn Độ. Trong quá trình du nhập, trồng trọt và lai tạo giống, người ta đã tạo nên rất 2 nhiều giống ổi khác nhau. Về sau chúng được trồng phổ biến ở khắp miền nhiệt đới Châu Á, Châu Phi. Đặc biệt ở nước ta, ổi được trồng khá phổ biến ở khắp các địa phương, cả vùng đồng bằng tới miền núi trừ vùng cao trên 1500m.

Chỉ tính riêng quần thể ổi trồng đã có khoảng 7-10 giống khác nhau. Quần thể mọc hoang dại thường chỉ thấy ở vùng trung du và vùng núi thấp. Chúng mọc lẫn với nhiều loại cây bụi khác nhau ở các vùng đất, tại vị trí sau nương rẫy hay dọc theo các đường đi. Quần thể ổi mọc hoang dại có hoa quả nhiều nhưng chất lượng quả kém nên ít được chú ý.

Ổi là cây ưa sáng, sinh trưởng và phát triển trong một giới hạn rộng của vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giới hạn về nhiệt độ từ 15 đến 45oC, nhiệt độ tốt nhất cho cây sinh trưởng và cho ra nhiều quả ở nhiệt độ từ 23 đến 28oC, lượng mưa 1000 - 2000 mm/năm. Cây có thể sống được trong thời tiết khô nóng tuy nhiên trong thời tiết quá ẩm ướt thường xuyên, kèm sương mù thì cây ra hoa kết quả kém. Ổi ra hoa quả nhiều trong một năm.

Cụm hoa thường xuất hiện trên những cành non mới ra cùng năm. Các nước trồng nhiều ổi nhất thế giới là Brasil, Mexico, Thái Lan, Indonesia và một số nước khác Châu Á.