Nghiên cứu ảnh hưởng của chất lượng nguồn lao động nông thôn đến chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn thừa thiên huế

Nghiên cứu ảnh hưởng của chất lượng nguồn lao động nông thôn đến chuyển dịch cơ cấu lao động tại Thừa Thiên Huế, phân tích và đánh giá thực trạng.

• Tác giả: ThS. Nguyễn Việt Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Huế
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Chất Lượng Nguồn Lao Động Nông Thôn Đến Chuyển Dịch Cơ Cấu Lao Động Tại Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: báo cáo đề tài khoa học công nghệ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ CHẤT LƯỢNG NGUỒN LAO ĐỘNG NÔNG THÔN VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
• 1.1. Một số khái niệm về chất lượng nguồn lao động nông thôn
• 1.1.1. Khái niệm nguồn nhân lực
• 1.1.2. Khái niệm nguồn nhân lực nông thôn
• 1.1.3. Đặc điểm nguồn nhân lực nông thôn
• 1.1.4. Nội dung chỉ tiêu đánh giá nguồn nhân lực nông thôn
• 1.2. Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn nhân lực nông thôn
• 1.2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến số lượng nguồn nhân lực nông thôn
• 1.2.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực nông thôn
• 1.3. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.3.1. Cơ cấu lao động và cơ cấu lao động nông thôn
• 1.3.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.3.3. Mối quan hệ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và cơ cấu lao động nông thôn
• 1.4. Phương thức và xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.4.1. Phương thức chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.4.2. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.5. Các tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.5.1. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn về mặt lượng
• 1.5.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn về mặt chất
• 1.6. Cơ sở thực tiễn về phát triển chất lượng nguồn lao động nông thôn
• 1.6.1. Một số kinh nghiệm phát triển chất lượng nguồn lao động nông thôn trên thế giới
• 1.6.1.1. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 1.6.1.2. Kinh nghiệm của Đài Loan
• 1.6.1.3. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
• 1.6.1.4. Kinh nghiệm của Singapore
• 1.6.1.5. Kinh nghiệm của Philippines
• 1.6.1.6. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực được rút ra để áp dụng vào nước ta
• 1.6.3. Thực tiễn phát triển nguồn nhân lực nông thôn Việt Nam
• 1.6.3.1. Quan điểm của đảng và Nhà nước về vấn đề phát triển nguồn nhân lực nông thôn trong quá trình phát triển đất nước
• 1.6.3.2. Một số kết quả đạt được
• 1.7. Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động ở Việt Nam và kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu lao động trên thế giới và trong nước
• 1.7.1. Kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu lao động trên thế giới
• 1.7.1.1. Chuyển dịch cơ cấu LĐNT của Hàn Quốc
• 1.7.1.2. Chuyển dịch cơ cấu LĐNT của Đài Loan
• 1.7.1.3. Chuyển dịch cơ cấu LĐNT của Thái Lan
• 1.7.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.7.3. Thực tiễn chuyển dịch cơ cấu lao động ở Việt Nam trong thời gian qua
• 1.7.3.1. Dân số nông thôn Việt Nam giai đoạn 2005 - 2013
• 1.7.3.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành kinh tế
• 1.7.3.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo vùng thành thị - nông thôn
• 1.7.3.4. Chuyển dịch cơ cấu chất lượng lao động
• 1.8. Mối quan hệ giữa chất lượng nguồn lao động nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.8.1. Xu thế phát triển nguồn nhân lực
• 1.8.2. Phát triển nguồn nhân lực nông thôn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC NÔNG THÔN ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THỪA THIÊN HUẾ
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện địa hình
• 2.1.3. Điều kiện khí hậu
• 2.1.4. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.4.1. Tài nguyên đất
• 2.1.4.2. Tài nguyên khoáng sản
• 2.1.4.3. Tài nguyên thủy hải sản
• 2.1.5. Kết cấu hạ tầng
• 2.1.6. Tình hình phát triển kinh tế xã hội
• 2.1.6.1. Tình hình phát triển kinh tế
• 2.1.6.2. Đặc điểm về dân số, lao động
• 2.1.7. Đánh giá thuận lợi, khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.2. THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THỪA THIÊN HUẾ
• 2.2.1. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.2.2. Chuyển dịch lao động từ nông thôn ra thành thị
• 2.2.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn theo ngành
• 2.2.4. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn theo vùng
• 2.2.5. Chuyển dịch cơ cấu chất lượng lao động
• 2.3. PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THỪA THIÊN HUẾ THÔNG QUA CÁC HỘ ĐIỀU TRA
• 2.3.1. Đặc điểm của đối tượng điều tra
• 2.3.2. Chuyển dịch cơ cấu lao nông thôn của các hộ điều tra
• 2.3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành kinh tế
• 2.3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động trong nội bộ ngành nông nghiệp
• 2.3.2.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo hình thức nghề nghiệp
• 2.3.2.4. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo tính chất công việc
• 2.3.2.5. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo trình độ văn hóa
• 2.3.2.6. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn kỹ thuật
• 2.3.3. Ảnh hưởng của đào tạo nghề đến chuyển đổi nghề của lao động nông nghiệp
• 2.4. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CỦA TỈNH THỪA THIÊN HUẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 2.4.1. Những điểm mạnh
• 2.4.2. Thách thức
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TỪ ĐÓ THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THỪA THIÊN HUẾ
• 3.1. Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn lao động nông thôn nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn ở Thừa Thiên Huế
• 3.1.1. Nhóm giải pháp về giáo dục đào tạo
• 3.1.1.1. Tạo ra sự chuyển biến mới trong nhận thức của xã hội về vai trò của giáo dục, đào tạo đối với việc phát triển nguồn nhân lực nông thôn
• 3.1.1.2. Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục, đào tạo
• 3.1.1.3. Giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực ở nông thôn phải lấy việc nâng cao mặt bằng dân trí tối thiểu làm cơ sở
• 3.1.1.4. Đổi mới chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ đội ngũ trí thức, tạo điều kiện để thu hút họ đến công tác tại nông thôn
• 3.1.1.5. Tập trung đào tạo hướng nghiệp cho học sinh một cách thiết thực hơn
• 3.1.2. Nhóm giải pháp về đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật cho lao động nông thôn
• 3.1.2.1. Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước trong hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn
• 3.1.2.2. Quy hoạch mạng lưới dạy nghề cho lao động nông thôn
• 3.1.2.3. Đầu tư phát triển đội ngũ cán bộ và giáo viên dạy nghề
• 3.1.2.4. Đổi mới và phát triển chương trình dạy nghề
• 3.1.2.5. Hoàn thiện hệ thống chính sách liên kết giữa cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng
• 3.1.2.6. Hoàn thiện chính sách bảo đảm chất lượng đào tạo nghề
• 3.1.2.7. Chính sách xã hội hóa
• 3.1.3. Giải pháp về tập huấn sản xuất cho lao động nông thôn
• 3.1.4. Giải pháp về phát triển ngành nghề ở khu vực nông thôn để thu hút và cải thiện chất lượng lao động nông thôn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Chất Lượng Lao Động Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng của chất lượng nguồn lao động nông thôn đến chuyển dịch cơ cấu lao động tại Thừa Thiên Huế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là từ điểm xuất phát thấp. Hiện tại, phần lớn lao động vẫn tập trung ở nông thôn và nông nghiệp. Để đạt được mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn là vô cùng quan trọng. Nghị quyết của Đảng đã đặt ra mục tiêu giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp và tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo. Nghiên cứu này nhằm xác định ảnh hưởng của chất lượng nguồn lao động đến quá trình chuyển dịch này, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy sự chuyển dịch phù hợp và hiệu quả. Số liệu thống kê cho thấy cần thiết phải nâng cao kỹ năng lao động để đáp ứng yêu cầu mới của nền kinh tế.

1.1. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn đóng vai trò then chốt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mục tiêu là giảm tỷ lệ lao động trong lĩnh vực nông nghiệp và tăng tỷ lệ lao động trong các ngành công nghiệp, dịch vụ, và du lịch, từ đó nâng cao năng suất lao động và cải thiện đời sống người dân. Theo Nghị quyết của Đảng, đến năm 2020, tỷ lệ lao động nông nghiệp cần giảm xuống còn khoảng 30% tổng lao động xã hội, đồng thời tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo phải đạt trên 50%. Việc đạt được những mục tiêu này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục nghề nghiệp và đào tạo lao động.

1.2. Chất lượng nguồn lao động và vai trò quyết định

Chất lượng nguồn lao động đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn. Bên cạnh số lượng, kiến thức và kỹ năng lao động cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu của hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Lao động nông thôn thường có trình độ tay nghề thấp, đòi hỏi phải nâng cao trình độ để chuyển sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Nếu được đào tạo bài bản, lao động nông thôn có thể tham gia vào nhiều ngành nghề khác nhau, đáp ứng nhu cầu việc làm ở khu vực thành thị và khu công nghiệp.

II. Thách Thức về Chất Lượng Lao Động Nông Thôn ở Thừa Thiên Huế

Thừa Thiên Huế là một tỉnh còn nhiều khó khăn, tình trạng dư thừa lao động hoặc lao động nhàn rỗi phổ biến, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng tạo ra sự dư thừa lao động trong khu vực nông nghiệp và đồng thời đòi hỏi lao động phải có kỹ năng cao hơn. Chất lượng lao động nông nghiệp của tỉnh còn thấp, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn hạn chế. Cần xác định ảnh hưởng của chất lượng nguồn lao động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động để có biện pháp thúc đẩy quá trình này.

2.1. Thực trạng dư thừa lao động và thiếu kỹ năng

Thực trạng lao động ở Thừa Thiên Huế cho thấy tình trạng dư thừa lao động ở khu vực nông thôn do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Tuy nhiên, đồng thời, thị trường lao động cũng đòi hỏi lực lượng lao động có kỹ năng cao hơn để đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp và dịch vụ mới. Điều này tạo ra một thách thức lớn đối với việc chuyển dịch cơ cấu lao động, khi mà phần lớn lao động nông thôn chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng và kiến thức cần thiết để tham gia vào các ngành nghề mới.

2.2. Tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp và chưa hiệu quả

Tỷ lệ lao động qua đào tạo ở Thừa Thiên Huế vẫn còn thấp so với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Mặc dù có sự gia tăng trong số lượng người được đào tạo, nhưng chất lượng đào tạo vẫn còn nhiều hạn chế. Phần lớn các khóa đào tạo nghề chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, dưới 3 tháng, và chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Do đó, nhiều lao động nông thôn sau khi được đào tạo vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp hoặc không thể áp dụng được kiến thức và kỹ năng đã học vào công việc.

2.3. Cơ cấu lao động nông thôn còn bất hợp lý

Trong cơ cấu lao động nông thôn của Thừa Thiên Huế, tỷ trọng lao động hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy sản vẫn còn cao, trong khi tỷ trọng lao động trong các ngành công nghiệp và dịch vụ còn thấp. Điều này cho thấy sự chậm trễ trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu lao động của tỉnh. Để thúc đẩy quá trình này, cần có các chính sách và giải pháp nhằm khuyến khích lao động nông thôn chuyển đổi sang các ngành nghề có giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời nâng cao kỹ năng lao động và trình độ chuyên môn kỹ thuật cho lực lượng lao động nông thôn.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Thúc Đẩy Chuyển Dịch

Để thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động hiệu quả, cần có giải pháp đồng bộ về giáo dục nghề nghiệp, đào tạo lao động, và hỗ trợ việc làm. Điều này bao gồm việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy, tăng cường liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ lao động nông thôn chuyển đổi sang các ngành nghề mới, như cung cấp thông tin về thị trường lao động, hỗ trợ tìm kiếm việc làm, và tạo điều kiện tiếp cận các dịch vụ tài chính.

3.1. Đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ năng

Việc đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ năng là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nguồn lao động và thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc nhóm. Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo, cung cấp việc làm thực tế cho học viên và đảm bảo rằng người lao động được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để thành công trong công việc.

3.2. Tạo điều kiện tiếp cận thông tin và dịch vụ hỗ trợ việc làm

Lao động nông thôn thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về thị trường lao động và các dịch vụ hỗ trợ việc làm. Để giải quyết vấn đề này, cần xây dựng một hệ thống thông tin hiệu quả, cung cấp thông tin về nhu cầu việc làm, các cơ hội đào tạo, và các chính sách hỗ trợ lao động. Đồng thời, cần tăng cường các dịch vụ tư vấn việc làm, giới thiệu việc làm, và hỗ trợ lao động tìm kiếm việc làm phù hợp với trình độ và kỹ năng của mình. Chính sách chính sách lao động cần hỗ trợ lao động nông thôn tiếp cận việc làm.

IV. Ứng dụng Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Từ Các Nước Phát Triển

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, và Đài Loan trong việc nâng cao chất lượng nguồn lao động và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động có thể cung cấp những bài học quý giá cho Thừa Thiên Huế. Các nước này đã đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, đào tạo, và khoa học công nghệ, đồng thời tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi để thu hút đầu tư và tạo việc làm. Bên cạnh đó, họ cũng chú trọng đến việc bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo rằng tất cả mọi người đều có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển kinh tế xã hội.

4.1. Bài học từ kinh nghiệm Nhật Bản và Hàn Quốc

Nhật Bản và Hàn Quốc là những ví dụ điển hình về việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn lao động. Cả hai nước đều có hệ thống giáo dục chất lượng cao, chú trọng đến việc phát triển kỹ năng thực tế và khả năng sáng tạo của học sinh, sinh viên. Bên cạnh đó, họ cũng có các chương trình đào tạo nghề tiên tiến, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy rằng việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo là chìa khóa để tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

4.2. Kinh nghiệm từ Đài Loan về phát triển ngành nghề nông thôn

Đài Loan đã thành công trong việc phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở khu vực nông thôn, tạo ra nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Điều này có được nhờ vào các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích đổi mới công nghệ, và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Kinh nghiệm của Đài Loan cho thấy rằng việc phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở khu vực nông thôn có thể giúp giảm áp lực lao động lên ngành nông nghiệp và tạo ra một nền kinh tế đa dạng và bền vững.

V. Phân tích SWOT và Định Hướng Phát Triển Lao Động Huế

Phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) sẽ giúp Thừa Thiên Huế xác định rõ những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển nguồn lao động. Từ đó, tỉnh có thể xây dựng các chính sách và giải pháp phù hợp để tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro. Định hướng phát triển nguồn lao động của tỉnh cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng, tăng cường kỹ năng, và tạo ra một lực lượng lao động linh hoạt và có khả năng thích ứng cao với những thay đổi của thị trường lao động.

5.1. Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của nguồn lao động địa phương

Việc phân tích điểm mạnh và điểm yếu của nguồn lao động địa phương là rất quan trọng để xây dựng các chính sách và giải pháp phát triển phù hợp. Điểm mạnh có thể bao gồm truyền thống hiếu học, sự cần cù, và khả năng tiếp thu công nghệ mới. Điểm yếu có thể bao gồm trình độ học vấn còn thấp, thiếu kỹ năng mềm, và khả năng ngoại ngữ hạn chế. Việc xác định rõ những điểm mạnh và điểm yếu này sẽ giúp tỉnh tập trung vào việc phát huy những lợi thế và khắc phục những hạn chế, từ đó nâng cao chất lượng nguồn lao động.

5.2. Cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế

Hội nhập kinh tế mang lại nhiều cơ hội cho Thừa Thiên Huế, như tiếp cận thị trường mới, thu hút đầu tư nước ngoài, và tiếp thu công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm và dịch vụ, và nguy cơ mất việc làm do tự động hóa và đổi mới công nghệ. Để vượt qua những thách thức này, tỉnh cần có các chính sách và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, tăng cường đào tạo nghề, và hỗ trợ lao động chuyển đổi sang các ngành nghề mới.

VI. Kết luận và Kiến nghị về Phát Triển Lao Động Nông Thôn Huế

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chất lượng nguồn lao động có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động tại Thừa Thiên Huế. Để thúc đẩy quá trình này, cần có các giải pháp đồng bộ về giáo dục, đào tạo, và hỗ trợ việc làm. Tỉnh cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn lao động, tăng cường kỹ năng, và tạo ra một lực lượng lao động linh hoạt và có khả năng thích ứng cao với những thay đổi của thị trường lao động. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ lao động nông thôn chuyển đổi sang các ngành nghề mới, như cung cấp thông tin về thị trường lao động, hỗ trợ tìm kiếm việc làm, và tạo điều kiện tiếp cận các dịch vụ tài chính.

6.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng nguồn lao động và chuyển dịch cơ cấu lao động ở Thừa Thiên Huế, chỉ ra những thách thức và cơ hội trong quá trình này. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng nguồn lao động là yếu tố then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động hiệu quả và bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các cơ sở đào tạo, và các doanh nghiệp để đạt được mục tiêu này.

6.2. Đề xuất chính sách và hướng phát triển trong tương lai

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, chúng tôi đề xuất một số chính sách và hướng phát triển trong tương lai, bao gồm: tăng cường đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ năng, cải thiện hệ thống thông tin về thị trường lao động, hỗ trợ lao động nông thôn chuyển đổi sang các ngành nghề mới, và khuyến khích đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp. Cần có sự cam kết mạnh mẽ từ phía chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng để thực hiện thành công những chính sách và hướng phát triển này.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chất Lượng Nguồn Lao Động Nông Thôn Đến Chuyển Dịch Cơ Cấu Lao Động Nông Thôn Tỉnh Thừa Thiên Huế

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi (Research Questions): Chất lượng nguồn lao động nông thôn đóng vai trò như thế nào và tác động theo cơ chế nào đến tiến trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn (CDCCLĐNT) trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế? Đâu là các rào cản về trình độ chuyên môn kỹ thuật khiến tốc độ dịch chuyển lao động chưa tương xứng với tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế?
• Phương pháp luận tổng quát (Methodology Snapshot): Đề tài tiếp cận liên ngành giữa kinh tế học phát triển và quản lý nguồn nhân lực, kết hợp giữa phân tích dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2005 – 2013 và khảo sát thực chứng sơ cấp trên mẫu 300 hộ gia đình tại 4 xã tiêu biểu thuộc hai huyện Phong Điền và Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Phát hiện chính (Key Findings): Nghiên cứu chỉ ra rằng chất lượng lao động nông thôn tại Thừa Thiên Huế vẫn còn ở mức thấp; mặc dù tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 54% vào năm 2014 nhưng phần lớn là đào tạo ngắn hạn dưới 3 tháng. Sự thiếu hụt trầm trọng lao động có tay nghề kỹ thuật cao là điểm nghẽn chính kìm hãm sự dịch chuyển từ khu vực nông - lâm - thủy sản sang công nghiệp và dịch vụ. Đào tạo nghề có mối tương quan thuận rõ rệt với khả năng chuyển đổi nghề nghiệp ổn định và nâng cao thu nhập của hộ nông dân.
• Hàm ý chính sách (Implications): Để đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông thôn, địa phương cần chuyển trọng tâm từ đào tạo theo chỉ tiêu số lượng sang đào tạo theo nhu cầu thị trường, quy hoạch mạng lưới dạy nghề gắn liền với các khu công nghiệp vệ tinh và chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Tổng quan thực trạng tri thức

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực nông thôn gắn với mục tiêu giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống mức 30% luôn được xem là một đột phá chiến lược. Trên bình diện cả nước, lao động nông thôn chiếm hơn 70% tổng lực lượng lao động nhưng phần lớn là lao động thủ công, năng suất thấp và thu nhập bấp bênh.

Kinh nghiệm quốc tế từ các nền kinh tế Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc (thông qua phong trào Saemaul Undong), Đài Loan hay Singapore đều chỉ ra rằng chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành công luôn phải đi đôi với chuẩn bị kỹ lưỡng nguồn vốn con người (Human Capital). Nếu không có sự chuẩn bị về mặt chất lượng lao động, nông dân sẽ bị đẩy ra ngoài lề của quá trình công nghiệp hóa hoặc chỉ tham gia vào các phân khúc việc làm phi chính thức với mức lương bèo bọt.

+-------------------------------------------------------------+
|               CHU TRÌNH CHUYỂN DỊCH BỀN VỮNG                |
|                                                             |
|  [Đầu tư GD & Đào tạo nghề]                                 |
|  [Nâng cao Kỹ năng & Kỷ luật LĐ]                           |
|  [Đáp ứng chuẩn KCN & Dịch vụ]                             |
|  [Chuyển dịch cơ cấu LĐ: "Ly nông bất ly hương"]            |
+-------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực hoặc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung, phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ dừng lại ở phạm vi vĩ mô toàn quốc hoặc tiếp cận đơn lẻ từng khía cạnh như giải quyết việc làm, đô thị hóa. Vẫn còn thiếu vắng các công trình phân tích có hệ thống, định lượng rõ nét tác động của các chỉ tiêu chất lượng nguồn nhân lực (học vấn, chuyên môn kỹ thuật, thể lực, kỹ năng mềm) đến hành vi chuyển đổi nghề nghiệp thực tế của các hộ gia đình ở cấp độ địa phương miền Trung – nơi có đặc thù khí hậu khắc nghiệt và xuất phát điểm kinh tế thấp như Thừa Thiên Huế.

Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Nghiên cứu mang tính thời sự cao trong bối cảnh tỉnh Thừa Thiên Huế đẩy mạnh quá trình đô thị hóa và xây dựng nông thôn mới. Việc làm rõ mối quan hệ nhân quả giữa chất lượng lao động và chuyển dịch cơ cấu không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thừa lao động phổ thông nhưng thiếu lao động kỹ thuật, mà còn cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để các nhà hoạch định chính sách xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia về đào tạo nghề và an sinh xã hội bền vững.

---

Phương pháp tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu (Methodology & Approach)

Đề tài áp dụng khung phân tích kinh tế lượng kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng để lượng hóa các tác động của nguồn nhân lực đến chuyển dịch cơ cấu lao động:

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thực chứng kết hợp khung lý thuyết chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các mô hình tăng trưởng kinh tế tân cổ điển về vốn con người. Khung phân tích xem xét chất lượng lao động trên ba trục chỉ tiêu:

• Trình độ học vấn phổ thông (mặt bằng dân trí).
• Trình độ chuyên môn kỹ thuật (chứng chỉ, bằng cấp nghề, trung cấp, cao đẳng, đại học).
• Kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp và thể lực.

2. Thu thập dữ liệu (Data Collection)

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu chuỗi thời gian giai đoạn 2005 – 2013 từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế và Niên giám thống kê địa phương.
• Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra chọn mẫu trực tiếp trên 300 hộ gia đình đại diện cho các vùng sinh thái kinh tế nông thôn khác nhau:
  • Huyện Phong Điền: Khảo sát xã Phong An (khu vực đồng bằng/bán sơn địa ven khu công nghiệp) và xã Phong Mỹ (khu vực trung du, gò đồi).
  • Huyện Phú Vang: Khảo sát xã Phú Lương (khu vực thuần nông trũng) và xã Phú Mỹ (khu vực ven đô, tiếp giáp thành phố Huế).

3. Kỹ thuật phân tích dữ liệu (Analysis Techniques)

• Hệ số co giãn việc làm theo tăng trưởng GDP ($e$): $$e = \frac{l}{g}$$ Trong đó: $l$ là tốc độ tăng trưởng lao động nông thôn; $g$ là tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) khu vực nông thôn. Hệ số này phản ánh hiệu quả sử dụng và phân bổ nguồn lực lao động khi quy mô kinh tế thay đổi.
• Phương pháp phân tích cơ cấu tương đối: Đo lường sự thay đổi tỷ trọng lao động giữa ba khu vực: Khu vực I (Nông - Lâm - Thủy sản), Khu vực II (Công nghiệp - Xây dựng), Khu vực III (Dịch vụ).
• Phân tích bảng chéo (Cross-tabulation): Đánh giá mức độ ảnh hưởng của trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật và các khóa đào tạo nghề ngắn hạn đến khả năng chuyển đổi nghề nghiệp của lao động nông nghiệp.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu (Major Findings)

1. Tốc độ chuyển dịch kinh tế đi trước nhưng cơ cấu lao động chuyển dịch chậm chạp

Số liệu giai đoạn 2005 – 2013 cho thấy cơ cấu kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng dịch vụ, du lịch và công nghiệp. Tuy nhiên, cơ cấu lao động nông thôn chuyển dịch với tốc độ chậm hơn nhiều. Phần lớn lực lượng lao động nông thôn vẫn bị dồn ứ tại khu vực nông nghiệp với đặc thù sản xuất nhỏ lẻ, tạo nên tình trạng dư thừa lao động mùa vụ và năng suất lao động thấp kéo dài.

TỶ TRỌNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN PHÂN THEO KHU VỰC KINH TẾ (2005 vs 2013)
====================================================================
Khu vực I (Nông - Lâm - Thủy sản) 
  2005: [████████████████████████████████████████] 68.5%
  2013: [██████████████████████████████] 53.2% (Giảm chậm)
--------------------------------------------------------------------
Khu vực II (Công nghiệp - Xây dựng)
  2005: [████████] 14.3%
  2013: [█████████████] 22.1%
--------------------------------------------------------------------
Khu vực III (Dịch vụ)
  2005: [██████████] 17.2%
  2013: [██████████████] 24.7%
====================================================================

2. Chất lượng nguồn nhân lực là rào cản căn bản của quá trình chuyển dịch

Khảo sát thực tế chỉ ra rằng mặc dù tỷ lệ lao động qua đào tạo chung của tỉnh có dấu hiệu tăng (đạt trên 50%), nhưng tính chất đào tạo còn mang tính hình thức:

• Trên 75% số lao động được đào tạo nghề tại nông thôn chỉ tham gia các lớp tập huấn ngắn hạn dưới 3 tháng hoặc truyền nghề gia đình.
• Tỷ lệ lao động có trình độ trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng nghề và đại học ở khu vực nông thôn chiếm tỷ lệ rất thấp (dưới 10%).
• Trình độ văn hóa phổ thông không đồng đều giữa các tiểu vùng; khu vực vùng sâu, vùng cồn bãi đầm phá có tỷ lệ tốt nghiệp THPT thấp, gây khó khăn lớn cho việc tiếp thu công nghệ và chuyển đổi sang các ngành sản xuất công nghiệp đòi hỏi kỷ luật cao.

3. Đào tạo nghề tác động có ý nghĩa quyết định đến tính ổn định của chuyển đổi nghề

Kết quả khảo sát 300 hộ gia đình chứng minh rằng:

• Lao động được đào tạo nghề bài bản có tỷ lệ chuyển đổi sang các nghề phi nông nghiệp (may mặc công nghiệp, cơ khí, mộc mỹ nghệ, dịch vụ du lịch cộng đồng) thành công cao hơn gấp 2,8 lần so với nhóm lao động tự do không qua đào tạo.
• Nhóm lao động không qua đào tạo khi chuyển đổi nghề thường rơi vào các công việc thời vụ thiếu ổn định như phụ hồ, xe ôm, bán hàng rong với rủi ro mất việc làm và tái nghèo cao khi có biến động kinh tế.

+--------------------------------------------------------------------+
| ẢNH HƯỞNG CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ ĐẾN TÍNH ỔN ĐỊNH CỦA VIỆC LÀM SAU CHUYỂN ĐỔI |
+------------------------------------+-------------------------------+
| Nhóm lao động qua đào tạo nghề     | [███████████████████░░░] 78.4% Ổn định |
| Nhóm lao động không qua đào tạo    | [██████░░░░░░░░░░░░░░░] 26.1% Ổn định |
+------------------------------------+-------------------------------+

4. Phương thức chuyển dịch "Ly nông bất ly hương" mang lại hiệu quả bền vững nhất

Tại các xã ven đô và gần khu công nghiệp (như Phú Mỹ, Phong An), phương thức chuyển đổi cơ cấu lao động tại chỗ – người dân chuyển sang làm việc tại các nhà máy, xưởng thủ công mỹ nghệ hoặc kinh doanh dịch vụ phụ trợ ngay trên địa bàn xã mà không phải di cư – giúp giảm áp lực hạ tầng đô thị thành phố Huế, đồng thời tận dụng được quỹ thời gian nhàn rỗi để duy trì kinh tế vườn đồi, nâng cao tổng thu nhập hộ gia đình.

---

Đóng góp khoa học và Giá trị thực tiễn (Scientific & Practical Contributions)

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Bổ sung và hệ thống hóa khung lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa chất lượng nguồn vốn nhân lực và chuyển dịch cơ cấu lao động trong bối cảnh cụ thể của một tỉnh duyên hải miền Trung Việt Nam.
• Vận dụng linh hoạt các bài học kinh nghiệm quốc tế (mô hình Saemaul Undong Hàn Quốc, chính sách phân luồng giáo dục Đài Loan, đào tạo ngắn hạn Thái Lan) vào giải bài toán chuyển dịch việc làm tại địa phương có xuất phát điểm thuần nông.

Đổi mới về phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Thiết lập quy trình khảo sát tích hợp kết hợp giữa dữ liệu thống kê hành chính vĩ mô và vi mô cấp hộ gia đình đại diện cho 4 vùng sinh thái đặc trưng: đồng bằng phù sa, đồng bằng trũng, ven biển đầm phá và trung du miền núi.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               CÁC TRỤC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT CỦA ĐỀ TÀI                        |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  1. ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG VÀ PHÂN LUỒNG HƯỚNG NGHIỆP                    |
|     - Đẩy mạnh phân luồng sau THCS: 30-40% học sinh vào trường nghề.         |
|     - Đưa kỹ năng mềm, tác phong công nghiệp và tin học vào trường học.      |
|                                                                             |
|  2. TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG ĐÀO TẠO NGHỀ NÔNG THÔN                            |
|     - Chuyển từ "đào tạo cái mình có" sang "đào tạo cái thị trường cần".    |
|     - Ký kết hợp đồng đào tạo 3 bên: Nhà nước - Trường nghề - Doanh nghiệp.  |
|                                                                             |
|  3. PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VỆ TINH & LÀNG NGHỀ TẠI CHỖ                      |
|     - Thu hút doanh nghiệp FDI/dệt may/chế biến đặt cơ sở sản xuất tại xã.  |
|     - Thực hiện hiệu quả chiến lược "Ly nông bất ly hương".                  |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Hàm ý thực tiễn và chính sách (Policy Applications)

• Quy hoạch mạng lưới cơ sở dạy nghề: Chấm dứt tình trạng mở lớp đào tạo nghề tràn lan không gắn với địa chỉ sử dụng lao động; tập trung đầu tư các trường nghề trọng điểm tại các huyện Phong Điền, Phú Vang, Hương Thủy.
• Xây dựng chính sách liên kết "3 nhà": Nhà nước (hỗ trợ kinh phí, chính sách đất đai) - Nhà trường (thiết kế giáo trình gắn liền thực tiễn) - Nhà doanh nghiệp (bao tiêu đầu ra và tiếp nhận thực tập).

---

Đối tượng đón nhận và Khả năng ứng dụng (Target Audience)

Đối tượng	Lợi ích và Giá trị ứng dụng cụ thể
Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý (Sở LĐ-TB&XH, Sở KH&ĐT, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế)	Cung cấp luận cứ thực chứng để xây dựng Đề án phát triển nguồn nhân lực và Đề án chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn giai đoạn trung và dài hạn.
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp & Trường đại học (Trường Cao đẳng Nghề Huế, Đại học Huế)	Cải tiến chương trình đào tạo, mở thêm các chuyên ngành kỹ thuật thực hành phù hợp với nhu cầu của các khu công nghiệp Phong Điền, Phú Bài, Chân Mây.
Doanh nghiệp & Hợp tác xã nông nghiệp	Định hình chiến lược tuyển dụng, phối hợp với các cơ sở đào tạo để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ, tiết kiệm chi phí tuyển mộ.
Cộng đồng học thuật & Nghiên cứu sinh	Tài liệu tham khảo chuẩn xác về phương pháp luận khảo sát kinh tế hộ và phân tích thị trường lao động nông thôn khu vực Bắc Trung Bộ.

---

Câu hỏi thường gặp (Frequently Asked Questions - FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Phát hiện then chốt là: Chất lượng lao động (đặc biệt là tỷ lệ có chuyên môn kỹ thuật chính quy) là biến số quyết định tính bền vững của chuyển dịch cơ cấu lao động. Tỷ lệ lao động qua đào tạo trên giấy tờ dù cao nhưng nếu chỉ dừng lại ở các khóa ngắn hạn dưới 3 tháng thì không thể thúc đẩy chuyển dịch sang công nghiệp - dịch vụ giá trị cao, dẫn tới hiện tượng lao động "mắc kẹt" tại nông thôn.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc biệt so với các đề tài trước đây?

Nghiên cứu kết hợp đồng thời phương pháp phân tích chuỗi số liệu thứ cấp dài hạn (2005 – 2013) với khảo sát trực tiếp 300 hộ dân tại 4 xã đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng của tỉnh Thừa Thiên Huế. Việc đo lường hệ số co giãn việc làm ($e$) kết hợp phân tích tương quan giữa loại hình đào tạo và tính chất việc làm mang lại độ tin cậy thực nghiệm cao.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (Generalize) cho các địa phương khác không?

Có. Kết quả và hàm ý chính sách của đề tài có giá trị tham khảo ứng dụng rất cao cho các tỉnh thuộc khu vực Duyên hải Miền Trung và các địa phương đang trong giai đoạn chuyển đổi từ kinh tế thuần nông sang phát triển công nghiệp - dịch vụ có điều kiện tự nhiên và xã hội tương đồng.

4. Bước phát triển tiếp theo (Next Steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu có thể mở rộng ứng dụng các mô hình kinh tế lượng vi mô nâng cao (như Multinomial Logit hoặc Probit) để lượng hóa xác suất chuyển đổi nghề nghiệp của từng cá nhân theo giới tính, độ tuổi và mức độ tiếp cận tín dụng, cũng như đánh giá tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đến việc làm nông thôn.

5. Ứng dụng thực tế khả thi nhất đối với chính quyền địa phương là gì?

Đó là tái cấu trúc chương trình mục tiêu quốc gia về đào tạo nghề cho lao động nông thôn: Chuyển hoàn toàn từ cơ chế "Nhà nước cấp ngân sách mở lớp" sang cơ chế "Đặt hàng đào tạo nghề theo đơn đặt hàng của các nhà máy, khu công nghiệp và vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao".

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu khoa học đề tài mã số DHH 2012-06-15 do ThS. Nguyễn Việt Anh chủ nhiệm đã cung cấp một bức tranh toàn diện, sâu sắc và có hệ thống về thực trạng chất lượng nguồn lao động và tác động của nó tới chuyển dịch cơ cấu lao động tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Công trình khẳng định rõ: Đầu tư nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chính là chìa khóa then chốt để phá vỡ các rào cản tăng trưởng, đưa lao động nông thôn thoát khỏi bẫy năng suất thấp và hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa nông nghiệp - nông thôn hiện đại, bền vững.

---

Bản quyền nội dung khoa học thuộc về nhóm nghiên cứu Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (Chủ nhiệm đề tài: ThS. Nguyễn Việt Anh).

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ CHẤT LƯỢNG NGUỒN LAO ĐỘNG NÔNG THÔN VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Một số khái niệm về chất lượng nguồn lao động nông thôn 1. Khái niệm nguồn nhân lực Theo định nghĩa của Viện Nghiên cứu con người: Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một tổ chức, một địa phương một quốc gia trong tổng thể thống nhất hữu cơ năng lực xã hội (thể, trí, nhân cách) và tính năng động xã hội của con người, nhóm người, tổ chức, địa phương, vùng, quốc gia. Tính thống nhất đó được thể hiện ở quá trình biến đổi nguồn lực con người thành vốn con người đáp ứng yêu cầu phát triển.Stivastava (Ấn Độ) đã đưa ra định nghĩa về nguồn nhân lực dưới góc độ kinh tế như sau: “ Nguồn nhân lực được hiểu là toàn bộvốn nhân lực bao gồm thểlực, trí tuệ, kỹ năng nghề nghiệp mà mỗi cá nhân sở hữu.

Vốn nhân lực được hiểu là con người dưới dạng một nguồn vốn, thậm chí là nguồn vốn quan trọng nhất đối với quá trình sản xuất, có khả năng sản sinh ra các nguồn thu nhập trong tương lai hoặc như là nguồn của cải có thể làm tăng sự phồn thịnh về kinh tế. Nguồn vốn này là tập hợp những kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm tích lũy được nhờ vào quá trình lao động sản xuất. Do vậy, các chi phí về giáo dục, đào tạo, chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng,…để nâng cao khả năng sản xuất của nguồn nhân lực được xem như chi phí đầu vào của sản xuất, thông qua đầu tư vào con người” [35]. Theo Nguyễn Hữu Dũng đã luận giải bản chất của nguồn nhân lực dưới các lát cắt khá rộng sau: - Nguồn nhân lực là tiềm năng của con người có thể khai thác cho sự phát triển kinh tế - xã hội; - Nguồn nhân lực là số lượng và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và kinh nghiệm sống; 7 - Là tổng thể những tiềm năng, những lực lượng thể hiện sức mạnh và sự tác động của con người trong việc cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội; - Là sự kết hợp giữa trí lực và thể lực của con người trong sản xuất tạo ra năng lực sáng tạo và chất lượng, hiệu quả của hoạt động lao động [10].

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho rằng phải hiểu phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa rộng, không chỉ là sự hành nghề của dân cư hoặc bao gồm ngay cả vấn đề đào tạo nói chung (trình độ dân trí, trình độ chuyên môn kỹ thuật) mà còn là phát triển năng lực và sử dụng năng lực đó của con người để tiến tới có việc làm hiệu quả, cũng như thoả mãn nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân. Nói cách khác phát triển nguồn nhân lực bao gồm 2 khía cạnh chính: phát triển về số lượng bao gồm phát triển lực lượng nguồn nhân lực và phát triển chất lượng bao gồm phát triển các yếu tố về văn hoá, sức khỏe, hay trình độ chuyên môn kỹ thuật. của nguồn nhân lực. Từ khái niệm phát triển nguồn nhân lực nói chung có thể rút ra khái quát về phát triển nguồn nhân lực là sự đầu tư vào con người, nguồn nhân lực thông qua các hoạt động giáo dục, đào tạo nghề, tăng cường kỹ năng và chăm sóc sức khỏe.

Khái niệm nguồn nhân lực nông thôn Nguồn nhân lực nông thôn (NNL) là một bộ phận của nguồn nhân lực nói chung, được phân bố ở nông thôn và làm việc trong các lĩnh vực kinh tế-xã hội trên địa bàn nông thôn, bao gồm: sản xuất nông, lâm, thủy sản, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ và các hoạt động phi nông nghiệp khác diễn ra ở nông thôn. NNL nông thôn phản ánh khía cạnh cơ cấu dân cư và lao động trong các ngành, các vùng, cơ cấu lao động đã qua đào tạo, cơ cấu trình độ lao động, cơ cấu độ tuổi trong lực lượng lao động nông thôn và cơ cấu nguồn lao động dự trữ ở nông thôn, phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn. NNL nông thôn là khái niệm phản ánh phương diện chất lượng của LLLĐ ở nông thôn trong hiện tại và trong tương lai gần thể hiện qua hàng loạt các yếu tố như: sức khỏe cơ thể và sức khỏe tinh thần; mức sống; trình độ giáo dục, đào tạo về văn hóa và về chuyên môn nghề nghiệp; năng lực sáng tạo, khả năng thích nghi, kỹ 8 năng và văn hóa lao động, các khía cạnh tâm lý, đạo đức, lối sống v., trong đó thể lực, trí lực và đạo đức là những yếu tố quan trọng nhất. Bên cạnh đó, nó cũng nói lên sự biến đổi và xu hướng của sự biến đổi về số lượng, chất lượng, cơ cấu dân cư và lực lượng lao động ở nông thôn.

Phát triển nguồn nhân lực nông thôn là giải quyết vấn đề phát triển người lao động nông thôn, phát triển nông dân và cơ cấu xã hội ở nông thôn. Phát triển NNL nông thôn là sự biến đổi số lượng và chất lượng NNL nông thôn về các mặt: cơ cấu, thể lực, kỹ năng, kiến thức và tinh thần. cần thiết cho công việc, nhờ vậy mà phát triển được năng lực của họ, ổn định công ăn việc làm, nâng cao địa vị kinh tế, xã hội và đóng góp cho sự phát triển xã hội. Phát triển NNL nông thôn trong quá trình CNH, HĐH là hoạt động nhằm tạo ra NNL có số lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu kinh tế - xã hội của giai đoạn CNH, HĐH đất nước.

Phát triển NNL nông thôn chính là quá trình làm gia tăng giá trị cho con người nông thôn trên các mặt như đạo đức, trí tuệ, kỹ năng, tâm hồn, thể lực, làm cho họ trở thành những người lao động có những năng lực và phẩm chất mới và cao, đáp ứng được những yêu cầu to lớn của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Từ những điều trình bày trên có thể khẳng định rằng phát triển NNL nông thôn là quá trình nâng cao năng lực của con người nông thôn về mọi mặt; đồng thời, phân bố, sử dụng và khai thác có hiệu quả nhất NNL nông thôn thông qua hệ thống phân công lao động và giải quyết việc làm ở nông thôn. Đặc điểm nguồn nhân lực nông thôn Quá trình phát triển đòi hỏi phải phân tích, đánh giá đúng và đầy đủ những đặc điểm của NNL nông thôn. Trên cơ sở phân tích đó, xác định phương hướng và giải pháp hợp lý, có hiệu quả nhằm sử dụng và phát triển nguồn tiềm năng quan trọng này.

Qua việc phân tích thực trạng NNL nông thôn và những vấn đề đang đặt ra ra đối với NNL nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Ta thấy NNL nông thôn hiện nay có những đặc điểm sau: - Nguồn nhân lực ở nông thôn nước ta chiếm tỷ trọng lớn và tăng nhanh Do dân số nước ta phần lớn sống ở nông thôn nên NNL nông thôn hiện nay khá đông. Theo Tổng Cục Thống kê năm 2011, lao động nông thôn đạt 36,15 triệu 9 người, chiếm 70,33% lực lượng lao động cả nước (xem bảng 1. Mặc dù trong những năm gần đây tỷ lệ lao động ở nông thôn đã có xu hướng giảm, nhưng nhìn chung NNL nông thôn vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn.1: Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động theo thành thị nông thôn ở Việt Nam giai đoạn 2000 – 2011 Năm Tổng số LĐ Thành thị Nông thôn Tỷ trọng Tỷ trọng Số lượng (%) Số lượng (%) 2000 38.203,1 69,87 (Nguồn: Niên giám thống kê và Kho dữ liệu điều tra biến động dân số và KHHGĐ-Tổng cục thống kê năm 2013) Đặc điểm này cho thấy tiềm năng nhân lực ở nông thôn nước ta rất to lớn và dồi dào.

Chỉ tính trong 5 năm (2007-2011) lao động nông thôn đã tăng lên 1.395,3 nghìn người. Đây là lực lượng lao động trẻ khỏe, có khả năng tiếp thu và nắm bắt kỹ thuật mới nhanh, sử dụng công nghệ mới, tiếp thu kiến thức kinh doanh tốt, nếu được bồi dưỡng và đào tạo chu đáo. 10 Tuy nhiên, NNL chiếm tỷ trọng lớn và tăng nhanh, cùng với quá trình đô thị hóa và mất dần đất nông nghiệp (nhất là vùng đồng bằng đông dân và vùng ven đô thị.) diễn ra tương đối nhanh như hiện nay, trong khi chưa đủ điều kiện để chuyển họ sang làm ngành nghề phi nông nghiệp và dịch vụ sẽ dẫn tới tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm tiềm tàng ở nông thôn là rất lớn, gây sức ép lớn về giải quyết việc làm và thu nhập, xóa đói giảm nghèo ở nông thôn, làm cho mâu thuẫn giữa khả năng tạo việc làm còn hạn chế với nhu cầu giải quyết việc làm quá lớn vốn đã căng thẳng lại càng căng thẳng hơn. Vì vậy vấn đề khắc phục mất cân đối cung- cầu về lao động ở nước ta phải giải quyết bắt đầu từ nông nghiệp, nông thôn.

- Nguồn nhân lực nông thôn nước ta phân bố không đều giữa các ngành và các vùng. Thực tế cho thấy, cơ cấu NNL nông thôn nước ta hiện nay phân bố chưa hợp lý và còn nhiều bất cập. Xét theo cơ cấu ngành thì ngành nông nghiệp là ngành chiếm tỷ trọng việc làm lớn nhất của nước ta. Năm 2011 có 24,36 triệu người có việc làm trong ngành này, chiếm 48,39% tổng số người có việc làm (xem hình 1.

Tỷ trọng này đã giảm đáng kể trong giai đoạn vừa qua, so với năm 2000 đã giảm được 16,71%. Lao động ngành dịch vụ cả nước tiếp tục tăng trưởng trong hơn 10 năm qua, từ năm 2000 đến năm 2011 số lượng lao động của ngành dịch vụ đã tăng lên gần gấp đôi từ 8,1 triệu người năm 2000 lên 15,3 triệu người năm 2011, nâng tỷ trọng từ 21,80% năm 2000 lên 30,33% năm 2011. Lao động công nghiệp, mặc dù còn khiêm tốn về quy mô so với ngành nông nghiệp và dịch vụ, đang có sự tăng trưởng cũng khá ấn tượng. Đến năm 2011, lao động công nghiệp cả nước đạt 10,75 triệu người tăng hơn gấp đôi so với năm 2000 (4,9 triệu người) và chiếm 21,29% tổng số lao động.

Tăng trưởng việc làm ở trong nước chủ yếu là kết quả của việc chuyển dịch lao động từ ngành nông nghiệp sang hai ngành công nghiệp và dịch vụ.1: Tỷ trọng việc làm phân theo ngành kinh tế, 2000 – 2011 (Nguồn: Niên giám thống kê năm 2010 và năm 2011) Lao động trong nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn, công nghiệp và dịch vụ đã có những bước phát triển mới nhưng tốc độ phát triển còn chậm.