Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thu hút đầu tư xã hội tại các Bệnh viện công lập ở Việt Nam Chương 2: Thực trạng thu hút đầu tư xã hội tại Bệnh viện đa khoa Tỉnh Hải Dương Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường thu hút đầu tư xã hội tại Bệnh viện đa khoa Tỉnh Hải Dương 7 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THU HÚT ĐẦU TƢ XÃ HỘI TẠI BỆNH VIỆN CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM 1. Lý luận về tự chủ tài chính của Bệnh viện công lập trong cơ chế thị trƣờng 1. Vai trò của Bệnh viện công lập “Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO),“Bệnh viện là một bộ phận của một tổ chức mang tính chất y học và xã hội,”có chức năng đảm bảo cho nhân dân được chăm sóc toàn diện về y tế cả chữa bệnh và phòng bệnh. Công tác ngoại trú của Bệnh viện tỏa tới tận gia đình đặt trong môi trường của nó.
Bệnh viện còn là một là trung tâm giảng dạy y học và nghiên cứu y sinh. Với quan niệm này, Bệnh viện không tách rời, biệt lập và phiến diện trong công tác chăm sóc sức khỏe nói chung, mà Bệnh viện đảm nhiệm một chức năng rộng lớn, gắn bó hài hoà lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và xã hội. Vai trò, vị trí của Bệnh viện công lập: “Bệnh viện công lập giữ một vai trò hết sức quan trọng trong chăm sóc sức khỏe con người.” - “Bệnh viện công lập là một bộ phận nòng cốt trong hệ thống y tế quốc gia, là đơn vị sự nghiệp có thu của Nhà nước thực hiện trách nhiệm chủ đạo trong chăm sóc sức khỏe con người.”Dưới sự chỉ đạo của các cơ quan nhà nước có thẩmquyền, bệnh viện thực thi các nhiệm vụ y tế mà các cơ sở y tế tư nhân không thể làm được. - “Thực hiện công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Nhà nước đảm bảo mọi người đều được chăm sóc sức khỏe cơ bản có chất lượng phù hợp với khả năng kinh tế xã hội của đất nước. Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì lợi ích cộng đồng. Bảo đảm thực hiện các chủ trương, chính sách lớn của nhà nước về phát triển sự nghiệp y tế cho mục tiêu phát triển toàn diện con người, nâng cao chỉ số sức khỏe và tuổi thọ của con người.” 8 - “Bệnh viện công lập giữ vai trò trung tâm của phát triển y học của đất nước. Nơi có khả năng phát triển kỹ thuật, công nghệ hiện đại.
Năng lực đào tạo, khám chưa bệnh của Bệnh việncông lập vừa là kết quả hoạt động vừa phản ánh sự phát triển y học của một quốcgia.” - “Bệnh việncông lập là trung tâm chẩn đoán và điều trị với kỹ thuật cao, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống y tế quốc gia về lĩnh vực khám, chữa bệnh (KCB), làm giảm đi sự thiếu hụt lao động vì ốm đau, giúp phục hồi sức khỏe và chữa bệnh cho mọingười.” - “Bệnh viện công lập luôn được sự quan tâm, tập trung đầu tư của Nhà Nước về mọi mặt như:”Quy mô, cơ sở vật chất khang trang, đồng bộ; được đầu tư nhiều máy móc trang thiết bị hiện đại, tiên tiến; tập trung nhiều thầy thuốc giỏi, chuyên môn cao, được cập nhật kiến thức thường xuyên; có cơ hội tiếp cận và được đào tạo bài bản về nền y học hiện đại…Vì vậy, Bệnh viện công lập có nhiều lợi thế so với các Bệnh viện và phòng khám tư nhân, có thể thực hiện được công tác khám bệnh, chẩn đoán và điều trị tốt nhất. Nhờ đội ngũ cán bộ và trang thiết bị tốt, Bệnh viện còn là cơ sở nghiên cứu y học và đào tạo cán bộ y tế cho ngành y tế; Đối với Bệnh việnĐa khoa công lập đặc biệt là Bệnh việnĐa khoa tuyến tỉnh và Trung ương càng chiếm vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống y tế. Ở các Bệnh viện này, có đầy đủ các chuyên khoa, chuyên ngành y học sẽ đáp ứng đa dạng và hỗ trợ kịp thời về mặt chuyên môn phục vụ người bệnh; “Xuất phát từ vị trí vai trò đặc biệt quan trọng của Bệnh viện viện công lập, nên việc tạo dựng về cơ chế hoạt động, thu hút mọi nguồn lực, “đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Bệnh viện là sự quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà Nước trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân trong lĩnh vựcytế. Sự cần thiết và đặc điểm của cơ chế tự chủ tài chính đối với Bệnh viện công lập.
Khái niệm về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm “Có nhiều quan điểm khác nhau về cơ chế nhưng quan điểm chung nhất:”cơ chế là quá trình chuyển động dây chuyền của các bộ phận cấu thành hệ thống, trong 9 đó có bộ phận khởi động và chủ động, các bộ phận bị động trung gian (bộ phận truyền dẫn) và bộ phận bị động cuối cùng (công, quả) ”. Cơ chế quản lý là một hệ thống các nguyên tắc, hình thức, phương pháp quản lý trong những giai đoạn khác nhau áp dụng cho những đối tượng khác nhau, những khâu khác nhau trong việc quản lý xã hội.“ Tự chủ là các chủ thể có quyền tự quyết, hành động trong khuôn khổ pháp luật, có tính chủ động và năng động trong việc điều hành các hoạt động của mình. Xét trên góc độ quản lý tài chính, cơ chế tự chủ tài chính là việc cơ quanquản lý cấp trên (chủ thể quản lý) cho phép đơn vị cấp dưới (chủ thể bị quản lý)được phép chủ động điều hành, tự quyết các hoạt động tài chính trong khuôn khổpháp luật về quản lý tài chính với mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị.” “Cùng với việc trao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị, cơ quan cấp trên cũng yêu cầu đơn vị được trao quyền tự chủ phải chịu trách nhiệm về quyền quyết định của mình. Đơn vị phải thực hiện tự đánh giá và tự giám sát việc thực hiện các quy định theo đúng quy định của pháp luật về quản lý tài chính và lĩnh vực khác được trao quyền tự chủ, sẵn sàng giải trình và công khai hóa các hoạt động của đơn vị mình, đồng thời phải tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của đơn vị mình”.
Tự chủ và tự chịu trách nhiệm gắn liền với nhau để nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị và đảm bảo hoạt động đó luôn đúng theo quy định của phápluật.”” Sự cần thiết phải tăng cường cơ chế tự chủ tài chínhđối với Bệnh việncông lập Các Bệnh viện công lậphoạt động trước đây giống như các đơn vị hành chính như: “Thứ nhất, về tài chính: Bệnh viện công lập là đơn vị dự toán như cơ quan hành chính, chỉ dựa vào một số nguồn đầu tư từ NSNN cấp theo dự toán được duyệt, khi chi cũng tươngtự; đơn vị không chủ động huy động các nguồn lực khác để bổ sung nguồn tài chính cho đơn vị, dẫn đến nguồn tài chính của Bệnh viện rất hạn hẹp,không đủ kinh phí để nâng cao chất lượng hoạt động; 10 Thứ hai, về kế hoạch và chương trình hoạt động thường được cấp trên giao cụ thể và do cấp trên quyết định, ngoài danh mục kế hoạch không có kinh phí để thựchiện; Thứ ba, về tổ chức cán bộ: cấp trên quyết định biên chế không chỉ cho toàn đơn vị mà cả đến cấp dưới trựcthuộc; Chính cơ chế quản lý như trên, các Bệnh việncông lập có rất ít quyền chủ động trong các loại hoạt động chủ yếu của mình. Trong khi đó, đây là một loại hoạt động có tính chuyên môn sâu, cán bộ quản lý cấp trên không thể nhanh chóng hiểu rõ được nên việc đưa ra quyết định quản lý đúng đắn kịp thời là rất khó.” “Khi chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường, các Bệnh viện công lập phải đối diện với nhiều thách thức trước yêu cầu của xã hội về số lượng và chất lượng dịch vụ cung ứng. Đặc biệt là đối với Bệnh viện công lập tuyến trung ương, các đơn vị này đã rất lúng túng do nhu cầu về KCB tăng lên đột biến trong khi khả năng cung cấp của ngân sách là có hạn, đồng thời bó buộc về mặt cơ chế tài chính không tạo ra động lực bứt phá trong hoạt động quản lý tài chính của đơn vị. Cơ chế “xin - cho” đã được thực hiện trong một thời gian dài, sự bao cấp quá nhiều từ phía Nhà nước đã làm cho các đơn vị sự nghiệp hoạt động cứng nhắc và kém hiệu quả.
Do vậy, để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực công cần thiết phải thay đổi cơ chế quản lý theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm., đặc biệt là tự chủ tự chịu trách nhiệm về tài chính”.” Với quan điểm mới về hoạt động của Bệnh viện công lập là đơn vị cung ứng dịch vụ công đáp ứng trực tiếp nhu cầu về dịch vụ KCB cho con người. Dịch vụ này có thể thu tiền thông qua viện phí vì đây là dịch vụ công, không thuần túy có thể xã hội hóa được. Chính vì vậy, quan điểm tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các Bệnh viện công lập là mục tiêu của Đảng và Nhà Nước hiện nay nhằm thu hút sự tham gia của toàn xã hội và mở rộng chất lượngcung ứng dịch vụ y tế. Tác động của tự chủ tài chính đối với Bệnh viện công lập “Cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính có tác động mạnh mẽ đến hoạt động của các Bệnh viện công 11 lập đặc biệt là từ khi Chính Phủ ban hành Nghị định 85 và Nghị định 16.
Sự tác động của tự chủ tài chính đối với các Bệnh viện công lập thể hiện ở các khía cạnh chính như sau:” Thứ nhất, tác đến việc chủ động thu hút nguồn tài chính của các đơn vị: - Nguồn ngân sách Nhà Nước cấp có xu hướng giảm: + Khi chưa thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính nguồn thu của các Bệnh viện chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách Nhà Nước cấp.