Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đơn vị sự nghiệp có thu và cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp có thu. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng tăng cường tự chủ tài chính tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Chương 4: Giải pháp nhằm nâng cao tự chủ tài chính của Trung tâm Y tế huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.vn/ 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp là những tổ chức được thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp, đó là những hoạt động cung cấp dịch vụ công cho xã hội nhằm duy trì và đảm bảo sự hoạt động bình thường của xã hội, những hoạt động này mang tính chất phục vụ là chủ yếu, không vì mục tiêu lợi nhuận. Đơn vị sự nghiệp có thu là các đơn vị, cơ quan của Nhà nước thành lập hoạt động nhằm duy trì phát triển sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, văn hoá, thể thao, nghiên cứu khoa học, nghiên cứu giống, vật nuôi, cây trồng, trạm, trại nông lâm thuỷ lợi… nhằm cung cấp dịch vụ công cho xã hội mà không vì mục đích sinh lợi.
Trong quá trình hoạt động các cơ quan này được Nhà nước cho phép thu các loại phí như: học phí, viện phí,… để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ công nhân viên chức và bổ sung tái tạo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị. Như vậy, hoạt động sự nghiệp có thu bao gồm hoạt động của các cơ sở chủ yếu sau: - Các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, bao gồm các hoạt động giáo dục và đào tạo của các trường từ mầm non cho đến đại học có sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.vn/ 6 - Các hoạt động khám chữa bệnh, phòng bệnh, điều dưỡng và phục hồi chức năng của các bệnh viện, trung tâm y tế dự phòng, trung tâm điều dưỡng và phục hồi chức năng. - Các hoạt động của các đoàn nghệ thuật, trung tâm chiếu phim, nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, đài phát thanh truyền hình, trung tâm thông tin, báo chí, xuất bản.
- Các hoạt động của các trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, câu lạc bộ thể dục thể thao. - Các hoạt động của các tổ chức nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ và môi trường. - Các hoạt động của các trung tâm chỉnh hình, kiểm dịch an toàn lao động. - Các dịch vụ tư vấn, dịch vụ giải quyết việc làm của các trung tâm tư vấn và trung tâm giới thiệu việc làm.
- Các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp kinh tế, bao gồm: nông, lâm, ngư nghiệp; giao thông; công nghiệp; địa chính; khí tượng thủy văn. Đơn vị sự nghiệp có thu phải đảm bảo có các điều kiện cần và đủ sau: - Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng ký hoặc công nhận. - Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ. - Có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng các tài sản đó.
- Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Đặc điểm đơn vị sự nghiệp có thu - Đơn vị sự nghiệp có thu được tự chủ tài chính, được chủ động sử dụng kinh phí để thực hiện nhiệm vụ, được ổn định kinh phí hoạt động thường xuyên ngân sách nhà nước cấp đối với đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động và đơn vị NSNN đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.vn/ 7 - Được vay tín dụng ngân hàng hoặc ngân hàng phát triển để mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, tổ chức cung ứng dịch vụ và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật. - Được quản lý sử dụng tài sản nhà nước theo quy định đối với đơn vị hành chính sự nghiệp.
Đối với tài sản cố định sử dụng vào sản xuất và cung ứng dịch vụ thực hiện trích khấu hao thu hồi vốn theo chế độ áp dụng cho các doanh nghiệp nhà nước. Số tiền trích khấu hao tài sản cố định và tiền thu do thanh lý tài sản cố định thuộc NSNN được để lại đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị của đơn vị. - Được mở tài khoản tiền gửi ngân hàng để phản ánh các khoản thu, chi của hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ; mở tài khoản tại KBNN để phản ánh các khoản kinh phí thuộc NSNN. - Được chủ động sử dụng số biên chế được cấp có thẩm quyền giao, sắp xếp và quản lý lao động phù hợp với chức năng nhiệm vụ của đơn vị, thực hiện chủ trương tinh giản biên chế của nhà nước.
- Được chủ động xây dựng tiêu chuẩn, định mức và chế độ chi tiêu nội bộ để đảm bảo hoạt động thường xuyên phù hợp với hoạt động đặc thù của đơn vị; tăng cường công tác quản lý, sử dụng kinh phí tiết kiệm có hiệu quả trên cơ sở định mức kinh tế kỹ thuật và chế độ chi tiêu tài chính hiện hành của nhà nước. - Đối với các khoản chi quản lý hành chính như: công tác phí, hội nghị phí, công vụ phí, điện thoại… chi hoạt động nghiệp vụ thường xuyên thì tùy theo từng nội dung công việc, xét thấy cần thiết thủ trưởng đơn vị được quyết định mức chi cao hơn mức chi do nhà nước quy định trong phạm vi nguồn tài chính được sử dụng. - Đơn vị sự nghiệp có thu được xác định quỹ lương, tiền công để trả cho người lao động trên cơ sở mức lương tối thiểu chung do nhà nước quy định. Phần thu nhập tăng thêm do thủ trưởng đơn vị tự quyết định (đối với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.vn/ 8 đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động), tối đa không quá 3 lần quỹ tiền lương cấp bậc, chức vụ trong năm (đối với đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động) và không quá 2 lần (đối với đơn vị sự nghiệp được NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động) sau khi đã thực hiện trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp.
- Kinh phí NSNN bảo đảm hoạt động thường xuyên và các khoản thu sự nghiệp, cuối năm chưa chi hết đơn vị được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng. - Hàng năm, sau khi trang trải các khoản chi phí, nộp thuế và các khoản nộp khác theo quy định, phần chênh lệch thu lớn hơn chi (nếu có) đơn vị được trích lập các quỹ như sau: trích tối thiểu 25% để lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp; trả thu nhập tăng thêm cho người lao động; phần còn lại trích lập Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi, Quỹ dự phòng ổn định thu nhập. Trong đó, Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi mức trích tối đa không quá 3 tháng tiền lương, tiền công và thu nhập tăng thêm bình quân thực hiện trong năm. - Khi nhà nước điều chỉnh các quy định về tiền lương, nâng mức lương tối thiểu hoặc thay đổi định mức, chế độ, tiêu chuẩn chi NSNN thì các đơn vị sự nghiệp phải bảo đảm tự trang trải các khoản chi tăng thêm theo chính sách chế độ mới từ các nguồn thu sự nghiệp, các khoản tiết kiệm chi, các quỹ của đơn vị.
Vai trò của đơn vị sự nghiệp có thu Trong xã hội, mỗi lĩnh vực đều đóng một vai trò quan trọng. Tùy từng lĩnh vực cụ thể như giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao, khoa học công nghệ… sẽ có những vai trò khác nhau. Nhưng tựu chung lại, chúng đều góp phần làm cho đất nước ngày càng phát triển và phồn vinh. Vai trò của giáo dục đào tạo rất quan trọng, đã được Đảng ta khẳng định là “quốc sách hàng đầu”.
Nó có vai trò quan trọng trong việc “trồng người”, từ bậc mẫu giáo đến tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.vn/ 9 rồi đến đại học và trên đại học. Đầu tư cho giáo dục đào tạo được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, hàng năm số tiền dành cho lĩnh vực này là rất lớn để góp phần vào sự nghiệp phát triển giáo dục đào tạo của đất nước. Vai trò của y tế: Con người là nguồn tài nguyên quý báu nhất quyết định sự phát triển của đất nước, trong đó sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội, nhiệm vụ của ngành Y tế là chăm sóc sức khỏe cho mọi người trong cộng đồng. Vì vậy đầu tư cho Y tế để mọi người đều được chăm sóc sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân và mỗi gia đình.
Vai trò của lĩnh vực văn hóa thông tin là nền tảng tinh thần của xã hội, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển hội nhập cùng với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Các hoạt động như phát thanh truyền hình, báo, tạp chí, các buổi biểu diễn trong và ngoài nước, cung ứng các dịch vụ… rất đa dạng và phong phú, có sự “hòa nhập nhưng không hòa tan”, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân. Vai trò của sự nghiệp thể dục, thể thao góp phần nâng cao sức khỏe, thể lực của nhân dân, nâng cao năng suất lao động và sức chiến đấu. Các lĩnh vực giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao, khoa học công nghệ… nhằm cung cấp sản phẩm, dịch vụ công cho xã hội, không nhằm mục đích sinh lời.
Sản phẩm, dịch vụ công được cung ứng nhằm đáp ứng lợi ích chung và lâu dài cho cộng đồng, cho xã hội bởi việc sử dụng nó mang lại lợi ích cho nhiều người, nhiều đối tượng. Mặc dù việc cung ứng đó có thể không mạng lại lợi nhuận cho chủ thể cung ứng bởi các sản phẩm, dịch vụ của việc cung ứng gần như là miễn phí hoặc một khoản phí nhỏ. Đó là những sản phẩm, dịch vụ đặc biệt như đạo đức, sức khỏe, trình độ văn hóa, kiến thức khoa học. là những sản phẩm có giá trị vô hạn.
