Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐÃI NGỘ NHÂN SỰ TRONG CÁC TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH 1. Vị trí, vai trò và đặc điểm của đãi ngộ nhân sự trong công tác quản trị nhân sự của tổ chức hành chính 1. Khái niệm và đặc điểm của lao động trong các tổ chức hành chính 1. Khái niệm Theo từ điển tiếng Việt (Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin năm 1998) thì lao động là hoạt động của con người nhằm tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội.
Nhờ có lao động sáng tạo của con người mà xã hội mới tồn tại và phát triển được. Có hai dạng lao động cụ thể là lao động giản đơn (lao động không cần có trình độ kỹ thuật) và lao động phức tạp (lao động đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn, trình độ kỹ thuật). Dưới góc độ kinh tế chính trị học, lao động được coi là một yếu tố của quá trình sản xuất xã hội (gồm: lao động- đối tượng lao động- tư liệu lao động). Lao động của con người là chủ thể của nền sản xuất xã hội.
Nó giữ vai trò quyết định và có tính sáng tạo. Nó tạo ra những tư liệu sản xuất ngày càng hiện đại. Nhờ có lao động hiện tại (lao động sống) mà những lao động quá khứ được “đánh thức dậy” và phục vụ cuộc sống của con người ngày càng tốt hơn. Dưới góc độ quản trị học, ngày nay lao động được coi là một bộ phận của tổ chức, là một nguồn lực quý báu cần được khai thác và sử dụng hiệu quả vì nó quyết định năng lực cạnh tranh bền vững, sự sống còn của tổ chức, doanh nghiệp.
Đặc điểm của lao động trong các tổ chức hành chính Như ta đã biết, trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước có hai loại cơ quan: cơ quan thẩm quyền chung- hoạt động theo chế độ tập thể quyết định trong phạm vi thẩm quyền nhất định do pháp luật quy định và cơ quan thẩm quyền riêng- hoạt động theo chế độ một thủ trưởng quyết định. Theo chế độ một thủ trưởng thì cá nhân chịu trách nhiệm quyết định những vấn đề quan trọng. Đối với những cơ quan làm việc theo chế độ tập thể, mặc dù trách nhiệm tập thể song mỗi cá nhân được phân công và chịu trách nhiệm cá nhân về lĩnh vực được phân công, đồng thời phải cùng chia sẻ trách nhiệm chung của tập thể. 5 Các tổ chức hành chính có những nhóm lao động điển hình sau: * Lao động của nhà quản trị Nhà quản trị cấp cao Dù loại cơ quan nào thì các nhà quản trị cấp cao cũng là những người có vị trí cao và trách nhiệm nặng nề nhất trong quá trình quản trị.
Sức Ðp tâm lý và cường độ công việc gấp gáp luôn là thử thách thường xuyên và nặng nề mà họ phải chấp nhận vì chính họ phải chịu trách nhiệm cuối cùng về toàn bộ hoạt động của tổ chức. Lao động của họ là lao động quản lý nguồn nhân lực, quản lý hành chính, thể hiện tập trung ở các chức năng cơ bản của quản lý là: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Với vai trò quản lý hành chính toán bộ các hoạt động đặc thù của tổ chức như: kế hoạch hoá các hoạt động nghiệp vụ, tổ chức triển khai các hoạt động chuyên môn, hoạt động phong trào, hoạt động ngoại khoá… , chỉ đạo điều hành thực hiện các chương trình, quy trình nghiệp vụ; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch và các hoạt động chuyên môn, hoạt động phong trào… của tổ chức hành chính. Lao động của họ mang trách nhiệm nặng nề nhất, mạng lưới hoạt động và tác động qua lại của họ cũng rộng nhất.
Nhà quản trị cấp cao có vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động vì lợi Ých công của tổ chức hành chính. Hiệu quả lao động của họ có ảnh hưởng trực tiếp tới nền hành chính quốc gia. Nhà quản trị ở cấp trung gian Đây là lao động của những nhà quản trị nằm giữa cấp cao và cấp giám sát. Lao động của họ thường tác động qua lại với những người dưới quyền, với các nhân viên bên ngoài cũng như với cấp trên- nơi ra quyết định trực tiếp cho họ.
Các mối liên hệ của họ rộng, phức tạp và thường xuyên hơn so với cấp cơ sở. Lao động của cấp này có tính chất giúp việc trực tiếp nhà quản trị cấp cao. Nhà quản trị ở cấp thấp Công việc phổ biến của họ là việc giám sát. Lao động của họ là quan sát tổng thể quá trình hoạt động của từng khu vực, từng bộ phận.
Họ thường tập trung vào các chi tiết cuối cùng trong phạm vi công việc được giao phó. Chất lượng công tác quản trị của tổ chức phụ thuộc rất nhiều vào lao động của đối tượng này. Họ là những người tiếp xúc trực tiếp với nhân viên, đưa các chính sách về quản trị của tổ chức vào thực tiễn. Việc đánh giá nhân 6 viên, bố trí và sử dụng nhân viên như thế nào để đạt được mục tiêu quản trị ảnh hưởng rất lớn bởi họ.
Vì tiếp xúc trực tiếp với nhân viên nên lao động của họ nằm giữa quá trình quản trị và quá trình hoạt động. Họ có thể hỗ trợ, san sẻ công việc với các đồng sự hay người thuộc cấp dưới. Tuy nhiên, mối quan hệ tương hỗ giữa những nhà quản trị giám sát với các bộ phận khác có phạm vi hẹp hơn so với các cấp khác. * Lao động của nhân viên hành chính nhà nước Nhân viên hành chính nhà nước là những người làm công cho Nhà nước.
Các hoạt động do nhóm người này thực hiện là công vụ. Công vụ là một loại lao động đặc biệt thực hiện chức năng quản lý nhà nước, thi hành luật pháp sử dụng hiệu quả nguồn lực công (công sản, NS) nhằm đáp ứng mục tiêu của Nhà nước (chính trị) đã đề ra trong giai đoạn phát triển. Lao động của nhân viên hành chính khác với lao động khác trong xã hội, nó không tác động trực tiếp vào đối tượng lao động để tạo ra các sản phẩm có giá trị mới, mà lao động của họ thường được diễn ra trong các bộ máy quản lý. Số lượng, chất lượng “sản phẩm” lao động của họ không thể đánh giá đơn giản bằng các biện pháp cân đong đo đếm thông qua các đại lượng vật lý, toán học hoặc trực quan được mà phải thông qua các biện pháp trung gian, gián tiếp, qua quá trình thực hiện, áp dụng, những kết quả từ thực tiễn đem lại để có thể đánh giá được lao động của họ.
Phần lớn lao động của nhân viên hành chính nhà nước là lao động quản lý, là loại lao động chất xám tổng hợp, đa dạng và phức tạp đòi hỏi phải đạt các tiêu chuẩn bắt buộc nhất định về chuyên môn, trình độ lành nghề, trình độ chính trị. Nhìn chung, lao động của nhân viên hành chính nhà nước là một loại hình lao động đặc biệt, phục vụ lợi Ých công, sử dụng quyền lực công khi tiến hành, mang tính pháp lý và do Nhà nước trả công. Lao động của đối tượng này không chỉ bị chế định bởi hệ thống pháp luật chung mà còn bị chế định bởi chính những quy phạm pháp luật cho riêng nó mà không đối tượng lao động nào khác có. Ngoài ra, lao động của nhân viên hành chính còn là lao động gắn liền với công sở và theo sù quy định nghiêm ngặt về giờ giấc.
Lao động của đối tượng này đóng vai trò then chốt cho sự thành công của chương trình cải cách hành chính nước ta. 7 * Lao động của nhân viên phục vụ Lao động của nhân viên phục vụ trong tổ chức hành chính nhìn chung là lao động giản đơn. Vì vậy yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ thuật tùy theo yêu cầu công việc cụ thể mà từng nhóm, từng người đảm nhận. Lao động phục vụ giữ vai trò cần thiết trong tổ chức hành chính, góp phần đảm bảo cho các hoạt động thường xuyên, liên tục.
Khái niệm và nội dung cơ bản của công tác quản trị nhân sự trong các tổ chức hành chính 1. Khái niệm quản trị nhân sự trong các tổ chức hành chính Ngày nay người ta bắt đầu nói nhiều về quản trị nhân sự, nhất là sau khi Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO. Bên cạnh những cơ hội mới sẽ đến là lo ngại về những thách thức đang đón chờ. Khả năng “thua ngay trên sân nhà” khiến các doanh nghiệp, các tổ chức phải tính đến chuyện chuyển từ tình trạng “tiết kiệm chi phí lao động để giảm giá thành” sang “đầu tư vào nguồn nhân lực để có lợi thế cạnh tranh cao hơn, có lợi nhuận cao hơn và hiệu quả cao hơn”, chiến lược phát triển nguồn nhân lực được coi là trọng tâm của sự phát triển.
“Sự thần kì kinh tế Nhật Bản” là minh họa có tính thuyết phục nhất về sự thành công của chiến lược con người cũng nh chính sách nhân sự của đất nước có nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới này. Nhưng quản trị nhân sự là gì? Hiểu thế nào về quản trị nhân sự ? Ngày nay muốn làm được việc vĩ đại hay thành đạt trong kinh doanh nhà quản trị cần phải tìm ra được phương pháp tác động đến con người nhằm thu hót, duy trì- đào tạo, sử dụng và phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức mình sao cho đạt hiệu quả tối ưu. Đó chính là nội dung quản trị nhân sự. Thực tế cho thấy, một lãnh đạo giỏi cần phải dành nhiều thời gian nghiên cứu giải quyết các vấn đề nhân sự hơn các vấn đề khác.
Thay vì dành nhiều thời gian làm việc với máy móc, trang bị kỹ thuật, nhà quản trị phải học cách giao dịch với người khác, phải biết cách đặt câu hỏi, biết lắng nghe, biết tìm ra ngôn ngữ chung với nhân viên, biết cách nhạy cảm với nhân viên, biết cách đánh giá nhân viên một cách tốt nhất, biết cách lôi kéo nhân viên say mê với công việc. Làm được việc này, nhà quản trị sẽ tránh được các sai lầm trong việc tuyển chọn và sử dụng lao động góp phần quyết định nâng cao chất lượng công việc, nâng cao hiệu quả tổ chức. Vì thế, có thể nói quản trị nhân sự là một công việc hết sức khó khăn và phức tạp, bởi vì nó động 8 chạm đến những con người cụ thể với những hoàn cảnh và nguyện vọng, sở thích, cảm xúc và văn hóa riêng biệt.