Luận văn thạc sĩ: Dạy học giải toán chủ đề phương pháp tọa độ trong không gian cho học sinh lớp 12

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp tọa độ trong không gian, phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12.

• Tác giả: Đinh Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Đức Hiệp
• Trường học: Trường đại học giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Dạy học giải toán chủ đề "Phương pháp tọa độ trong không gian" nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 (Hình học 12 – Cơ bản)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông
• 1.1.1. Một số quan điểm chỉ đạo đổi mới
• 1.2. Bài tập Toán
• 1.2.1. Khái niệm bài tập Toán
• 1.2.2. Vai trò của bài tập trong quá trình dạy học Toán
• 1.2.3. Phân loại bài tập Toán theo định hướng năng lực
• 1.2.4. Bài tập định hướng phát triển năng lực
• 1.2.5. Sử dụng bài tập Toán để phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP ĐIỂN HÌNH THUỘC CHỦ ĐỀ "PHƯƠNG PHÁP TOẠ ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN"
• 2.1. Thực tiễn dạy học chủ đề "Phương pháp toạ độ trong không gian" trong chương trình Hình học 12 – Cơ bản
• 2.2. Đặc điểm của chương "Phương pháp toạ độ trong không gian"
• 2.3. Yêu cầu, mục tiêu dạy học của chương "Phương pháp toạ độ trong không gian"
• 2.4. Nội dung chương trình Hình học 12 – Cơ bản phần phương pháp toạ độ trong không gian
• 2.5. Đề xuất biện pháp phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học giải một số bài tập điển hình thuộc chủ đề "Phương pháp toạ độ trong không gian"
• 2.5.1. Biện pháp 1: Xây dựng hệ thống bài tập điển hình nhằm rèn luyện các hoạt động trí tuệ cho học sinh
• 2.5.2. Biện pháp 2: Khuyến khích học sinh tìm ra nhiều lời giải cho một bài toán
• 2.5.3. Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh phương pháp chuyển đổi bài toán trong giải bài tập
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ TN sư phạm
• 3.2. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm. Đánh giá kết quả TN sư phạm
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong bối cảnh đổi mới giáo dục, việc trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để giải quyết vấn đề là rất cần thiết. Chương trình học hiện nay đã chú trọng đến việc phát triển tư duy phản biện và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh. Phương pháp tọa độ trong không gian là một trong những công cụ hữu ích giúp học sinh phát triển những năng lực này.

1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các tình huống thực tiễn. Điều này không chỉ bao gồm việc áp dụng kiến thức mà còn là khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực tư duy trong học sinh lớp 12

Năng lực tư duy là yếu tố quyết định trong việc học tập và phát triển của học sinh. Đặc biệt, trong giai đoạn lớp 12, học sinh cần phải chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp và các kỳ thi đại học, do đó việc phát triển năng lực tư duy là rất quan trọng.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học hiện đại, nhưng việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc chuyển từ lý thuyết sang thực hành, đặc biệt là trong môn Toán.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp tọa độ

Phương pháp tọa độ trong không gian yêu cầu học sinh có khả năng hình dung và tư duy trừu tượng. Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các đối tượng hình học trong không gian ba chiều, dẫn đến việc giải quyết bài toán không hiệu quả.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và hỗ trợ học sinh. Tuy nhiên, nhiều giáo viên vẫn chưa áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc học sinh không phát huy được khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

III. Phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp tọa độ trong không gian có thể được sử dụng để tạo ra các tình huống học tập thực tiễn, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Xây dựng hệ thống bài tập điển hình

Việc xây dựng hệ thống bài tập điển hình giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Các bài tập này cần được thiết kế để khuyến khích học sinh tìm ra nhiều cách giải khác nhau.

3.2. Khuyến khích học sinh tự tìm tòi

Khuyến khích học sinh tự tìm tòi và khám phá kiến thức mới là một trong những phương pháp hiệu quả. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp tọa độ trong không gian

Phương pháp tọa độ trong không gian không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học sẽ giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

4.1. Ứng dụng trong các bài toán thực tiễn

Phương pháp tọa độ có thể được áp dụng để giải quyết các bài toán thực tiễn liên quan đến hình học không gian, từ đó giúp học sinh thấy được sự liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp tọa độ trong dạy học giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực giải quyết vấn đề

Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 qua phương pháp tọa độ trong không gian là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai

Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai cần chú trọng đến việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, từ đó giúp học sinh tự tin hơn trong việc đối mặt với các thách thức trong cuộc sống.

5.2. Vai trò của giáo viên trong việc phát triển năng lực học sinh

Giáo viên cần đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập, từ đó giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông 1. Một số quan điểm chỉ đạo đổi mới Việc đổi mới giáo dục trung học dựa trên những đường lối, quan điểm chỉ đạo giáo dục của Nhà nước, thể hiện qua một số văn bản quan trọng sau: Luật Giáo dục, số 38/2005/QH11, điều 28 quy định "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh" [13]. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã nêu: "Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội".

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học" [1].

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học". Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã xác định "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trong phát triển phẩm chất, năng lực của người học"; "Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời" [1].

Những quan điểm định hướng này đã tạo cơ sở và môi trường pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới đồng bộ mục tiêu phương pháp dạy học, nội dung, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực người học. Những định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Chương trình giáo dục phổ thông được xây dựng có sự chuyển từ định hướng nội dung dạy học sang định hướng phát triển năng lực. Giáo dục định hướng phát triển năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức vào các tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Ưu điểm của chương trình này là tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh năng lực vận dụng của học sinh.

Tuy nhiên, nếu vận dụng một cách thiên lệch, không chú ý đầy đủ đến nội dung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của tri thức. Ngoài ra, chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện ở kết quả 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đầu ra mà còn phụ thuộc vào quá trình thực hiện. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng chú trọng phát triển năng lực của học sinh. Theo định hướng này, sự đổi mới phương pháp dạy học không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú trọng rèn luyện, phát triển năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn.

Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giữa giáo viên và học sinh theo hướng cộng tác nhằm phát triển năng lực xã hội cho học sinh. Ngoài việc học những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học, cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề phức hợp, liên môn học. Việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên được thể hiện qua các nét đặc trưng cơ bản sau: - Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh tự khám phá những điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn. - Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức, phương pháp để học sinh biết cách tự tìm kiếm kiến thức đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới, từ đó hình thành và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh.

- Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác theo phương châm tạo điều kiện để học sinh suy nghĩ, làm việc nhiều hơn và thảo luận, chia sẻ nhiều hơn. - Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập. Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh để tìm được nguyên nhân và đề xuất cách khắc phục sửa chữa sai sót. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên cơ sở những định hướng về đổi mới nội dung, phương pháp dạy học mà giáo viên có thể thực hiện hoạt động dạy học theo các biện pháp khác nhau, phù hợp với điều kiện, đối tượng học sinh của mình để đảm bảo tính hiệu quả của việc phát triển năng lực học sinh.

Như vậy, đổi mới giáo dục phổ thông thực hiện theo định hướng phát triển năng lực người học nên sự đổi mới chương trình, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá các môn học được thực hiện theo chuẩn đầu ra về phẩm chất, các năng lực chung, năng lực chuyên biệt trong các môn học của học sinh. Năng lực và phát triển năng lực trong dạy học 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng La tinh "competentia" có nghĩa là "gặp gỡ". Ngày nay, khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau.

Theo từ điển Tiếng Việt [16], "Năng lực là khả năng làm việc tốt, nhờ có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn". Theo Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier trong [11], năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm. Năng lực còn được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc. Khái niệm năng lực được dùng ở đây là đối tượng của tâm lý, giáo dục học.

Trong lĩnh vực sư phạm giáo dục phổ thông, năng lực có thể được hiểu là: Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các hoạt động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trong những tình huống khác nhau trên cơ sở vận dụng hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động" [20]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các thành tố cấu thành năng lực Theo chương trình giáo dục phổ thông của Quebec – Canada thì: Năng lực là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân…nhằm giải quyết hiệu quả một nhiệm vụ cụ thể trong bối cảnh nhất định. Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ và hứng thú để hoạt động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của việc học tập và cuộc sống.

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được coi là: - Sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn hoạt động để đạt được mục tiêu hình thành các năng lực chung, năng lực chuyên biệt. - Xác định mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn nội dung, phương pháp dạy học và các hành động cụ thể. Khái niệm phát triển năng lực ở đây cũng được hiểu đồng nghĩa với phát triển năng lực hành động hay còn gọi là năng lực thực hiện (Competency). Đặc điểm của năng lực Năng lực mang tính cá nhân, có sự tác động của một cá nhân cụ thể tới một đối tượng cụ thể (kiến thức, quan hệ xã hội…) để có một sản phẩm nhất định, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] do đó có thể phân biệt người này với người khác.

Năng lực thể hiện thông qua hành động, nó là một yếu tố được cấu thành trong một hoạt động cụ thể. Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể. Năng lực vừa là mục tiêu, vừa là kết quả hoạt động. Năng lực được đánh giá bằng một kết quả hay hiệu quả cụ thể, nó đề cập tới xu thế đạt được một kết quả nào đó của một công việc cụ thể, do một con người cụ thể thực hiện (năng lực học tập, năng lực tư duy, năng lực tự quản lý bản thân,…).

Cấu trúc của năng lực Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau, việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau.