Chương 1: Văn hóa đọc với sinh viên trường Cao đẳng Vĩnh Phúc Chương 2: Thực trạng văn hóa đọc của sinh viên trường Cao đẳng Vĩnh Phúc Chương 3: Đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa đọc cho sinh viên trường Cao đẳng Vĩnh Phúc. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: VĂN HÓA ĐỌC VỚI SINH VIÊN TRƢỜNG CAO ĐẲNG VĨNH PHÚC 1. Những vấn đề lý luận chung về văn hóa đọc 1. Các khái niệm cơ bản 1.
Khái niệm văn hóa và văn hóa đọc * Khái niệm văn hóa: Thuật ngữ “Văn hóa” (tiếng Anh là culture, tiếng Đức là kultur), về từ nguyên có nguồn gốc từ động từ Latinh: Collere, colo, cultus mang hàm nghĩa trồng trọt, vun trồng, nuôi dư ng, giữ gìn, tạo dựng. Sau này khái niệm “Văn hóa” được hiểu theo nghĩa khai trí, có học vấn, có giáo dục của con người. Trong tiếng Việt, khái niệm “Văn hoá” được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức (trình độ văn hoá), lối sống (nếp sống văn hoá). Khái niệm “Văn hóa” theo nghĩa hẹp, được dùng để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn lịch sử nhất định (văn hoá Đông Sơn).
Theo nghĩa rộng, khái niệm “Văn hóa” bao gồm cả những giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo nên” [30]. Theo định nghĩa phổ biến của UNESCO, năm 2002, khái niệm “Văn hóa” được đưa ra như sau: " Văn hóa nên được đề cập đến như tập hợp của các đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng ngoài văn hóa và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin". Văn hóa theo Hồ Chí Minh thì "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá.
Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn"[2]. Như vậy văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người sáng tạo ra, là động lực giúp con người sinh tồn, là mục đích cuộc sống loài người Với các định nghĩa nói trên, có thể đúc kết các đặc trưng cơ bản của khái niệm “Văn hóa” theo các nội dung sau: Văn hóa là sản phẩm của con người, chỉ có con người mới có văn hóa. Văn hóa bao gồm tổng phức hợp của nhiều thành tố được tích tụ, tiếp nối, phát triển trong các cộng đồng người tạo thành chuẩn mực "ứng xử" cho các cá nhân trong xã hội và quan điểm lối ứng xử riêng của cộng đồng xã hội đó. Con người với hoạt động của mình sáng tạo ra văn hóa và đồng thời tạo ra vẻ đẹp văn hóa cho chính bản thân mình.
Đề cao vai trò của con người với văn hóa cũng như khả năng làm sang trọng, làm đẹp con người của văn hóa, thông qua lối ứng xử chuẩn mực trong mỗi cộng đồng, xã hội đã làm nên giá trị đích thực của văn hóa. * Khái niệm văn hóa đọc - Khái niệm đọc: Đọc là "phát thành lời những điều đã được viết ra theo đúng trình tự; tiếp nhận nội dung của một tập hợp ký hiệu bằng cách nhìn vào các ký hiệu; thu lấy thông tin từ một thiết bị nhớ của máy tính, như từ một đĩa từ; hiểu thấu bằng cách nhìn vào những biểu hiện bề ngoài" [17]. Như vậy đọc là một quá trình tiếp nhận, giải mã nội dung của người đọc đối với văn bản. Nét cơ bản của hoạt động đọc là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng.
Người đọc dùng mắt để nhận biết các ký tự, sau đó các thông tin chuyển tín hiệu vào não qua các quá trình chọn lọc, định dạng thông tin, tiếp đến tư duy tạo những nhận thức mới. Đọc là một dạng lao động trí óc, món ăn tinh thần rất cần thiết và hữu ích. Nó dẫn ta tới kho tàng tri thức của nhân loại mà từ đó mỗi người không chỉ tiếp nhận những ý tưởng và kinh nghiệm quý báu đã được tích luỹ, mà còn tìm thấy nhiều nguồn vui, khả năng nhìn nhận và cảm thụ cái đẹp. Như vậy, hoạt động đọc chính là một bộ phận của hoạt động văn hoá.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Khái niệm văn hóa đọc: Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm của văn hóa đọc như là: Tác giả Nguyễn Hữu Viêm cho rằng: "Văn hoá đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp. Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước… Còn ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân… Ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân trong xã hội là thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc của mỗi người[28]. Theo đó, văn hóa đọc gắn liền với ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của cá nhân và xã hội. Theo tác giả Trần Thị Minh Nguyệt "Xét trên bình diện phát triển văn minh nhân loại, văn hóa đọc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của chữ viết.
Xét trên bình diện cá nhân, văn hóa đọc biểu hiện trình độ phát triển tinh thần của con người cụ thể trong điều kiện xã hội nhất định…Văn hóa đọc xem xét ở cấp độ cá nhân bao hàm khía cạnh định hướng của chủ thể tới đối tượng đọc (nhu cầu đọc), khả năng, trình độ lĩnh hội thông tin (kỹ năng đọc), cả ở phản ứng với đối tượng đọc (ứng xử văn hóa)”. Theo quan điểm này, văn hóa đọc của mỗi cá nhân là sự biểu hiện rõ nét xu hướng tinh thần và năng lực nhận thức của chính họ trong mối tương quan với các điều kiện văn hóa của xã hội đương thời[15]. Hay “quan niệm đọc đến một mức độ, trình độ nhất định nào đó thì mới được coi là văn hóa đọc” [29].Cách tiếp cận văn hóa đọc này cho thấy, không phải cứ biết đọc, chăm đọc và đọc nhiều mới là có văn hóa đọc. Trên hết, nó là sự nhận thức, sự hiểu biết và lĩnh hội các tri thức đã đọc đó như thế nào, có như vậy mới là văn hóa đọc.
Ở góc độ khác, tác giả Nguyễn Công Phúc cho rằng “Văn hóa đọc là cách đọc tích cực, nhằm mục tiêu khai thác, sử dụng có hiệu quả những thông tin, tri thức chứa đựng trong sách và trong các loại tài liệu khác, bao gồm cả tài liệu in 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và tài liệu điện tử. Văn hóa đọc bao hàm toàn bộ những kiến thức, kỹ năng, thói quen cần cho người đọc, để đạt tới mục tiêu đọc”[17]. Dưới một góc nhìn khác về văn hóa đọc, tác giả Vũ Dương Thúy Ngà cho rằng: "văn hóa đọc là một hoạt động văn hóa của con người, thông qua việc đọc để tiếp nhận thông tin và tri thức. Đó là sự tích hợp của các yếu tố như nhu cầu đọc, thói quen đọc và được biểu hiện qua hành vi, tập quán đọc của cá nhân và cộng đồng"[12].
Theo tác giả luận văn, cốt lõi của văn hóa đọc chính là khả năng cảm nhận tri thức, sáng tạo và vận dụng những điều đã đọc vào thực tiễn. Nội dung của văn hoá đọc bao hàm: Nhu cầu đọc; Thói quen và sở thích đọc; Trình độ đọc; Văn hóa ứng xử với tài liệu. Trong đó nhu cầu đọc là đòi hỏi tất yếu, là yếu tố đầu tiên khởi nguồn của văn hoá đọc. Trình độ đọc là nội dung chính của văn hoá đọc, phản ánh năng lực của mỗi người, thể hiện trình độ văn hoá đọc của mỗi người, mỗi quốc gia và mỗi thời đại.
Thái độ ứng xử là những hành vi biểu hiện bên ngoài của văn hoá đọc. Khái niệm phát triển và phát triển văn hóa đọc * Khái niệm phát triển “Phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp”[17]. * Khái niệm phát triển văn hóa đọc Phát triển văn hóa đọc theo tác giả luận văn là làm biến đổi về chất những nội dung cơ bản của văn hóa đọc: Tức là làm thay đổi nhu cầu đọc của bạn đọc sao cho kích thích hơn, sâu sắc hơn và làm cho chu kỳ nhu cầu đọc của họ được rút ngắn lại; Từ thói quen đọc chưa thường xuyên thành có thói quen thường xuyên hàng ngày; Từ trình độ đọc đơn giản trở thành có trình độ đọc cao, biết lựa chọn những tài liệu có giá trị thông tin hữu ích hơn; Nâng cao ý thức cũng như văn hóa ứng xử với tài liệu và môi trường đọc ngày càng chuẩn mực hơn. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, phát triển văn hóa đọc là làm cho con người hoàn thiện bản thân nhất là trong bối cảnh xã hội như hiện nay.
Những biểu hiện của văn hóa đọc Văn hóa đọc không những thể hiện ở số lượng tài liệu đã đọc mà còn ở chất lượng đọc. Kiến thức, kinh nghiệm tích lũy được của mỗi người sẽ giúp ích nhiều cho việc đọc hiểu, lĩnh hội sâu sắc kiến thức và thông tin được chuyển tải trong tài liệu. Hiệu quả của việc đọc được thể hiện ở khả năng vận dụng sáng tạo những tri thức thu được từ việc đọc vào cuộc sống và công việc hàng ngày của chủ thể đọc. Những biểu hiện của văn hóa đọc được tác giả tập trung xem xét trong Luận văn bao gồm ba yếu tố cơ bản cấu thành văn hóa đọc của mỗi cá nhân và được thể hiện ở các nội dung sau: Năng lực định hướng đọc (trong đó bao hàm: Nhu cầu đọc, hứng thú đọc (đọc cái gì); mục đích đọc; thói quen đọc; kỹ năng tìm kiếm và lựa chọn tài liệu); Kỹ năng đọc (bao hàm: phương pháp đọc; khả năng tiếp nhận nội dung; khả năng lĩnh hội tri thức); Ứng xử với tài liệu (đó là: thái độ với tài liệu và hành vi ứng xử với tài liệu).