MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Văn hóa đọc có vị trí quan trọng trong cuộc sống của con ngƣời. Hiện nay, các phƣơng tiện nghe nhìn tỏ ra có nhiều ƣu thế hơn, hấp dẫn hơn so với sách, và thực tế chúng đang có xu hƣớng cạnh tranh lấn át văn hóa đọc. Song văn hoá đọc bao giờ cũng đóng vai trò chủ đạo trong việc truyền bá và tiếp thu tri thức một cách hệ thống và sâu sắc mà văn hoá nghe, nhìn (vốn có thế mạnh trong việc cung cấp thông tin và giải trí) không thể làm đƣợc. Đọc sách vẫn luôn đƣợc khẳng định là một nhu cầu thiết yếu với những thế mạnh riêng của chính nó, một cách thƣởng thức văn hóa sang trọng và có chiều sâu; là phƣơng cách tốt nhất để làm giàu có vốn liếng ngôn từ của con ngƣời.
Những thuộc tính đi liền với việc đọc là suy nghĩ, suy ngẫm, tra cứu, tìm tòi, đòi hỏi sự kiên trì và say mê. Khi đọc sách, trực quan sẽ cảm nhận sâu sắc hơn, kiến thức đọng lại sẽ lâu hơn, là cơ sở hữu ích cho việc nâng cao tri thức, hiểu biết, tạo dựng những vỉa tầng sâu sắc trong toàn bộ hệ thống kiến thức, nhận thức của mỗi con ngƣời. Trong độ tuổi tiểu học, nhu cầu đọc của trẻ em là rất lớn. Văn hóa đọc, vì thế ảnh hƣởng sâu đậm tới quá trình nhận biết thế giới và hình thành nhân cách của trẻ.
Nhà xã hội học và thƣ viện học ngƣời Nga N. Krupxkaia đã viết “ Vấn đề đọc sách của các em là một vấn đề quan trọng, việc đọc sách của các em đóng một vai trò to lớn trong cuộc sống của các em, thậm chí còn vĩ đại hơn trong cuộc sống của ngƣời lớn” [30]. Ngoài chƣơng trình học tâp trong nhà trƣờng, việc đọc sách sẽ giúp các em lĩnh hội các giá trị văn hóa, xã hội đồng thời hình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành và phát triển kỹ năng tiếp nhân thông tin tri thức- yếu tố quan trọng của một nhân cách sáng tao trong thời đại ngày nay. Trẻ em hôm nay - thế giới ngày mai, đó là mong ƣớc của mọi gia đình đối với các em thiếu nhi, những mầm xanh, chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc.
Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em là một trong những vấn đề cấp bách đƣợc cộng đồng quốc tế quan tâm. Đối với Việt Nam từ lâu đây đã là đạo lý, truyền thống của dân tộc. Năm 1990, Việt Nam là nƣớc đầu tiên phê chuẩn Công ƣớc của Liên hợp quốc về Quyền trẻ em và ký vào tuyên bố thế giới về bảo vệ và phát triển trẻ em, đồng thời ban hành “Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em”. Bộ Văn hóa thông tin đã ra chỉ thị về việc tăng cƣờng tổ chức phục vụ sách báo cho thiếu nhi tại các thƣ viện công cộng nhà nƣớc.
Tuy nhiên trong quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế lƣợng sách xuất bản cho thiếu nhi ngày càng nhiều và chất lƣợng ít nhiều bị chi phối bởi yếu tố thị trƣờng, dẫn đến sự thiếu vắng những cuốn sách có thể làm nên một sức sống mãnh liệt, sức lan tỏa rộng và làm cháy bùng ngọn lửa đam mê đọc sách của các em. Những cuốn sách mang nội dung tốt, ngôn ngữ giàu cảm xúc, hình tƣợng nhân vật đẹp và gần gũi làm nên sức mạnh đƣa đến cho trẻ thơ những bài học, những ấn tƣợng đẹp và những giá trị cuộc sống. Thay vào đó là những tác phẩm có nội dung không lành mạnh, bạo lực đã tiềm ẩn nguy cơ phát triển nhu cầu đọc phiến diện, lệch lạc [13]. Hải Dƣơng là một thành phố đang chuyển mình mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Đời sống vật chất, văn hóa tinh thần ngày càng phát triển. Các xu hƣớng văn hóa khác nhau trong quá trình giao lƣu, hội nhập với các tỉnh thành khu vực đồng bằng sông Hồng thể hiện sôi động và phức tạp qua thị trƣờng sách báo nói chung và sách thiếu niên, nhi đồng nói riêng. Thực trạng đó đã ảnh hƣởng không nhỏ tới văn hóa đọc, qua đó ảnh hƣởng tới việc hình thành nhân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cách thế hệ trẻ trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy khảo sát hiện trạng văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng có ý nghĩa quan trọng với việc định hƣớng văn hóa đọc cho các em nói riêng và giáo dục nhân cách cho các em nói chung.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Phát triển văn hóa đọc cho học sinh tiểu học thành phố Hải Dƣơng” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ Thông tin- Thƣ viện của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu Văn hóa đọc đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới, đặc biệt với văn hóa đọc của thế hệ trẻ. “Văn hóa đọc trong bối cảnh bùng nổ truyền thông” của Nguyễn Hữu Giới đăng trên Tạp chí văn nghệ, “Văn hóa đọc cho trẻ - Người lớn ưu tư gì?” của Liên Giang đăng trên báo Giáo dục và thời đại online. “Gây dựng văn hóa đọc cho thiếu nhi” của Tiểu Quyên.
“ Văn hóa đọc- nên bắt đầu từ gốc” của Trƣơng Minh đăng trên báo Tuổi trẻ online. “Giáo dục văn hóa đọc cho thiếu nhi” của Trần Thị Minh Nguyệt đăng trên tạp chí Văn hóa nghệ thuật…. Một số Luận văn Thạc sĩ văn hóa đọc và thƣ viện học đề cập tới văn hóa đọc nhƣ: “Văn hóa đọc trong đời sống thiếu nhi hôm nay” (2003) của Phạm Quang Vinh, “Hướng dẫn thiếu nhi đọc sách tại thư viện Hà Nội” (2006) của Nguyễn Minh Thuận, “Nghiên cứu văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội” (2009) của Nguyễn Nhƣ Ngọc… Các công trình nghiên cứu nói trên nhìn chung đều đề cập tới vai trò của văn hóa đọc trong đời sống, hay vấn đề giáo dục văn hóa đọc cho thanh niên, thiếu nhi trong thời đại thông tin bùng nổ, hoặc nghiên cứu thực trạng văn hóa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đọc trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tuy nhiên cho tới nay chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới việc phát triển văn hóa đọc cho học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích Luận văn tập trung nghiên cứu, khảo sát thực trạng văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng làm cơ sở định hƣớng, giáo dục văn hóa đọc cho các em. Nhiệm vụ Để thực hiện mục tiêu, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: Nghiên cứu vai trò văn hóa đọc trong sự phát triển của học sinh tiều học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng. Khảo sát thực trạng những biểu hiện văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng Đề xuất các giải pháp định hƣớng phát triển văn hóa đọc của học sinh tiểu học tại thành phố Hải Dƣơng 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Luận văn giới hạn việc nghiên cứu văn hóa đọc của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng trong khoảng thời gian từ 2007- 2011. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở phƣơng pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lê nin và các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nƣớc ta về văn hóa. Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể đƣợc sử dụng trong quá trình thực hiện luận văn là: - Phân tích và tổng hợp tài liệu - Phƣơng pháp phỏng vấn - Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi - Phƣơng pháp quan sát - Phƣơng pháp thống kê số liệu 6.
Giả thuyết nghiên cứu khoa học Ngày nay khi sách báo viết cho lứa tuổi thiếu nhi ngày càng phát triển, bên cạnh những cuốn sách tốt vẫn còn nhiều cuốn kém chất lƣợng, ảnh hƣởng tiêu cực tới sự hình thành và phát triển văn hóa đọ học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng. Để văn hóa đọc của các em phát triển hài hòa và lành mạnh cần có sự phối hợp để định hƣớng, giáo dục của các thƣ viện, nhà trƣờng, gia đình và các tổ chức xã hội xã hội. Kết cấu của Luận văn Ngoài lời nói đầu, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến chia làm 3 chƣơng: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. Văn hóa đọc với sự phát triển của học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng Chƣơng 2.
Thực trạng văn hóa đọc cho học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển văn hóa đọc cho học sinh tiều học trên địa bàn thành phố Hải Dƣơng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 VĂN HÓA ĐỌC VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI DƢƠNG 1. NHỨNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VĂN HÓA ĐỌC 1. Các quan điểm khác nhau về văn hóa đọc Văn hóa đọc – một bộ phận cấu thành văn hóa – là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con ngƣời mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại – xã hội dựa trên nền tảng của nền kinh tế tri thức. Văn hóa đọc là phƣơng tiện quan trọng giúp cho ngƣời dân tiếp cận đƣợc với thông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sống của mình.
Thuật ngữ văn hóa đọc đƣợc sử dụng rộng rãi, nhƣng cách hiểu về văn hóa đọc lại rất khác nhau, dẫn tới những định nghĩa chƣa thống nhất. Nhƣng nhìn chung, văn hóa đọc đƣợc xem xét trên hai bình diện: văn hóa đọc cộng đồng và văn hóa đọc cá nhân (văn hóa hành vi). Đề cập một cách khái quát tới hai cách tiếp cận này có một số công trình nghiên cứu. Theo GS TS Hoàng Nam: “Văn hóa đọc đƣợc hình thành từ lâu đời trong lịch sử, là một bƣớc tiến quan trọng lịch sử văn minh nhân loại.
Điều kiện tiên quyết cho văn hóa đọc phải biết chữ và biết tiếng mà chữ đó thể hiện”. Theo ông, văn hóa đọc gắn liền với chữ viết và nghề in.