Luận văn thạc sĩ quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện điện biên đông tỉnh điện biên

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện điện biên đông, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Văn Ngoan
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Giang Nam
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT DẠY HỌC THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Hoạt động dạy học
• 1.2.2. Quản lý hoạt động dạy học
• 1.2.3. Trải nghiệm, hoạt động trải nghiệm
• 1.2.4. Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm
• 1.2.5. Quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường tiểu học
• 1.3. Những vấn đề cơ bản về hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.3.1. Vai trò của hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.3.2. Mục tiêu, đặc điểm và nguyên tắc của hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.3.3. Phương pháp dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.3.4. Quy trình thiết kế hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm
• 1.3.5. Hình thức tổ chức các hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong trường tiểu học
• 1.3.6. Nội dung của hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.4. Quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.4.1. Lập kế hoạch hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường Tiểu học
• 1.4.2. Tổ chức thực hiện dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường Tiểu học
• 1.4.3. Chỉ đạo thực hiện hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường Tiểu học
• 1.4.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường Tiểu học
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lí động hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học
• 1.5.1. Các yêu tố khách quan
• 1.5.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 2.1. Một vài nét về giáo dục tiểu học của huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.1.1. Quy mô số lượng, chất lượng học sinh tiểu học
• 2.1.2. Chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học
• 2.1.3. Thực trạng cơ sở vật chất
• 2.2. Khái quát về hoạt động khảo sát
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Đối tượng khảo sát
• 2.2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.3. Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.3.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học
• 2.3.2. Thực trạng nội dung dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.3.3. Thực trạng nguyên tắc tổ chức hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.3.4. Thực trạng phương pháp dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.3.5. Thực trạng hình thức tổ chức dạy học trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.4. Thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.4.1. Thực trạng công tác lập kế hoạch hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.4.2. Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.4.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.4.4. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.6. Đánh giá chung về thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 2.6.1. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
• 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
• 3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
• 3.2. Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở các trường Tiểu học huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức cho CBQL và giáo viên về hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm
• 3.2.2. Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo hình thức trải nghiệm cho giáo viên
• 3.2.3. Nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm
• 3.2.4. Đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm cho học sinh tiểu học
• 3.2.5. Tổ chức huy động các nguồn lực phục vụ cho hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 3.4.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.4.2. Đối tượng khảo nghiệm
• 3.4.3. Nội dung khảo nghiệm
• 3.4.4. Phương pháp khảo nghiệm
• 3.4.5. Kết quả khảo nghiệm
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo hình thức dạy học trải nghiệm tại các trường tiểu học. Tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về phương pháp giáo dục trải nghiệm, nhấn mạnh vai trò của việc kết hợp lý thuyết với thực tiễn. Các khái niệm cơ bản như hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học, và trải nghiệm được làm rõ. Luận văn cũng đề cập đến mục tiêu, đặc điểm, và nguyên tắc của dạy học trải nghiệm, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của phương pháp này.

1.1. Tổng quan nghiên cứu

Tác giả đã tham khảo các công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước về dạy học trải nghiệm. Các nhà giáo dục như Rabơle, Crupxcaia, và Makarenco đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp học tập với thực tiễn thông qua các hoạt động như tham quan, lao động, và sinh hoạt tập thể. Những nghiên cứu này làm nền tảng cho việc áp dụng dạy học trải nghiệm trong giáo dục tiểu học.

1.2. Khái niệm và nguyên tắc

Luận văn định nghĩa dạy học trải nghiệm là phương pháp giáo dục giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế, phát triển kỹ năng sống và nhận thức xã hội. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm tính mục đích, tính thực tiễn, và tính đồng bộ. Phương pháp này đòi hỏi sự linh hoạt trong tổ chức lớp học và đánh giá học sinh.

II. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm tại Điện Biên Đông

Luận văn khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo hình thức dạy học trải nghiệm tại các trường tiểu học ở huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên. Kết quả cho thấy, mặc dù các trường đã triển khai hoạt động trải nghiệm, nhưng hiệu quả còn hạn chế do thiếu kế hoạch bài bản, năng lực giáo viên chưa đáp ứng, và điều kiện cơ sở vật chất chưa đầy đủ. Công tác quản lý hoạt động giáo dục cần được cải thiện để nâng cao chất lượng.

2.1. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên

Khảo sát cho thấy, nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của dạy học trải nghiệm còn hạn chế. Nhiều người chưa hiểu rõ mục tiêu và phương pháp tổ chức hoạt động này, dẫn đến việc triển khai thiếu hiệu quả.

2.2. Thực trạng tổ chức hoạt động

Các hoạt động trải nghiệm tại trường tiểu học ở Điện Biên Đông chủ yếu mang tính hình thức, thiếu sự đổi mới trong phương pháp dạy học và hình thức tổ chức. Việc đánh giá học sinh cũng chưa được thực hiện một cách khoa học.

III. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm

Luận văn đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học theo hình thức dạy học trải nghiệm tại các trường tiểu học ở Điện Biên Đông. Các biện pháp bao gồm nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên, bồi dưỡng năng lực dạy học trải nghiệm, đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm, và huy động nguồn lực phục vụ hoạt động này.

3.1. Nâng cao nhận thức và năng lực

Cần tổ chức các khóa đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao nhận thức và năng lực của giáo viên về dạy học trải nghiệm. Điều này giúp họ hiểu rõ mục tiêu và phương pháp tổ chức hoạt động một cách hiệu quả.

3.2. Đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm

Luận văn đề xuất đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm, kết hợp giữa học tập và thực tiễn, nhằm phát triển toàn diện kỹ năng giảng dạy và phát triển học sinh. Các hoạt động cần được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đánh dấu bước chuyển dịch căn bản từ nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Trong cấu trúc chương trình mới, Hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học được xác định là hoạt động giáo dục bắt buộc với thời lượng quy định 105 tiết trong một năm học, được triển khai đồng bộ từ lớp 1 đến lớp 5. Hoạt động này giữ vai trò cầu nối trọng yếu giữa lý thuyết sách vở và thực tiễn đời sống, giúp học sinh huy động tổng hợp kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tế, hình thành kỹ năng sống và giá trị nhân cách.

Tuy nhiên, tại các địa bàn miền núi đặc biệt khó khăn như huyện Điện Biên Đông thuộc tỉnh Điện Biên – địa phương nằm trong danh sách 62 huyện nghèo của cả nước theo Nghị quyết 30a của Chính phủ – việc triển khai dạy học trải nghiệm gặp vô vàn thách thức. Với đặc thù địa hình chia cắt phức tạp, hơn 90% học sinh là con em đồng bào các dân tộc thiểu số như H'Mông, Thái, Khơ Mú, điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều thiếu thốn, công tác tổ chức và quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm tại 23 trường tiểu học trên địa bàn huyện vẫn còn nhiều lúng túng, thiếu tính quy chuẩn và chưa khai thác tối đa nguồn lực sẵn có.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm tại 23 trường tiểu học huyện Điện Biên Đông trong giai đoạn năm học 2017 - 2018 và 2018 - 2019. Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên, tối ưu hóa các điều kiện cơ sở vật chất, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho hơn 8.000 học sinh tiểu học trên toàn địa bàn huyện, đồng thời góp phần duy trì tỷ lệ chuyên cần trên 98% và giảm tỷ lệ học sinh bỏ học xuống dưới mức 1,5%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết giáo dục kinh điển thế giới và định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục của Việt Nam:

• Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb: Luận văn vận dụng mô hình chu trình học tập 4 giai đoạn của Kolb gồm: Trải nghiệm cụ thể, Quan sát phản ánh, Khái niệm hóa trừu tượng và Thử nghiệm tích cực. Mô hình này khẳng định tri thức được kiến tạo thông qua sự chuyển hóa kinh nghiệm thực tế của người học.
• Triết lý giáo dục thực nghiệm của John Dewey: Kế thừa tư tưởng học thông qua hành động trong tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục, nhấn mạnh giáo dục phải gắn liền với môi trường sống và trải nghiệm xã hội thực tế của trẻ em.
• Quan điểm phát triển nhân cách toàn diện của N. Crupxkaia và A. Makarenco: Vận dụng nguyên lý giáo dục thông qua hoạt động tập thể, lao động công ích, tham quan và giao lưu văn hóa nghệ thuật để bồi dưỡng đạo đức, lối sống và kỹ năng xã hội.
• Hệ thống khái niệm công cụ: Luận văn làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: Hoạt động dạy học; Quản lý hoạt động dạy học (thực hiện qua 4 chức năng: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Chỉ đạo và Kiểm tra đánh giá); Hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học; và Quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm của người Hiệu trưởng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống phương pháp luận khoa học kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và điều tra thực tiễn:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát toàn diện được thực hiện trên mẫu nghiên cứu gồm 182 đối tượng, bao gồm 02 cán bộ quản lý thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Điện Biên Đông, 30 cán bộ quản lý cấp trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng) và 150 giáo viên trực tiếp giảng dạy tại 23 trường tiểu học trên địa bàn huyện. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện bảo đảm tính đại diện cao cho các trường ở khu vực trung tâm xã cũng như các trường vùng sâu, vùng xa có nhiều điểm trường lẻ.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng bảng hỏi điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến kết hợp thang đo Likert 3 mức độ và 5 mức độ để đánh giá thực trạng nhận thức, nội dung, hình thức và các chức năng quản lý. Tiến hành phỏng vấn sâu trực tiếp 15 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán để làm rõ các nguyên nhân cốt lõi. Áp dụng phương pháp chuyên gia để khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
• Phương pháp phân tích dữ liệu và lý do lựa chọn: Toàn bộ dữ liệu định lượng được xử lý bằng các thuật toán thống kê toán học chuyên ngành trong giáo dục học, bao gồm tính giá trị trung bình cộng (Mean), độ lệch chuẩn (SD) và xếp thứ bậc (Rank). Việc lựa chọn phương pháp phân tích này giúp lượng hóa chính xác mức độ đánh giá của khách thể khảo sát, loại bỏ các sai lệch chủ quan và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho các kết luận thực tiễn trong mốc thời gian nghiên cứu từ năm 2017 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm tại 23 trường tiểu học huyện Điện Biên Đông đã làm sáng tỏ 4 nhóm phát hiện then chốt:

• Sự phân hóa về nhận thức giữa các nhóm chủ thể: Khảo sát cho thấy 87,5% cán bộ quản lý nhận thức đúng đắn và đánh giá hoạt động dạy học trải nghiệm ở mức độ rất quan trọng. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm giáo viên trực tiếp đứng lớp chỉ đạt 71,3%, vẫn còn khoảng 28,7% giáo viên xem đây là hoạt động ngoại khóa phụ trợ hoặc gặp nhiều lúng túng trong việc tích hợp trải nghiệm vào nội dung các môn học chính khóa.
• Sự mất cân đối nghiêm trọng về hình thức tổ chức: Có tới 68,4% các hoạt động trải nghiệm được tổ chức gói gọn dưới dạng trò chơi dân gian trong lớp học hoặc lao động công ích, vệ sinh sân trường đơn thuần. Các hình thức trải nghiệm mang tính sáng tạo cao như học tập theo dự án, thí nghiệm khoa học hay tham quan dã ngoại di tích lịch sử địa phương chỉ chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn là 18,6% do e ngại vấn đề an toàn giao thông và thiếu thốn kinh phí di chuyển.
• Khoảng cách giữa các khâu trong chu trình quản lý: Khâu lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm đạt điểm trung bình đánh giá 2,34 trên thang điểm 3,00 (mức Khá), song khâu kiểm tra và đánh giá kết quả học sinh chỉ đạt điểm trung bình 2,08 (mức Trung bình). Khoảng 74,2% số trường chưa xây dựng được bộ công cụ và tiêu chí định lượng chuẩn xác để đánh giá sự phát triển năng lực của học sinh qua trải nghiệm, dẫn đến việc đánh giá còn mang tính hình thức và cảm tính.
• Tác động mạnh từ các yếu tố hoàn cảnh khách quan: Kết quả khảo sát các yếu tố ảnh hưởng chỉ ra rằng 81,9% ý kiến đồng thuận cho rằng sự thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và kinh phí hoạt động là rào cản lớn nhất kìm hãm chất lượng tổ chức các hoạt động trải nghiệm tại địa phương.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ những nguyên nhân đặc thù sâu sắc của một huyện miền núi biên giới. Với địa bàn rộng, giao thông chia cắt, nhiều trường tiểu học tại Điện Biên Đông có từ 5 đến 12 điểm trường lẻ cách xa điểm trung tâm từ 10 đến 35 km, khiến công tác chỉ đạo và kiểm tra trực tiếp của cán bộ quản lý gặp trở ngại lớn. Đội ngũ giáo viên dù đạt chuẩn đào tạo nhưng chưa từng được tập huấn bài bản và có hệ thống về phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo định hướng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các tỉnh miền núi phía Bắc của các tác giả chuyên ngành quản lý giáo dục trong giai đoạn 2014 - 2018, kết quả của luận văn phản ánh tính tương đồng về sự thiếu hụt nguồn lực tài chính và phương tiện hỗ trợ. Tuy nhiên, điểm khác biệt mang tính đặc thù cao ở Điện Biên Đông là rào cản ngôn ngữ của học sinh dân tộc thiểu số và tập quán sinh hoạt của phụ huynh học sinh vùng cao.

Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ hoàn thành giữa 4 chức năng quản lý (Lập kế hoạch – Tổ chức – Chỉ đạo – Kiểm tra đánh giá), qua đó làm nổi bật rõ sự sụt giảm từ khâu xây dựng kế hoạch xuống khâu kiểm tra đánh giá. Đồng thời, bảng thống kê tần số liên kết giữa số lượng điểm trường lẻ với mức độ đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm sẽ là minh chứng rõ nét cho thấy tính cấp thiết của việc phải ban hành một mô hình quản lý linh hoạt, phù hợp riêng cho điều kiện vùng khó khăn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ các nút thắt thực tế và nâng cao hiệu quả giáo dục tại huyện Điện Biên Đông, luận văn đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý mang tính đồng bộ và đột phá:

• Nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy quản lý: Tổ chức định kỳ 100% các chuyên đề sinh hoạt tư tưởng, hội thảo chuyên môn đầu năm học cho toàn thể cán bộ quản lý và giáo viên; phấn đấu nâng tỷ lệ giáo viên hiểu sâu sắc về bản chất của dạy học trải nghiệm đạt trên 95% trong lộ trình thực hiện đến năm 2021. Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện phối hợp với Ban Giám hiệu các trường tiểu học.
• Tổ chức bồi dưỡng chuẩn hóa năng lực sư phạm cho giáo viên: Triển khai tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm học theo phương thức bồi dưỡng tại chỗ và sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Mục tiêu 100% giáo viên nắm vững quy trình 6 bước thiết kế hoạt động trải nghiệm và thành thạo kỹ năng quản lý lớp học linh hoạt. Chủ thể thực hiện: Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn và Tổ trưởng chuyên môn.
• Nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch giáo dục: Xây dựng khung kế hoạch chi tiết theo chủ đề 9 tháng của năm học, bảo đảm tính cân đối giữa mục tiêu phát triển năng lực và nguồn lực thực tế, định kỳ rà soát điều chỉnh 01 lần vào cuối mỗi học kỳ. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng nhà trường.
• Đa dạng hóa các loại hình và mô hình trải nghiệm thực tế: Khai thác tối đa văn hóa bản địa qua các mô hình thực hành nông nghiệp xanh tại trường bán trú, ngày hội trò chơi dân gian và trải nghiệm nghề truyền thống; nâng tỷ lệ các hoạt động trải nghiệm gắn với thiên nhiên và đời sống xã hội lên trên 40% tổng số hoạt động trong giai đoạn 2020 - 2022. Chủ thể thực hiện: Giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội và giáo viên bộ môn.
• Tăng cường huy động các nguồn lực xã hội hóa giáo dục: Tích cực liên kết với chính quyền địa phương, các đoàn thể, hội cha mẹ học sinh và các tổ chức thiện nguyện nhằm huy động thêm từ 15% đến 20% nguồn kinh phí ngoài ngân sách nhà nước để đầu tư trang thiết bị, cải tạo không gian sân chơi và góc trải nghiệm an toàn. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Kết quả khảo nghiệm lấy ý kiến của 32 chuyên gia và cán bộ quản lý cho thấy cả 5 biện pháp đều đạt điểm số rất cao: Điểm trung bình về tính cấp thiết đạt từ 2,82 đến 2,94 trên thang điểm 3,00; điểm trung bình về tính khả thi đạt từ 2,74 đến 2,89, khẳng định mức độ đồng thuận thực tiễn trên 92%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cán bộ quản lý giáo dục cấp phòng và cấp trường tại các huyện miền núi: Cung cấp khung năng lực quản lý 4 chức năng chuẩn mực cùng hệ thống giải pháp tổ chức thực tế, giúp Hiệu trưởng các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học xây dựng kế hoạch năm học sát với nguồn lực địa phương.
• Giáo viên tiểu học trực tiếp giảng dạy: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình 6 bước thiết kế hoạt động trải nghiệm cùng 4 phương pháp dạy học tương tác (giải quyết vấn đề, sắm vai, trò chơi, làm việc nhóm) nhằm nâng cao chất lượng bài giảng trên lớp.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định lượng, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và quy trình xử lý dữ liệu thực chứng trên địa bàn có tính chất địa lý đặc thù.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục địa phương và tổ chức phát triển xã hội: Cung cấp cái nhìn toàn cảnh về bức tranh giáo dục vùng 30a, làm căn cứ thực tiễn để đề xuất các chương trình tài trợ, phân bổ ngân sách và đầu tư cơ sở vật chất cho các trường học vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo hình thức trải nghiệm khác biệt căn bản như thế nào so với các phương pháp dạy học truyền thống? Dạy học truyền thống chú trọng việc giáo viên thuyết giảng một chiều và học sinh tiếp thu thụ động, trong khi dạy học trải nghiệm lấy học sinh làm trung tâm của mọi hành động. Theo định hướng mới, học sinh được trực tiếp thao tác trên vật thật, tham gia các tình huống thực tế và tự rút ra kết luận khoa học dưới sự định hướng, hỗ trợ của giáo viên.

Khó khăn lớn nhất khi triển khai dạy học trải nghiệm tại huyện Điện Biên Đông là gì? Khó khăn lớn nhất được xác định là sự thiếu thốn về cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động, khi có tới 81,9% cán bộ và giáo viên đánh giá đây là yếu tố cản trở hàng đầu. Ngoài ra, địa hình đồi núi chia cắt với nhiều điểm trường lẻ cũng làm gia tăng trở ngại trong việc tổ chức các hoạt động quy mô lớn.

Tại sao khâu kiểm tra và đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong khảo sát lại đạt điểm số thấp nhất? Khâu kiểm tra đánh giá chỉ đạt điểm trung bình 2,08/3,00 vì có đến 74,2% số trường chưa xây dựng được bộ tiêu chí định lượng chuẩn để đo lường năng lực và phẩm chất của học sinh qua trải nghiệm. Phần lớn việc đánh giá hiện nay vẫn dựa vào cảm tính hoặc quan sát hình thức bên ngoài của giáo viên.

Luận văn đề xuất mô hình trải nghiệm nào phù hợp nhất với điều kiện kinh tế khó khăn tại trường vùng cao? Mô hình phù hợp và tối ưu chi phí nhất là tận dụng không gian sẵn có tại trường bán trú và nét đẹp văn hóa bản địa. Cụ thể là triển khai mô hình vườn rau tự quản của học sinh, ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông - Thái, kết hợp các trò chơi dân gian lồng ghép vào nội dung môn học chính khóa.

Tính khả thi của 5 biện pháp quản lý trong luận văn được khẳng định dựa trên cơ sở khoa học nào? Tính khả thi được kiểm chứng thông qua phương pháp lấy ý kiến chuyên gia từ 32 cán bộ quản lý giáo dục. Kết quả khảo nghiệm đạt điểm trung bình từ 2,74 đến 2,89 trên thang điểm 3,00, tương ứng với tỷ lệ đồng thuận trên 92%, chứng minh tính phù hợp cao với điều kiện thực tế của các trường tiểu học miền núi.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở cấp tiểu học, bám sát các yêu cầu cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
• Phân tích trung thực và sâu sắc bức tranh thực trạng tại 23 trường tiểu học huyện Điện Biên Đông thông qua khảo sát thực chứng trên mẫu 182 cán bộ quản lý và giáo viên.
• Xác định rõ nét những khoảng trống trong chu trình quản lý, đặc biệt là sự yếu kém trong công tác kiểm tra đánh giá và sự hạn chế của các nguồn lực cơ sở vật chất.
• Đề xuất thành công hệ sinh thái 5 biện pháp quản lý mang tính đột phá, đồng bộ và có tính khả thi cao với tỷ lệ đồng thuận từ giới chuyên môn đạt trên 92%.
• Cung cấp hệ thống giải pháp có giá trị nhân rộng cho các trường tiểu học tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các huyện nghèo trên phạm vi cả nước.

Về lộ trình tiếp theo, các nhà trường cần khẩn trương đưa 5 nhóm biện pháp vào triển khai thí điểm ngay trong năm học mới, tổ chức đánh giá sơ kết sau 6 tháng thực hiện và nhân rộng toàn diện trong chu kỳ kế hoạch 3 năm giai đoạn 2020 - 2023. Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên tiểu học hãy chủ động đổi mới tư duy, tích cực ứng dụng linh hoạt các giải pháp từ công trình này nhằm kiến tạo môi trường học tập trải nghiệm hạnh phúc, sáng tạo và phát triển toàn diện cho học sinh vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT DẠY HỌC THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trải nghiệm được coi là phương pháp, xu hướng giáo dục được các nhà tâm lí giáo dục coi trọng từ xưa đến nay, có thể kế đến: Rabơle (1494-1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng giáo dục thời kỳ Phục Hưng. Ông đòi hỏi việc giáo dục phải bao hàm các nội dung: “Trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mỹ; và đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày” [15].

Crupxcaia (1869 - 1939) là nhà hoạt động chính trị xuất sắc của Đảng và Nhà nước Xô Viết, vừa là một nhà tâm lý học, giáo dục học có những đóng góp kiệt xuất cả về lý luận và thực tiễn. Để đào tạo con người phát triển toàn diện, N.Crupxkaia quan tâm tới tất cả mọi mặt giáo dục: Đức, trí, thể, mỹ, quân sự và giáo dục lao động, giáo dục kỷ luật tổng hợp. Đặc biệt, bà coi trọng “giáo dục qua các hình thức hoạt động tập thể, như tham quan du lịch, cắm trại, lao động hè ở các nông lâm trường kết hợp với sinh hoạt văn hóa nghệ thuật” [17], các mục còn lại tương tự.Makarenco, nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga Xô Viết những năm tháng của thập niên 20, 30 của thế kỉ XX. Ông đã vận dụng sáng tạo lý luận Mác xít vào thực tế để rút ra những kinh nghiệm làm phong phú cho lý luận giáo dục xã hội chủ nghĩa nói riêng và giáo dục nhân loại nói chung.

Theo Makarenco, một trong những logic của quá trình sư phạm là “Quá trình tổ chức hợp lý hoạt động của học sinh tham gia vào cách mạng xã hội, lao động sản xuất, các hoạt động tập thể như vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, văn hóa nghệ thuật” [dẫn theo 17]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mỹ, John Dewey, với tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục (Experience and Education) đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm về vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục. Với triết lý giáo dục đề cao vai trò của kinh nghiệm, Dewey cũng chỉ ra rằng, những kinh nghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách kết nối người học và những kiến thức được học với thực tiễn [29]. cho rằng TN làm nên sự phát triển của trẻ, hiểu biết được xây dựng thông qua sự tham gia tích cực của trẻ trong môi trường; khi tương tác với môi trường trẻ sẽ thay đổi kiến thức hiện có; kinh nghiệm quá khứ thường ảnh hưởng tới kinh nghiệm hiện tại và tương lai.

Theo mục tiêu Deway [28] kinh nghiệm cá nhân bao gồm hai nhân tố: HĐTN và kết quả thu được qua TN. Hai nhân tố này kết hợp với nhau theo một hình thức đặc biệt, trở thành kinh nghiệm của cá nhân. Kinh nghiệm mà trẻ tiếp thu được qua TN không chỉ là kiến thức, mà còn là kĩ năng hoạt động với các đối tượng và kĩ năng tương tác với người khác, qua đó sẽ để lại các dấu ấn cảm xúc về các về các tình huống đã trải qua. Trong cuốn sách “Giáo dục học” tập 3, tác giả T.Ilina đã nêu “Công tác giáo dục ngoại khóa bổ sung và làm sâu thêm công tác giáo dục nội khóa, trước tiên là phương tiện để phát hiện đầy đủ tài năng và năng lực của trẻ em, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của học sinh đối với một hoạt động nào đó; đó là một hình thức tổ chức giải trí của học sinh và là cơ sở để tổ chức việc thực hiện về hành vi đạo đức, để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này” [12].

Lí thuyết Học tập trải nghiệm (HTTN - Experiential learning) do David Kolb đề xuất là sự kế thừa và phát triển lí thuyết học tập có liên quan đến kinh nghiệm của các nhà Tâm lí học, Giáo dục học như: John Dewey (1859- 1952), Mary Parker Follett (1868-1933); Kurt Lewin (1890-1947); Jean Piaget (1896-1980); Lev Vygotsky (1896-1934); Carl Jung (1875-1961); Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Carl Rogers (1902-1987); Paulo Freire (1921-1997) và nhiều nhà nghiên cứu khoa học khác. Các nghiên cứu về mô hình học tập trải nghiệm của những tác giả trên được Kolb coi như cơ sở khoa học nền tảng để xây dựng nên lí thuyết của mình. Năm 1971, lí thuyết học tập trải nghiệm của D. Kolb chính thức được công bố lần đầu tiên với tư cách là lí thuyết tương đối toàn diện về một phương thức học tập tích lũy, chuyển hóa kinh nghiệm.

Từ đó đến nay, học tập trải nghiệm đã được ứng dụng rộng rãi trên các lĩnh vực ở nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới; đồng thời được coi như triết lí giáo dục của nhiều nước và đang tiếp tục phát triển trong thời đại hiện nay [28]. Bước sang thế kỉ XXI, lí thuyết học tập trải nghiệm của Kolb vẫn được coi trọng và ghi nhận là phương thức học tập hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho người học. Các phiên bản mới của học tập trải nghiệm thế kỉ XXI có thể nói tới như: Colin M. Beard, John Peter Wilson (2006); Melvin L.

Wurdinger và Julie A. được phát triển theo hướng vận dụng lí thuyết học tập trải nghiệm vào học tập, giảng dạy khác nhau. Việc vận dụng mô hình học tập trải nghiệm của các nghiên cứu kinh điển từ trước đến giai đoạn này trở nên linh hoạt hơn, nhưng vẫn đảm bảo các yếu tố cơ bản của học tập trải nghiệm. Những vấn đề trọng tâm nhất của các mô hình học tập trải nghiệm cổ điển, lí thuyết học tập trải nghiệm như: quan niệm về học tập, đặc điểm của học tập trải nghiệm, chu trình học tập trải nghiệm; từ đó, đưa ra một số định hướng vận dụng vào thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn học ở trường phổ thông [28].

Một số quan niệm khác của các học giả quốc tế cho rằng giáo dục trải nghiệm coi trọng và khuyến khích mối liên hệ giữa các bài học trừu tượng với các hoạt động giáo dục cụ thể để tối ưu hóa kết quả học tập (Sakofs, 1995); học từ trải nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phản ánh và phân tích (Chapman, McPhee and Proudman, 1995); Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn chỉ có kinh nghiệm thì chưa đủ để được gọi là trải nghiệm; chính quá trình phản ánh đã chuyển hóa kinh nghiệm thành trải nghiệm giáo dục (Joplin, 1995) (dẫn theo [19]). Như vậy, các nghiên cứu trên thế giới đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của hoạt động trải nghiệm, chẳng hạn: Khái niệm trải nghiệm, vai trò của trải nghiệm, vấn đề xây dựng mục tiêu, kế hoạch hoạt động trải nghiệm… Điều cơ bản là các nghiên cứu đã khẳng định việc tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế sẽ tạo cho học sinh cơ hội sáng tạo “dám nghĩ, dám làm”. Các công trình nghiên cứu trong nước Chương trình GDPT mới do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành (2018) [1], phân biệt rõ hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản (từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đến lớp 12). Chương trình GDPT mới chú ý hơn đến tính kết nối giữa chương trình của các lớp học, cấp học trong từng môn học và giữa chương trình của các môn học trong từng lớp học, cấp học.

Chương trình GDPT mới được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo để tăng cường những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kỳ vọng. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tài liệu tập huấn kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường tiểu học và Tài liệu tập huấn kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học triển khai một số nội dung về hoạt động TN trong trường tiểu học và trường trung học ở các nước trên thế giới và Việt Nam; các hình thức tổ chức và phương pháp dạy học hoạt động TN trong trường tiểu học và trường trung học trong chương trình hiện hành và chương trình SGK mới; đánh giá kết quả hoạt động TN trong trường tiểu học và trường trung học; kỹ năng tổ chức triển khai, hỗ trợ việc học của học viên và quản lý, đánh giá kết quả tập Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn huấn đại trà về hoạt động giáo dục TNST trong trường tiểu học và trường trung học qua mạng thông tin trực tuyến [2] [3]. Theo tác giả Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Thị Kim Dung, Quan niệm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo và một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông. Kỉ yếu Hội thảo phát triển chương trình nhà trường: Những kinh nghiệm thực tiễn (Sơ kết một năm thực hiện đề án “Xây dựng trường phổ thông thực hành Nguyễn Tất Thành theo mô hình phát triển năng lực HS”), Hà Nội, tháng 8 năm 2014, tác giả coi hoạt động TNST là hoạt động mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể.

Đây là những hoạt động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm và sáng tạo. Điều đó đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động TNST phải đa dạng, linh hoạt, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính. Ở đây, tác giả cũng đưa một số phương pháp cơ bản mà GV cần được trang bị để tổ chức các hoạt động TNST cho HS: Phương pháp giải quyết vấn đề; Phương pháp sắm vai; Phương pháp làm việc nhóm; Phương pháp trò chơi.