Tổng quan luận án

Hoạt động giảng dạy của giảng viên là nhân tố trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo trong các cơ sở giáo dục đại học. Để thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn, mỗi giảng viên cần hình thành và phát triển động cơ giảng dạy đúng đắn. Động cơ giảng dạy (ĐCGD) là hiện tượng tâm lý phản ánh các khía cạnh nhận thức, thái độ, xúc cảm và tính tích cực hành động của chủ thể, giữ vai trò định hướng, thúc đẩy và duy trì hoạt động giảng dạy nhằm đạt được mục tiêu sư phạm đề ra.

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo tinh thần Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào—xác định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, trong đó phát triển đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt—việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo tại các học viện Quân đội nhân dân (QĐND) Lào trở thành yêu cầu cấp thiết. Mặc dù đội ngũ giảng viên quân đội Lào đã có bước phát triển về số lượng và chất lượng, thực tiễn cho thấy chất lượng giảng dạy vẫn còn những mặt hạn chế nhất định; một bộ phận giảng viên chưa có nhận thức sâu sắc, thái độ trách nhiệm và sự nỗ lực khắc phục khó khăn chưa cao. Khoảng trống nghiên cứu lớn là cho đến nay chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống trên cả phương diện lý luận và thực tiễn dưới góc độ tâm lý học về ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào; từ đó đề xuất 05 biện pháp tâm lý - xã hội nhằm phát triển ĐCGD tích cực cho đội ngũ giảng viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo tại các nhà trường quân đội.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Làm rõ những vấn đề lý luận về ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào (khái niệm, bản chất, cấu trúc, biểu hiện, tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng).
  2. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng ĐCGD và các yếu tố ảnh hưởng đến ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào hiện nay; phân tích các trường hợp điển hình (chân dung tâm lý).
  3. Đề xuất các biện pháp tâm lý - xã hội nhằm phát triển ĐCGD tích cực cho giảng viên ở các học viện QĐND Lào hiện nay.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Biểu hiện, mức độ và các yếu tố ảnh hưởng đến ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào.
  • Khách thể nghiên cứu: Giảng viên, cán bộ quản lý (CBQL), cán bộ khoa/bộ môn và học viên đang công tác, học tập tại các học viện thuộc QĐND Lào.
  • Phạm vi về nội dung: Tập trung nghiên cứu 03 mặt biểu hiện của ĐCGD gồm: Nhận thức; Thái độ, cảm xúc; Tính tích cực hành động của giảng viên; cùng các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến ĐCGD.
  • Phạm vi về khách thể và địa bàn nghiên cứu: Khảo sát tổng số 657 khách thể tại 04 học viện quân đội tại Lào, bao gồm:
    • 392 giảng viên;
    • 78 cán bộ quản lý, cán bộ khoa, bộ môn;
    • 187 học viên.
    • Địa bàn nghiên cứu: Học viện Quốc phòng Cay Sỏn Phôm Vi Hản, Học viện Lục quân Côm Mạ Đăm, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật quân sự.
  • Phạm vi về thời gian: Các số liệu điều tra, khảo sát thực tiễn được thu thập từ năm 2020 đến nay.

Giả thuyết khoa học

  1. ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào có sự biến đổi theo thời gian hoạt động giảng dạy của họ, được biểu hiện trên 3 mặt: Nhận thức; Thái độ, xúc cảm; Tính tích cực hành động.
  2. ĐCGD của giảng viên hiện nay đang ở mức thúc đẩy mạnh, nhưng không đồng đều giữa các mặt biểu hiện; trong đó biểu hiện về mặt nhận thức đạt mức độ cao hơn mặt thái độ, cảm xúc và tính tích cực hành động.
  3. Có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào, trong đó năng lực sư phạm quân sự của giảng viên là yếu tố chủ quan có mức độ ảnh hưởng mạnh nhất.
  4. Có thể phát triển ĐCGD tích cực của giảng viên ở các học viện QĐND Lào nếu xây dựng và vận dụng đồng bộ 05 biện pháp tâm lý - xã hội phù hợp với đặc thù môi trường giáo dục quân sự.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng tiếp cận nghiên cứu về động cơ trong tâm lý học

Tác giả đã điểm lại hệ thống các công trình nghiên cứu về động cơ theo 5 hướng tiếp cận cơ bản của tâm lý học thế giới:

  1. Hướng tiếp cận của Phân tâm học: Đại diện tiêu biểu là S. Freud với quan điểm động lực thúc đẩy nảy sinh từ nhu cầu của "cái nó" và hai xung lực bản năng sống (Eros / Libido) và bản năng chết (Thanatos). Các đại diện của phân tâm học mới như A. Adler giải thích động cơ qua nhu cầu bù đắp cảm giác tự ti thời thơ ấu để vươn tới sự hoàn thiện; E. Fromm tiếp cận từ bản chất kép của con người và khát vọng tự do, độc lập; K. Horney gắn sự phát triển động cơ với các yếu tố văn hóa - xã hội và trải nghiệm lo âu (bất lực, thù địch, cô lập).
  2. Hướng tiếp cận của Tâm lý học hành vi: J. Watson và B.F. Skinner giải thích động cơ qua mô hình kích thích - phản ứng ($S \to R$), phủ nhận động cơ nội tại. E.C. Tolman (1948) bổ sung các biến số trung gian ($S \to O \to R$ hay $S \to J \to R$) gồm hệ thống nhu cầu, hệ thống động cơ giá trị và trường hành vi. C.L. Hull nghiên cứu cơ chế nhu cầu thúc đẩy; J.B. Rotter (1971) với lý thuyết học tập xã hội nhấn mạnh vai trò của nhận thức và đánh giá hậu quả của hành vi.
  3. Hướng tiếp cận của Tâm lý học nhân văn: C. Rogers, A. Maslow nhấn mạnh nguồn lực bên trong như nhu cầu tự hiện thực hóa (self-actualization), khuynh hướng thực hiện bẩm sinh và tự khẳng định. J.A. Bean (1991) đề xuất 3 hình thức nâng cao lòng tự trọng (self-esteem) của giảng viên nhằm kích thích tính tích cực giảng dạy.
  4. Hướng tiếp cận của Tâm lý học nhận thức: J. McClelland (1971), B. Weiner với thuyết quy gán (attribution theory) phân loại nguyên nhân thành công/thất bại theo tính chất bên trong/bên ngoài và kiểm soát được/không kiểm soát được; G.A. Miller, E. Galanter, K.H. Pribram (kế hoạch); E.A. Locke, G.P. Latham (mục tiêu); A. Ortony, G.L. Clore, A. Collins (sơ đồ).
  5. Hướng tiếp cận của Tâm lý học hoạt động: L.S. Vygotsky, S.L. Rubinstein, V.G. Aseev và đặc biệt là A.N. Leontiev (1989) trong tác phẩm "Hoạt động - ý thức - nhân cách". Động cơ được xác định là sự phản ánh đối tượng có khả năng thỏa mãn nhu cầu, mang bản chất xã hội - lịch sử, hình thành thông qua hoạt động và giao tiếp, có cấu trúc thứ bậc với các "động cơ tạo ý" giữ vai trò chủ đạo và "động cơ kích thích" giữ vai trò phụ thuộc.
  6. Các nghiên cứu tại Việt Nam: Nghiên cứu động cơ theo tiếp cận hoạt động được phát triển bởi Phạm Minh Hạc (1988), Nguyễn Quang Uẩn (1995), Lê Thanh Hương (2009, 2011), Nguyễn Văn Lượt (2013).

Các nghiên cứu về động cơ giảng dạy của giáo viên và giảng viên

  • Về nguồn gốc và bản chất ĐCGD: Akhmetzyanov L.B (1984) phân chia 3 nguồn gốc ĐCGD: bên trong, bên ngoài và cá nhân. Cudozmin N.C (2004) xem ĐCGD là đặc trưng tích hợp của hoạt động lao động sư phạm, hệ thống thái độ - cảm xúc - giá trị quy định thứ bậc động cơ. Isaev I.F (2004) phân tích các động cơ - giá trị gồm: mục đích, nhu cầu, phẩm chất, quan hệ và giảng dạy. Ryan A (2008) xem động cơ chính là thể hiện uy quyền sư phạm. Tại Việt Nam, Nguyễn Thị Tình (2009) chỉ ra 3 lý do thúc đẩy giảng viên mạnh nhất; Phạm Thành Nghị (2012) khảo sát 800 giảng viên tại 16 trường đại học về động lực làm việc và thay đổi nghề nghiệp.
  • Về cấu trúc và biểu hiện ĐCGD: Sunal D.W (1989) chia ĐCGD thành: động lực bên trong, động lực tích cực bên ngoài và động lực tiêu cực bên ngoài. Lukianova M.I (1993) phân chia 4 nhóm kích thích (vật chất, tự khẳng định, nghề nghiệp, tự thể hiện). Bogdanova T.V (1999) xây dựng mô hình cấu trúc 3 tầng. Samoilov A.V (2018) chia thành 4 nhóm (nhận thức, nghề nghiệp, xã hội - đạo đức, thực dụng). Diachenko M.I và Kandybovich L.A (1981) xác định 4 biểu hiện cụ thể. Shiyan A (2018) phân tích biểu hiện tích cực và tiêu cực. Nguyễn Văn Lượt (2013) xác định ĐCGD biểu hiện qua 3 mặt: nhận thức; thái độ, xúc cảm; tính tích cực hành động.
  • Về tiêu chí đánh giá ĐCGD: Bodalov A.V (2008) đề xuất 26 tiêu chí; Mitina L.M (2010) đánh giá qua 5 nhóm động cơ chủ đạo; Gusu E.I (2015) xác lập 4 tiêu chí thành phần; Samoilov A.V (2018) đề xuất 11 tiêu chí cụ thể.
  • Về các yếu tố ảnh hưởng: Vaxilenco D.Iu và Venxơ E.; Ramachandran V & Shekar S (2005); Menyhart A (2008); Chirkina S.E (2009); Lukianova M.I (2016); Nguyễn Văn Lượt (2013) phân chia thành nhóm yếu tố chủ quan và khách quan, khẳng định yếu tố chủ quan có tác động mạnh hơn.
  • Về biện pháp phát triển ĐCGD: Yampolskaya D.I (2009); Pavlova Z.V (2010); Sarykova E.V (2013); Nguyễn Văn Lượt (2013) đề xuất 4 nhóm giải pháp về bồi dưỡng chuyên môn, nhận thức, môi trường học thuật và cơ chế chính sách.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào giảng viên các trường đại học dân sự. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về ĐCGD của giảng viên trong các học viện quân sự tại Lào. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này bằng cách:

  1. Hệ thống hóa và xác lập cơ sở lý luận về ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào.
  2. Đánh giá thực trạng ĐCGD và các yếu tố ảnh hưởng trên mẫu khảo sát thực nghiệm tại 04 học viện quân đội Lào.
  3. Đề xuất hệ thống 05 biện pháp tâm lý - xã hội chuyên biệt nhằm phát triển ĐCGD cho giảng viên quân đội Lào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận và lý thuyết

Luận án dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Cay Sỏn Phôm Vi Hản và quan điểm, đường lối của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về giáo dục, đào tạo và xây dựng quân đội.

Các hướng tiếp cận tâm lý học được vận dụng:

  • Tiếp cận hoạt động: ĐCGD của giảng viên nảy sinh, hình thành và biến đổi trong chính thực tiễn hoạt động giảng dạy sư phạm quân sự.
  • Tiếp cận hệ thống: Xem xét các biểu hiện của ĐCGD (nhận thức; thái độ, cảm xúc; tính tích cực hành động) và hiệu quả giảng dạy trong mối quan hệ biện chứng, thống nhất của một chỉnh thể nhân cách.
  • Tiếp cận phát triển: ĐCGD không phải là cấu trúc bất biến mà vận động, biến đổi liên tục theo quá trình công tác và tích lũy kinh nghiệm sư phạm của giảng viên.
  • Tiếp cận nhân cách: Nghiên cứu giảng viên với tư cách là những nhân cách cụ thể trong điều kiện lịch sử - xã hội và môi trường quân sự đặc thù của Lào.

Khái niệm công cụ

  • Động cơ: Là những cái được con người phản ánh, trở thành lực thúc đẩy bên trong, định hướng hoạt động chiếm lĩnh đối tượng nhằm đáp ứng nhu cầu của bản thân.
  • Động cơ giảng dạy của giảng viên ở các học viện QĐND Lào: Là những cái được người giảng viên phản ánh, biểu hiện ở khía cạnh nhận thức, thái độ, xúc cảm và tính tích cực hành động của giảng viên, có chức năng định hướng, thúc đẩy và duy trì hoạt động giảng dạy nhằm chiếm lĩnh đối tượng.

Cấu trúc và tiêu chí đánh giá ĐCGD

ĐCGD của giảng viên được xác định gồm 3 mặt biểu hiện chính:

  1. Mặt nhận thức: Sự hiểu biết về mục tiêu, nhiệm vụ, ý nghĩa xã hội và yêu cầu nghề nghiệp của hoạt động giảng dạy sư phạm quân sự (khía cạnh nội dung).
  2. Mặt thái độ, cảm xúc: Hứng thú, trách nhiệm, sự gắn bó và trải nghiệm cảm xúc tích cực đối với công việc giảng dạy (khía cạnh lực/xúc cảm).
  3. Mặt tính tích cực hành động: Sự nỗ lực, chủ động, sáng tạo trong chuẩn bị bài giảng, đổi mới phương pháp và khắc phục khó khăn (khía cạnh lực/hành động).

Phương pháp nghiên cứu

Nhóm phương pháp Kỹ thuật / Công cụ thực hiện Mục đích sử dụng
Nghiên cứu tài liệu, văn bản Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các văn kiện, nghị quyết của Đảng NDCM Lào, Quân ủy Trung ương Lào và y văn tâm lý học Xây dựng khung lý luận, hệ thống khái niệm công cụ và tiêu chí đánh giá ĐCGD
Nghiên cứu thực tiễn Trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi (3 mẫu phiếu dành cho GV, CBQL và HV); phương pháp chuyên gia; quan sát sư phạm; phỏng vấn sâu; phân tích chân dung tâm lý Thu thập dữ liệu thực trạng ĐCGD, các yếu tố ảnh hưởng và phân tích trường hợp điển hình
Thống kê toán học Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20.0; tính điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (ĐLC), kiểm định sự khác biệt và phân tích tương quan chéo Xử lý, lượng hóa và kiểm định các giả thuyết thống kê từ dữ liệu điều tra thực tiễn

Nguồn tư liệu và mẫu khảo sát

Tổng số khách thể tham gia khảo sát thực nghiệm là 657 người, được phân bố cụ thể như sau:

STT Nhóm khách thể Số lượng (người) Địa bàn khảo sát
1 Giảng viên 392 - Học viện Quốc phòng Cay Sỏn Phôm Vi Hản
- Học viện Lục quân Côm Mạ Đăm
- Học viện Hậu cần
- Học viện Kỹ thuật quân sự
2 Cán bộ quản lý, cán bộ khoa, bộ môn 78
3 Học viên sĩ quan 187
Tổng Toàn bộ khách thể 657 04 Học viện thuộc QĐND Lào

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Chương 1 gồm 3 tiết (từ trang 12 đến trang 41), tập trung tổng quan hệ thống y văn trong và ngoài nước:

  • Tiết 1.1: Phân tích 5 hướng tiếp cận nghiên cứu về động cơ trong tâm lý học (Phân tâm học, Hành vi, Nhân văn, Nhận thức, Hoạt động). Tác giả phân tích ưu điểm, hạn chế của từng trường phái và khẳng định lựa chọn Tâm lý học hoạt động của A.N. Leontiev làm nền tảng lý luận chính.
  • Tiết 1.2: Điểm lại các công trình nghiên cứu chuyên sâu về ĐCGD của giáo viên, giảng viên trên 5 nội dung: nguồn gốc/bản chất; cấu trúc và mặt biểu hiện; tiêu chí đánh giá; các yếu tố ảnh hưởng; con đường và biện pháp phát triển ĐCGD.
  • Tiết 1.3: Đánh giá tổng hợp giá trị của các công trình đã tổng quan, chỉ rõ những kết quả cần kế thừa và xác định các nội dung luận án tập trung giải quyết đối với đối tượng giảng viên tại các học viện QĐND Lào.

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỘNG CƠ GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN Ở CÁC HỌC VIỆN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN LÀO

Chương 2 gồm 2 tiết (từ trang 42 đến trang 89), xây dựng hệ thống lý luận của đề tài:

  • Tiết 2.1: Lý luận chung về động cơ: nguồn gốc từ nguyên, các định nghĩa trong tâm lý học quốc tế và Việt Nam (Raymond J. Corsini, Vũ Dũng, Bernard Weiner, D. McClelland, A.N. Leontiev, P.A. Rudik, B.F. Lomov, Dương Thị Kim Oanh, Nguyễn Văn Sơn, Lê Thanh Hương, Nguyễn Văn Lượt); đặc điểm và cơ chế hình thành động cơ; mối quan hệ giữa nhu cầu, động cơ và cảm xúc; tính độc lập tương đối giữa khía cạnh nội dung và khía cạnh lực của động cơ theo quan điểm của V.G. Aseev.
  • Tiết 2.2: Lý luận về ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào: làm rõ đặc điểm lao động sư phạm quân sự; cấu trúc ĐCGD (mặt nhận thức; mặt thái độ, cảm xúc; mặt tính tích cực hành động); các yếu tố chủ quan (năng lực sư phạm quân sự, hứng thú nghề nghiệp, ý thức trách nhiệm...) và yếu tố khách quan (môi trường sư phạm, cơ chế chính sách đãi ngộ, cơ sở vật chất, đặc điểm học viên quân đội) tác động đến ĐCGD.

Chương 3: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 gồm 3 tiết (từ trang 90 đến trang 107), trình bày quy trình triển khai nghiên cứu:

  • Tiết 3.1: Tổ chức nghiên cứu: kế hoạch nghiên cứu qua các giai đoạn (chuẩn bị, nghiên cứu lý luận, thiết kế công cụ bảng hỏi, điều tra thực nghiệm trên 657 khách thể tại 04 học viện quân đội, xử lý số liệu).
  • Tiết 3.2: Trình bày chi tiết hệ thống các phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu tài liệu văn bản; phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; phương pháp quan sát; phỏng vấn sâu; phương pháp chuyên gia; phương pháp phân tích trường hợp điển hình; phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 20.0.
  • Tiết 3.3: Xây dựng hệ thống tiêu chí, chỉ báo và thang đo đánh giá ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào theo 3 mặt biểu hiện và các mức độ phát triển.

Chương 4: THỰC TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP TÂM LÝ - XÃ HỘI PHÁT TRIỂN ĐỘNG CƠ GIẢNG DẠY CHO GIẢNG VIÊN Ở CÁC HỌC VIỆN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY

Chương 4 gồm 4 tiết (từ trang 108 đến trang 162), trình bày kết quả thực nghiệm và các giải pháp đề xuất:

  • Tiết 4.1: Phân tích thực trạng ĐCGD của giảng viên qua các bảng số liệu và biểu đồ:
    • Mặt nhận thức trong ĐCGD thể hiện qua các item (Bảng 4.1, Biểu đồ 4.1) và sự khác biệt giữa các nhóm giảng viên (Bảng 4.2).
    • Mặt thái độ, cảm xúc trong ĐCGD thể hiện qua các item (Bảng 4.3, Biểu đồ 4.2) và sự khác biệt giữa các nhóm giảng viên (Bảng 4.4).
    • Mặt tính tích cực hoạt động trong ĐCGD thể hiện qua các item (Bảng 4.5, Biểu đồ 4.3) và sự khác biệt giữa các nhóm giảng viên (Bảng 4.6).
    • Đánh giá tổng hợp ĐCGD và các mặt biểu hiện (Biểu đồ 4.4, Sơ đồ 4.1); Tương quan chéo giữa mức độ ĐCGD và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của giảng viên (Bảng 4.7); Đánh giá so sánh giữa 3 nhóm khách thể (GV, CBQL, HV) về mức độ ĐCGD của giảng viên (Bảng 4.8). Kết quả chỉ ra ĐCGD của giảng viên đang ở mức thúc đẩy mạnh, trong đó mặt nhận thức cao hơn mặt thái độ và tính tích cực hành động.
  • Tiết 4.2: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến ĐCGD:
    • Mức độ ảnh hưởng của nhóm yếu tố chủ quan (Bảng 4.9) và tương quan giữa các yếu tố chủ quan thành phần (Bảng 4.10). Năng lực sư phạm quân sự được xác định là yếu tố chủ quan có ảnh hưởng mạnh nhất.
    • Mức độ ảnh hưởng của nhóm yếu tố khách quan (Bảng 4.11) và tương quan giữa các yếu tố khách quan thành phần (Bảng 4.12); Sơ đồ tương quan tổng thể giữa các yếu tố ảnh hưởng với ĐCGD (Sơ đồ 4.2).
  • Tiết 4.3: Phân tích sâu các trường hợp điển hình (chân dung tâm lý) về ĐCGD của giảng viên tại các học viện quân đội.
  • Tiết 4.4: Đề xuất và luận chứng 05 biện pháp tâm lý - xã hội nhằm phát triển ĐCGD tích cực cho giảng viên ở các học viện QĐND Lào hiện nay.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa, bổ sung và làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản gồm: Động cơ; Hoạt động giảng dạy; Động cơ giảng dạy của giảng viên ở các học viện QĐND Lào, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và đặc thù đào tạo sĩ quan quân đội.
  2. Xác lập cấu trúc biểu hiện của ĐCGD gồm 3 thành phần: Nhận thức của giảng viên đối với hoạt động giảng dạy; Thái độ, cảm xúc đối với hoạt động giảng dạy; Tính tích cực hành động trong thực hiện hoạt động giảng dạy.
  3. Làm rõ hệ thống các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến ĐCGD trong môi trường các học viện quân sự Lào, làm phong phú thêm lý luận tâm lý học sư phạm quân sự và tâm lý học giáo dục.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng toàn diện về thực trạng ĐCGD của giảng viên tại 04 học viện quân đội lớn của Lào (Học viện Quốc phòng Cay Sỏn Phôm Vi Hản, Học viện Lục quân Côm Mạ Đăm, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật quân sự).
  2. Chứng minh thực nghiệm: ĐCGD của giảng viên hiện nay ở mức thúc đẩy mạnh nhưng không đồng đều giữa các mặt biểu hiện (mặt nhận thức cao hơn mặt thái độ, cảm xúc và tính tích cực hành động); chỉ ra sự khác biệt về ĐCGD giữa các nhóm giảng viên theo thâm niên, độ tuổi và đơn vị; khẳng định yếu tố năng lực sư phạm quân sự có ảnh hưởng mạnh nhất đến ĐCGD.
  3. Cung cấp cơ sở khoa học cho Đảng ủy, Ban Giám đốc các học viện và cơ quan quản lý giáo dục thuộc Bộ Quốc phòng Lào trong công tác lãnh đạo, quy hoạch, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ giảng viên.

Hệ thống 05 biện pháp tâm lý - xã hội đề xuất

  1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức trong hoạt động giảng dạy cho đội ngũ giảng viên.
  2. Biện pháp 2: Tổ chức các hoạt động sư phạm nhằm hình thành thái độ tích cực giảng dạy cho giảng viên.
  3. Biện pháp 3: Phát huy vai trò chủ thể của đội ngũ giảng viên trong hoạt động nghề nghiệp.
  4. Biện pháp 4: Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng sư phạm trong nhà trường theo hướng tạo các điều kiện thuận lợi cho hoạt động giảng dạy của giảng viên.
  5. Biện pháp 5: Đảm bảo cơ chế, chính sách phù hợp và tuyển chọn, bố trí, sử dụng giảng viên phù hợp với năng lực và chuyên môn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu thực nghiệm chỉ giới hạn trong phạm vi 04 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng Lào với mẫu khảo sát 657 khách thể; dữ liệu khảo sát tập trung từ năm 2020 đến nay. Kết quả chưa bao quát các trường sĩ quan binh chủng, trường hạ sĩ quan hoặc hệ thống các trường đại học ngoài quân đội tại Lào.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng khảo sát trên các loại hình nhà trường quân đội khác tại Lào nhằm so sánh đặc thù ĐCGD giữa các cấp đào tạo.
    • Tiến hành nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal study) để đánh giá sự biến đổi ĐCGD qua các giai đoạn thâm niên công tác sư phạm.
    • Triển khai thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng mức độ tác động cụ thể của từng biện pháp tâm lý - xã hội được đề xuất.

Giá trị tham khảo

  • Đối với các cấp lãnh đạo, quản lý giáo dục quân đội: Cung cấp căn cứ khoa học cho Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng Lào, cấp ủy Đảng và Ban Giám đốc 04 học viện quân đội trong việc ban hành chủ trương, đổi mới chính sách đãi ngộ, cải thiện môi trường sư phạm và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo quân đội.
  • Đối với giảng viên và cán bộ khoa/bộ môn: Giúp người giảng viên tự soi chiếu, nhận thức rõ các thành phần cấu thành ĐCGD của bản thân, từ đó chủ động bồi dưỡng năng lực sư phạm quân sự và rèn luyện tính tích cực trong giảng dạy.
  • Đối với các nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung lý thuyết, bộ công cụ khảo sát bảng hỏi và hệ thống tiêu chí đánh giá ĐCGD mẫu để tham khảo trong các công trình nghiên cứu thuộc chuyên ngành Tâm lý học chuyên ngành, Tâm lý học sư phạm và Tâm lý học quân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực nghiệm trên những nhóm khách thể và tại các địa bàn nào?

Khảo sát thực nghiệm được thực hiện trên tổng số 657 khách thể, bao gồm: 392 giảng viên, 78 cán bộ quản lý (cán bộ khoa, bộ môn) và 187 học viên. Địa bàn nghiên cứu là 04 học viện quân đội tại Lào: Học viện Quốc phòng Cay Sỏn Phôm Vi Hản, Học viện Lục quân Côm Mạ Đăm, Học viện Hậu cần và Học viện Kỹ thuật quân sự.

2. Động cơ giảng dạy của giảng viên được luận án xác định gồm những mặt biểu hiện nào?

ĐCGD của giảng viên được xác định gồm 03 mặt biểu hiện chính: (1) Mặt nhận thức đối với hoạt động giảng dạy (khía cạnh nội dung); (2) Mặt thái độ, cảm xúc đối với hoạt động giảng dạy; (3) Mặt tính tích cực hành động thực hiện hoạt động giảng dạy của giảng viên (khía cạnh lực).

3. Kết quả khảo sát thực trạng chỉ ra mức độ ĐCGD của giảng viên như thế nào?

Thực trạng ĐCGD của giảng viên ở các học viện QĐND Lào hiện nay đang ở mức thúc đẩy mạnh, tuy nhiên có sự phát triển không đồng đều giữa các mặt biểu hiện: biểu hiện về mặt nhận thức đạt mức độ cao hơn so với mặt thái độ, cảm xúc và mặt tính tích cực hành động.

4. Yếu tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến ĐCGD của giảng viên theo kết quả nghiên cứu?

Trong số các yếu tố chủ quan và khách quan được khảo sát, yếu tố "năng lực sư phạm quân sự của giảng viên" được xác định là yếu tố chủ quan có mức độ ảnh hưởng mạnh nhất đến ĐCGD của đội ngũ giảng viên tại các học viện QĐND Lào.

5. Luận án dựa trên lý thuyết tâm lý học nào làm cơ sở lý thuyết chính?

Luận án lựa chọn hướng tiếp cận của Tâm lý học hoạt động, trọng tâm là lý thuyết hoạt động của nhà tâm lý học A.N. Leontiev (với tác phẩm "Hoạt động - ý thức - nhân cách"), làm cơ sở lý thuyết chính để luận giải bản chất, cấu trúc, nguồn gốc và sự phát triển ĐCGD của giảng viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phu Văn Keo Luông Sỉ đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về động cơ giảng dạy của giảng viên tại 04 học viện thuộc Quân đội nhân dân Lào. Thông qua việc vận dụng tiếp cận tâm lý học hoạt động và khảo sát thực chứng trên 657 khách thể, công trình đã làm rõ thực trạng ĐCGD đang ở mức thúc đẩy mạnh nhưng chưa đồng đều, đồng thời xác định năng lực sư phạm quân sự là yếu tố chủ quan ảnh hưởng mạnh nhất. Hệ thống 05 biện pháp tâm lý - xã hội do luận án đề xuất cung cấp cơ sở khoa học thiết thực phục vụ công tác quản lý, đào tạo và phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội Lào trong giai đoạn hiện nay.