Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước của tác giả Nguyễn Xuân Quang có tiêu đề: "Nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội giai đoạn hiện nay". Công trình tiếp cận đối tượng nghiên cứu dưới góc độ khoa học xây dựng Đảng, kết hợp khảo sát thực tiễn tại các cơ sở đào tạo sĩ quan của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ giáo dục, rèn luyện đảng viên là khâu mắt xích then chốt trong công tác xây dựng đội ngũ đảng viên, là nhiệm vụ thường xuyên của cấp ủy, tổ chức đảng nhằm bảo đảm cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sạch và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đội ngũ đảng viên là học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội tại các trường sĩ quan quân đội là lực lượng trẻ, đang trong tiến trình học tập, rèn luyện để thực hiện mục tiêu kép: vừa hoàn thiện nhân cách người đảng viên, vừa trở thành người sĩ quan quân đội. Tuy nhiên, thực tiễn tại một số cấp ủy, chi bộ ở các trường sĩ quan vẫn bộc lộ hạn chế: công tác quản lý, giáo dục có nơi chưa chặt chẽ; một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa thực sự nêu gương; nội dung giáo dục còn dàn trải, chưa gắn sát với tiến trình đào tạo; hình thức và biện pháp đổi mới còn chậm; một bộ phận học viên chịu tác động tiêu cực từ cơ chế thị trường dẫn đến vi phạm kỷ luật. Khoảng trống mà luận án xác định là cho đến thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống và toàn diện về nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước.

Mục đích nghiên cứu của luận án là luận giải, làm rõ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội trong giai đoạn hiện nay. Để đạt được mục đích này, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án.
  2. Làm rõ những vấn đề cơ bản về lý luận, thực tiễn chất lượng và nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội.
  3. Đánh giá đúng thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và rút ra một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội.
  4. Xác định yêu cầu và đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội giai đoạn hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là hoạt động nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội. Phạm vi nghiên cứu về nội dung tập trung vào những vấn đề lý luận và thực tiễn nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội có trình độ đại học. Phạm vi khảo sát, điều tra thực tế được tác giả giới hạn tại 5 đảng bộ nhà trường đại diện: Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Pháo binh và Trường Sĩ quan Đặc công. Về phạm vi thời gian, các tư liệu, số liệu khảo sát và tổng kết thực tiễn được thu thập chủ yếu từ năm 2010 đến thời điểm hoàn thành công trình.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã tiến hành tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài, phân định thành các nhóm nghiên cứu cụ thể:

Về các công trình nghiên cứu ở nước ngoài:

  • Nhóm nghiên cứu về giáo dục, rèn luyện đảng viên nói chung: Kim Nhật Thành (1971) với tác phẩm Về vấn đề tăng cường hơn nữa công tác giáo dục giai cấp cho đảng viên; Goócxki (1982) trong cuốn sách Xây dựng Đảng đề cập bản chất của giáo dục cộng sản và việc cải tiến nội dung, hình thức giáo dục chính trị; Nhiệm Khắc Lễ (1995) trong tác phẩm Công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn hiện nay khẳng định vai trò của chi bộ trong quản lý, giáo dục và giám sát đảng viên; Ngô Tu Nghệ và Lý Luyện Trung (1999) trong Kiên trì và hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng nhấn mạnh sự kết hợp ba yếu tố: tổ chức đảng quản lý, quần chúng giám sát và cá nhân chấp hành kỷ luật; các luận án tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào gồm công trình của Pheng-sỏn-Khun thoong khăm (2008) về chất lượng đội ngũ đảng viên nông thôn, Lít-thi đệt Xay-nha-chắc (2009) về phát triển đảng viên và Bun-lợt Bun-nu-lắc (2011) về nâng cao chất lượng đảng viên tại tỉnh Luông Pha Băng.
  • Nhóm nghiên cứu về giáo dục, rèn luyện đảng viên trong lực lượng vũ trang nước ngoài: A. Êpisép (1978) với Một số vấn đề công tác đảng - chính trị trong các lực lượng vũ trang Liên Xô; Cu-la-cốp (1979) trong Giáo dục tính kỷ luật cho các chiến sĩ Xô-viết; Các-pen-cô (1981) với tác phẩm Công tác đảng-chính trị trong các lực lượng vũ trang Xô-viết; Vôn-cô-gô-nốp (1982) với Thế nào là quân nhân có đạo đức; Cô-va-lép và V. Lu-gie-ren-cô (1987) trong Quân đội hiện đại và kỷ luật; Chương Tư Nghị (2006) trong giáo trình Công tác Đảng, công tác chính trị trong học viện, nhà trường Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc trong thời kỳ đổi mới; Thoong xa lít Măng nomệc, Cudang Xỉ xổm blăng và Chăm thạbun Lắt tạnạ vông (2017) với công trình Hội nhập quốc tế kinh nghiệm của Lào và kinh nghiệm của Việt Nam.

Về các công trình nghiên cứu ở trong nước:

  • Nhóm nghiên cứu về giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị: Ngô Kim Ngân (1999) với Nâng cao chất lượng đảng viên trong sự nghiệp đổi mới; Hoàng Trà My (2007) trong Tăng cường giáo dục, rèn luyện chính trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng, nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn cho cán bộ, đảng viên trong tình hình mới; Trần Sỹ Mỹ (2008) với bài viết Nâng cao chất lượng đảng viên; Đỗ Xuân Tuất (2011) với luận án tiến sĩ về sự lãnh đạo của Đảng đối với giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên giai đoạn 1994 - 2006; Nguyễn Phú Trọng (2012) trong cuốn sách Xây dựng chỉnh đốn Đảng - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn; Ngô Huy Tiếp (2014) với Tư tưởng của Lênin về xây dựng Đảng; Dương Quang Hiển (2015) với công trình Giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong thời kỳ mới; Hội đồng Lý luận Trung ương (2017) trong ấn phẩm Xây dựng Đảng trong điều kiện hội nhập quốc tế: Thách thức, kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc; Nguyễn Bá Dương và Bùi Quang Cường (2017) với cuốn Vấn đề xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong văn kiện đại hội XII; Lương Khắc Hiếu và Trương Ngọc Nam (2017) trong Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong thời kỳ mới; Trịnh Gia Hiểu (2017) với luận án về chất lượng đội ngũ đảng viên cấp xã tại Thanh Hóa; Lê Khả Phiêu (2019) trong Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và sự vận dụng trong xây dựng Đảng về đạo đức hiện nay.
  • Nhóm nghiên cứu về giáo dục, rèn luyện đảng viên trong Đảng bộ Quân đội: Tổng cục Chính trị (1971) với tài liệu Xây dựng chi bộ trong Quân đội nhân dân; Dương Văn Thái (2000) trong công trình Nâng cao chất lượng, hiệu quả việc chấp hành kỷ luật Đảng của tổ chức đảng và đảng viên trong Đảng bộ Quân đội thời kỳ mới; Ngô Xuân Lịch (2016) với tác phẩm Xây dựng Đảng bộ Quân đội ngang tầm nhiệm vụ mới; Nguyễn Vĩnh Thắng và Dương Quang Hiển (2016) trong công trình Kết hợp giáo dục, rèn luyện đạo đức và kỷ luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam; Bùi Hải Ninh (2016) với bài viết về phát huy vai trò tự quản lý trong học tập, tu dưỡng của đảng viên ở Trường Sĩ quan Chính trị.
  • Nhóm nghiên cứu về chất lượng và nâng cao chất lượng đảng viên là học viên tại các nhà trường quân đội: Phạm Đình Nhịn (1999) với luận án về chất lượng đội ngũ đảng viên ở các đơn vị cơ sở làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; tác giả Nguyễn Văn Chất trong kỷ yếu của Học viện Chính trị (2000) nghiên cứu về giáo dục, rèn luyện đảng viên tại trường đào tạo sĩ quan chính trị; Nguyễn Thiện Minh (2007) với luận án tiến sĩ Chất lượng đội ngũ đảng viên là học viên các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới; Phạm Quốc Trung (2015) với công trình về nâng cao chất lượng lãnh đạo xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật; Cao Duy Đông (2020) với luận án tiến sĩ Chất lượng công tác phát triển đảng viên của các đảng bộ học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các công trình đã công bố phản ánh nhiều khía cạnh của công tác xây dựng Đảng và giáo dục cán bộ trong quân đội, song chưa có công trình nào đi sâu giải quyết đồng bộ các vấn đề: xác lập hệ thống quan niệm, đặc điểm, tiêu chí đánh giá việc nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đối với nhóm đối tượng đặc thù là đảng viên học viên sĩ quan cấp phân đội; khảo sát thực chứng bức tranh thực trạng tại các trường sĩ quan chủ chốt từ năm 2010 đến nay; và xây dựng hệ thống giải pháp chuyên biệt gắn kết trực tiếp giữa công tác xây dựng Đảng với quy trình đào tạo học vấn đại học quân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, luận án dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản, về vai trò của đội ngũ đảng viên và công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Cùng với đó là hệ thống quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Về cơ sở thực tiễn và văn bản pháp quy, luận án dựa vào:

  • Toàn bộ hiện thực công tác xây dựng Đảng và hoạt động giáo dục, rèn luyện đảng viên học viên tại hệ thống các trường sĩ quan quân đội.
  • Hệ thống văn kiện, nghị quyết, quy định của Đảng và Quân ủy Trung ương, nổi bật là: Quy định số 59-QĐ/TW ngày 22/12/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về tổ chức đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam; Nghị quyết số 51-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
  • Các văn bản quản lý nhà nước và quân sự: Luật Giáo dục; Điều lệ Công tác nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam ban hành kèm theo Thông tư số 51/2016/TT-BQP ngày 20/4/2016 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; Chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo trong quân đội giai đoạn 2011 - 2020.
  • Các báo cáo sơ kết, tổng kết công tác Đảng, công tác chính trị, công tác đào tạo của các nhà trường quân đội.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành xây dựng Đảng và liên ngành:

  • Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu lý luận và thực tiễn nhằm làm sáng tỏ các khái niệm, quy định và tiêu chí.
  • Phương pháp lịch sử và lôgic nhằm theo dõi tiến trình phát triển của hệ thống các trường sĩ quan và sự vận động của công tác quản lý, giáo dục đảng viên qua các giai đoạn.
  • Phương pháp so sánh và tổng kết thực tiễn nhằm đối chiếu kết quả hoạt động giữa các đơn vị, làm rõ những mô hình hiệu quả và hạn chế còn tồn tại.
  • Phương pháp thống kê, điều tra khảo sát thực tế xã hội học chính trị bằng phiếu hỏi đối với ba nhóm đối tượng (đảng viên là học viên, cán bộ quản lý học viên và giảng viên) tại 5 trường sĩ quan (Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Pháo binh, Trường Sĩ quan Đặc công).
  • Phương pháp chuyên gia: trao đổi, xin ý kiến các nhà khoa học, cán bộ chỉ huy và cán bộ chuyên trách công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội.

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm các văn kiện chính thức của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng; hệ thống báo cáo chính trị của đảng bộ các nhà trường; kết quả điều tra, phiếu khảo sát thực tế và số liệu thống kê thu thập từ năm 2010 đến nay.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có kết cấu gồm phần Mở đầu, 4 chương nội dung (chia thành 9 tiết), phần Kết luận, Danh mục công trình khoa học đã công bố của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 gồm 3 tiết, tập trung khảo sát bức tranh học thuật liên quan đến đề tài:

  • Tiết 1.1 điểm lại các công trình nghiên cứu ở nước ngoài, chia thành các nhánh nghiên cứu về công tác giáo dục giai cấp, tính kỷ luật, quản lý đảng viên và giáo dục chính trị trong quân đội tại các nước như Liên Xô, Trung Quốc, Triều Tiên, Lào.
  • Tiết 1.2 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước theo 3 mảng: giáo dục rèn luyện đảng viên trong hệ thống chính trị; giáo dục rèn luyện đảng viên trong lực lượng vũ trang; và chất lượng đội ngũ đảng viên là học viên ở các học viện, trường sĩ quan.
  • Tiết 1.3 khái quát kết quả đạt được từ các nghiên cứu trước đây (cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp luận, kinh nghiệm thực tiễn) và xác định 4 nội dung trọng tâm mà luận án tiếp tục giải quyết: (1) Xây dựng hệ thống lý luận chuyên sâu về giáo dục rèn luyện đảng viên học viên trường sĩ quan; (2) Thu thập dữ liệu khảo sát và đánh giá thực trạng giai đoạn từ 2010 đến nay; (3) Dự báo bối cảnh tác động và xác định hệ thống yêu cầu; (4) Đề xuất giải pháp và biện pháp đồng bộ, khả thi.

Chương 2: Những vấn đề lý luận và thực tiễn nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội

Chương 2 gồm 2 tiết, xây dựng nền tảng lý thuyết và xác định các đặc trưng bản chất của đối tượng nghiên cứu:

Tác giả phân tích vị trí, chức năng của trường sĩ quan quân đội. Căn cứ Chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo trong quân đội giai đoạn 2011 - 2020, hệ thống có 11 trường sĩ quan gồm: Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Đại học Trần Đại Nghĩa), Trường Sĩ quan Không quân, Trường Sĩ quan Tăng thiết giáp, Trường Sĩ quan Thông tin, Trường Sĩ quan Công binh, Trường Sĩ quan Phòng hóa, Trường Sĩ quan Pháo binh và Trường Sĩ quan Đặc công. Về cơ cấu tổ chức theo Điều lệ Công tác nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam (Thông tư 51/2016/TT-BQP), các trường sĩ quan bao gồm: Ban Giám hiệu; các phòng, ban chức năng; các khoa giáo viên; các đơn vị quản lý học viên (hệ, tiểu đoàn, đại đội, lớp); các đơn vị phục vụ, bảo đảm cùng các tổ chức quần chúng (Đoàn Thanh niên, Công đoàn, Hội Phụ nữ) và Hội đồng quân nhân.

Về tổ chức Đảng, căn cứ Quy định số 59-QĐ/TW ngày 22/12/2016 của Bộ Chính trị, tất cả các đảng bộ trường sĩ quan đều là đảng bộ cấp trên cơ sở. Các đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2 trực thuộc Quân ủy Trung ương; các đảng bộ trường sĩ quan còn lại trực thuộc đảng bộ các quân chủng, binh chủng hoặc tổng cục. Về quy mô cấp ủy, đảng ủy trường sĩ quan trực thuộc Quân ủy Trung ương có từ 9 đến 17 ủy viên; đảng ủy trực thuộc quân chủng, binh chủng, tổng cục có từ 9 đến 15 ủy viên; ban thường vụ có từ 3 đến 5 ủy viên.

Mô hình đào tạo của trường sĩ quan hướng tới mục tiêu kép: vừa đào tạo chức danh sĩ quan phân đội trình độ đại học (trung đội trưởng, đại đội trưởng, chính trị viên đại đội), vừa bồi dưỡng năng lực của người cán bộ đảng (bí thư, phó bí thư chi bộ, chi ủy viên). Luận án xác định 4 nhiệm vụ cơ bản của đảng viên là học viên: (1) Tuyệt đối trung thành với lý tưởng cách mạng, chấp hành nghiêm đường lối, điều lệ, kỷ luật; (2) Tích cực học tập, tu dưỡng đạo đức cần kiệm liêm chính, nâng cao trình độ chuyên môn, quân sự, CTĐ, CTCT; (3) Giữ mối liên hệ mật thiết với nhân dân và tích cực tham gia các tổ chức quần chúng; (4) Tham gia xây dựng, chỉnh đốn Đảng, chấp hành nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình.

Tác giả đưa ra định nghĩa khoa học: Giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội là một nội dung cơ bản của công tác xây dựng đội ngũ đảng viên, có mối quan hệ chặt chẽ và thống nhất với chương trình, nội dung, hình thức, biện pháp, quy trình, tiến trình đào tạo cán bộ, bao gồm tổng thể các chủ trương, nội dung, biện pháp, cách thức của chủ thể, lực lượng tác động đến đảng viên là học viên nhằm bồi dưỡng, phát triển, hoàn thiện phẩm chất, năng lực, phương pháp, tác phong công tác, tính gương mẫu của người cán bộ, đảng viên quân đội theo mô hình, mục tiêu, yêu cầu đào tạo.

Chương này khái quát 5 nội dung giáo dục rèn luyện trọng tâm, 5 nhóm hình thức - biện pháp và 5 đặc điểm cơ bản của quá trình này:

Yếu tố cấu thành Nội dung chi tiết trong luận án
5 nội dung giáo dục, rèn luyện 1. Nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, tư cách đảng viên, ngăn ngừa chủ nghĩa cá nhân.
2. Xây dựng bản lĩnh chính trị, lập trường kiên định, ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong tập thể.
3. Nâng cao trình độ mọi mặt: kỹ thuật, chiến thuật, quản lý chỉ huy, nghiệp vụ CTĐ, CTCT.
4. Rèn luyện kỹ năng, phương pháp, tác phong công tác của người cán bộ cấp phân đội.
5. Bồi dưỡng phong cách làm việc dân chủ, sâu sát, gắn bó mật thiết với quần chúng.
5 nhóm hình thức, biện pháp 1. Học tập chính trị, sinh hoạt tư tưởng, thông báo thời sự, đọc báo, nghe đài.
2. Hoạt động lãnh đạo của cấp ủy, phong trào của tổ chức quần chúng, thực hành dân chủ qua Hội đồng quân nhân.
3. Dạy học chính khóa, ngoại khóa, thực hành, thực tập, diễn tập theo tiến trình đào tạo.
4. Thực hiện các chế độ nền nếp: Ngày Đảng, Ngày Chính trị văn hóa tinh thần, Ngày Pháp luật, giao ban, hội ý.
5. Quản lý, phân công giao nhiệm vụ của cán bộ quản lý, giảng viên kết hợp với tự giáo dục, tự rèn luyện.
5 đặc điểm cơ bản 1. Gắn bó chặt chẽ với giáo dục học viên, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy đảng.
2. Tính tổng hợp cao, nhiều lực lượng tham gia, thống nhất giữa xây dựng Đảng và đào tạo cán bộ.
3. Tuyệt đại đa số đảng viên được kết nạp trong quá trình học tập tại trường; tuổi đời, tuổi quân trẻ.
4. Tiến hành liên tục theo quy trình, tiến trình đào tạo khoa học, chặt chẽ của nhà trường quân đội.
5. Diễn ra trong môi trường sư phạm quân sự chuẩn mực, hướng vào mô hình, mục tiêu đào tạo cụ thể.

Chương 3: Thực trạng và một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội

Chương 3 gồm 2 tiết, trình bày kết quả khảo sát thực tế và tổng kết bài học kinh nghiệm:

  • Tiết 3.1 phân tích thực trạng công tác giáo dục, rèn luyện tại 5 trường sĩ quan khảo sát từ năm 2010 đến nay. Tác giả đánh giá những ưu điểm đạt được: các cấp ủy đảng đã quán triệt nghiêm túc các nghị quyết về xây dựng Đảng; chương trình giáo dục chính trị bám sát nhiệm vụ; đa số đảng viên học viên có lập trường tư tưởng kiên định, động cơ học tập tốt, hoàn thành nhiệm vụ đào tạo và chức trách được giao trong chi bộ. Bên cạnh đó, luận án chỉ rõ các khuyết điểm: một số cấp ủy còn xem nhẹ công tác quản lý tư tưởng; nội dung giáo dục chưa cập nhật kịp thời các vấn đề thực tiễn diễn biến tư tưởng; phương pháp giáo dục còn nặng về thuyết trình một chiều; công tác kiểm tra, giám sát đảng viên học viên có lúc còn hình thức; một bộ phận nhỏ đảng viên học viên còn thiếu ý thức tự giác, biểu hiện trung bình chủ nghĩa, vi phạm kỷ luật quân đội và quy chế giáo dục đào tạo.
  • Tiết 3.2 phân tích nguyên nhân khách quan (tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự chống phá tư tưởng của các thế lực thù địch) và nguyên nhân chủ quan (trách nhiệm của một số cấp ủy, năng lực sư phạm của một bộ phận cán bộ quản lý, tính tự giác của học viên). Từ đó, tác giả đúc kết các bài học kinh nghiệm về tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, phát huy trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ trì, gắn giáo dục với rèn luyện thực tiễn và phát huy vai trò tự rèn luyện của đảng viên học viên.

Chương 4: Yêu cầu và những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội giai đoạn hiện nay

Chương 4 gồm 2 tiết, xác định định hướng và các biện pháp thực thi:

  • Tiết 4.1 dự báo bối cảnh tình hình thế giới, khu vực, nhiệm vụ quân sự - quốc phòng và mục tiêu xây dựng quân đội hiện đại tác động trực tiếp đến công tác đào tạo. Tác giả xác lập hệ thống các yêu cầu cơ bản bảo đảm việc nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện phải giữ vững định hướng chính trị, bám sát mô hình đào tạo sĩ quan phân đội, kết hợp chặt chẽ giữa tính tổ chức của Đảng với môi trường kỷ luật quân sự.
  • Tiết 4.2 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm:
    1. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các đảng ủy, chi bộ trong đảng bộ trường sĩ quan đối với công tác giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên.
    2. Đổi mới, hoàn thiện nội dung giáo dục, rèn luyện gắn sát với chương trình đào tạo đại học và chuẩn đầu ra cán bộ phân đội.
    3. Đa dạng hóa các hình thức, phương pháp giáo dục, rèn luyện; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và phương pháp sư phạm tích cực.
    4. Phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác tự giáo dục, tự rèn luyện của đội ngũ đảng viên là học viên.
    5. Xây dựng môi trường sư phạm quân sự lành mạnh, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và bảo đảm các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ đào tạo.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án chỉ rõ những đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

  • Xây dựng và luận giải làm rõ quan niệm về chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên và quan niệm về nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên ở các đảng bộ trường sĩ quan quân đội.
  • Hệ thống hóa các đặc điểm, yếu tố quy định và xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên học viên, góp phần hoàn thiện lý luận chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước trong môi trường đặc thù của quân đội.

Về mặt thực tiễn:

  • Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên tại các trường sĩ quan quân đội thông qua số liệu điều tra, khảo sát thực chứng từ năm 2010 đến nay.
  • Đúc kết các kinh nghiệm thực tế có giá trị từ hoạt động lãnh đạo của các cấp ủy đảng nhà trường quân đội.
  • Đề xuất hệ thống các giải pháp và biện pháp cụ thể, đồng bộ, có tính khả thi, gắn kết giữa công tác xây dựng Đảng với thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, giúp các cấp ủy, cán bộ quản lý vận dụng trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng đảng viên học viên.

Về kiến nghị: Tác giả đề xuất với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và đảng ủy các nhà trường cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, rà soát chương trình đào tạo môn Công tác Đảng, công tác chính trị, đồng thời bảo đảm kinh phí, cơ sở vật chất phục vụ hoạt động giáo dục chính trị tại các trường sĩ quan.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, căn cứ vào giới hạn phạm vi nghiên cứu được tác giả công bố:

  • Phạm vi đối tượng của luận án chỉ tập trung vào nhóm đảng viên là học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội có trình độ đại học tại các trường sĩ quan. Luận án không bao quát các đối tượng đảng viên là học viên đào tạo sau đại học, học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu cấp chiến dịch, chiến lược tại các học viện, cũng như học viên tại các trường trung cấp, hạ sĩ quan quân đội.
  • Phạm vi không gian khảo sát thực tế tập trung tại 5 trường sĩ quan đại diện (Sĩ quan Chính trị, Sĩ quan Lục quân 1, Sĩ quan Lục quân 2, Sĩ quan Pháo binh, Sĩ quan Đặc công), chưa khảo sát toàn diện 100% các trường sĩ quan quân, binh chủng khác trong toàn quân.
  • Dữ liệu thực chứng chủ yếu giới hạn trong mốc thời gian từ năm 2010 đến thời điểm bảo vệ luận án.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng nghiên cứu sang các đối tượng đào tạo khác trong quân đội như học viên cao học quân sự, học viên đào tạo chuyển loại cán bộ hoặc đối tượng học viên quân sự quốc tế (Lào, Campuchia) đang theo học tại các trường quân sự Việt Nam.
  • Đi sâu nghiên cứu tác động của chuyển đổi số và công nghệ thông tin đối với các hình thức giáo dục chính trị, tư tưởng cho đảng viên trẻ trong môi trường quân đội.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo rõ rệt cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Đối với cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan chính trị các học viện, trường sĩ quan: Luận án cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng nghị quyết chuyên đề, kế hoạch công tác đảng, công tác chính trị, hoàn thiện quy trình quản lý và đánh giá chất lượng đảng viên học viên hàng năm.
  • Đối với đội ngũ cán bộ quản lý học viên (tiểu đoàn, đại đội, lớp) và giảng viên: Là tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp kết hợp giữa quản lý hành chính quân sự với công tác tư tưởng, giúp nắm bắt diễn biến tâm lý của học viên trẻ.
  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, ngành Khoa học Quân sự: Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp tổng quan tài liệu, thiết kế khung lý luận và xây dựng bảng hỏi khảo sát trong nghiên cứu xây dựng Đảng ở cơ sở.
  • Đối với công tác giảng dạy: Luận án có thể dùng làm tài liệu bổ trợ cho các bài giảng môn Công tác Đảng, công tác chính trị, môn Xây dựng Đảng tại hệ thống các nhà trường quân đội.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định có bao nhiêu trường sĩ quan quân đội và căn cứ vào văn bản nào?
Luận án căn cứ vào Chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo trong quân đội giai đoạn 2011 - 2020 để xác định toàn quân có 11 trường sĩ quan, bao gồm: Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Đại học Trần Đại Nghĩa), Trường Sĩ quan Không quân, Trường Sĩ quan Tăng thiết giáp, Trường Sĩ quan Thông tin, Trường Sĩ quan Công binh, Trường Sĩ quan Phòng hóa, Trường Sĩ quan Pháo binh và Trường Sĩ quan Đặc công.

2. Đảng bộ trường sĩ quan quân đội được quy định thuộc cấp nào và căn cứ pháp lý là gì?
Căn cứ Quy định số 59-QĐ/TW ngày 22/12/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về tổ chức đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, tất cả các đảng bộ trường sĩ quan quân đội đều là đảng bộ cấp trên cơ sở. Trong đó, Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1 và Trường Sĩ quan Lục quân 2 trực thuộc Quân ủy Trung ương; các đảng bộ trường sĩ quan còn lại trực thuộc đảng ủy quân chủng, binh chủng hoặc tổng cục.

3. "Mục tiêu kép" trong giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên được luận án giải thích như thế nào?
"Mục tiêu kép" được tác giả định nghĩa là sự gắn kết thống nhất giữa hai mục tiêu: vừa đào tạo học viên đáp ứng đầy đủ yêu cầu chức trách, trình độ học vấn đại học của người sĩ quan cấp phân đội theo Luật Giáo dục và Điều lệ trường quân đội, vừa rèn luyện, hoàn thiện phẩm chất, nhân cách người đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam có năng lực đảm nhiệm các chức danh cấp ủy như bí thư, phó bí thư chi bộ, chi ủy viên.

4. Dữ liệu khảo sát thực tế của luận án được thu thập tại những đơn vị nào và trong thời gian nào?
Tác giả tiến hành điều tra, khảo sát thực tế tại 5 đảng bộ nhà trường gồm: Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Trường Sĩ quan Pháo binh và Trường Sĩ quan Đặc công; đối tượng khảo sát gồm đảng viên là học viên, cán bộ quản lý học viên và giảng viên; thời gian số liệu tập trung từ năm 2010 đến nay.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Xuân Quang là công trình nghiên cứu chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, giải quyết một cách có hệ thống vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện đảng viên là học viên sĩ quan cấp phân đội. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, chức năng, cơ cấu của 11 trường sĩ quan quân đội theo các quy định hiện hành của Đảng và Bộ Quốc phòng, đồng thời đánh giá sát thực trạng công tác này qua khảo sát thực chứng từ năm 2010 đến nay. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án có tính thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho việc nâng cao năng lực lãnh đạo của các đảng bộ nhà trường và bồi dưỡng đội ngũ sĩ quan quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.