CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DU LỊCH 1. Khái quát chung về quản lý nhà nước về du lịch 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại du lịch 1. Khái niệm du lịch Ngày nay, du lịch đã trở thành một hiện tượng kinh tế - xã hội phổ biến ở mọi quốc gia.
Tuy nhiên, do bối cảnh về không gian, thời gian khác nhau hoặc dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, mỗi người, mỗi thời đại, mỗi tổ chức lại có một các hiểu khác nhau về du lịch. Theo nghĩa chung nhất, “Du lịch” được hiểu là việc đi lại của từng cá nhân hoặc một nhóm người rời khỏi chỗ ở của mình trong khoảng thời gian nhất định đến một nơi nào đó để nghỉ ngơi, giải trí hay chữa bệnh [12, tr17]. Thuật ngữ du lịch bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp: Tonos nghĩa là đi một vòng. Thuật ngữ này được đưa vào hệ ngữ La Tinh thành Turnur và sau đó thành Tour trong tiếng Pháp với nghĩa là đi vòng quanh, cuộc dạo chơi.
Theo Robert Langquar (1980), từ Tourism (Du lịch) lần đầu tiên được sử dụng trong tiếng Anh vào khoảng năm 1800 và được quốc tế hóa, nhiều nước đã sử dụng trực tiếp mà không dịch nghĩa. Trong tiếng Việt, thuật ngữ du lịch là một từ gốc Hán - Việt, tạm hiểu là đi chơi, trải nghiệm [29, tr 17]. Ngày nay, khi du lịch phát triển mạnh, trở thành lĩnh vực không thể thiếu trong đời sống con người (từ giữa thế kỉ XX đến nay), người ta đưa ra những khái niệm cụ thể hơn về du lịch. Có quan niệm cho rằng: Du lịch là một hoạt động của dân cư trong thời gian dỗi liên quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức - văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa [29, tr15].
Định nghĩa du lịch còn được hiểu như sau: 9 Tại Hội nghị quốc tế về thông kê du lịch ở Ottawa - Canada (6/1991) đã đưa ra định nghĩa: “Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên của mình trong một khoảng thời gian nhất định, mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm” [11]. Tại hội nghị Liên Hợp Quốc về du lịch họp tại Rome – Italia (21/8 – 5/9/1963) định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lưu trú không phải nơi làm việc của họ” [14, tr2]. Theo khoản 1, Điều 3, Luật du lịch Việt Nam năm 2017 định nghĩa: “Du lịch là hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”.
Khác với các quan điểm trên, các học giả biên soạn Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam (1996) đã tách du lịch thành hai phần riêng biệt: xét dưới góc độ mục đích của chuyến đi, du lịch là một dạng nghỉ dưỡng, sự tham quan tích cực của con người ngoài nơi cư trú với mục đích: nghỉ ngơi, giải trí, xem danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa, nghệ thuật.Còn xét dưới góc độ kinh tế, du lịch là một ngành kinh doanh tổng hợp có hiệu quả cao về nhiều mặt: nâng cao hiểu biết thiên nhiên, truyền thống lịch sử và văn hóa dân tộc, từ đó góp phần tăng thêm tình yêu đất nước; đối với người nước ngoài là tình hữu nghị với dân tộc mình; về mặt kinh tế, du lịch là lĩnh vực kinh doanh mang lại hiệu quả lớn; có thể coi là hình thức xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tại chỗ. Như vậy, từ những quan điểm trên, có thể rút ra định nghĩa cơ bản về du lịch như sau: Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên, ở tại một địa điểm đến mang tính tạm thời trong một khoảng thời gian ngắn với mục đích là thỏa mãn nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng hoặc kết hợp du lịch với 10 giải quyết những công việc của cơ quan và nghiên cứu thị trường nhưng không vì mục đích định cư hoặc tìm kiếm việc làm nơi đến thăm. Đặc điểm của du lịch Xuất phát từ những khái niệm về du lịch, có thể rút ra một số đặc điểm chủ yếu của du lịch như sau: Một là, du lịch là hoạt động mang tính chất một ngành kinh tế dịch vụ. Ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, khoa học - kỹ thuật, xã hội.du lịch dần trở thành một ngành kinh tế độc lập, cung cấp các dịch vụ tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng.
Tỉ trọng du lịch trong thu nhập quốc dân của các nước trên thế giới đều tăng lên. Sở dĩ nói đây là một ngành dịch vụ, bởi lẽ du lịch là hoạt động mang tính xã hội, tạo ra các sản phẩm hàng hóa không tồn tại dưới hình thái vật thể và cũng không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu nhằm thỏa mãn kịp thời các nhu cầu sản xuất và đời sống sinh hoạt của con người. Các hoạt động dịch vụ du lịch bao trùm lên tất cả các lĩnh vực với trình độ cao, chuyên nghiệp, chi phối lớn đến quá trình phát triển kinh tế nói chung. Hai là, du lịch là loại hình dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần cho khách du lịch trong thời gian đi du lịch.
Dịch vụ du lịch khác với ngành dịch vụ khác ở chỗ: dịch vụ du lịch nhằm thỏa mãn những nhu cầu hàng hóa đặc thù của du khách trong thời gian lưu trú bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ về ăn, ở, nghỉ ngơi, tham quan, đi lại, thông tin về văn hóa, lịch sử, tập quán, vui chơi giải trí và các nhu cầu khác chứ không thỏa mãn nhu cầu cho tất cả mọi người dân. Thực tế trên toàn thế giới cho thấy, ở nhiều quốc gia, khi thu nhập của người dân càng tăng lên, đủ nhu cầu ăn mặc thì du lịch trở thành không thể thiếu, bởi vì nó vừa thỏa mãn nhu cầu tình cảm và lý trí, vừa là một hình thức nghỉ dưỡng tích cực, nhằm tái tạo lại sức lao động của con người. Ba là, thời gian và không gian xảy ra việc tiêu dùng và cung ứng dịch vụ du lịch là đồng nhất. Trong du lịch, việc tiêu dùng các dịch vụ và một số hàng hóa (đồ uống, 11 thức ăn.) xảy ra cùng một thời gian và cùng một địa điểm với việc sản xuất ra chúng; người cung ứng không phải vận chuyển dịch vụ và hàng hóa đến cho khách hàng, mà tự khách du lịch phải đi đến nơi có dịch vụ, hàng hóa.
Do vậy, vai trò của việc xúc tiến truyền thông, quảng bá du lịch là hết sức quan trọng. Bốn là, du lịch góp phần mang lại lợi ích thiết thực về chính trị, kinh tế - xã hội cho quốc gia làm du lịch và cá nhân người làm du lịch. Hiện nay, ở nhiều quốc gia trên thế giới, du lịch vừa đem lại lợi ích thiết thực về kinh tế, lại vừa mang lại cả lợi ích về chính trị, văn hóa - xã hội. Thế nhưng, lợi ích kinh tế vẫn là lơi ích chi phối mạnh nhất đối với ngành du lịch.
Do vậy, ở nhiều quốc gia đã ưu tiên phát triển ngành du lịch với tốc độ cao, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn mang lại nguồn thu nhập lớn trong nền kinh tế quốc dân. Vì thế, dịch vụ du lịch không những phải thỏa mãn các nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch mà còn phải đảm bảo mang lại lợi ích kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội cho quốc gia làm du lịch; cá nhân, tổ chức tham gia hoạt động du lịch. Năm là, điều kiện để du lịch phát triển khi môi trường hòa bình và ổn định. Du lịch là lĩnh vực liên đới sâu sắc bởi những vấn đề chính trị và xã hội.
Chiến tranh và biến động chính trị xã hội ở các vùng, các quốc gia có thể gây ảnh hưởng lớn tới các hoạt động du lịch, tạo nên tình trạng mất an ninh, di chuyển khó khăn, tàn phá các công trình du lịch, làm ảnh hưởng xấu đến cả môi trường tự nhiên. Do đó, du lịch chỉ có thể xuất hiện và phát triển trong điều kiện hòa bình và quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc. Hòa bình là đòn bẩy đẩy mạnh hoạt động du lịch và ngược lại, du lịch cũng có tác động trở lại đến việc cùng tồn tại với hòa bình. Thông qua du lịch quốc tế con người thể hiện nguyện vọng được sống và làm việc trong hòa bình và tình hữu nghị.
Mặt khác, tình trạng dịch bệnh, ô nhiễm môi trường. cũng là những nhân tố rất quan trọng tác động đến khách du lịch. Các loại hình du lịch cơ bản Hoạt động du lịch rất phong phú và đa dạng, căn cứ vào mỗi tiêu chí 12 khác nhau có các cách phân loại loại hình du lịch khác nhau. Mỗi loại hình du lịch đều có những tác động nhất định lên môi trường.
Tùy theo các tiêu chí mà du lịch được phân thành nhiều loại hình khác nhau [26, tr11]: Du lịch Quốc tế: Là sự di chuyển từ quốc gia này sang quốc gia khác, du khách phải ra khỏi vùng lãnh thổ biên giới và tiêu bằng ngoại tệ nơi họ đến du lịch. Du lịch nội địa: Là sự di chuyển từ nơi này sang nơi khác trong cùng một phạm vi lãnh thổ của một quốc gia. Du lịch văn hóa: là du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu tò mò, nâng cao hiểu biết của du khách về những khu di tích lịch sử, những công trình kiến trúc, chế độ xã hội, văn hóa, phong tục, tập quán của nơi đến du lịch. Du lịch lễ hội, tôn giáo: Lễ hội là một nét truyền thống văn hóa, tâm linh không thể thiếu được trong đời sống của con người, nó chứa đựng những giá trị tinh thần, văn hóa, phong tục, tập quán đặc trưng, riêng biệt, đồng thời đem lại cho du khách sự bình yên, sự khám phá, sự hòa quyện vào văn hóa với người dân địa phương, quên đi những khó khăn, vất vả trong cuộc sống.