Luận văn thạc sĩ quản lý dạy học môn sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường thpt huyện thanh miện tỉnh hải dương compressed

Luận văn thạc sĩ quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học tại trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương.

• Tác giả: Vũ Văn Tiến
• Người hướng dẫn: Trần Hữu Luyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ, sơ đồ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Giới hạn nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 1.1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Khái niệm quản lý
• 1.3. Chức năng của quản lý
• 1.4. Dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.4.1. Trường Trung học phổ thông
• 1.4.2. Dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông
• 1.4.3. Dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học phổ thông
• 1.4.3.1. Năng lực Sinh học
• 1.4.3.2. Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học
• 1.4.3.3. Nội dung dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học phổ thông
• 1.5. Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.5.1. Quản lý dạy học
• 1.5.2. Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông
• 1.5.3. Khái niệm quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.5.4. Nội dung quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.6. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.6.1. Chức năng, nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông
• 1.6.2. Hiệu trưởng là chủ thể quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.7.1. Những yếu tố thuộc chủ thể quản lý
• 1.7.2. Yếu tố thuộc khách thể quản lý
• 1.7.3. Yếu tố thuộc môi trường quản lý
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THANH MIỆN TỈNH HẢI DƯƠNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 2.1.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.1.3. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm
• 2.2. Thực trạng đội ngũ giáo viên và học sinh học môn Sinh học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương
• 2.2.1. Qui mô phát triển trường lớp cấp THPT
• 2.2.2. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên
• 2.2.3. Đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Sinh học
• 2.2.4. Kết quả học tập và hạnh kiểm của học sinh
• 2.3. Thực trạng nội dung dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.3.1. Nhận thức của giáo viên về việc dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực của người học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương
• 2.3.2. Thực hiện các mục tiêu dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực học sinh
• 2.3.3. Thực hiện các nội dung dạy học môn sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.3.4. Giáo viên Sinh học sử dụng các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học
• 2.3.5. Thực hiện các hình thức dạy học môn Sinh học
• 2.3.6. Kết quả thực hiện nội dung dạy học sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.3.7. Học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương
• 2.4. Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.1. Quản lý mục tiêu dạy học môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện
• 2.4.2. Quản lý lập kế hoạch dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.3. Quản lý việc tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.4. Quản lý việc thực hiện chương trình giảng dạy môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực
• 2.4.5. Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học môn Sinh học đáp ứng yêu cầu của dạy học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.6. Chỉ đạo của BGH dạy học môn Sinh học theo định hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.7. Quản lý kiểm tra đánh giá dạy học môn Sinh theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.8. Quản lý tạo điều kiện, môi trường dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.9. Quản lý việc khen thưởng giáo viên dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4.10. Quản lý hoạt động học tập của học sinh
• 2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.5.1. Yếu tố thuộc chủ thể quản lý
• 2.5.2. Yếu tố thuộc khách thể quản lý
• 2.5.3. Yếu tố thuộc môi trường quản lý
• 2.6. Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học
• 2.7. Đánh giá tổng quát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN THANH MIỆN, TỈNH HẢI DƯƠNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp
• 3.2. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.2.1. Đảm bảo tính đặc thù môn học
• 3.2.2. Đảm bảo tính kế thừa
• 3.2.3. Đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp
• 3.2.4. Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp
• 3.2.5. Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp
• 3.3. Biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học
• 3.3.1. Biện pháp 1: Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, phẩm chất đạo đức và nhận thức cho đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Sinh học
• 3.3.2. Biện pháp 2: Hướng dẫn tổ chuyên môn lập kế hoạch và triển khai kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực người học
• 3.3.3. Biện pháp 3: Đôn đốc GV tổ chức HĐDH môn học có nề nếp kỷ cương theo hướng phát triển năng lực người học
• 3.3.4. Biện pháp 4: Chỉ đạo GV lựa chọn phương pháp dạy học bộ môn theo hướng phát triển năng lực người học có hiệu quả
• 3.3.5. Biện pháp 5: Thường xuyên thúc đẩy GV kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực người học, kịp thời biểu dương GV làm tốt và chấn chỉnh GV làm chưa tốt
• 3.3.6. Biện pháp 6: Đổi mới hoạt động học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực
• 3.3.7. Biện pháp 7: Hoàn thiện CSVC-TBDH phục vụ tốt cho giảng dạy theo hướng phát triển năng lực người học
• 3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất
• 3.5. Khảo nghiệm tính khả thi và cấp thiết của các biện pháp quản lý đề xuất
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực học sinh. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp tiếp cận năng lực, giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo dục trung học cần đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý dạy học

Quản lý dạy học là quá trình tổ chức, điều hành các hoạt động giảng dạy và học tập nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Trong môn Sinh học, quản lý dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy và kỹ năng thực hành. Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý hoạt động dạy học, đảm bảo các phương pháp giảng dạy được áp dụng hiệu quả.

1.2. Phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực

Phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực tập trung vào việc khuyến khích học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập. Giáo viên cần áp dụng các phương pháp như học tập dự án, thảo luận nhóm và thực hành thí nghiệm để giúp học sinh phát triển kỹ năng và năng lực tư duy. Chương trình Sinh học cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng của học sinh.

II. Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học tại THPT Thanh Miện Hải Dương

Luận văn thạc sĩ này đã tiến hành nghiên cứu thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học tại các trường THPT Thanh Miện, Hải Dương. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có những tiến bộ trong việc áp dụng phương pháp dạy học mới, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc quản lý và tổ chức hoạt động dạy học. Giáo dục phổ thông tại địa phương cần có sự đổi mới mạnh mẽ hơn để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực học sinh.

2.1. Đánh giá đội ngũ giáo viên và học sinh

Nghiên cứu chỉ ra rằng, đội ngũ giáo viên môn Sinh học tại THPT Thanh Miện có trình độ chuyên môn khá tốt, nhưng việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới còn hạn chế. Học sinh chưa thực sự hứng thú với môn học, dẫn đến kết quả học tập chưa cao. Quản lý giáo dục cần có biện pháp hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học.

2.2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học

Quản lý lớp học và quản lý giáo dục tại các trường THPT Thanh Miện còn nhiều bất cập. Việc lập kế hoạch dạy học và kiểm tra đánh giá chưa được thực hiện một cách hệ thống. Hiệu trưởng cần tăng cường giám sát và hỗ trợ giáo viên trong việc thực hiện các phương pháp dạy học mới, đảm bảo chất lượng giáo dục.

III. Biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực

Luận văn thạc sĩ đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực học sinh tại THPT Thanh Miện, Hải Dương. Các biện pháp này tập trung vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đổi mới phương pháp giảng dạy và tăng cường quản lý hoạt động dạy học. Giáo dục địa phương cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý để thực hiện hiệu quả các biện pháp này.

3.1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên

Một trong những biện pháp quan trọng là tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên môn Sinh học. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng về các phương pháp giảng dạy mới, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy và kỹ năng thực hành. Quản lý giáo dục cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên để nâng cao năng lực của giáo viên.

3.2. Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá

Việc đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá là yếu tố then chốt trong việc nâng cao chất lượng dạy học. Giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh chủ động trong học tập. Quản lý lớp học cần được thực hiện một cách khoa học, đảm bảo môi trường học tập thuận lợi cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đã xác định mục tiêu chuyển dịch căn bản từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học. Đứng trước yêu cầu hiện đại hóa giáo dục đến năm 2020, chất lượng dạy học môn Sinh học cấp trung học phổ thông đang đối diện với nhiều thách thức lớn. Khảo sát thực tế tại địa bàn huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương trong năm học 2014-2015 với quy mô 3.130 học sinh và 158 giáo viên cho thấy kết quả học tập bộ môn còn nhiều hạn chế. Điển hình, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi môn Sinh học tại trường Trung học phổ thông Thanh Miện 3 chỉ đạt 3,5%, trong khi tỷ lệ học sinh trung bình và yếu chiếm tới 64,0%. Phần lớn giáo viên vẫn giảng dạy theo lối mòn truyền thụ một chiều, chưa chú trọng rèn luyện năng lực thực hành và giải quyết vấn đề cho học sinh.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng giảng dạy và công tác quản lý bộ môn Sinh học tại 3 trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn huyện Thanh Miện (gồm trường Trung học phổ thông Thanh Miện, Trung học phổ thông Thanh Miện 2 và Trung học phổ thông Thanh Miện 3). Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống 7 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp cho giáo viên và tối ưu hóa năng lực chuyên biệt cho học sinh. Luận văn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp các nhà trường nâng tỷ lệ học sinh khá, giỏi môn Sinh học lên trên 60%, giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 3,0%, đồng thời kiến tạo môi trường quản lý giáo dục hiện đại, đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại và mô hình dạy học định hướng năng lực. Khung lý thuyết quản trị trường học kế thừa các quan điểm của Henri Fayol, F.W. Taylor và Harold Koontz, vận hành thông qua 4 chức năng quản lý cốt lõi: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, các chức năng này tạo thành một chu trình khép kín, tác động trực tiếp lên toàn bộ các thành tố của quá trình dạy học nhằm thúc đẩy chất lượng đầu ra.

Bên cạnh đó, đề tài áp dụng mô hình dạy học tiếp cận năng lực của Gerard, Roegiers (1993) và John Erpenbeck, nhấn mạnh việc chuyển hóa tri thức thành khả năng hành động thực tiễn. Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm nền tảng bao gồm: quản lý dạy học, năng lực chung, năng lực chuyên biệt môn Sinh học, dạy học phát triển năng lực và kiểm tra đánh giá theo chuẩn năng lực đầu ra. Trong đó, năng lực Sinh học được cấu thành từ 4 thành tố chuyên biệt: năng lực tri thức sinh học, năng lực nghiên cứu khoa học thực nghiệm, năng lực thực địa và năng lực thao tác chuẩn xác trong phòng thí nghiệm. Việc tích hợp hệ thống 8 năng lực cốt lõi chung cùng các năng lực chuyên biệt tạo tiền đề vững chắc cho việc thiết kế các hoạt động giáo dục toàn diện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập trong mốc thời gian từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 6 năm 2016. Cỡ mẫu khảo sát chuyên sâu gồm toàn bộ 19 cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Sinh học tại 3 trường trung học phổ thông huyện Thanh Miện, kết hợp dữ liệu thống kê từ 158 cán bộ, giáo viên và 3.130 học sinh thuộc 76 lớp học trên toàn huyện.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn đầy đủ đại diện cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên giảng dạy từ cả 3 trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn. Cách tiếp cận này đảm bảo tính đại diện cao cho các mức độ phát triển giáo dục khác nhau của địa phương. Nghiên cứu lựa chọn kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu, quan sát giờ dạy, nghiên cứu sản phẩm học tập) và phương pháp định lượng (điều tra bằng bảng hỏi theo thang đo Likert 3 mức độ, tính điểm trung bình toán thống kê). Lý do lựa chọn cách tiếp cận hỗn hợp này là nhằm đối chiếu chéo các nguồn dữ liệu, loại bỏ tối đa sai số chủ quan, đảm bảo tính khách quan và cung cấp cơ sở thực tiễn xác thực cho các đề xuất quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại 3 trường trung học phổ thông huyện Thanh Miện đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức của giáo viên về bản chất dạy học phát triển năng lực còn nhiều sai lệch. Có tới 72% giáo viên được khảo sát quan niệm đơn thuần dạy học phát triển năng lực chỉ là một "phương pháp dạy học" hoặc "hình thức tổ chức dạy học", chỉ có 28% giáo viên nhận thức đúng đắn đây là một "quan điểm dạy học" tổng thể mang tính định hướng tiếp cận đầu ra.

Thứ hai, cơ cấu đội ngũ giáo viên còn mất cân đối và thiếu hụt cục bộ. Tỷ lệ giáo viên bình quân trên lớp tại các trường khảo sát chỉ đạt 2,1 giáo viên/lớp, thấp hơn định mức quy định 2,25 giáo viên/lớp của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tỷ lệ cán bộ quản lý có trình độ Thạc sĩ đạt 12,5% (1/8 người), trong khi tỷ lệ giáo viên toàn huyện có trình độ Thạc sĩ chỉ đạt 6,3% (10/158 người) và đội ngũ giáo viên Sinh học có trình độ Thạc sĩ chỉ đạt 9,1% (1/11 người).

Thứ ba, việc thực hiện các nội dung dạy học chưa đồng đều giữa lý thuyết và thực hành. Nội dung dạy kiến thức lý thuyết thuần túy được thực hiện tốt nhất với điểm trung bình đạt 2,8/3,0 điểm (17/19 người đánh giá tốt). Trái lại, nội dung dạy kỹ năng vận dụng tri thức vào thực tiễn chỉ đạt 2,1/3,0 điểm (xếp thứ 3/4), và nội dung rèn luyện phương pháp tự học, tự chiếm lĩnh tri thức cho học sinh chỉ đạt mức thấp nhất 1,9/3,0 điểm (xếp thứ 4/4).

Thứ tư, chất lượng học tập môn Sinh học có sự phân hóa rõ rệt giữa các trường. Tỷ lệ học sinh đạt học lực Giỏi tại trường Trung học phổ thông Thanh Miện đạt 9,2% (101/1.102 học sinh) và trường Trung học phổ thông Thanh Miện 2 đạt 8,94% (75/839 học sinh). Trong khi đó, tại trường Trung học phổ thông Thanh Miện 3, tỷ lệ học sinh Giỏi chỉ đạt 3,5% (42/1.189 học sinh), còn tỷ lệ học sinh xếp loại Trung bình và Yếu chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 64,0%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ việc các nhà trường chưa thực hiện đồng bộ các khâu trong chu trình quản lý dạy học. Công tác chỉ đạo của ban giám hiệu phần lớn vẫn tập trung vào việc quản lý tiến độ thực hiện chương trình và truyền thụ kiến thức lý thuyết nhằm phục vụ thi cử, chưa có quy chế cụ thể về đánh giá năng lực thực hành. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu quản trị giáo dục tại tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Quảng Ninh trong cùng giai đoạn, khi đa số các trường phổ thông đều gặp điểm nghẽn tại khâu kiểm tra đánh giá và rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh.

Trong thực tế phân tích quản lý, các dữ liệu về tỷ lệ học lực của 3.130 học sinh có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột ghép so sánh 4 mức xếp loại (Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu) giữa 3 trường, giúp ban giám hiệu dễ dàng nhận thấy khoảng cách chênh lệch chất lượng giáo dục. Đồng thời, biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nhận thức của giáo viên (72% hiểu chưa đúng so với 28% hiểu đúng) sẽ là minh chứng trực quan mạnh mẽ, khẳng định tính cấp thiết của việc bồi dưỡng nhận thức và đổi mới căn bản phương pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản lý mang tính đột phá và khả thi cao:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng và đổi mới quan điểm sư phạm cho 100% giáo viên Sinh học. Ban giám hiệu chủ trì phối hợp với các tổ chức đoàn thể tổ chức định kỳ các buổi sinh hoạt chuyên đề về tiếp cận năng lực trong quý 3 hàng năm, giúp toàn thể cán bộ, giáo viên chuyển biến sâu sắc từ tư duy truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học tập chủ động cho học sinh.

Thứ hai, chỉ đạo tổ chuyên môn đổi mới quy trình xây dựng và thực thi kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm hướng dẫn giáo viên tái cấu trúc bài học thành các chủ đề tích hợp liên môn, dành ít nhất 30% thời lượng cho các hoạt động trải nghiệm thực tiễn, thảo luận nhóm và thực hành thí nghiệm trong năm học 2016-2017.

Thứ ba, đổi mới toàn diện quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Ban giám hiệu chỉ đạo giáo viên bộ môn xây dựng ma trận đề kiểm tra chuẩn hóa, tăng tỷ trọng các câu hỏi vận dụng thực tiễn và bài tập giải quyết vấn đề lên mức tối thiểu 40% trong toàn bộ các bài kiểm tra định kỳ, kết hợp đánh giá thường xuyên qua sản phẩm học tập và hồ sơ học tập của học sinh ngay từ học kỳ 1 của năm học.

Thứ tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và xây dựng môi trường học tập đa dạng. Ban giám hiệu phê duyệt kế hoạch nâng cấp phòng thí nghiệm bộ môn, xây dựng góc thực nghiệm vườn trường sinh học trong lộ trình 2 năm học (2016-2018), bảo đảm 100% các tiết thực hành, quan sát mẫu vật sống theo chương trình được tổ chức an toàn và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, cán bộ quản lý trường trung học phổ thông (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng). Cán bộ quản lý có thể sử dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn chỉ đạo chuyên môn, thiết lập hệ thống tiêu chí kiểm tra, giám sát giờ dạy và triển khai 7 biện pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại đơn vị.

Thứ two, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên giảng dạy môn Sinh học. Nhóm đối tượng này có thể tham khảo trực tiếp các quy trình thiết kế giáo án theo định hướng năng lực, ứng dụng các kỹ thuật dạy học tích cực và phương pháp tổ chức thực hành thí nghiệm nhằm gia tăng từ 15% đến 20% mức độ hứng thú học tập của học sinh.

Thứ ba, chuyên viên phụ trách chuyên môn tại Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo. Luận văn cung cấp bức tranh thực tiễn sinh động và hệ thống dữ liệu chi tiết về thực trạng đội ngũ, giúp các cơ quan quản lý hoạch định chính sách bồi dưỡng giáo viên và điều chuyển biên chế đạt chuẩn 2,25 giáo viên/lớp.

Thứ tư, học viên cao học và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục. Đề tài cung cấp khung lý thuyết chặt chẽ, hệ thống bảng hỏi chuẩn hóa gồm 19 chỉ số chuyên môn và phương pháp xử lý số liệu toán thống kê làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu tương đương.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực khác biệt như thế nào so với cách dạy học truyền thống? Dạy học truyền thống lấy giáo viên làm trung tâm, tập trung truyền thụ kiến thức lý thuyết một chiều với 89,5% thời lượng dành cho thuyết giảng sách giáo khoa. Ngược lại, dạy học phát triển năng lực lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng chuẩn đầu ra thông qua việc rèn luyện 4 nhóm năng lực cốt lõi (tri thức, thực nghiệm, thực địa, phòng thí nghiệm) và kỹ năng vận dụng vào đời sống.

Tại sao có tới 72% giáo viên được khảo sát chưa nhận thức đúng về dạy học phát triển năng lực? Nguyên nhân xuất phát từ việc các chương trình tập huấn trước năm 2015 còn nặng tính lý thuyết hàn lâm, thiếu các tiết dạy minh họa thực tế. Do đó, 72% giáo viên nhầm lẫn giữa "quan điểm dạy học" với các phương pháp hoặc kỹ thuật dạy học đơn lẻ, dẫn đến việc áp dụng thiếu tính hệ thống và chưa tạo ra sự chuyển biến thực chất.

Nhà trường cần làm gì để giải quyết tình trạng thiếu hụt và mất cân đối giáo viên bộ môn? Ban giám hiệu cần chủ động tham mưu với Sở Giáo dục và Đào tạo để tuyển dụng, điều tiết giáo viên đạt định mức chuẩn 2,25 giáo viên/lớp thay vì mức 2,1 giáo viên/lớp hiện tại. Đồng thời, nhà trường cần tạo điều kiện kinh phí và thời gian để nâng tỷ lệ giáo viên dạy Sinh học có trình độ Thạc sĩ từ 9,1% lên trên 20% trong giai đoạn 3 năm.

Luận văn đề xuất giải pháp trọng tâm nào để cải thiện kết quả học tập tại trường Trung học phổ thông Thanh Miện 3? Giải pháp then chốt là đổi mới phương pháp tự học (vốn chỉ đạt 1,9/3,0 điểm) và tăng cường kiểm tra đánh giá qua sản phẩm thực hành. Việc gắn lý thuyết với thực tế đời sống nông nghiệp địa phương sẽ giúp nâng tỷ lệ học sinh Giỏi từ 3,5% lên trên 8,0% và giảm tỷ lệ học sinh Yếu xuống dưới 2,0% sau 2 năm học.

Cán bộ quản lý có thể ứng dụng các biện pháp trong luận văn vào thực tế như thế nào? Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng áp dụng trực tiếp 7 biện pháp quản lý bằng cách ban hành ma trận đề kiểm tra định kỳ có ít nhất 40% câu hỏi vận dụng, đồng thời tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học tối thiểu 2 lần/tháng để tháo gỡ kịp thời các khó khăn của giáo viên.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết quản trị dạy học môn Sinh học theo định hướng phát triển năng lực dựa trên 4 chức năng quản lý cốt lõi.
• Đánh giá khách quan, chính xác thực trạng giáo dục tại 3 trường trung học phổ thông huyện Thanh Miện thông qua dữ liệu khảo sát từ 158 giáo viên và 3.130 học sinh.
• Phát hiện điểm nghẽn lớn trong nhận thức khi 72% giáo viên hiểu chưa đúng bản chất đổi mới và hoạt động hướng dẫn tự học cho học sinh chỉ đạt 1,9/3,0 điểm.
• Đề xuất 7 nhóm biện pháp quản lý sư phạm đồng bộ, có tính kế thừa và khả thi cao, gắn liền với đặc thù bộ môn thực nghiệm Sinh học.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2016-2020.

Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện trong 2 đến 3 năm học tiếp theo, bắt đầu từ việc tập huấn chuẩn hóa nhận thức và đổi mới cấu trúc bài dạy. Các cơ sở giáo dục trung học phổ thông và cán bộ quản lý hãy chủ động ứng dụng ngay hệ thống giải pháp của luận văn để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực người học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề Việc nâng cao chất lượng DH trong nhà trường nói chung và nhà trường phổ thông nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Chất lượng DH phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quản lý DH nói chung và quản lý DH bộ môn Sinh học nói riêng giữ vai trò rất quan trọng. Do đó, quản lý DH bộ môn là một nội dung được nhiều người quan tâm nghiên cứu.

Tuy nhiên, nghiên cứu các vấn đề trong giáo dục không phải là điều dễ dàng, bởi lẽ những vấn đề đó luôn luôn có sự gắn kết, ràng buộc với những lĩnh vực khác trong xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội. Chính vì vậy, nghiên cứu các biện pháp quản lý DH của Ban giám hiệu nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là một vấn đề khó khăn và phức tạp. Thực chất công tác quản lý trường học của Ban giám hiệu chủ yếu là quản lý DH với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của nhà trường. Để nâng cao chất lượng giáo dục thì trước tiên phải nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường.

Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biện pháp quản lý là hết sức quan trọng. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quả nhất. Những nghiên cứu của tác giả nước ngoài đã đề cập đến vấn đề cốt lõi của quản lý và quản lý giáo dục như: F.Druckev… Nhiều nhà sư phạm trong nước như: Hà Thế Ngữ (1991), Hồ Ngọc Đại, Đặng Vũ Hoạt (1988), Trần Kiều (1997), Thái Duy Tuyên (1998), Nguyễn Văn Lê (1996)… đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học; những ưu điểm và nhược điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 4 http://www.vn hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học; việc đổi mới nội dung cũng như cách thức tổ chức dạy học. Gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới căn bản toàn diện giáo dục Việt Nam trong đó đổi mới nội dung, phương pháp dạy học được coi trọng hàng đầu, nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học như Phạm Viết Vượng (2000), Đặng Thành Hưng (2002), Nguyễn Văn Đản… đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề về đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với đời sống thực tiễn sản xuất, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; những nghiên cứu công phu của các tác giả như Nguyễn Đức Chính, Đặng Quốc Bảo (2004).

Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2003), Nguyễn Công Bằng, Cao Duy Bình… đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Đối với lĩnh vực quản lý giáo dục cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và các chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và các chức năng cần có của người quản lý, về vai trò của Hiệu trưởng và đội ngũ CBQL, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và các khoa học khác. Cũng có những công trình nghiên cứu về chân dung người cán bộ quản lý nhà trường. Có thể kể đến các công trình của các tác giả: Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn.

Trong các công trình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của quản lý trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn cho rằng: Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý dạy và học là nhiệm vụ trung tâm của nhà trường. Đặc biệt với sự tâm huyết của mình với công tác GD, các tác giả đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người “biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và các hoạt động khác hỗ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn”. Các tác giả Lê Ngọc Trà, Nguyễn Ngọc Thanh đã nhấn mạnh vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng GD như sau: Các nhà làm công tác quản lý giáo dục phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng điều hành và quản lý của mình để qua đó tác động một cách hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục ở cấp vi mô cũng như vĩ mô.

Các tác giả trên đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý HĐDH bộ môn ở các nhà trường, đồng thời giúp cho tác giả luận văn định hướng nghiên cứu đề tài của mình. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn Trong những năm gần đây, nhiều cán bộ quản lý (CBQL) trường Trung học phổ thông (THPT) trong cả nước cũng đã tập trung nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như các Luận văn thạc sỹ chuyên ngành quản lý giáo dục của các tác giả: Nguyễn Quốc Quân “Biện pháp quản lý dạy học nhằm nâng cao kết quả học thực hành nghề tại trường Trung cấp nghề Tuyên Quang” (2008), Đỗ Thanh Cường với đề tài “Quản lý dạy học trong quá trình đào tạo nghề ở trường Trung cấp Nghề Cơ khí I Hà Nội” (2010), Nguyễn Đức Tập “Biện pháp quản lí hoạt động dạy học ở các trường THPT, thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh” (2011), Cầm Thanh Hải với đề tài “Quản lý chất lượng dạy học ở trường Trung học phổ thông tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể” (2012), Phùng Đức Tiệp với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên Trung học phổ thông theo hướng điều chỉnh dạy học các môn học” (2012), Nguyễn Thị Thanh Hương “Quản lý hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng ở trường Trung học phổ thông Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” (2013), Nguyễn Thị Dung với đề tài Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình“Trường học thân thiện, học sinh tích cực” ở trường Trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (2013), Trịnh Thanh Điệp với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên” (2013). tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học phổ thông, vì vậy tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài : “Quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương”. Khái niệm quản lý Quản lý là một hoạt động quan trọng nhất trong các hoạt động của con người.

Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức được quy luật, vận động theo quy luật và sẽ đạt được những thành công to lớn. Nghiên cứu về quản lý sẽ giúp cho con người có được những kiến thức cơ bản nhất, chung nhất đối với hoạt động quản lý.W Taylor cho rằng: Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm và sau đó thấy họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất [32]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www. Koontz thì khẳng định: Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức) [41].Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo.

Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [142,tr5].Mác đã lột tả được bản chất quản lý là một hoạt động lao động, một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển của loài người. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [29, tr26]. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [25, tr8]. Quản lý vừa là khoa học, vừa là một nghệ thuật, chính vì vậy trong hoạt động quản lý, người quản lý phải hết sức sáng tạo, linh hoạt, mềm dẻo để chỉ đạo hoạt động của tổ chức đi tới đích.

Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản của khái niệm quản lý, các định nghĩa trên có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra. Khi xem xét khái niệm quản lý cần chú ý các đặc điểm sau: - Quản lý là những tác động có mục đích lên những tập thể, nhóm xã hội, tổ chức. - Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả hoạt động của những nguời cộng sự khác nhau cùng chung một tổ chức. - Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thành công việc qua những nỗ lực của người khác.

Quản lý bao gồm nhiều yếu tố như chủ thể quản lý có thể là một hoặc nhiều người. Còn “Quản lý ai?” hay “Quản lý cái gì?” đó chính là khách thể quản lý (hay Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn còn gọi là đối tượng quản lý). Chủ thể quản lý và khách thể (đối tượng) quản lý luôn có mối quan hệ tác động qua lại với nhau. Đây là quan hệ ra lệnh – phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc.