Tổng quan nghiên cứu

Công tác bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh (QP&AN) cho cán bộ, đảng viên giữ vị trí then chốt trong sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh. Tính đến hết năm 2019, toàn lực lượng Công an nhân dân ghi nhận 1.103 cán bộ thuộc đối tượng 3 chưa qua các khóa bồi dưỡng tiêu chuẩn theo quy định bắt buộc. Mặc dù Cục Đào tạo thuộc Bộ Công an có năng lực đáp ứng tổ chức từ 8 đến 10 khóa học mỗi năm, thực tế triển khai trong giai đoạn từ tháng 12/2016 đến tháng 6/2020 lại có sự biến động lớn, chỉ mở được từ 3 đến 8 lớp hàng năm do các rào cản về điều động công tác và quy trình quản lý.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào khắc phục những bất cập trong công tác chỉ đạo, chuẩn hóa nội dung đào tạo và nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng quản lý đào tạo tại Cục Đào tạo và đề xuất 7 biện pháp quản lý khả thi nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp phòng và cấp huyện. Nghiên cứu giới hạn phạm vi không gian tại Cục Đào tạo cùng hệ thống các học viện, trường Công an nhân dân và công an địa phương. Về mặt ứng dụng thực tiễn, công trình cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy trình tổ chức, hướng tới giải quyết dứt điểm lượng tồn đọng 1.103 cán bộ chưa hoàn thành chứng chỉ, đồng thời nâng tỷ lệ cán bộ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ học tập lên trên 90% trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận của khoa học quản lý giáo dục hiện đại, kết hợp đồng bộ 3 cách tiếp cận cốt lõi: tiếp cận mục tiêu, tiếp cận chức năng quản lý và tiếp cận hệ thống cấu trúc. Tiếp cận mục tiêu định hướng toàn bộ quy trình thiết kế nội dung chuẩn hóa theo khung 20 tiết học. Tiếp cận chức năng quản lý xác lập chu trình khép kín gồm 4 khâu: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và thanh tra kiểm tra. Tiếp cận hệ thống làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa 4 thành tố cơ bản: chủ thể quản lý, khách thể đào tạo, nội dung phương pháp và các điều kiện bảo đảm nguồn lực.

Khung lý thuyết làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

  • Đối tượng 3: Đội ngũ lãnh đạo cấp phòng, chỉ huy công an cấp huyện, sĩ quan mang quân hàm Thượng tá quy định tại Nghị định 13/2014/NĐ-CP và Thông tư 43/2020/TT-BCA.
  • Bồi dưỡng kiến thức QP&AN: Quá trình cập nhật, bổ sung tri thức quân sự, nghệ thuật an ninh và kỹ năng quốc phòng thực tế.
  • Quản lý hoạt động bồi dưỡng: Sự tác động có định hướng của Cục Đào tạo nhằm tối ưu hóa 100% nguồn lực đào tạo.
  • Quốc phòng toàn dân gắn với an ninh nhân dân: Nền tảng xây dựng thế trận bảo vệ Tổ quốc vững chắc với 6 chuyên đề trọng tâm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 10 văn bản quy phạm pháp luật cùng số liệu sơ cấp thu thập trong mốc thời gian từ tháng 12/2016 đến tháng 6/2020. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được triển khai trên tổng cỡ mẫu khảo sát là 183 người, bao gồm 63 cán bộ quản lý (40 cán bộ thuộc 4 phòng chức năng của Cục Đào tạo, 23 cán bộ quản lý đào tạo tại các trường đại học, học viện CAND), 40 giảng viên chuyên trách và 80 học viên đối tượng 3.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng thống kê toán học với thang đo khoảng 4 mức độ: Tốt (3,5 - 4,0 điểm), Khá (2,5 - dưới 3,5 điểm), Trung bình (1,5 - dưới 2,5 điểm) và Yếu (0,5 - dưới 1,5 điểm). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm định lượng hóa chính xác các chỉ báo về nhận thức, chất lượng nội dung và hiệu lực quản lý, loại bỏ các đánh giá chủ quan. Nghiên cứu phối hợp phương pháp phỏng vấn sâu 15 cán bộ lãnh đạo chủ chốt và tổ chức 6 buổi thảo luận nhóm tập trung để kiểm chứng độ tin cậy của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại những kết quả định lượng rõ nét về thực trạng quản lý đào tạo:

  • Thực hiện mục tiêu và nội dung: 77,3% ý kiến đánh giá mục tiêu bồi dưỡng đạt mức Tốt và Khá, trong đó chuyên đề về Quan điểm, chủ trương của Đảng về an ninh quốc gia và xây dựng thế trận an ninh nhân dân đạt tỷ lệ hài lòng cao nhất với 57,3% mức Tốt và 38,0% mức Khá (tổng cộng 95,3%). Chuyên đề quản lý bảo vệ chủ quyền biển đảo đạt 53,3% đánh giá Tốt.
  • Hiệu quả hình thức tổ chức: Hình thức tổ chức lớp bồi dưỡng tại Công an đơn vị, địa phương được đánh giá rất cao với 58,7% mức Tốt và 30,7% mức Khá, vượt trội hơn so với hình thức cử cán bộ tập trung theo Hội đồng giáo dục QP&AN các cấp (chỉ đạt 38,7% mức Tốt và 35,3% mức Khá).
  • Năng lực quản lý và ban hành văn bản: Công tác quản lý hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đạt mức độ đồng thuận tuyệt đối với 100% đánh giá Tốt và Khá (77,1% Tốt và 22,9% Khá). Quy trình tham mưu thực hiện đạt 70,0% mức Tốt và 19,1% mức Khá.
  • Điểm nghẽn về cơ sở vật chất và kiểm tra: Đánh giá về mô hình bãi tập và thực hành chiến đấu chỉ có 32,0% xếp mức Tốt, trong khi khâu kiểm tra đánh giá mục tiêu bồi dưỡng chỉ đạt 31,8% mức Tốt và còn tới 21,9% xếp loại Trung bình hoặc Yếu.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phản ánh thực tế công tác lãnh đạo, chỉ đạo đã bám sát Thông tư 43/2020/TT-BCA, song năng lực tổ chức thực tiễn chưa đồng đều. Nguyên nhân của sự chênh lệch giữa tỷ lệ nắm vững lý luận (trên 95%) và sự hạn chế trong thực hành (chỉ 32% đánh giá Tốt về bãi tập) bắt nguồn từ việc thiếu kinh phí đầu tư chuyên dụng và quỹ thời gian khóa học 4 ngày còn khá eo hẹp.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ tại Học viện Chính trị và Trường Quân sự Quân khu 9, kết quả có sự tương đồng về nhu cầu bồi dưỡng thực tế rất lớn nhưng bộc lộ điểm nghẽn chung ở khâu kiểm tra đánh giá chất lượng đầu ra. Toàn bộ dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa 6 chuyên đề lý thuyết và biểu đồ radar thể hiện 4 chỉ số năng lực quản lý. Bảng ma trận chéo giữa chức danh cán bộ và mức độ hoàn thành nhiệm vụ giúp chỉ rõ nhóm đối tượng cần tập trung nâng cao năng lực quản trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đưa ra hệ thống 7 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động bồi dưỡng trong giai đoạn 2021-2025:

  • Hoàn thiện thể chế và kế hoạch: Ban hành quy định phân bổ chỉ tiêu hàng năm sát với nhu cầu của từng địa phương, phấn đấu giảm 100% tình trạng tồn đọng 1.103 cán bộ chưa qua bồi dưỡng. Chủ thể thực hiện là Đảng ủy Công an Trung ương và Cục Đào tạo.
  • Chuẩn hóa nội dung và tài liệu: Cập nhật 6 chuyên đề giảng dạy theo hướng tăng 30% thời lượng nghiên cứu thực tế và báo cáo chuyên đề nghiệp vụ an ninh. Chủ thể thực hiện là Cục Đào tạo phối hợp với các Học viện CAND, hoàn thành trong quý 2 hàng năm.
  • Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên: Bồi dưỡng 100% cán bộ, giảng viên và báo cáo viên đạt chuẩn chức danh, nâng tỷ lệ đánh giá giảng dạy xuất sắc từ mức 32% lên trên 75% vào năm 2023.
  • Hiện đại hóa cơ sở vật chất: Tăng cường đầu tư ngân sách cho trang thiết bị mô phỏng, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 85% học viên hài lòng với hệ thống phòng học và phương tiện trực quan.
  • Tối ưu hóa quy trình kiểm tra đánh giá: Thiết lập hệ thống kiểm tra viết thu hoạch theo chuẩn năng lực giải quyết tình huống, nâng tỷ lệ kiểm định khách quan lên 90%. Chủ thể thực hiện là Cục Đào tạo và Công an 63 tỉnh, thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính với các use case chuyên biệt:

  • Cán bộ quản lý đào tạo tại Cục Đào tạo và các trường CAND: Sử dụng công trình như tài liệu tham chiếu xây dựng kế hoạch bồi dưỡng hàng năm, tối ưu hóa năng lực mở 8 đến 10 lớp/năm cho hơn 1.000 cán bộ.
  • Giảng viên và báo cáo viên chuyên ngành QP&AN: Vận dụng khung 6 chuyên đề chuẩn hóa và các phương pháp giảng dạy tích cực để nâng tỷ lệ tiếp thu bài giảng của học viên đạt trên 90%.
  • Cán bộ lãnh đạo thuộc đối tượng 3 tại công an các địa phương: Tham khảo nhằm chủ động xây dựng lộ trình học tập hoàn thiện chứng chỉ chức danh theo đúng tiến độ bổ nhiệm nhiệm kỳ.
  • Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục: Khai thác phương pháp khảo sát với mẫu N=183 và hệ thống bảng biểu thống kê toán học để làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về quản lý đào tạo trong lực lượng vũ trang.

Câu hỏi thường gặp

Đối tượng 3 trong bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh gồm những ai? Theo Nghị định 13/2014/NĐ-CP và Hướng dẫn 90/HD-HĐGDQPAN, đối tượng 3 bao gồm trưởng phòng, phó trưởng phòng cấp sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh, lãnh đạo cấp phòng của các bộ, ban, ngành Trung ương, chỉ huy công an cấp huyện, sĩ quan giữ cấp bậc quân hàm Thượng tá và các chức danh quản lý tương đương. Đây là lực lượng nòng cốt giữ vai trò tham mưu trực tiếp cho cấp ủy, chính quyền địa phương.

Thời lượng và chương trình bồi dưỡng cho đối tượng 3 quy định thế nào? Theo Thông tư 43/2020/TT-BCA của Bộ Công an, chương trình bồi dưỡng chuẩn kéo dài trong thời gian 4 đến 5 ngày gồm 20 tiết học. Khung chương trình bao gồm 6 chuyên đề lý luận trọng tâm, 1 buổi nghiên cứu thực tế tại các đơn vị chiến đấu và 1 buổi báo cáo thực tế tình hình an ninh trật tự trên địa bàn.

Mẫu khảo sát thực trạng trong luận văn được phân bổ như thế nào? Tác giả đã triển khai lấy ý kiến trực tiếp trên mẫu khảo sát gồm 183 người, bao gồm 63 cán bộ quản lý (40 cán bộ thuộc Cục Đào tạo, 23 cán bộ trường CAND), 40 giảng viên trực tiếp giảng dạy và 80 học viên là cán bộ đối tượng 3. Tỷ lệ đại diện phân tầng này đảm bảo độ tin cậy khoa học cao cho các phân tích thống kê.

Hình thức bồi dưỡng nào được đánh giá mang lại hiệu quả cao nhất? Số liệu khảo sát cho thấy hình thức tổ chức lớp bồi dưỡng tại Công an các đơn vị, địa phương đạt tỷ lệ đồng thuận cao nhất với 58,7% mức Tốt và 30,7% mức Khá (tổng cộng 89,4%). Hình thức này giúp tiết kiệm thời gian di chuyển và gắn sát nội dung học tập với thực tiễn tác chiến tại địa bàn.

Đóng góp thực tiễn lớn nhất của đề tài đối với Bộ Công an là gì? Đề tài cung cấp giải pháp căn cơ nhằm giải quyết dứt điểm nhu cầu bồi dưỡng cho 1.103 cán bộ đối tượng 3 còn tồn đọng tính đến năm 2019. Đồng thời, hệ thống 7 biện pháp quản lý giúp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Cục Đào tạo và công an 63 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2021-2025.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết quả cốt lõi:

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận quản lý giáo dục áp dụng cho bồi dưỡng QP&AN đối tượng 3.
  • Phân tích bức tranh thực trạng qua khảo sát thực chứng 183 cán bộ, giảng viên và học viên tại Cục Đào tạo.
  • Xác định nguyên nhân tồn đọng 1.103 cán bộ chưa hoàn thành chứng chỉ tính đến mốc năm 2019.
  • Đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý đồng bộ từ thể chế, chương trình đến kiểm tra đánh giá chất lượng.
  • Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp với tỷ lệ đánh giá đồng thuận cao.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung cập nhật khung chương trình theo Thông tư 43/2020/TT-BCA và mở rộng số lớp lên 8-10 khóa/năm trong giai đoạn 2021-2025. Độc giả quan tâm và các nhà quản lý giáo dục hãy nghiên cứu chi tiết toàn văn tài liệu để ứng dụng hiệu quả vào công tác đào tạo tại đơn vị.