Luận văn thạc sĩ quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện hoài nhơn tỉnh bình định 2011 2018

Luận văn thạc sĩ phân tích quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định giai đoạn 2011-2018, đánh giá hiệu quả và thách thức.

• Tác giả: Trịnh Phạm Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Doãn Thuận
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định (2011-2018)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CƠ SỞ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Chủ trương của Tỉnh ủy Bình Định và Huyện ủy Hoài Nhơn
• 2.3. Tiểu kết
• 3. HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH (2011 - 2018)
• 3.1. Hoạt động xây dựng quy hoạch tổng thể
• 3.2. Hoạt động xây dựng hạ tầng kinh tế, xã hội
• 3.3. Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội
• 3.4. Hoạt động xây dựng hệ thống chính trị
• 3.5. Tiểu kết
• 4. NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH (2011-2018)
• 4.1. Đặc điểm quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định
• 4.2. Tác động của quá trình xây dựng nông thôn mới đối với phát triển kinh tế, xã hội ở huyện Hoài Nhơn
• 4.3. Bài học kinh nghiệm
• 4.4. Tiểu kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới là một chương trình quốc gia nhằm hiện đại hóa khu vực nông thôn, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao đời sống người dân. Tại Huyện Hoài Nhơn, Bình Định, quá trình này được thực hiện từ năm 2011 đến 2018, tập trung vào việc phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội. Chương trình này không chỉ cải thiện điều kiện sống mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực nông thôn.

1.1. Cơ sở thực tiễn

Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng nông thôn mới tại Huyện Hoài Nhơn dựa trên tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Với 65,6% dân số sống ở nông thôn, việc phát triển nông nghiệp và nông thôn là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, nhiều vấn đề như hạ tầng yếu kém, ô nhiễm môi trường và chênh lệch giàu nghèo vẫn tồn tại, đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ từ chính sách quốc gia.

1.2. Chủ trương của Tỉnh ủy Bình Định

Chủ trương của Tỉnh ủy Bình Định và Huyện ủy Hoài Nhơn đã định hướng rõ ràng cho quá trình xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết số 26-NQ/TW của Đảng đã đặt ra mục tiêu tổng quát là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, đồng thời phát triển nông nghiệp hiện đại và bền vững.

II. Quá trình phát triển nông thôn

Quá trình phát triển nông thôn tại Huyện Hoài Nhơn từ năm 2011 đến 2018 đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội được cải thiện, sản xuất nông nghiệp hàng hóa được chú trọng, và đời sống người dân được nâng cao. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục để đảm bảo sự phát triển đồng đều và bền vững.

2.1. Hoạt động xây dựng quy hoạch tổng thể

Hoạt động xây dựng quy hoạch tổng thể là bước đầu tiên trong quá trình phát triển nông thôn. Tại Huyện Hoài Nhơn, quy hoạch được thực hiện dựa trên các tiêu chí quốc gia, tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng và cải thiện môi trường sống. Quy hoạch này đã tạo nền tảng vững chắc cho các hoạt động phát triển tiếp theo.

2.2. Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế

Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế là một trong những trọng tâm của quá trình xây dựng nông thôn mới. Tại Huyện Hoài Nhơn, các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa được áp dụng, giúp tăng năng suất và thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển dịch cơ cấu kinh tế vẫn còn hạn chế.

III. Đánh giá nông thôn mới

Đánh giá nông thôn mới tại Huyện Hoài Nhơn cho thấy những tác động tích cực đối với phát triển kinh tế - xã hội. Hệ thống hạ tầng được cải thiện, đời sống người dân được nâng cao, và sản xuất nông nghiệp có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế như chênh lệch giàu nghèo và ô nhiễm môi trường cần được giải quyết.

3.1. Tác động đối với phát triển kinh tế xã hội

Tác động của quá trình xây dựng nông thôn mới đối với phát triển kinh tế - xã hội tại Huyện Hoài Nhơn là rõ rệt. Thu nhập của người dân tăng lên, cơ sở hạ tầng được cải thiện, và sản xuất nông nghiệp có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, chênh lệch giàu nghèo và ô nhiễm môi trường vẫn là những thách thức cần được giải quyết.

3.2. Bài học kinh nghiệm

Bài học kinh nghiệm từ quá trình xây dựng nông thôn mới tại Huyện Hoài Nhơn cho thấy tầm quan trọng của việc lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia và sự tham gia của cộng đồng. Các chính sách cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện là quốc gia nông nghiệp với khoảng 65,6% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị quốc gia. Tuy nhiên, nông nghiệp và nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế như phát triển chưa bền vững, hạ tầng yếu kém, đời sống người dân thấp và chênh lệch giàu nghèo lớn. Từ năm 2011 đến 2018, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định đã triển khai chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), trở thành một trong hai huyện đầu tiên của tỉnh đạt chuẩn NTM trước kế hoạch hai năm. Quá trình này đã góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ quá trình xây dựng NTM ở huyện Hoài Nhơn trong giai đoạn 2011-2018, đánh giá những thành tựu, hạn chế và tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 15 xã thuộc huyện Hoài Nhơn, với các hoạt động xây dựng quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, tổ chức sản xuất, phát triển văn hóa và hệ thống chính trị. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng NTM tại địa phương và các vùng tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về phát triển nông thôn mới, trong đó có quan điểm của Mác và Ăngghen về sự phân công lao động xã hội dẫn đến sự phân biệt giữa đô thị và nông thôn. Khái niệm nông thôn được xác định theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh đặc trưng về giai cấp xã hội, lĩnh vực sản xuất và văn hóa lối sống. Lý thuyết xây dựng NTM được triển khai dựa trên Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, với mục tiêu phát triển toàn diện, hiện đại, bền vững, gắn kết nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị, đồng thời nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Các khái niệm chính bao gồm: xây dựng quy hoạch tổng thể, phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, tổ chức sản xuất nông nghiệp hàng hóa, phát triển văn hóa nông thôn và củng cố hệ thống chính trị địa phương. Mô hình xây dựng NTM được thực hiện theo bộ tiêu chí quốc gia do Thủ tướng Chính phủ ban hành, bao gồm 19 tiêu chí đa lĩnh vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic để phân tích quá trình xây dựng NTM tại huyện Hoài Nhơn. Ngoài ra, các phương pháp liên ngành như biện chứng, thu thập số liệu và thống kê cũng được áp dụng nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu lịch sử địa phương, báo cáo, kế hoạch, niên giám thống kê của huyện và tỉnh Bình Định, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến xây dựng NTM. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào 15 xã thuộc huyện Hoài Nhơn, với dữ liệu thu thập từ năm 2011 đến 2018.

Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh tiến độ thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM, đánh giá các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội, và phân tích các tác động của chương trình đối với đời sống người dân. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2011, khi chương trình bắt đầu triển khai, đến năm 2018, thời điểm huyện hoàn thành các tiêu chí NTM.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy hoạch tổng thể và hạ tầng phát triển đồng bộ: Đến cuối năm 2013, 100% xã trong huyện đã hoàn thành phê duyệt đồ án quy hoạch chung xây dựng NTM, tạo nền tảng cho việc triển khai các tiêu chí tiếp theo. Đến năm 2018, 15/15 xã đạt tiêu chí về quy hoạch sử dụng đất và cơ sở hạ tầng.

2. Phát triển hạ tầng giao thông: Từ năm 2011 đến 2018, huyện đã bê tông hóa và nhựa hóa gần 620 km đường giao thông nông thôn, trong đó năm 2013 đạt gần 54 km bê tông hóa, tăng gấp đôi so với năm 2012. Đến cuối năm 2017, 14/15 xã đạt tiêu chí giao thông, với 100% đường trục xã, liên xã được bê tông hoặc nhựa hóa.

3. Cải tạo hệ thống thủy lợi: Hệ thống kênh mương kiên cố hóa đạt 141,65 km vào năm 2015, chiếm 57,93% tổng số kênh cần kiên cố hóa. Đến năm 2017, diện tích đất sản xuất được tưới tiêu chủ động đạt trên 14.000 ha, với 15/15 xã đạt tiêu chí thủy lợi.

4. Nâng cao chất lượng điện nông thôn: Tỷ lệ hộ dân sử dụng điện thường xuyên, an toàn đạt 99,8% vào năm 2015 và 100% vào năm 2018. Hệ thống lưới điện được đầu tư với hơn 370 trạm biến áp và hơn 900 km đường dây trung, hạ thế.

5. Phát triển giáo dục và văn hóa: Đến năm 2018, 90,74% trường học trên địa bàn đạt chuẩn quốc gia, tăng 24 trường so với năm 2011. 15/15 xã đạt tiêu chí về cơ sở trường học. Hạ tầng văn hóa được cải thiện với việc xây dựng mới và nâng cấp nhà văn hóa thôn, trung tâm học tập cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Quá trình xây dựng NTM ở huyện Hoài Nhơn đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, đặc biệt là trong phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi và điện nông thôn. Sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân cùng với sự chỉ đạo quyết liệt của hệ thống chính trị địa phương là nhân tố then chốt tạo nên thành công này. So với các nghiên cứu về xây dựng NTM tại các địa phương khác trong tỉnh Bình Định và vùng duyên hải Nam Trung Bộ, Hoài Nhơn có tiến độ và mức độ hoàn thành các tiêu chí nhanh hơn, thể hiện qua việc hoàn thành trước kế hoạch hai năm.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như sự phân bố chưa đồng đều về chất lượng hạ tầng giữa các xã, một số xã vùng ven biển còn khó khăn trong phát triển giáo dục và văn hóa. Các số liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến độ hoàn thành các tiêu chí NTM theo từng năm và bảng so sánh tỷ lệ đầu tư vốn giữa các lĩnh vực hạ tầng.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp khôi phục quá trình xây dựng NTM ở Hoài Nhơn mà còn cung cấp cơ sở để điều chỉnh chính sách, nâng cao hiệu quả triển khai chương trình trong giai đoạn tiếp theo, góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông và thủy lợi: Đẩy mạnh hoàn thiện các tuyến đường nội đồng và hệ thống kênh mương còn chưa kiên cố, nhằm nâng cao năng suất sản xuất nông nghiệp. Chủ thể thực hiện là UBND huyện phối hợp với các xã, thời gian ưu tiên trong giai đoạn 2024-2026.

2. Phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng giáo dục: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất trường học tại các xã còn khó khăn, đặc biệt là vùng ven biển. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh phối hợp với UBND huyện triển khai trong 3 năm tới.

3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và huy động sự tham gia của cộng đồng: Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong vận động nhân dân tham gia xây dựng NTM, bảo vệ môi trường và duy trì các tiêu chí đã đạt. Thực hiện liên tục, có đánh giá định kỳ hàng năm.

4. Hoàn thiện hệ thống chính trị và nâng cao năng lực quản lý: Tăng cường đào tạo cán bộ xã, thôn về quản lý xây dựng NTM, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và giám sát thực hiện. Ban Thường vụ Huyện ủy và UBND huyện chịu trách nhiệm, thực hiện trong giai đoạn 2024-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc giúp xây dựng chính sách phù hợp, nâng cao hiệu quả chương trình xây dựng NTM.

2. Cán bộ quản lý và điều hành chương trình NTM: Hướng dẫn chi tiết về quy trình, phương pháp triển khai và các bài học kinh nghiệm trong thực tiễn tại huyện Hoài Nhơn.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lịch sử, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quá trình phát triển nông thôn mới, góp phần mở rộng nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội.

4. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp đầu tư phát triển nông thôn: Thông tin về tiềm năng, cơ hội và thách thức trong phát triển hạ tầng, sản xuất và dịch vụ tại khu vực nông thôn, hỗ trợ hoạch định chiến lược đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình xây dựng nông thôn mới ở Hoài Nhơn bắt đầu từ khi nào?
   Quá trình bắt đầu từ năm 2011, với việc rà soát, đánh giá thực trạng và lập quy hoạch xây dựng NTM cho 15 xã trên địa bàn huyện.

2. Huyện Hoài Nhơn đã đạt được những tiêu chí nào trong xây dựng NTM?
   Đến năm 2018, 15/15 xã đạt các tiêu chí về quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, trường học và văn hóa theo bộ tiêu chí quốc gia.

3. Nguồn vốn đầu tư cho xây dựng NTM ở Hoài Nhơn chủ yếu từ đâu?
   Nguồn vốn bao gồm ngân sách nhà nước, đóng góp của nhân dân và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác, trong đó ngân sách chiếm khoảng 70-75%.

4. Vai trò của người dân trong xây dựng NTM tại Hoài Nhơn như thế nào?
   Người dân tích cực tham gia đóng góp ngày công, hiến đất và kinh phí, đồng thời giám sát việc thực hiện các công trình xây dựng, tạo sự đồng thuận cao.

5. Những khó khăn chính trong quá trình xây dựng NTM ở Hoài Nhơn là gì?
   Bao gồm sự phân bố chưa đồng đều về hạ tầng giữa các xã, hạn chế về nguồn nhân lực, đặc biệt ở các xã vùng ven biển, và một số khó khăn trong bảo vệ môi trường nông thôn.

Kết luận

• Quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn (2011-2018) đã đạt nhiều thành tựu nổi bật về quy hoạch, hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, giáo dục và văn hóa.
• Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và người dân là yếu tố quyết định thành công của chương trình.
• Một số hạn chế vẫn tồn tại, đòi hỏi tiếp tục đầu tư và nâng cao năng lực quản lý trong giai đoạn tiếp theo.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc điều chỉnh chính sách và triển khai xây dựng NTM nâng cao tại Hoài Nhơn và các địa phương tương tự.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường sự tham gia cộng đồng và nâng cao năng lực hệ thống chính trị địa phương trong giai đoạn 2024-2026.

Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng cùng chung tay phát huy thành quả, tiếp tục xây dựng nông thôn mới bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bình Định và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Hoạt động xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định(2011-2018). Chương 3: Nhận xét về quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định (2011-2018).

e 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH 1. Khái niệm xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm nông thôn Khi xây dựng lý luận về xã hội, Mác và Ăngghen đã khái quát quy luật chung về hình thành đô thị, đó là kết quả của quá trình phân công lao động xã hội trong quá khứ, nhờ đó xã hội loài ngƣời tách thành: đô thị và nông thôn. Theo Mác, sự phân công lao động trong nội bộ của một dân tộc trƣớc hết là do sự tách rời giữa lao động công nghiệp với lao động nông nghiệp và do đó gây ra sự tách rời giữa thành thị và nông thôn.

Sự hình thành đô thị cũng là quá trình làm cho xã hội nông thôn đƣợc khẳng định. Vì vậy, giữa nông thôn và đô thị có những điểm khác biệt. Tuy nhiên, quan niệm về nông thôn có thể khác nhau ở mỗi quốc gia. Vùng nông thôn có thể đƣợc định nghĩa bởi quy mô định cƣ, mật độ dân số, khoảng cách đến những vùng thành thị, phân chia hành chính với tầm quan trọng của ngành công nghiệp.

Hiện nay, khái niệm về nông thôn đã đƣợc nêu rõ tại Thông tƣ số 54 ngày 21/08/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã”. Nông thôn đƣợc xác định theo ba đặc trƣng cơ bản sau: Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội: Ở nông thôn con ngƣời sinh sống chủ yếu ở đây là nông dân và còn một số đối tƣợng khác cùng sinh sống nhƣ cán bộ, công chức, viên chức, lực lƣợng vũ trang, thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, v. Về lĩnh vực sản xuất: Đặc trƣng rõ nét nhất của nông thôn là sản xuất e 9 nông nghiệp. Ngoài ra, còn có thể kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp mà có vai trò rất lớn đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.

Về lối sống, văn hóa của từng loại tập quán: Nông thôn thƣờng rất đặc trƣng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng, xã. Đặc trƣng này bao gồm rất nhiều khía cạnh nhƣ từ hệ thống dịch vụ, sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, hệ giá trị, chuẩn mực cho hành vi,. đến khía cạnh dân số, lối sống gia đình, sinh hoạt kinh tế,. đến hệ thống đƣờng xá, năng lƣợng, nhà ở,.

Đó là những đặc trƣng cơ bản nhất về mặt xã hội học để nhận diện nông thôn. Chính đặc trƣng thứ ba đã tạo ra bản sắc riêng, diện mạo riêng cho hệ thống xã hội nông thôn. Khái niệm xây dựng nông thôn mới Hội nghị lần thứ 7 BCH Trung ƣơng Đảng (Khóa X) ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đã xác định mục tiêu xây dựng NTM đến năm 2020. Tại Nghị quyết này, NTM đƣợc hiểu là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bƣớc hiện đại cơ cấu kinh tế và các hình thức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển công nghiệp dịch vụ, gắn phát triển nông thôn với đô thị; là khu vực nông thôn với một xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ, an ninh trật tự đƣợc giữ vững, đời sống vật chất tinh thần của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao, đảm bảo phát triển hài hoà, bền vững.

“Xây dựng nông thôn mới” là Chƣơng trình mục tiêu quốc gia nhằm thực hiện cụ thể hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của BCH Trung ƣơng Đảng (Khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đây là Chƣơng trình mục tiêu quốc gia mang tính tổng thể toàn diện, vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển bền vững, lâu dài ở khu vực nông thôn, hƣớng đến e 10 “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới, nội dung xây dựng nông thôn mới hƣớng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia đƣợc Quy định tại Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tƣớng Chính phủ. Đây là một chƣơng trình khung, bao gồm 11 chƣơng trình mục tiêu Quốc gia và 13 chƣơng trình, 19 tiêu chí, có tính chất mục tiêu đang diễn ra tại nông thôn.

Xây dựng nông thôn mới theo phƣơng châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cƣ địa phƣơng là chính, Nhà nƣớc đóng vai trò định hƣớng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, xã đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ và hƣớng dẫn. Đƣợc thực hiện trên cơ sở kế thừa và lồng ghép các chƣơng trình mục tiêu quốc gia, chƣơng trình hỗ trợ có mục tiêu, các chƣơng trình, dự án khác đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần thiết, có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tƣ của các thành phần kinh tế, huy động đóng góp của các tầng lớp dân cƣ. Đƣợc thực hiện gắn với các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của mỗi địa phƣơng (xã, huyện, tỉnh), có quy hoạch và cơ chế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật do các Bộ chuyên ngành ban hành). Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, cấp uỷ Đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ chức thực hiện.

Hình thành cuộc vận động “toàn dân xây dựng nông thôn mới" do Mặt trận Tổ quốc chủ trì cùng các tổ chức chính trị - xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong việc xây dựng nông thôn mới. Tính tất yếu và tầm quan trọng của việc xây dựng nông thôn mới Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có quan hệ hữu cơ không thể tách rời, có vai trò to lớn trong quá trình phát triển KT-XH của đất nƣớc. Sau hơn 30 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới đất nƣớc, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nƣớc ta đạt đƣợc nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, những năm qua lĩnh vực này vẫn còn gặp nhiều khó khăn và đang bộc lộ những hạn chế cần khắc phục.

e 11 Thứ nhất, nông thôn phát triển tự phát, thiếu quy hoạch, hạ tầng kinh tế xã hội kém phát triển, ô nhiễm môi trường nhiều tiềm ẩn, tai tệ nạn xã hội ngày một gia tăng, nét đẹp văn hóa bị mai một mất đi,… Thực tế một số nhóm ngƣời không muốn ở nông thôn. Tình trạng nữ hóa lao động, già hóa nông dân khá phổ biến, “Ngành nông nghiệp ít ngƣời muốn vào, nông thôn ít ngƣời muốn ở, nông dân ít ngƣời muốn làm”. Thứ hai, sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu, quan hệ sản xuất chậm đổi mới. Kinh tế hộ là chủ yếu phổ biến với quy mô nhỏ manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chƣa gắn chế biến với thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm.

Chất lƣợng nông sản chƣa đủ sức cạnh tranh trên thị trƣờng. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp. Cơ giới hoá chƣa đồng bộ. Thứ ba, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn.

Thu nhập bình quân của ngƣời nông dân của cả nƣớc chỉ bằng ½ bình quân chung, nhiều nơi còn thấp hơn chỉ từ 200 - 300 USD. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao (16,2%), chênh lệch giàu nghèo ngày càng giãn ra, chênh lệch giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng ngày càng cao, thu nhập bình quân đạt 16 triệu đồng/hộ (năm 2008) nhƣng chênh lệch giữa 10% nhóm ngƣời giàu và 10% nhóm ngƣời nghèo nhất là 13,5 lần3. Thứ tư, do yêu cầu nâng cao mức thụ hưởng thành tựu của công cuộc đổi mới đối với nông dân. Chiến hơn 70% dân số, nông dân nƣớc ta là lực lƣợng cốt yếu giữ cho đất nƣớc ổn định nhƣng trên thực tế giai cấp nông dân bị thiệt thòi nhiều nhất, đƣợc thụ hƣởng thành quả của công cuộc đổi mới thấp nhất: Cơ sở hạ tầng hạn chế, điều kiện sản xuất, sinh hoạt khó khăn, thu nhập thấp, khả năng tiếp cận các dịch vụ thấp, chất lƣợng cuộc sống thấp, 3 Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2008 của Chính phủ.vn<chinhph> tinhhinhthuchien e 12 ngƣời dân phải đóng góp nhiều,… Thứ năm, yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn cùng với công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Để công nghiệp hóa cần đất đai, vốn và lao động kỹ thuật. Trong 03 yếu tố này thì có hai yếu tố thuộc về nông nghiệp, nông dân. Qua xây dựng nông thôn mới sẽ quy hoạch lại đồng ruộng, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa. Mặt khác, mục tiêu mà Đảng và Chính phủ đặt ra lúc bấy giờ là đến năm 2020 nƣớc ta cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp.

Vì vậy, một nƣớc công nghiệp không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó. Chính lẽ đó, Đảng ta chủ trƣơng tiến hành xây dựng nông thôn mới một cách đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị đƣợc nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.

Và nhƣ vậy, mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay. Chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về xây dựng nông thôn mới 1. Quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về nông nghiệp, nông dân, nông thôn trước khi ban hành Nghị quyết 26 Cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp, với chủ trƣơng quốc doanh hóa và tập thể hóa triệt để đã kéo dài hàng chục năm trƣớc Đổi mới, nhất là khoảng thời gian từ 1976 -1980, đã kìm hãm sự phát triển nền kinh tế, dẫn đến tình trạng kinh tế khủng hoảng và trì trệ kéo dài trong nhiều năm.