BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI NGUYỄN VĂN HIỆU SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN VÀ CÁC TỔ CHỨC Xà HỘI TRONG XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI Ở Xà HẢI ðƯỜNG, HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ðỊNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành : KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Mã số : 60.10 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ MINH HIỀN HÀ NỘI - 2011 1 LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và hoàn toàn chưa hề ñược sử dụng ñể bảo vệ một học vị nào. Tôi cam ñoan rằng, mọi sự giúp ñỡ ñể thực hiện luận văn này ñã ñược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn ñều ñược chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận văn Nguyễn Văn Hiệu Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… i LỜI CẢM ƠN Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn ñến PGS.
Nguyễn Thị Minh Hiền - Người trực tiếp hướng dẫn và giúp ñỡ tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong Bộ môn Phát triển nông thôn, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Viện Sau ñại học – Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội ñã trực tiếp giảng dạy và giúp ñỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn UBND huyện Hải Hậu; UBND xã Hải ðường; các tổ chức chính trị, xã hội xã Hải ðường; bà con nhân dân xã Hải ðường ñã cung cấp số liệu thực tế và thông tin cần thiết ñể tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Nông nghiệp và PTNT Nam ðịnh; Phòng Kế hoạch – Tài chính ñã tạo ñiều kiện tốt nhất cho tôi theo học và hoàn thành khoá học.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn ñồng nghiệp, bạn bè, cùng toàn thể gia ñình, người thân ñã ñộng viên tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu ñề tài. Hà Nội, ngày 11 tháng 11 năm 2011 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Hiệu Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… ii MỤC LỤC NỘI DUNG Trang Lời cam ñoan i Lời cảm ơn ii Danh mục các chữ viết tắt iii Danh mục các bảng biểu iv Danh mục các biểu ñồ, ñồ thị v Mục lục vi 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ñề tài 1 1. Mục tiêu nghiên cứu 2 1.
Mục tiêu chung 2 1. Mục tiêu cụ thể 3 1. Các câu hỏi nghiên cứu 3 1. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 1.
ðối tượng nghiên cứu 3 1. Phạm vi nghiên cứu 3 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 2. Các khái niệm cơ bản 5 2.
Lý luận về sự tham gia 7 2. Sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng mô hình NTM 10 2. Quan ñiểm của ðảng và Nhà nước ta về xây dựng và PTNT 13 2. ðặc ñiểm của nông thôn trong bối cảnh toàn cầu hóa, ñô thị hóa và công nghiệp hóa 16 2.
Vai trò của mô hình NTM trong phát triển kinh tế - xã hội 18 2. Mục ñích xây dựng mô hình NTM của ðảng và Nhà nước 19 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… iii 2. Những nội dung chủ yếu về xây dựng mô hình nông thôn mới 21 2. Kinh nghiệm của một số nước về tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong phát triển nông thôn 28 2.
Những bài học và kinh nghiệm của Việt Nam trong xây dựng phát triển và nông thôn có sự tham gia 34 3. ðẶC ðIỂM ðỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42 3. ðặc ñiểm ñịa bàn nghiên cứu 42 3. ðặc ñiểm tự nhiên 42 3.
ðặc ñiểm kinh tế - xã hội 44 3. Phương pháp nghiên cứu 48 3. Chọn ñiểm nghiên cứu 48 3. Phương pháp thu thập số liệu 48 3.
Phương pháp xử lý số liệu 50 3. Phương pháp phân tích 50 3. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 51 3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh tình hình chung 51 3.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội 52 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 53 4. Khái quát về quy trình xây dựng mô hình NTM xã Hải ðường 53 4. Bối cảnh, mục tiêu và các hoạt ñộng chính 53 4.
Các chương trình, dự án ñã và ñang triển khai trên ñịa bàn của xã 54 4. Bộ máy tổ chức, quản lý trong triển khai xây dựng mô hình NTM 55 4. Các bên liên quan trong triển khai xây dựng mô hình NTM 56 4. Thực trạng tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng mô hình NTM xã Hải ðường 59 4.
Sự tham gia của các tổ chức xã hội và người dân trong tuyên truyền xây dựng mô hình NTM 59 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… iv 4. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và người dân trong thảo luận chiến lược phát triển NTM 61 4. Sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong lập kế hoạch và công tác quy hoạch xây dựng mô hình NTM 65 4. Người dân và các tổ chức xã hội tham gia các mô hình sản xuất, tập huấn khoa học - kỹ thuật 69 4.
Sự tham gia của người dân trong huy ñộng nguồn lực ñể xây dựng mô hình NTM 70 4. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và người dân trong công tác giám sát xây dựng mô hình NTM 74 4. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và người dân trong việc quản lý và sử dụng tài sản hình thành trong quá trình xây dựng mô hình NTM 74 4. Kết quả ñạt ñược của mô hình xây dựng NTM 75 4.
Một số thuận lợi và khó khăn trong việc tham gia xây dựng mô hình NTM của người dân và các tổ chức xã hội.3 Tổng hợp trong phân tích ma trận SWOT 86 4. ðịnh hướng và các giải pháp tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng mô hình NTM 88 4. Các giải pháp tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng mô hình NTM 90 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95 5.
Kiến nghị 97 TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BCð Ban chỉ ñạo BQ Bình quân BQL Ban quản lý CC Cơ cấu CNH-HðH Công nghiệp hóa - hiện ñại hóa DV Dịch vụ GDP Tổng thu nhập quốc dân GTSX Giá trị sản xuất HðND Hội ñồng nhân dân KH Kế hoạch KH-KT Khoa học - kỹ thuật NN Nông nghiệp NTM Nông thôn mới NTTS Nuôi trồng thủy sản MTTQ Mặt trận tổ quốc PTNT Phát triển nông thôn QL Quản lý SD Sử dụng SL Số lượng SS So sánh SX Sản xuất TBKT Tiến bộ kỹ thuật TH Thực hiện TKKT Thống kê kinh tế TTCN Tiểu thủ công nghiệp TS Tổng số UBND Ủy ban nhân dân Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Tình hình ñất ñai của xã Hải ðường qua 3 năm (2008 – 2010).2: Tình hình dân số và lao ñộng qua 3 năm (2008-2010) ………….3: Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội của xã qua 3 năm (2008-2010)…….4: Ma trận SWOT………….1: Một số mục tiêu cụ thể trong xây dựng NTM.2: Kinh phí xây dựng mô hình NTM làng Hoành ðồn xã Hải ðường….3: Các kênh thông tin mà người dân nhận ñược về Chương trình xây dựng mô hình NTM……………………………………………………….4: Tiến trình hoạt ñộng của xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội ….5: Tỷ lệ người dân và ñại diện các tổ chức tham gia các cuộc họp……….6: Người dân tham gia xây dựng lập kế hoạch phát triển………………….7: Người dân tham gia xây dựng quy hoạch .8: Người dân tham gia tập huấn ứng dụng kỹ thuật trong sản xuất……….9: Người dân góp công lao ñộng xây dựng công trình…………………….10: Công tác quản lý và sử dụng tài sản………………………………….11: Phân tích ma trận SWOT………………………………………………87 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… vii DANH MỤC CÁC HỘP Hộp 4.1: Hội nông dân xã vận ñộng người dân tham gia xây dựng NTM ……….2: Chính quyền xã khẳng ñịnh vai trò của công tác tuyên truyền, vận ñộng người dân tham gia xây dựng NTM.3: Hội phụ nữ xã Hải ðường tham gia xây dựng NTM…………………….4: Mặt trận tổ quốc xã Hải ðường vận ñộng người dân hiến ñất xây dựng ñường giao thông .77 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… viii DANH MỤC CÁC ẢNH, BIỂU ðỒ VÀ HÌNH STT Tên ảnh, biểu ñồ và hình Trang 1 Ảnh 4.1 Các tổ chức chính trị, ñoàn thể trong xã họp bàn chiến lược 62 xây dựng NTM 2 Ảnh 4.2 Người dân tham gia làm ñường giao thông 76 3 Biểu ñồ 4.1 Kết quả huy ñộng vốn xây dựng các công trình 72 4 Biểu ñồ 4.2 Các nguồn vốn trong xây dựng công trình giao thông của xã 87 5 Hình 2.1 Sự tham gia của người dân trong xây dựng mô hình NTM 12 6 Hình 4.1 Mô hình tổ chức Ban quản lý xây dựng NTM xã Hải ðường 56 7 Hình 4.2 Các tổ chức, ñoàn thể tham gia xây dựng mô hình NTM 57 Trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………… ix 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ñề tài ðại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ X ðảng ta ñã xác ñịnh: “Hiện nay và trong nhiều năm tới, vấn ñề nông nghiệp, nông dân và nông thôn có vị trí chiến lược ñặc biệt quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện ñại hóa của ñất nước”[8]. Trong thời gian qua các cấp, các ngành từ trung ương ñến ñịa phương ñã không ngừng triển khai nhiều chương trình, dự án nhằm thúc ñẩy và phát triển nông nghiệp, nông thôn hướng tới chủ ñộng giải quyết thiết thực các vấn ñề ñời sống và ñáp ứng nhu cầu cho nông dân, ñặc biệt là các hộ nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn vươn lên có cuộc sống tốt hơn, ñảm bảo phát triển bền vững của ñất nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa, phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế, quốc tế.