CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Đánh giá kết quả học tập 1. Khái niệm về đánh giá Từ bao đời nay, đánh giá là hoạt động không thể thiếu trong bất cứ lĩnh vực quản lý nào. "Đánh giá chính là quá trình thu thập bằng chứng và tiến hành phán xét về bản chất và phạm vi của đối tượng để đạt được những yêu cầu thực hiện đặt ra trong chuẩn ở thời điểm đang xét nhằm nêu lên mức độ đạt được của đối tượng" (A.
Hay "đánh giá là dựa vào sự đo lường và nhận xét về mục tiêu đạt được so với chuẩn". Như vậy, muốn thực hiện được nhiệm vụ đo lường, con người phải đưa ra được hệ thống các nhiệm vụ ngõ hầu nhận xét được kết quả đạt được so với chuẩn. Đánh giá trong công tác quản lý giáo dục Trong quản lý giáo dục, đánh giá dựa vào quá trình thu thập thông tin một cách định lượng (số đo) về các đại lượng đặc trưng của đào tạo năng lực (nhận thức, tư duy, kỹ năng và phẩm chất nhân văn) trong quá trình giáo dục. Đánh giá nhằm xem xét sản phẩm đào tạo (sinh viên) đạt chất lượng đến mức nào chủ yếu dựa vào kiến thức mà sinh viên học được thông qua các bài giảng của giảng viên [16, tr.
Trong công tác quản lý giáo dục, đánh giá là một hành động được tiến hành theo quá trình một cách có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được về các mục tiêu quản lý đã định. Các mục tiêu này gồm sự mô tả định tính, định lượng, những kết quả thông qua những phép đo, so sánh mục đích, mục tiêu.Đánh giá không chỉ liên quan đến lĩnh vực tri thức mà còn liên quan đến thái độ (tình cảm, hứng thú, sự quan tâm.) của người học. Khái niệm về đánh giá KQHT Đánh giá kết quả học tập luôn là một trong những vấn đề thời sự của khoa học giáo dục và là vấn đề được quan tâm của không chỉ những người làm công tác giáo dục mà còn của các nhà nghiên cứu, nhà phê bình. 9 Về khái niệm, có thể hiểu ĐGKQHT là một quá trình được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được các mục tiêu dạy học của người học.
Quá trình này có thể bao gồm những mô tả về mặt định tính hay định lượng những kết quả đạt được cùng với sự đối chiếu với những yêu cầu mong muốn đạt được, Theo cách hiểu này, về bản chất, ĐGKQHT là một quá trình đo lường mức độ đạt được của người học về các mục tiêu đào tạo. Quá trình này có thể bao gồm các công đoạn sau: - Phân tích các mục tiêu dạy học thành hệ thống kiến thức, kỹ năng và thái độ cụ thể và chuyển thành các dấu hiệu tương ứng có thể quan sát hay đo được; - Đề ra các yêu cầu về mức độ đạt được các mục tiêu dạy học thể hiện qua việc định tính hay định lượng các dấu hiệu nói trên; - Tiến hành đo lường các dấu hiệu đó để đánh giá mức độ đạt được các mục tiêu dạy học ở mỗi người học; - Xem xét trên cơ sở so sánh, đối chiếu các thông tin thu thập được với các yêu cầu đề ra; [15, tr,19 - 22]. Cấu trúc của đánh giá KQHT ĐGKQHT được xem xét như một hệ thống nên cấu trúc của nó gồm các thành tố sau: Mục tiêu đánh giá, nội dung đánh giá, tiêu chí và phương pháp đánh giá. Mục tiêu đánh giá KQHT Mục tiêu đánh giá là yếu tố định hướng quan trọng, chi phối toàn bộ quá trình đánh giá.
Mục tiêu đánh giá phải là mục tiêu cụ thể. Đó phải là những tuyên bố mang tính hành động có thể đo đếm được, phải đặc thù, đo đạc được, đủ tạo ra thách thức, có định hướng kết quả và khung thời gian rõ ràng. Trong giáo dục, mục tiêu đánh giá chi phối toàn bộ quá trình ĐGKQHT của người học, là việc xác định mức độ đạt được các mục tiêu dạy học của người học. Đó chính là các đánh giá, nhận xét về các mặt như: - Năng lực học tập của người học - Tính khả thi của mục tiêu dạy học - Chất lượng của quá trình dạy và học 10 - Hiệu quả của toàn bộ quá trình đào tạo Đây chính là cơ sở cho việc cải tiến, hoàn thiện một phần hay toàn bộ quá trình đào tạo [16, tr, 49].
Trong từng bước đánh giá cụ thể, các mục tiêu đánh giá cần phải được xác định một cách cụ thể, khách quan và có thể lượng hóa được. Như vậy, mục tiêu đánh giá phụ thuộc vào mục tiêu dạy học và quá trình dạy học cụ thể. Nội dung đánh giá KQHT Nội dung đánh giá là các mục tiêu dạy học đã được lượng hóa và lựa chọn đưa vào quá trình đánh giá. Việc lựa chọn phụ thuộc vào mục tiêu đánh giá.
Tuy nhiên, trong thực tế, chúng ta chỉ có thể đưa vào quá trình đánh giá một số mục tiêu dạy học tiêu biểu. Vì vậy, chất lượng của ĐGKQHT còn phụ thuộc vào việc nội dung đánh giá có phải là mẫu tiêu biểu của các mục tiêu dạy học hay không, 1. Hệ thống các tiêu chí đánh giá KQHT Các tiêu chí đánh giá là các yêu cầu về mức độ đạt được về các mục tiếu dạy học và các dấu hiệu xác nhận mức độ này. Các tiêu chí được hình thành trong quá trình phân tích, lượng hóa mục tiêu dạy học và là cơ sở cho việc đánh giá.
Việc xây dựng các tiếu chí phụ thuộc vào mục tiêu đánh giá, mục tiêu dạy học và quá trình dạy học cụ thể. Phương pháp đánh giá KQHT Phương pháp đánh giá là cách thức mô tả định tính hay định lượng mức độ đạt được của người học về các mục tiêu dạy học, bao gồm công cụ đo lường và cách thức xây dựng, sử dụng các công cụ đo lường đó. Có nhiều phương pháp đánh giá khác nhau và mỗi phương pháp có điểm mạnh, điểm yếu riêng. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào mục tiêu đánh giá, mục tiêu dạy học, quá trình dạy học và đặc điểm môn học cụ thể.
Và giữa các phương pháp và các hệ thống tiêu chí đánh giá có sự chi phối và tương tác. Các nguyên tắc chung khi tiến hành đánh giá KQHT Căn cứ vào phân tích ở trên, chúng ta có thể rút ra một số nguyên tắc chung để tiến hành đánh giá kết quả học tập như sau: 11 - ĐGKQHT là một quá trình cần phải tiến hành có hệ thống để xác định phạm vi và mức độ đạt được các mục tiêu đã đề ra; - Việc lựa chọn phương pháp đánh giá phải tùy theo mục tiêu đánh giá, mục tiêu dạy học, và quá trình dạy học cụ thể; - Có nhiều phương thức đánh giá khác nhau, mỗi phương pháp có những điểm mạnh, điểm yếu riêng. Vì vậy, cần tiến hành đánh giá bằng nhiều phương pháp để có những kết luận tin cậy; - Đánh giá là phương tiện để đi đến sự phát triển và hoàn thiện. Bản thân đánh giá không phải là mục đích.
Mục tiêu dạy học – cơ sở của đánh giá kết quả học tập Bản chất của quá trình đánh giá thể hiện qua các mục tiêu của đánh giá. Vậy bản chất của quá trình ĐGKQHT phụ thuộc vào chính mục tiêu dạy học. Mục tiêu dạy học Có thể coi mục tiêu dạy học là những gì mà người học cần phải đạt được sau khi học xong môn học. Đó là hệ thống kiến thức, kỹ năng, hành vi, thái độ cần được hình thành ở người học và có thể lượng hóa được bằng ĐGKQHT.
Như vậy, mục tiêu dạy học phải là những thành tố sau: 2. Hệ thống kiến thức khoa học Đây là yếu tố cơ bản của mục tiêu dạy học, bao gồm kiến thức, những quan điểm lý thuyết, những sự kiện và phương pháp, phương tiện đặc trưng của khoa học. Hệ thống các kỹ năng, kỹ xảo Đó là kiến thức, các phương pháp được người học lĩnh hội, nắm vững và biến thành kỹ năng riêng. Đó chính là các kỹ năng thực hành, riêng của từng môn học và chung cho nhiều môn học.
Hệ thống các kinh nghiệm hoạt động sáng tạo 12 Đó là việc chuyển tải kiến thức, kỹ năng vào tình huống mới, việc phát hiện cái mới trong cái quen thuộc, việc phối hợp các phương pháp quen thuộc thành phương pháp mới, việc tìm cách giải quyết cho các tình huống mới. Thái độ Đó là những xúc cảm, sự quan tâm, hứng thú. của người học đối với những vấn đề mà môn học mang lại, từ đó hình thành thái độ (tiêu cực hay tích cực) đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và môi trường sống. Quan hệ giữa mục tiêu dạy học và đánh giá kết quả học tập.
Quá trình dạy học là một hệ thống gồm các yếu tố liên hệ mật thiết với nhau và không thể thiếu được, đó chính là mục tiêu dạy học, năng lực của người học lúc vào, quá trình dạy học và đánh giá kết quả. - Mục tiêu dạy học: Là cơ sở cho việc xác định nội dung dạy học, xây dựng chương trình, lựa chọn phương pháp và cách thức tổ chức dạy học. Mục tiêu dạy học chi phối toàn bộ quá trình dạy học. - Năng lực lúc vào: Là trình độ của người học lúc bắt đầu quá trình đào tạo.
đây là cơ sở quan trọng của quá trình đào tạo và thường được xác định bằng một kỳ kiểm tra đầu vào. - Quá trình dạy học: Là thành tố quan trọng của toàn bộ quá trình để có được đầu ra như mong muốn. - Đánh giá kết quả học tập: Là khâu cuối cùng của toàn bộ quá trình. Đánh giá kết quả học tập phải xuất phát từ mục tiêu dạy học, đồng thời cung cấp các thông tin phản hồi nhằm cải tiến và hoàn thiện toàn bộ quá trình đào tạo.
Các hệ thống phân loại MTDH Trong quá trình dạy học các môn học cụ thể, các mục tiêu dạy học thường được phân tích thành hệ thống các kiến thức, kỹ năng và thái độ (hành vi) cùng với các yêu cầu nhận thức cụ thể. Các yêu cầu nhận thức thường phải dựa trên cơ sở của một hệ thống phân loại nào đó. Có nhiều hệ thống phân loại khác nhau. Mỗi hệ thống có điểm 13 mạnh, điểm yếu riêng.
Tuy nhiên, hệ thống phân loại nào càng đơn giản càng có hiệu quả. Một số hệ thống phân loại MTDH đang được sử dụng hiện nay là: 2. Hệ thống Bloom Đây là hệ thống phân loại thường được các tác giả phương Tây trích dẫn và sử dụng.