Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Dạy học và quản lý HĐDH là vấn đề được quan tâm từ rất sớm trong lịch sử phát triển xã hội loài người. Ngay từ thời cổ đại, tư tưởng về dạy học và quản lý HĐDH đã được thể hiện với những nội dung, phương diện khác nhau trong những quan điểm của nhiều nhà triết học, nhà khoa học.
Cuối thế kỷ thứ XVII, khi chủ nghĩa tư bản xuất hiện kéo theo sự thay đổi về chính trị, văn hóa, xã hội, nhiều nhà giáo dục đã quan tâm đến HĐDH và quản lý HĐDH. Có thể kể đến các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết như J.Cômenxki là một nhà giáo dục vĩ đại người Séc (Tiệp Khắc) đã đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển lý luận dạy học và hoạt động giáo dục của nhân loại. Ông đã tổng hợp và khái quát toàn bộ những kinh nghiệm thực tế và lí luận giáo dục thời kì Phục hưng thành hệ thống lí luận sư phạm, đặt nền móng cho việc xây dựng nền giáo dục tiên tiến, hiện đại của chủ nghĩa tư bản sau này. Cômenxki là người đầu tiên đưa ra các nguyên tắc dạy học như nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và hệ thống, nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của SV, nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của SV, dạy học phải thiết thực, dạy học theo nguyên tắc cá biệt.
Qua đó thể hiện gián tiếp rằng hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy trong việc vận dụng có hiệu quả nguyên tắc dạy học [22].Xukhômlinxki coi trọng việc chỉ đạo quá trình dạy học, vì vậy ông chỉ rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dự giờ và phân tích sư phạm bài dạy, chú trọng bồi dưỡng đội ngũ GV, giúp đỡ GV nâng cao tay nghề, hoàn thiện nghệ thuật sư phạm [39].Xarerđatôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của hiệu trưởng.Kônđakôp đi sâu phân tích công tác kế hoạch hóa, vai trò của tập thể sư phạm, quan hệ giữa hiệu trưởng với vai trò của tập thể sư phạm nhằm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ giáo dục - dạy học của nhà trường. về quản lý quá trình dạy 6 học, ông rất quan thu thập, phân tích số liệu, chỉ số phản ánh tình hình giảng dạy, học tập, việc phối hợp trong ban giám hiệu nhằm giúp đỡ GV tiến bộ về chuyên môn qua công tác phương pháp [28]. Hệ thống lý luận về dạy học và quản lý HĐDH của các nhà nghiên cứu Xô Viết trên có ý nghĩa to lớn trong lịch sử phát triển giáo dục, nó đặt nền tảng cho những lý luận về dạy học và quản lý HĐDH sau đó. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, cả C.Lênin đều khẳng định vai trò to lớn của GD&ĐT đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và sự tác động trở lại của phát triển kinh tế - xã hội đối với GD&ĐT, chỉ rõ ý nghĩa lớn lao và vai trò quyết định của GD&ĐT đối với việc phát triển con người, nguồn lực con nói chung và sự nghiệp CNH, HĐH của mỗi quốc gia nói riêng.Ănghen đã đề xuất chiến lược giáo dục, nội dung giáo dục một cách toàn diện, bao gồm: giáo dục thể lực, trí lực, khoa học kỹ thuật tổng hợp và giáo dục gắn liền với lao động sản xuất, tức là nội dung giáo dục bao gồm các mặt: trí, đức, thể mỹ và giáo dục nghề nghiệp [8, tr.Lênin đã kế thừa, vận dụng và phát triển những tư tưởng của C.Ăngghen về GD&ĐT trong thực tiễn cách mạng nước Nga.Lênin đã khẳng định vai trò to lớn của công tác giáo dục, coi đó là một trong những điều kiện quan trọng đảm bảo thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, ông cũng đưa ra tư tưởng giáo dục tổng hợp và cùng các nhà giáo dục Nga xây nguyên lý giáo dục kết hợp với lao động sản xuất do C.Ăngghen tổng kết thời kỳ đầu cách mạng công nghiệp thành nguyên tắc cơ bản của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa ở nước Nga, chỉ đạo việc tổ chức nhà trường và tiến hành hoạt động giáo dục, giảng dạy [40, tr.
Hệ thống lý luận về GD&ĐT của C.Lênin có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn đối với sự nghiệp GD&ĐT của các nước xã hội chủ nghĩa, góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Điều này, đặc biệt có ý nghĩa thiết dụng đối với những nước thực hiện sự nghiệp CNH, HĐH đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa như Việt Nam hiện nay. Các nghiên cứu trong nước 1. Các nghiên cứu về HĐDH và quản lý HĐDH Ở Việt Nam, vân đề HĐDH cũng đã được đề cập trong một số tác phẩm của một số nhà chính trị, quân sự, nhà giáo dục lỗi lạc dưới thời phong kiến như: Nguyễn Trãi, Chu Văn An,.
7 Thế kỷ thứ XX, hệ thống những quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học, vai trò của quản lý và CBQL giáo dục, phương pháp lãnh đạo và quản lý,.có giá trị rât lớn trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục, góp phần định hướng sự phát triển của nền giáo dục Việt Nam [27]. Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu và các nhà giáo dục Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục mà còn tích cực nghiên cứu, tìm hiểu về những vân đề lý luận dạy học, quản lý HĐDH ở các nước tư bản phát triển, nghiên cứu các mô hình dạy học tiên tiến trên thế giới. Đồng thời, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục đào tạo, nhiều nhà nghiên cứu đã đi sâu nghiên cứu các vân đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chât lượng dạy học, ưu và nhược điểm của các hình thức dạy học hiện nay, vai trò của người dạy và người học, đổi mới nội dung và PPDH, các yếu tố liên quan đến quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chât lượng dạy học,. Trong đó, vân đề quản lý giáo dục được đề cập ở nhiều công trình nghiên cứu.
Có thể kể đến các công trình nghiên cứu khoa học, các bài viết của các tác giả như Hà Thế Ngữ, Thái Duy Tuyên, Hồ Ngọc Đại, Đặng Vũ Hoạt, Trần Kiều, Nguyễn Văn Lê, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm, Nguyễn Cảnh Toàn. Hệ thống lý luận về HĐDH và quản lý HĐDH còn được trình bày rât chi tiết, rõ ràng trong giáo trình về quản lý giáo dục của Học viện Quản lý Giáo dục, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Thái Nguyên, Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục (Viện Khoa học giáo dục Việt Nam), Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Giáo dục Hà Nội,. Về quản lý HĐDH, có khá nhiều luận văn nghiên cứu nhưng chủ yếu tập trung ở các trường phổ thông. Quản lý HĐDH ở các trường đại học, cao đẳng cũng có một vài nghiên cứu như: Phạm Hải Hà (2010), “Biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của giáo dục ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội”.
Đặng Thụy Đan Thanh (2011), “Quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Sư phạm Bà Rịa - Vũng Tàu”. Phousinh Khounsylyheuang (2015), “Quản lý HĐDH môn Tiếng Anh ở trường Cao đẳng Sư phạm Luông Nặm Tha - CHDCND Lào”. 8 Sengphachanh Sithilath (2017), “Quản lý HĐDH môn Tiếng Anh ở Trường Cao đẳng Sư phạm Pakse nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào”. Các nghiên cứu về HĐDH và quản lí dạy học Lý luận chính trị Về HĐDH Lý luận chính trị, có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này trên các phương diện khác nhau: Luận án tiến sỹ triết học “Phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giáo dục các môn Lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam hiện nay”, Đại học Quốc gia Hà Nội, trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, 2015 tập trung nghiên cứu về thực trạng đội ngũ giảng viên Lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng và đề xuất một số biện pháp phát huy vai trò của đội ngũ đó trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.
Luận văn “Vai trò của việc giảng dạy các môn Lý luận chính trị đối với việc hình thành thế giới quan khoa học cho sinh viê n cao đẳng sư phạm Nam Định”, Nguyễn Văn Long, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010 chủ yếu nghiên cứu tác động của việc dạy học Lý luận chính trị đến việc hình thành thế giới quan cho sinh viên. Một số bài báo đăng trên các tạp chí khoa học nghiên cứu HĐDH Lý luận chính trị ở những khía cạnh khác nhau: Võ Văn Dung, Đỗ Thị Thùy Trang (2015), “Thực trạng dạy và học các môn Lý luận chính trị trong các trường cao đẳng hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia 2015, Đại học quốc gia thành phố HCM. Phạm Đức Minh (2018), “Dạy học và KTĐG các môn LLCT theo hướng tiếp cận năng lực nghề nghiệp ở trường đại học” - Tạp chí Giáo dục, số 440 (kỳ 2 - t.10) Phan Thị Thu Hà (2018), “Đổi mới phương pháp KTĐG kết quả học tập của Sinh viên trong dạy học Lý luận chính trị ở trường Đại học, cao đẳng theo định hướng năng lực” - Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 6, 2018. Trần Thanh Hương (2018), “Những yếu tố tích cực nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho giảng viên giáo dục Lý luận chính trị hiện nay” - Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt, kỳ II, tháng 5/2018.
Nguyễn Thị Diễm Hằng (2017), “Một số phương pháp hướng dẫn sinh viên tự học các môn Lý luận chính trị có hiệu quả” - Tạp chí giáo dục số đặc biệt, kỳ II tháng 10/2017.