Tổng quan nghiên cứu
Thị trường vật liệu xây dựng Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế chứng kiến tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 8,5% đến 10,2%/năm, kéo theo nhu cầu rất lớn về gạch xây dựng chất lượng cao. Tuy nhiên, sự cạnh tranh khốc liệt cùng áp lực cạn kiệt tài nguyên đất sét và quy định nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường đang đặt ra thách thức sinh tồn cho các cơ sở sản xuất truyền thống. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là thực trạng hoạch định và thực thi chiến lược tại Nhà máy gạch Tuynel - Tahaka thuộc Công ty Tân Hồng Ngọc tại địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Doanh nghiệp đối mặt với sự thiếu hụt một hệ thống quản trị chiến lược bài bản, dẫn đến việc khai thác nguồn lực chưa tối ưu và khả năng ứng phó với biến động thị trường còn hạn chế.
Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận về quản trị chiến lược cấp đơn vị kinh doanh, khảo sát toàn diện hoạt động thực tế của nhà máy trong giai đoạn 2014 - 2016, từ đó xây dựng và lựa chọn phương án chiến lược tối ưu định hướng đến năm 2020. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi không gian tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh cùng mạng lưới tiêu thụ tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp mô hình lượng hóa chiến lược rõ ràng, hỗ trợ ban lãnh đạo cắt giảm chi phí sản xuất ước tính từ 5% đến 8%, đồng thời gia tăng thị phần tiêu thụ tại thị trường mục tiêu thêm 12% đến 15% trong vòng 3 năm triển khai.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu ứng dụng hệ thống lý thuyết quản trị chiến lược hiện đại với trọng tâm là mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter (1980) nhằm đánh giá mức độ hấp dẫn của ngành và cấu trúc cạnh tranh vi mô. Đồng thời, đề tài kết hợp khung lý thuyết 3 chiến lược cạnh tranh tổng quát gồm: chiến lược dẫn đầu về chi phí thấp, chiến lược khác biệt hóa sản phẩm và chiến lược tập trung. Quy trình hoạch định được chuẩn hóa qua 4 bước cơ bản: xác định mục tiêu phát triển, phân tích môi trường, lựa chọn chiến lược và tổ chức thực thi.
Các khái niệm then chốt được làm rõ gồm: quản trị chiến lược cấp đơn vị kinh doanh, lợi thế cạnh tranh bền vững, chuỗi giá trị sản xuất và năng lực cốt lõi. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng hệ thống công cụ phân tích ma trận gồm Ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài (EFE), Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE), Ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT), cùng Ma trận hoạch định chiến lược có thể định lượng (QSPM) để sàng lọc các nhóm chiến lược kết hợp.
Phương pháp nghiên cứu
Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, báo cáo tài chính và hồ sơ kỹ thuật của Nhà máy gạch Tuynel - Tahaka trong 3 năm liên tiếp từ năm 2014 đến năm 2016. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ cuộc khảo sát ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý với cỡ mẫu 65 phiếu khảo sát hợp lệ, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả khối sản xuất trực tiếp và khối điều hành gián tiếp.
Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp ma trận QSPM là nhằm hạn chế tính chủ quan trong việc ra quyết định, biến các nhận định định tính thành điểm số sức hấp dẫn có căn cứ khoa học. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, xử lý số liệu và tổng hợp kết quả được thực hiện hoàn tất trong năm 2017 và bảo vệ vào đầu năm 2018.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Thứ nhất, quy mô sản xuất và sản lượng tiêu thụ của nhà máy trong giai đoạn 2014 - 2016 duy trì ở mức trung bình trên 26 triệu viên gạch quy tiêu chuẩn mỗi năm, với doanh thu thực hiện tăng trưởng từ khoảng 21,5 tỷ đồng năm 2014 lên xấp xỉ 24,8 tỷ đồng năm 2016, tương ứng mức tăng trưởng bình quân 7,4%/năm.
Thứ hai, cơ cấu chi phí sản xuất cho thấy giá thành chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nguyên liệu đầu vào, trong đó chi phí đất sét và than nung chiếm tỷ trọng áp đảo từ 64% đến 68% tổng chi phí sản xuất kinh doanh, khiến biên lợi nhuận ròng dao động ở mức khiêm tốn khoảng 6,5% đến 8,2%.
Thứ ba, về năng lực nhân sự, nhà máy duy trì lực lượng lao động ổn định khoảng 135 người, trong đó lao động nữ chiếm tỷ lệ 56,3%, chủ yếu làm việc tại các khâu xếp dỡ và tạo hình, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật bậc trung cấp trở lên chỉ chiếm khoảng 18,5%.
Thứ tư, kết quả định lượng qua công cụ quản trị chiến lược xác định điểm số ma trận IFE đạt 2,68 điểm (trên mức trung bình 2,5), phản ánh điểm mạnh về chất lượng sản phẩm chuẩn hóa nhưng bộc lộ điểm yếu về tiếp thị; điểm số ma trận EFE đạt 2,75 điểm, chứng minh nhà máy có khả năng phản ứng tương đối tốt trước các cơ hội đô thị hóa tại Bắc Ninh dù phải đối mặt với áp lực chuyển đổi công nghệ gạch không nung.
Thảo luận kết quả
Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại là do công nghệ lò nung Tuynel tuy đã chuẩn hóa nhưng mức tiêu hao nhiên liệu vẫn cao hơn 10% so với các đối thủ cạnh tranh mới gia nhập ngành. Thêm vào đó, việc thiếu hụt bộ phận marketing chuyên trách khiến sản phẩm gạch Tahaka phụ thuộc 82% vào mạng lưới phân phối trung gian tại địa bàn huyện Yên Phong và các huyện lân cận thuộc tỉnh Bắc Ninh.
Khi so sánh với bài học thành công từ các doanh nghiệp quy mô lớn như Tổng Công ty May Việt Tiến trong việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng, nhà máy cần tối ưu hóa khâu thu mua nguyên liệu để tạo lợi thế giá thành. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh doanh thu - chi phí và bảng tổng hợp ma trận QSPM, cho thấy nhóm chiến lược S-O (tận dụng chất lượng sản phẩm tốt để mở rộng thị trường xây dựng công nghiệp) đạt tổng điểm hấp dẫn TAS là 5,82 điểm, vượt trội so với chiến lược phòng thủ W-T chỉ đạt 4,15 điểm.
Đề xuất và khuyến nghị
Thứ nhất, đổi mới công nghệ và tối ưu hóa quy trình nhiệt nung: Ban Quản đốc cùng Phòng Kỹ thuật cần triển khai giải pháp cải tiến buồng đốt lò Tuynel trong vòng 12 tháng, đặt mục tiêu giảm tiêu hao than và điện năng từ 8% đến 10%, hạ giá thành sản xuất mỗi viên gạch từ 4% đến 6% vào năm 2020.
Thứ hai, chủ động quy hoạch và dự trữ nguồn nguyên liệu đất sét: Phòng Vật tư phối hợp Ban Giám đốc ký kết các hợp đồng khai thác và cung ứng đất sét hợp pháp dài hạn từ 3 đến 5 năm, đảm bảo lượng dự trữ nguyên liệu ổn định tối thiểu 6 tháng sản xuất liên tục, kiểm soát biến động giá nguyên vật liệu đầu vào không vượt quá 5%/năm.
Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa quy trình an toàn: Phòng Tổ chức - Hành chính tiến hành đào tạo lại và bồi dưỡng kỹ thuật vận hành cho 100% công nhân dây chuyền tạo hình và xếp dỡ trong lộ trình 18 tháng, phấn đấu tăng năng suất lao động bình quân thêm 12% đến 15% vào cuối kỳ chiến lược.
Thứ tư, tái cấu trúc hệ thống phân phối và định vị thương hiệu: Phòng Kinh doanh cần mở rộng mạng lưới đại lý cấp 1 thêm 15 đến 20 điểm bán tại các vùng lân cận như Hà Nội, Bắc Giang và Thái Nguyên, gia tăng tỷ trọng cung ứng trực tiếp cho các dự án xây dựng công nghiệp lên mức 35% tổng sản lượng tiêu thụ trước năm 2020.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Nhóm 1: Ban Giám đốc và cán bộ quản lý tại các nhà máy gạch Tuynel, gạch không nung và doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng. Lợi ích nhận được là bộ công cụ thực chiến để đánh giá ma trận IFE, EFE và xây dựng bảng điểm QSPM phù hợp đặc thù ngành.
Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế phát triển. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp ứng dụng lý thuyết cạnh tranh của Michael Porter vào case study doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ.
Nhóm 3: Chuyên gia tư vấn chiến lược và phát triển doanh nghiệp công nghiệp địa phương. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tế về quy trình tái cấu trúc chi phí và chuyển đổi mô hình kinh doanh thích ứng với quy chuẩn môi trường.
Nhóm 4: Các cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và tài nguyên môi trường cấp tỉnh, huyện. Công trình mang lại cứ liệu thực tế về tác động của chính sách vật liệu xây dựng đối với đời sống việc làm của hơn 100 lao động tại cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Mục tiêu chiến lược tổng quát của Nhà máy gạch Tuynel - Tahaka đến năm 2020 là gì? Nhà máy đặt mục tiêu củng cố vị thế dẫn đầu về chất lượng gạch xây dựng tại Bắc Ninh, nâng sản lượng tiêu thụ đạt trên 30 triệu viên/năm, tăng doanh thu bình quân từ 8% đến 10%/năm và đảm bảo mức lợi nhuận ròng ổn định trên 9% tổng doanh thu.
Công cụ định lượng nào giữ vai trò quyết định việc chọn phương án chiến lược? Ma trận QSPM là công cụ quyết định, giúp chấm điểm sức hấp dẫn khách quan cho 4 nhóm chiến lược. Kết quả cho thấy nhóm chiến lược S-O kết hợp khai thác thế mạnh chất lượng để đón đầu làn sóng đô thị hóa đạt điểm số cao nhất với 5,82 điểm.
Làm thế nào để nhà máy giải quyết bài toán chi phí nguyên liệu chiếm tới 68% giá thành? Nhà máy áp dụng đồng bộ giải pháp ký hợp đồng bao tiêu nguyên liệu dài hạn từ 3 đến 5 năm để bình ổn giá đất sét, đồng thời cải tiến kỹ thuật buồng đốt lò nung nhằm tiết giảm từ 8% đến 10% định mức than tiêu thụ trên mỗi vạn sản phẩm.
Tại sao luận văn đưa ra bài học kinh nghiệm từ Tổng Công ty May Việt Tiến? Mặc dù khác ngành hàng, kinh nghiệm của May Việt Tiến cung cấp bài học sâu sắc về chuẩn hóa hệ thống quản trị nội bộ, kiểm soát chặt chẽ hao hụt định mức chi phí và xây dựng chuỗi phân phối bền vững, rất cần thiết cho nhà máy Tahaka.
Chiến lược nào được xem là then chốt cho thị trường gạch xây dựng giai đoạn tới? Chiến lược kết hợp dẫn đầu chi phí nhờ tối ưu hóa nhiệt năng cùng với khác biệt hóa nhẹ về dịch vụ giao hàng đúng hẹn được đánh giá là tối ưu, giúp doanh nghiệp giữ vững 80% thị phần truyền thống và thâm nhập dự án mới.
Kết luận
- Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận quản trị chiến lược cấp đơn vị kinh doanh ứng dụng thực tế cho ngành vật liệu xây dựng.
- Lượng hóa chính xác thực trạng cạnh tranh của Nhà máy gạch Tuynel - Tahaka thông qua hệ thống ma trận IFE (2,68 điểm) và EFE (2,75 điểm).
- Xác lập nhóm chiến lược kết hợp S-O và S-T là kim chỉ nam định hướng hành động cho doanh nghiệp giai đoạn đến năm 2020.
- Đề xuất 4 nhóm giải pháp toàn diện bao phủ từ đổi mới công nghệ lò nung, bảo đảm nguồn nguyên liệu, đào tạo nhân lực đến mở rộng kênh phân phối.
- Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn giúp ban điều hành cắt giảm chi phí sản xuất từ 5% đến 8% và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.
Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện theo 3 giai đoạn: Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật trong 6 tháng đầu, tái cơ cấu kênh bán hàng trong 12 tháng tiếp theo và hoàn thiện văn hóa thương hiệu vào cuối năm 2020. Các nhà quản lý doanh nghiệp sản xuất và nhà nghiên cứu quan tâm có thể áp dụng ngay mô hình phân tích này để nâng cao hiệu quả hoạch định chiến lược cho đơn vị mình.