MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn có một v trí đ c biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi đ a phƣơng và đất nƣớc bởi đây là khu vực sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu nuôi sống con ngƣời. M t khác, đây c n là lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm tổng hợp các ngành, với một môi trƣờng gồm nhiều hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra mà nội dung cốt lõi là xác đ nh và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông thôn. Trong khi đó thu nhập của dân cƣ nông thôn c n rất thấp.
Muốn đƣa nông thôn trở nên giàu có, đuổi k p đô th , thì không có cách nào khác là phải chuyển d ch cơ cấu kinh tế. Một cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ có các bộ phận, các phân hệ đƣợc kết hợp với nhau một cách hài hoà, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tài nguyên của đất nƣớc, làm cho nền kinh tế phát triển lành mạnh, có nh p độ tăng trƣởng kinh tế ổn đ nh, góp ph n xoá đói giảm nghèo, đẩy nhanh quá trình đô th hoá nông thôn, nâng cao trình độ, mức sống văn hoá, tinh th n của dân cƣ nông thôn. Song để đạt đƣợc mục tiêu này phải tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về cơ sở vật chất, kỹ thuật, về công nghệ và thiết b để hiện đại hoá sản xuất tạo ra mức tăng trƣởng nhanh hơn, đồng thời tạo ra việc làm với thu nhập cao hơn cho số lao động dôi dƣ và mới tăng thêm ở nông thôn. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy chỉ có bằng con đƣờng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn mới đáp ứng đƣợc yêu c u đ t ra.
Nhƣ vậy, Phát triển nông nghiệp, nông thôn là một một yêu c u cũng nhƣ thách thức trong thời điểm hiện nay. Để triển khai Ngh quyết số 26 - NQ/TW ngày 5/8/2008, với chủ trƣơng đƣa nông thôn tiến k p với thành th , xây dựng mục tiêu hiện đại hóa nông thôn Việt Nam vào cuối năm 2020, ngày 16 tháng 4 năm 2009, Thủ tƣớng Chính phủ đã ra Quyết đ nh số 491/QĐ-TTg về việc ban hành bộ tiêu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 2 trí quốc gia về xây dựng nông thôn mới (XDNTM). Trên cơ sở đó ngày 2 tháng 2 năm 2010, Thủ tƣớng Chính phủ ra Quyết đ nh số 193/QĐ-TTg phê duyệt chƣơng trình rà soát quy hoạch XDNTM. Ngày 4 tháng 6 năm 2010 Chính phủ ra Quyết đ nh số 800/QĐ-TTg về phê duyệt chƣơng trình mục tiêu quốc gia XDNTM giai đoạn 2010 - 2020, với mục tiêu: đến năm 2015 có 20% và đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới.
ộ nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng ban hành Thông tƣ số 54/2009/ NNPTNT ngày 21 tháng 8 năm 2009 về việc hƣớng dẫn thực hiện ộ tiêu trí quốc gia về nông thôn mới… Thành phố Sông Công là một trong những đơn v đi đ u trong XDNTM và đã đạt đƣợc những kết quả nhất đ nh, đời sống vật chất và tinh th n của bà con nông dân đã đƣợc cải thiện. Tuy nhiên trong quá trình XDNTM trên đ a bàn thành phố những năm qua vẫn c n những tồn tại nếu xét theo yêu c u hoàn thành 19 tiêu chí Quốc gia về XDNTM. Xuất phát từ thực tiễn trên, em đã chọn chủ đề "Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên" làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ. Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng XDNTM tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, từ đó đề xuất các giải pháp đẩy mạnh XDNTM trong thời gian hiện tại và tƣơng lai. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về XDNTM ở nƣớc ta. - Đánh giá thực trạng quá trình tổ chức, quản lý và thực hiện XDNTM từ đó chỉ rõ các yếu tố ảnh hƣởng đến XDNTM ở thành phố Sông Công trong thời gian qua. - Đề xuất đ nh hƣớng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 3 XDNTM ở thành phố Sông Công trong những năm tới.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu công tác xây dựng nông thôn mới trên đ a bàn thành phố Sông Công, cụ thể là tại 4 xã ình Sơn, Vinh Sơn, Tân Quang và Bá Xuyên. Phạm vi nghiên cứu * Phạm vi về không gian: Thành phố Sông Công - tỉnh Thái Nguyên. * Phạm vi về thời gian: Thực trạng XDNTM giai đoạn 2011 - 2014, giải pháp đẩy mạnh công tác XDNTM đến năm 2017.
* Phạm vi về nội dung: Nội dung đề tài đ t trọng tâm vào những vấn đề chính là cơ chế, chính sách, cách thức thực thi và kết quả thực hiện trong thời gian qua về XDNTM theo 19 tiêu chí Quốc gia về XDNTM. Ý nghĩa khoa học của luận văn - Góp ph n hệ thống hóa lý luận về vấn đề xây dựng nông thôn mới. - Làm rõ thực trạng XDNTM ở thành phố Sông Công, từ đó đề xuất những phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm thúc đẩy xây dựng nông thôn mới ở thành phố Sông Công. Đóng góp mới của luận văn - Phân tích đánh giá đ nh tính kết hợp với đ nh lƣợng kết quả thực hiện XDNTM của thành phố Sông Công theo các tiêu chí qua số liệu Thống kê.
- Đề suất các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh XDNTM phù hợp với yêu c u và đ c điểm KT-XH của thành phố Sông Công và có tính khả thi. Bố cục luận văn Ngoài ph n mở đ u và kết luận, luận văn gồm 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở l luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 4 - Chƣơng 4: Những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 1.
Lý luận về nông thôn 1. Khái niệm nông thôn Theo từ điển tiếng Việt: Nông thôn là danh từ chỉ khu vực dân cư tập trung chủ yếu làm nghề nông; phân biệt với thành thị. ộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại thông tƣ số: 54/2009/TT - NNPTNT thì nông thôn đƣợc khái niệm: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Về tự nhiên, nông thôn là vùng đất đai rộng lớn bao quanh các đô th (thành phố, th xã, th trấn), có sự khác nhau về đ a hình, khí hậu, thủy văn… Về kinh tế, nông thôn chủ yếu sản suất nông lâm thủy sản.
Thu nhập và mức sống ở nông thôn nói chung thấp hơn đô th. Nông thôn thƣờng có cơ sở hạ t ng kém phát triển, trình độ tiếp cận th trừng thấp hơn; ch u sức hút của thành th về nhiều m t. Về xã hội, trình độ khoa học - kỹ thuật, giáo dục, đời sống vật chất, tinh th n của cƣ dân nông thôn nhìn chung thấp hơn đô th. Song những di sản văn hóa, phong tục tập quán ở nông thôn lại phong phú hơn đô th.
Nhƣ vậy, Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cƣ, trong đó tập chung chủ yếu là nông dân, nghề nghiệp chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trƣờng trong một thể chế chính tr nhất đ nh và ch u ảnh sự quản l hành chính cơ sở là UBND xã. Đặc điểm của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn đổi mới Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 - Ở vùng nông thôn, các cƣ dân chủ yếu là nông dân, lao động và sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn trong kinh tế nông thôn. Nông thôn Việt Nam đến nay đã có nhiều biến đổi theo xu hƣớng tích cực.
Tuy nhiên dân cƣ chủ yếu vẫn là nông dân, ngành nghề và nguồn thu của hộ vẫn chủ yếu là nông nghiệp. Công nghiệp và d ch vụ đã có sự phát triển, nhƣng c n chiếm tỷ lệ nhỏ. - Nông thôn có điều kiện tự nhiên, môi trƣờng sinh thái đa dạng bao gồm các tài nguyên đất, nƣớc, khí hậu, rừng, sông suối, ao hồ, khoáng sản, hệ động thực vật, thuận lợi để phát triển nông, lâm nghiệp, thủy sản và nông thôn. - Dân cƣ nông thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá ch t chẽ với những quy đ nh cụ thể của từng họ tộc và gia đình, có truyền thống đoàn kết giúp đỡ nhau, tạo nên tình làng, nghĩa xóm lâu bền.
- Nông thôn lƣu giữ và bảo tồn nhiều di sản văn hóa quốc gia nhƣ phong tục tập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản và ngành nghề truyền thống, các di tích l ch sử, văn hóa, các danh lam thắng cảnh… Đây chính là kho tàng văn hóa dân tộc, là khu du l ch sinh thái phong phú và hấp dẫn. Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội Vai tr của kinh tế nông thôn đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới nhìn nhận từ rất sớm, nó bao gồm các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp vốn rất phong phú. Hoạt động phi nông nghiệp gồm các loại ngành, nghề thủ công nghiệp, công nghiệp nhỏ và vừa, đến các loại d ch vụ văn hóa, xã hội, cung ứng đ u vào cho nông nghiệp, chế biến nông sản và khơi luồng tiêu thụ sản phẩm của nông nghiệp. inh tế nông thôn tạo thêm nhiều việc làm ngay tại đ a bàn làng, xã, nâng cao đời sống của nông dân và cƣ dân bản đ a, làm nên sự giàu có và thay đổi bộ m t nông thôn nhờ sự gắn kết giữa nông nghiệp với công nghiệp, d ch vụ, gắn kết giữa nông thôn với thành th , tạo ra quá trình đô th hóa, thực hiện phân công lao động mới, thực hiện quy hoạch T-XH, tổ chức đời sống dân chủ, công bằng, văn minh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.