CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT QUỐC TẾ VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC KẾT HỢP SỨC MẠNH DÂN TỘC VÀ SỨC MẠNH CỦA THỜI ĐẠI ĐỂ PHỤC HỒI VÀ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ Ở VIỆT NAM TỪ SAU ĐẠI DỊCH COVID-19 ĐẾN NAY 1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế Cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh sáng lập và phát triển từng bước từng ngày đến nay đã trải qua gần một thế kỷ và giành nhiều thắng lợi vẻ vang. Một trong những nhân tố tạo nên thắng lợi là đó là Đảng ta có đường lối chính trị đúng đắn, mà cốt lõi đó là tư tưởng đoàn kết quốc tế của Hồ Chí Minh, nhờ sự đồng lòng quyết tâm thực hiện được chính sách sáng suốt đó mà chúng ta đã được các lực lượng cách mạng tiến bộ trên thế giới đồng tình ủng hộ và những thắng lợi ấy cũng đã góp phần tăng cường thêm sức mạnh đoàn kết quốc tế của các lực lượng cách mạng trên thế giới. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng về đoàn kết quốc tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, các thời kỳ phát triển của Đảng ta và cách mạng thế giới.
Từ đó, đoàn kết quốc tế thực sự đã trở thành đường lối chiến lược cách mạng của Hồ Chí Minh, và Đảng Cộng sản Việt Nam. Cơ sở lý luận Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của Cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta1. Khái niệm trên đã thể hiện rõ nội hàm và cơ sở hình thành của tư tưởng Hồ Chí Minh, đó là chủ nghĩa Mác - Lênin là giá trị cơ bản nhất trong quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời tư tưởng Hồ Chí Minh còn bắt nguồn từ việc Hồ Chí Minh tiếp thu các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Là một phần trong hệ thống lý luận chung, đại đoàn kết dân tộc là một nội dung cốt lõi, làm nên dấu ấn quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết quốc tế cũng được hình thành từ những cơ sở: Một là, truyền thống văn hóa Việt Nam Đúc kết từ những hoạt động đấu tranh của thế hệ cha ông ta, công cuộc dựng nước 1 Đảng cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb.
Chính trị quốc gia, Tr. 9 và giữ nước của dân tộc, cũng như khát khao nhận được sự ủng hộ của nhân dân cùng chung tay chống lại những luận điệu sai trái của kẻ thù, từ đó ông cha ta đã không ngừng nâng cao ngọn cờ chính nghĩa trong các cuộc đấu tranh ở trong nước và được sự đồng tình ủng hộ của nhân dân thế giới. Nguyễn Trãi là một trong những anh hùng dân tộc tiêu biểu nhận thấy phải đấu tranh sao cho “hợp trời, thuận người’’, nên có thể “lấy yếu chống mạnh’’, “lấy ít địch nhiều’’, “lấy đại nghĩa thắng hung tàn’’, “lấy chí nhân thay cường bạo’’. Ông khẳng định rõ đường lối của nước Đại Việt sau khi Lê Lợi đánh thắng quân Minh: “Nghĩ vì kế lâu dài của nhà nước; Tha kẻ hàng mười vạn sĩ binh; Sửa hòa hiếu cho hai nước; Tắt muôn đời chiến tranh’’2.
Tiêu biểu cho chiến thuật vừa đánh vừa đàm có thể kể đến là những chính sách từ xa xưa đã thể hiện sâu sắc văn hóa ứng xử nhân văn, nghệ thuật ngoại giao “kiên quyết, kiên trì’’, “biết người, biết ta’’, “biết thời, biết thế’’, “cương nhu kết hợp’’, “tiến lúc mạnh, thoái lúc yếu’’, “khoan hòa, linh hoạt’’ của cha ông ta trong lịch sử. Đoàn kết quốc tế Việt Nam luôn hướng đến vì sự phát triển phồn vinh của dân tộc. Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, các hoạt động ngoại giao với các anh em trên thế giới không chỉ phục vụ mục đích chính trị, quân sự, đấu tranh giữ vững độc lập, tự chủ của dân tộc, bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ đất nước, bảo toàn thể diện quốc gia, kiến tạo hòa bình cho dân tộc, mà còn góp phần mở rộng các mối quan hệ giao lưu thương mại, tiếp nhận những giá trị tinh hoa văn hóa của nhân loại. Có thể khẳng định, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng cao tinh thần hợp tác quốc tế ở Việt Nam, nâng tầm bản sắc ngoại giao Việt Nam.
Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh chính là nền tảng tư tưởng cho tư duy đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam, là ngọn hải đăng và kim chỉ nam để Đảng ta dẫn dắt Cách mạng Việt Nam giành thắng lợi, đồng thời đưa đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc, hội nhập toàn diện, sâu rộng trong thời kỳ đổi mới, tạo những điều kiện thuận lợi nhất để phục vụ phát triển đất nước trong bối cảnh thế giới bất ổn và biến động không ngừng. Để thực hiện được sứ mệnh đó, ngoại giao đã và đang phát huy những giá trị truyền thống và hiện đại của bản sắc ngoại giao Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, hết lòng, hết sức đóng góp cho sự phát triển và trường tồn của dân tộc3. Hai là, tiếp thu có chọn lọc những giá trị tinh hoa nhân loại ở cả phương Đông và phương Tây Tinh hoa văn hóa nhân loại là những kiến thức, kinh nghiệm, bản sắc văn hóa tốt đẹp mà toàn bộ nhân loại đã cùng nhau tạo dựng và gìn giữ qua hàng nghìn năm tiến hóa và phát triển. Tinh hoa văn hóa nhân loại là một phạm trù rất rộng và mang nhiều ý 2 Hoàng Khôi (2001), Nguyễn Trãi toàn tập, Nxb.
Văn hóa thông tin, Tr. 3 Trần Chí Trung (2021), “Bản sắc ngoại giao Việt Nam: Một vài suy ngẫm nhìn từ lịch sử dân tộc”, Tạp chí Cộng sản, truy cập tại https://www.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1/-/2018/823956/ban- sac-ngoai-giao-viet-nam--mot-vai-suy-ngam-nhin-tu-lich-su-dan-toc.aspx#, truy cập ngày 17/3/2023. 10 nghĩa nghĩa sâu xa. Đối với Hồ Chí Minh, tinh hoa văn hóa nhân loại là những tư tưởng văn minh tiến bộ, cái hay, cái lạ của cả Phương Đông và Phương Tây được tiếp thu một cách có chọn lọc, là hình thức học tập chủ động giúp Người chắt lọc những gì tinh túy nhất nhằm tìm ra con đường phù hợp nhất cho dân tộc của mình thoát khỏi ách nô lệ.
Chính Hồ Chí Minh đã sớm khẳng định: “Văn hoá Việt Nam là ảnh hưởng lẫn nhau của văn hoá Đông phương và Tây phương chung đúc lại’’4. Và Người đã nhắc nhở các nhà văn hoá Việt Nam: “Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt, ta học lấy để tạo ra một nền văn hoá Việt Nam. Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và nay, trau dồi cho văn hoá Việt Nam có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ”. Mặt khác, Người cũng căn dặn: “Mình đã hưởng cái hay của người thì cũng phải có cái hay cho người ta hưởng.
Mình đừng chịu vay mà không trả, nghĩa là phải biết học tập một cách sáng tạo để có những đóng góp xứng đáng vào kho tàng văn hoá của nhân loại’’5. Đó là nguyên tắc phương pháp luận nhất quán của Hồ Chí Minh trên con đường tiếp biến các giá trị văn hoá của loài người. Hồ Chí Minh được thừa nhận là biểu tượng sáng ngời của sự tích hợp văn hoá Đông – Tây. Trước hết, đó là kết quả của một đời không ngừng học tập và vận dụng sáng tạo các giá trị văn hóa, với bản lĩnh của mình, Người đã phát huy tốt bản sắc của văn hóa dân tộc đồng thời tiếp thu và biến hóa những giá trị của loài người, làm phong phú vốn văn hoá của mình mà vẫn giữ được tinh thần thuần túy Việt Nam6.
Năm 1911, Hồ Chí Minh đã quyết định sang Pháp để tìm con đường cứu nước mới cho Việt Nam. Người tiếp thu văn hóa phương Tây, đặc biệt, Người đánh giá cao những thành tựu to lớn mà cách mạng tư sản đem lại cho nhân loại trên con đường của tự do dân chủ và văn hóa. Người quan tâm tìm hiểu những khẩu hiệu nổi tiếng đó trong các cuộc cách mạng tư sản ở Anh, Pháp, Mỹ. Gần một phần ba thế kỷ bôn ba nước ngoài, trên hành trình tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu các tinh hoa văn hóa nhân loại một cách có chọn lọc rồi vận dụng tinh hoa đó vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam vì mục đích không chỉ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc mình mà còn góp phần tích cực nhất vào sự nghiệp cách mạng của các dân tộc khác trên thế giới.
Ngoài ra, trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người đã xác định cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới, cho nên dân tộc Việt Nam là một thành viên của cộng 4 Nguyễn Ngọc Quyến, Sự phát triển văn hoá Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Tạp chí Triết học số 11/2004. 5 Song Thành, “Con đường tiếp biến văn hoá nhân loại của Hồ Chí Minh - giá trị và bài học”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, truy cập tại https://tulieuvankien.vn/c-mac-angghen-lenin-ho-chi-minh/ho-chi- minh/nghien-cuu-hoc-tap-tu-tuong/con-duong-tiep-bien-van-hoa-nhan-loai-cua-ho-chi-minh-gia-tri-va-bai-hoc- 2536, truy cập ngày 20/03/2022. 6 Trần Thị Kim Thoa (Chủ nhiệm) (2022), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc trong đấu tranh chống dịch Covid-19 ở Việt Nam hiện nay, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh, Tr.
11 đồng nhân loại, chính vậy phải học tập từ thế giới nhân loại để tự mình phát triển, chứ không đóng cửa, không hẹp hòi, không co cụm mình lại. Vì thế, Người có tư tưởng hội nhập từ rất sớm, đây cũng là chủ đích của sự kết hợp Đông – Tây. Cách mạng Việt Nam phải có sự giúp đỡ của thế giới mới thành công7. Ba là, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về đoàn kết quốc tế vô sản Bài học “đoàn kết” được Chủ tịch Hồ Chí Minh nói nhiều, viết nhiều, trong đó lời dạy: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công”.