chương 1 sẽ gồm các nội dung chính sau - _ Lý thuyết ngữ dụng học (hành động ngôn từ; hội thoại; lập luận.) - Khai niém “chién luge”, “chiến lược giao tiếp” - Métsé van dé vé tác giả, tác phẩm. -_ Nguyên tắc giao tiếp giữa bề tôi với vua trong Đồng Chư liệt quốc thời phong kiến tập quyền ~_ Sơ lược về lịch sử Trung Hoa thời Xuân Thu ~ Chiến Quốc Chương 2. Các chiến lược tiếp cận trực tiếp Trong chương này, trước hết chúng tôi sẽ lần lượt khảo sát, tập trung phân tích từng chiến lược giao tiếp của bề tôi với vua. Với mỗi chiến lược, chúng tôi lựa chọn một số hội thoại tiêu biểu, kế đến lần lượt tiền hành mô tả nội dung; nêu lý do, hoàn cảnh sử dụng cũng như các cách thê hiện và cuối cùng là những đánh giá về hiệu quả của từng chiến lược giao tiếp.
Các chiến lược tiếp cận gián tiếp 'Về cơ bản, chương này vẫn tiến hành các bước phân tích, đánh giá hiệu quả của các chiến lược giao tiếp đã được chỉ ra như đối với chương 2. HUNG VAN DE CHUNG 1. Ly thuyét ngir dung hoc 1.1 Khái niệm hành động ngôn từ Hoạt động giao tiếp là hoạt động có tính chất liên nhân diễn ra hai chiều: liên xuôi từ người phát tới người nhận, và liên hệ ngược từ người nhận đến người phát Nếu chỉ có một nửa quá trình thì sẽ không tạo thành hoạt động giao tiết Ngôn ngữ phục vụ cho việc giao tiếp như một cách thức chuyên tải thông điệp và tạo thành hành động, do đó nó luôn chịu ảnh hưởng của người khác ngoài chủ thê giao tiếp, đồng thời cũng mang tính quy ước xã hội sâu sắc. Mối quan hệ giữa hành động ngôn từ và hành động con người mang tính hiển nhiên, không thể bỏ qua và là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học liên quan, đặc biệt trong ngữ dụng học, vấn đề này là một đối tượng nghiên cứu quan trọng.
“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật bao giờ cũng phản ánh hành động ngôn từ mà nhân vật thực hiện trong quá trình nói năng" [3]. Hành động ngôn từ đã được nghiên cứu, đúc kết thành lí thuyết: lí “huyết hành động ngôn từ (speech act theory). J Austin, một nhà triết học người Anh, là người đầu tiên đưa ra lí thuyết hành động ngôn từ trong chuyên đề về triết học ngôn ngữ, thể hiện qua 12 bài giảng, được trình bày tại Đại học Havard, năm 1995. Nam 1962, các bài giảng của ông được tập hợp lại và xuất bản thành sách với tiêu đề “fow zo Do Things with Words”'.
Austin da bày tỏ quan điểm nói là làm “To say is to do something”. Ông cho rằng để thực hiện một hành động ngôn từ thì ệc nói ra điều đó phải đi đôi với việc làm một điều gì đi ức phải tác động một điều gì đó vào thực tế. Từ luận điểm trên, lý thuyết về hành động ngôn từ đã dần được xây dựng. Khi chúng ta nói một câu, nghĩa là chúng ta đã thực hiện một hành động nào đó, chẳng hạn như cầu khiến, van xin, bác bỏ, chúc mừng, tuyên bó,.
Chúng được xem là những hành động ngôn từ và được thực hiện bằng ngôn từ.Austin: How to Do Things with Words - Oxford University Press, 1962. ta chỉ có thể nhận dạng ra hành động ngôn từ do một phát ngôn nào đó thực hiện khi chúng ta biết được một ngữ cảnh mà phát ngôn đó diễn ra. Hành động ngôn từ chính là ý định về mặt chức năng của một phát ngôn. Sau này, lí thuyết của J.
Searle kế thừa và phát triển trong, công trình Speech Aers”. Ở Việt Nam, lí thuyết này lại được một số nhà nghiên cứu như Nguyễn Đức Dân, Đỗ Hữu Châu tiếp thu và trình bày trong các chuyên đề ngữ dụng học. Austin coi hành động ngôn từ là một thể thống nhất của ba loại hành động: hành động ngôn tại (locutionary act), hành động ngôn trung (illocutionary act) và hành động ngôn tác (perlocutionary act). Các hành động ngôn từ Trong bất cứ trường hợp nào, các hành động được thực hiện bằng cách tạo ra một phát ngôn cũng đều bao gồm 3 hành động liên quan.
(1) Hành động ngôn tại Hành động ngôn tại là hành động cơ sở của phát ngôn, là hành động phát ra một câu với ý nghĩa và sở chỉ xác định. Mỗi phát ngôn là một đơn vị hành chức trong giao tiếp; gồm hai loại ý nghĩa là ý nghĩa mệnh đề (propositional meaning) hay còn được hiểu là ý nghĩa ngôn tại (locutionnary meaning) và ý nghĩa ngôn trung (illocutionary meaning) hay con được hiễu là lực ngôn trung (illocutionary force). Ý nghĩa ngôn tại chính là ý nghĩa nguyên văn cơ bản của phát ngôn được rút ra từ ý nghĩa riêng của các từ và cấu trúc của chúng. Hành động ngôn tại là nói cái gì đó có ý nghĩa và có thể hiểu được.
(2) Hành động ngôn trung Hành động ngôn trung là dùng một câu để thực hiện một chức năng. Hầu như chúng ta không tạo ra những phát ngôn chuẩn tắc (wel-formed) mà không có mục đích sì, mà phải nhằm thực hiện một chức năng nào đó trong ý nghĩ. Đó chính là hành động *John R Searle: Speech Acts: an Essay in the Philosophy of Language - Cambridge University Press, 1969. Ý nghĩa ngôn trung chính là tác động mà người nói muốn phát ngôn có ở người đọc và người nghe.
(3) Hành động ngôn tác Hành động ngôn tác là những kết quả hoặc hiệu lực được tạo ra nhờ nói cái gì đó. Nói cách khác, hành động ngôn tác là hành động gây được hiệu quả ở người nghe nhờ phát ra một câu. Hiệu quả như thế là chỉ riêng cho hoàn cảnh phát ngôn. Tắt nhiên người ta không chỉ đơn giản là tạo ra phát ngôn với chức năng nhất định mà không dự định nó sẽ có hiệu quả như thế nào.
Hành động ngôn tác tạo ra hiệu quả về mặt tâm lí đối với người nghe, nó tác động đến suy nghĩ, tình cảm, hành động của người nghe hoặc đối với chính bản thân người nói, và điều này có thể tạo ra vì cố tình, có tính toán trước với mục tiêu nào đó. Hanh dong ngôn trung của phát ngôn là ý đồ giao tiếp của người nói hoặc chức năng mà phát ngôn nhằm thực hiện. Hành động ngôn tác của phát ngôn có thê giống. với hành động ngôn trung nếu hành động ngôn trung được chấp nhận và thực hiện, có thê khác hành động ngôn trung nếu hành động ngôn trung không được chấp nhận.
Hội thoại Hội thoại là hình thức giao tiếp thường xuyên, phổ biến của ngôn ngữ, nó cũng, là hình thức cơ sở của mọi hoạt động ngôn ngữ khác. Đầu tiên, hội thoại được xã hội học, xã hội ngôn ngữ học, dân tộc ngôn ngữ học Mĩ nghiên cứu. Từ 1970 nó là đối tượng chính thức của một phân ngành ngôn ngữ học Mĩ, phân ngành phân tich hội thoại (conversation analysis). Sau đó phân tích hội thoại được tiếp nhận ở Anh với tên gọi phân tich dién ngén (discourse analysis), 6 Phap (khoảng 1980) và ở các nước thuộc cựu lục địa.
Cho đến nay thì ngôn ngữ học của hau hết các quốc gia trên thế giới đều bàn đến hội thoại. Vận động hội thoại Trong bắt kì cuộc hội thoại nào cũng có ba vận động chủ yếu: trao lời, đáp lời và tương tác. s+ “Sự trao lời (allocution, allocution) Chuỗi đơn vị ngôn ngữ được một nhân vật hội thoại nói ra, kể từ lúc bắt đầu cho đến lúc chấm dứt để cho nhân vật kia nói chuỗi của mình là một lượt lời (turn at 11 talk). Chúng ta dùng kí hiệu Sp để chỉ người tham gia hội thoại, Sp1 là vai người nói, Sp2 là vai người nghe.
SpI, Sp2, Spn là các đối tác hội thoại. Trao lời là vận động mà Spl nói ra lượt lời của mình và hướng lượt lời của mình về Sp2 nhằm làm cho Sp2 biết được rằng lượt lời được nói ra đó là dành cho. Trong một song thoại, vấn đề xác định Sp2 không được đặt ra bởi vì chỉ có một người nói và một người nghe. Nhưng với những cuộc đa thoại thì vận động đa thoại có.
khi hướng vào toàn thể người nghe trong cuộc hội thọai nhưng cũng có khi chỉ nhằm vào một (hoặc một số) người trong toàn bộ người nghe đương trường (nghĩa là đang tham gia vào hội thoại dù không có mặt). Trong trường hợp này, lượt lời của SpI phải có những dấu hiệu để báo cho những người nghe đương trường biết ai là người nghe đích thực của lượt lời đó. Trong lời trao, sự có mặt của Sp1 là điều tất yếu. Sự có mặt đó thể hiện ở từ xưng hô ngôi thứ nhất, ở tình cảm, thái độ, hiểu biết, quan điểmcủa Sp! trong ndi dung của lượt lời trao.
Người nói Sp1 có thể dùng điệu bộ, cử chỉ làm dấu hiệu bồ sung cho. lời nói đánh dấu sự có mặt của mình trong lượt lời đang nói ra. Ngoài những dấu hiệu kèm lời và phi lời, người nghe Sp2 có thể có mặt trong. lượt lời của Sp! qua những yếu tố ngôn ngữ tường minh như những lời hô gọi, chỉ định, những lời thưa gửi và các từ nhân xưng ngôi thứ hai, * Swe trao dap (exchange) Cuộc hội thoại chính thức hình thành khi Sp2 nói ra lượt lời đáp lại lượt lời của Spl.
Vận động trao đáp, cái lõi của hội thoại sẽ diễn ra liên tục, lúc nhịp nhàng, lúc khúc mắc, lúc nhanh lúc chậm với sự thay đôi của vai nói, vai nghe. Cũng như sự trao lời, sự trao đáp có thể thực hiện bằng các yếu tố phi lời hoặc bằng lời, thường thì hai loại yếu tố này đồng hành với nhau. Chúng ta đã biết diễn ngôn là sản phẩm của các hành động ngôn từ. Tắt cả các hành động ngôn từ đều đòi hỏi sự hồi đáp.
Sự hồi đáp có thể bằng tất cả hành động. ngôn từ tương thích với hành động dẫn nhập lập thành cặp, như: hỏi - trả lời, chảo - chào, xin lỗi - đáp lời. (về sau được gọi là cặp kế cận - adjacency pair), mà cũng có thể được thực hiện bằng những hành vi bắt kì, không tương thích với hành động dẫn nhập. 12 Tất nhiên có những diễn ngôn mà người nghe không thể hồi đáp được như những diễn ngôn viết, những diễn ngôn trong những cuộc hội thoại mà người nghe.
không đương diện (đang có mặt) hoặc những cuộc hội thoại miệng trong đó người nghe không có quyền hồi đáp nếu không được phép như lời tuyên án của quan tòa. Tuy nhiên, đây là sự hồi đáp trực tiếp, đương trường. Trong chiều sâu, những diễn ngôn trên vẫn phải tính đến khả năng cũng như cách thức hồi đáp có thê của người tiếp.