Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế - Tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước phường Gia Sàng, TP Thái Nguyên - ĐH Kinh tế & QTKD

Dưới đây là thông tin meta tags cho bài viết "Tăng cường quản lý thu ngân sách nhà nước tại phường Gia Sàng, TP Thái Nguyên": { "ai_description": "Tăng

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Hoàng Thị Thu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước

Quản lý thu ngân sách nhà nước là quá trình tổ chức, điều hành các hoạt động thu thuế, phí và các khoản thu khác để đảm bảo nguồn tài chính cho nhà nước. Công tác này có vai trò then chốt trong ổn định kinh tế vĩ mô, cung cấp dịch vụ công và phát triển hạ tầng. Tại phường Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên, việc tăng cường quản lý thu ngân sách gắn liền với đặc thù kinh tế địa phương, bao gồm khu vực công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp. Nghiên cứu tổng quan giúp hiểu rõ các khái niệm, nguyên tắc quản lý, và vai trò của ngân sách cấp xã phường. Từ đó, làm nền tảng cho việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với địa bàn.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý thu ngân sách nhà nước

Quản lý thu ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ hoạt động xây dựng chính sách, tổ chức thu, kiểm tra và hạch toán các khoản thu vào ngân sách. Vai trò của nó là đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động của bộ máy nhà nước, đầu tư phát triển, và thực hiện an sinh xã hội. Một hệ thống thu hiệu quả giúp phân bổ nguồn lực hợp lý, giảm thất thoát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Quản lý tốt còn tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng cho các thành phần kinh tế.

1.2. Đặc điểm kinh tế và bối cảnh phường Gia Sàng

Phường Gia Sàng thuộc thành phố Thái Nguyên, có vị trí giao thông thuận lợi, tập trung nhiều khu công nghiệp và làng nghề truyền thống. Kinh tế địa phương phát triển đa dạng với công nghiệp, thương mại dịch vụ và nông nghiệp. Bối cảnh đô thị hóa nhanh tạo ra cả cơ hội và thách thức cho công tác quản lý thu ngân sách. Nguồn thu chủ yếu từ thuế doanh nghiệp, thuế cá nhân kinh doanh, và các khoản phí lệ phí. Đặc điểm này đòi hỏi phương pháp quản lý linh hoạt, phù hợp với từng khu vực kinh tế.

II. Phân tích thực trạng và vấn đề trong quản lý thu ngân sách tại phường Gia Sàng

Công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Gia Sàng đã đạt được một số kết quả tích cực, như tổng thu ngân sách tăng trưởng qua các năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều vấn đề hạn chế. Một số khoản thu chưa đạt chỉ tiêu, đặc biệt là thu từ đất đai và phí, lệ phí. Tình trạng nợ đọng thuế vẫn xảy ra ở một số hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Năng lực của đội ngũ cán bộ thuế cấp phường còn một số bất cập, chưa theo kịp sự thay đổi của chính sách. Công tác phối hợp giữa các ban ngành trong quản lý đối tượng nộp thuế đôi khi chưa chặt chẽ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu cũng còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm tra và đôn đốc.

2.1. Các tồn tại trong công tác tổ chức thu và quản lý đối tượng

Tổ chức thu thuế tại phường Gia Sàng đối mặt với thách thức trong quản lý đối tượng nộp thuế, đặc biệt là hộ kinh doanh cá thể. Nhiều hộ chưa đăng ký kinh doanh hoặc kê khai không trung thực. Công tác rà soát, lập danh sách đối tượng nộp thuế chưa thường xuyên, dẫn đến sót lọt. Nguồn thu từ đất đai, như quỹ công ích 5%, chưa được khai thác hết tiềm năng do quản lý lỏng lẻo. Tình trạng nợ đọng thuế kéo dài, gây ảnh hưởng đến dự toán ngân sách hàng năm của phường.

2.2. Hạn chế về nguồn lực và cơ chế phối hợp

Nguồn lực con người và vật chất cho công tác thuế cấp phường còn eo hẹp. Đội ngũ cán bộ kiêm nhiệm nhiều, trình độ chuyên môn không đồng đều, thiếu cập nhật kiến thức mới. Cơ chế phối hợp giữa Chi cục Thuế thành phố, UBND phường và các tổ chức đoàn thể chưa phát huy hết hiệu quả. Hệ thống cơ sở dữ liệu về người nộp thuế chưa được tích hợp, gây khó khăn trong chia sẻ thông tin. Kinh phí cho công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế cũng bị hạn chế.

III. Các giải pháp tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước

Để tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Gia Sàng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước tiên, phải hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa chính quyền phường, Chi cục Thuế và các cơ quan liên quan. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế, từ đăng ký, kê khai đến nộp thuế điện tử. Tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ pháp luật thuế cho người dân và doanh nghiệp. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thuế thông qua đào tạo, tập huấn nghiệp vụ. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật thuế và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

3.1. Hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực quản lý

Giải pháp then chốt là hoàn thiện quy chế phối hợp giữa các bên liên quan. Xây dựng quy trình rõ ràng trong rà soát, lập danh sách và quản lý đối tượng nộp thuế. Đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, triển khai hệ thống quản lý thuế tập trung. Tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho cán bộ phường về chính sách thuế mới và kỹ năng quản lý. Xây dựng cơ chế khen thưởng, động viên cán bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ thu ngân sách.

3.2. Tăng cường kiểm tra giám sát và hỗ trợ người nộp thuế

Nâng cao hiệu lực của công tác kiểm tra, thanh tra thuế. Tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh thất thu như kinh doanh dịch vụ, xây dựng, và chuyển nhượng bất động sản. Triển khai các cuộc kiểm tra chuyên đề về hóa đơn, chứng từ. Đồng thời, tăng cường hỗ trợ người nộp thuế thông qua các buổi đối thoại, hướng dẫn trực tiếp. Xây dựng kênh thông tin phản ánh để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và phản hồi. Ứng dụng công nghệ để cảnh báo nợ thuế tự động.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước tại phường Gia Sàng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, công tác quản lý thu đã có bước tiến nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về nguồn lực, cơ chế và phương pháp. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cán bộ và ứng dụng công nghệ. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương trong hoạch định chính sách tài chính. Ứng dụng các giải pháp này sẽ góp phần tăng thu ngân sách, đảm bảo nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội phường Gia Sàng bền vững.

4.1. Đánh giá tổng thể và bài học kinh nghiệm

Nghiên cứu khẳng định, tăng cường quản lý thu ngân sách là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác và từ chính thực tiễn phường Gia Sàng cho thấy, thành công phụ thuộc vào sự quyết tâm của lãnh đạo, sự phối hợp đồng bộ và việc đầu tư nguồn lực thỏa đáng. Công tác quản lý phải gắn liền với phát triển kinh tế địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế. Sự minh bạch và công bằng trong quản lý thuế là yếu tố then chốt để tạo niềm tin.

4.2. Khuyến nghị cho các địa phương tương tự

Các khuyến nghị từ đề tài có thể áp dụng cho các phường, xã có đặc điểm kinh tế tương tự. Trước hết, cần rà soát và hoàn thiện cơ chế quản lý thu phù hợp với điều kiện địa phương. Thứ hai, ưu tiên đầu tư cho công nghệ thông tin trong quản lý thuế. Thứ ba, coi trọng đào tạo nguồn nhân lực thuế cấp cơ sở. Thứ tư, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong giám sát việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Cuối cùng, cần có cơ chế phản hồi và điều chỉnh chính sách linh hoạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý tài chính công tại cấp cơ sở đóng vai trò then chốt trong việc tạo lập nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đặc biệt trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam duy trì bình quân 5,9% ở các giai đoạn đổi mới. Ngân sách nhà nước cấp xã, phường là cấp dự toán cơ sở trực tiếp gắn liền với đời sống nhân dân và hoạt động sản xuất kinh doanh. Tại phường Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên, công tác quản lý thu ngân sách giai đoạn 2016 - 2018 đã đạt được nhiều kết quả tích cực, với số thu thực tế hàng năm luôn vượt trên 100% dự toán thành phố giao. Tuy nhiên, nguồn thu trên địa bàn vẫn chưa được khai thác triệt để, một số sắc thuế ngoài quốc doanh và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp còn tình trạng thất thu, ý thức chấp hành nghĩa vụ của một bộ phận hộ kinh doanh cá thể chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu ngân sách cấp cơ sở; phân tích, đánh giá thực trạng thu ngân sách tại phường Gia Sàng giai đoạn 2016 - 2018; đồng thời chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu đến năm 2025. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa quy trình thu, phấn đấu nâng tốc độ tăng thu ngân sách tự chủ hàng năm từ 10% đến 12%, giảm tỷ lệ thất thu và nợ đọng thuế, đảm bảo thực hiện nghiêm túc nguyên tắc thu đúng, thu đủ và kịp thời vào quỹ ngân sách nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại kết hợp với Lý thuyết phân cấp tài khóa nhằm làm rõ vai trò tự chủ và trách nhiệm giải trình của chính quyền cấp cơ sở. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng:

• Ngân sách nhà nước cấp xã, phường theo Điều 4 Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13, xác định đây là cấp ngân sách mang tính chất lưỡng tính, vừa là cấp quản lý tài chính tự cân đối vừa là đơn vị dự toán trực tiếp.
• Thu ngân sách cấp phường theo Thông tư 344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính, bao gồm các khoản thu phân cấp hưởng 100%, các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa các cấp ngân sách, và thu bổ sung từ ngân sách cấp trên.
• Quản lý thu ngân sách nhà nước cấp xã, phản ánh quy trình khép kín từ lập dự toán, chấp hành dự toán, hạch toán kế toán - quyết toán đến kiểm tra, giám sát tuân thủ pháp luật thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo quyết toán ngân sách, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của UBND phường Gia Sàng và Chi cục Thuế thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2018. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua điều tra khảo sát với cỡ mẫu gồm 65 đối tượng, bao gồm 15 cán bộ lãnh đạo, công chức tài chính - thuế và 50 hộ sản xuất kinh doanh trên địa bàn phường. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các ngành nghề kinh doanh và các bộ phận chuyên môn.

Phương pháp phân tích thông tin chủ yếu là thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, so sánh đối chiếu số liệu và tổng hợp chỉ số phát triển. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh trực quan sự biến động của từng sắc thuế qua các năm, lượng hóa mức độ hoàn thành chỉ tiêu dự toán và làm rõ nguyên nhân của các tồn tại trong quản lý. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai bài bản nhằm phục vụ đề xuất các giải pháp quản lý có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho giai đoạn 2020 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nước tại phường Gia Sàng giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy những nét nổi bật sau:

• Tổng thu ngân sách trên địa bàn liên tục hoàn thành vượt mức dự toán được giao, đạt tỷ lệ tăng trưởng bình quân khoảng 8% đến 12% mỗi năm, góp phần cân đối vững chắc cho các nhiệm vụ chi thường xuyên và đầu tư hạ tầng đô thị.
• Cơ cấu nguồn thu có sự đóng góp tích cực từ các khoản thu phân cấp 100% cho phường hưởng như phí, lệ phí chứng thực, hoa lợi công sản; tuy nhiên nguồn thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh và thuế thu nhập cá nhân vẫn còn thất thu ước tính khoảng 15% so với tiềm năng thực tế do tình trạng kê khai doanh thu chưa sát thực tế.
• Công tác lập dự toán thu hàng năm có tiến bộ nhưng chưa dự báo bao quát hết nguồn phát sinh mới từ hơn 200 cơ sở sản xuất kinh doanh, thương mại và dịch vụ trên địa bàn, dẫn đến mức độ chênh lệch giữa dự toán giao đầu năm và số quyết toán thực tế tại một số chỉ tiêu dao động từ 10% đến 25%.
• Hoạt động kiểm tra, thanh tra liên ngành giữa UBND phường và Chi cục Thuế thành phố đã phát hiện và xử lý nhiều sai phạm về nợ đọng thuế môn bài, thuế xây dựng tư nhân, thu hồi về cho ngân sách hàng chục triệu đồng mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc bộ máy cán bộ phụ trách công tác ủy nhiệm thu và kế toán ngân sách phường còn kiêm nhiệm, cơ sở vật chất và hệ thống công nghệ thông tin phục vụ quản lý thuế chưa đồng bộ. Thêm vào đó, ý thức tự giác chấp hành pháp luật thuế của một bộ phận người nộp thuế chưa cao.

Khi so sánh với thực tiễn tại phường Thạch Bàn (quận Long Biên, Hà Nội) với kết quả thu ngoài quốc doanh đạt 125,9% dự toán năm 2017 nhờ rà soát hộ kinh doanh qua bộ phận một cửa, hay kinh nghiệm tại thị xã Cửa Lò (Nghệ An) huy động nguồn đóng góp nhân dân chiếm 18% đến 20% tổng thu, có thể thấy phường Gia Sàng cần tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các tổ dân phố và đội thuế liên phường. Toàn bộ diễn biến dữ liệu thu chi được mô hình hóa qua bảng tổng hợp quyết toán và các biểu đồ cột phân tích cơ cấu, giúp chính quyền địa phương dễ dàng theo dõi xu hướng biến động của từng sắc thuế qua từng năm tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Gia Sàng đến năm 2025, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao chất lượng lập dự toán thu ngân sách: UBND phường chủ trì phối hợp với Đội thuế liên phường tiến hành điều tra toàn diện năng lực kinh doanh của 100% cơ sở sản xuất kinh doanh, đảm bảo mức độ chuẩn xác của dự toán đạt từ 95% trở lên so với thực tế, hoàn thành việc rà soát định kỳ vào quý III hàng năm.
2. Đẩy mạnh công tác thanh tra, chống thất thu và thu hồi nợ đọng: Thành lập tổ liên ngành đôn đốc thu nợ thuế, tập trung vào thuế ngoài quốc doanh, thuế xây dựng nhà ở tư nhân và lệ phí môn bài; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới 3% trên tổng số thu phát sinh trước năm 2025.
3. Khai thác hiệu quả nguồn thu từ quỹ đất công ích 5% và hoa lợi công sản: Xây dựng quy chế đấu thầu công khai, minh bạch theo nhiệm kỳ HĐND, chấm dứt tình trạng thu khoán một lần cho nhiều năm; phấn đấu tăng nguồn thu từ tài sản công và quỹ đất tối thiểu 10% mỗi năm.
4. Hiện đại hóa quy trình thu và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 90% hộ kinh doanh thực hiện kê khai và nộp thuế điện tử; định kỳ tổ chức 2 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác tài chính - kế toán phường.

Về mặt kiến nghị, HĐND và UBND tỉnh Thái Nguyên cần xem xét điều chỉnh tăng tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu đối với các sắc thuế phát sinh trên địa bàn cho ngân sách cấp phường nhằm tạo động lực nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Lãnh đạo UBND và công chức Tài chính - Kế toán cấp xã, phường: Vận dụng quy trình lập dự toán chuẩn xác, phương pháp quản lý quỹ đất công ích 5% và cơ chế phối hợp thu thuế để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ tài chính hàng năm.
• Cơ quan quản lý Thuế và Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp thành phố: Tham khảo mô hình phân cấp quản lý, giải pháp liên ngành chống thất thu thuế khu vực kinh doanh cá thể và nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng tư vấn thuế xã, phường.
• Học viên, nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công: Khai thác khung lý thuyết phân cấp tài khóa cơ sở, phương pháp luận nghiên cứu thực chứng và hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước cấp địa phương.
• Doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh và người nộp thuế: Nắm vững các quy định pháp luật về nghĩa vụ ngân sách theo Luật Ngân sách Nhà nước, nâng cao nhận thức và tính tự giác chấp hành chính sách thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn thu ngân sách cấp phường được hưởng 100% bao gồm những khoản nào? Theo Thông tư 344/2016/TT-BTC, các khoản thu phường hưởng 100% bao gồm: phí và lệ phí do phường thu, thu từ hoa lợi công sản và quỹ đất công ích 5%, tiền phạt vi phạm hành chính, các khoản đóng góp tự nguyện của nhân dân và kết dư ngân sách năm trước chuyển sang.

2. Tại sao công tác thu thuế ngoài quốc doanh tại địa bàn cấp phường thường gặp khó khăn? Khu vực ngoài quốc doanh có hơn 200 cơ sở kinh doanh với quy mô nhỏ lẻ, tính biến động cao và nhiều hình thức kinh doanh lưu động. Một số hộ kinh doanh chưa tự giác kê khai đúng doanh thu thực tế, gây khó khăn cho việc xác định doanh số khoán thuế sát thực tiễn.

3. Luận văn đưa ra giải pháp gì để quản lý tốt nguồn thu từ quỹ đất công ích 5%? Luận văn đề xuất ban hành quy chế đấu thầu đất công điền công khai, minh bạch theo từng nhiệm kỳ HĐND, tuyệt đối không thu tiền khoán một lần cho nhiều năm; đồng thời bố trí một phần kinh phí ngân sách hàng năm để cải tạo, bảo tồn giá trị quỹ đất.

4. Vai trò của Hội đồng tư vấn thuế cấp xã, phường được thể hiện như thế nào? Hội đồng tư vấn thuế phường phối hợp cùng Đội thuế liên phường rà soát doanh thu thực tế của các hộ kinh doanh, công khai mức thuế tại các tổ dân phố, tiếp nhận phản hồi của người dân để đảm bảo nguyên tắc công bằng, bình đẳng trong thực hiện nghĩa vụ nộp thuế.

5. Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không? Mô hình đánh giá thực trạng và các nhóm giải pháp tăng cường quản lý thu ngân sách hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các xã, phường, thị trấn đang trong quá trình đô thị hóa nhanh tại tỉnh Thái Nguyên cũng như các địa phương có điều kiện kinh tế tương đồng trên cả nước.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thu ngân sách nhà nước tại chính quyền cấp cơ sở.
• Đánh giá khách quan thực trạng thu ngân sách phường Gia Sàng giai đoạn 2016 - 2018, khẳng định kết quả hoàn thành vượt mức 100% dự toán nhưng chỉ rõ các điểm nghẽn về thất thu thuế ngoài quốc doanh và quản lý đất công.
• Xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng, từ chất lượng lập dự toán, cơ chế phân cấp nguồn thu đến năng lực của đội ngũ cán bộ tài chính.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu, lộ trình thực hiện đến năm 2025 nhằm tăng cường năng lực tự chủ tài chính địa phương.
• Cung cấp các kiến nghị sát thực tiễn gửi tới HĐND, UBND tỉnh và Chi cục Thuế thành phố Thái Nguyên nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý thu ngân sách cấp cơ sở.

Chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn cần sớm thể chế hóa các đề xuất của luận văn vào kế hoạch phát triển tài chính - ngân sách trung hạn, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thu để tạo nguồn lực tài chính vững mạnh thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN 1. Ngân sách Nhà nước và ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn 1. Ngân sách Nhà nước Ngân sách Nhà nước là một thành phần trong hệ thống Tài chính, nó phản ánh những mặt nhất định của các quan hệ kinh tế, thuộc lĩnh vực phân phối sản phẩm xã hội và được sử dụng như một công cụ thực hiện các chức năng của Nhà nước. Sự ra đời của Nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách Nhà nước.

Điều 4, Luật Ngân sách Nhà nước 2015 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: "Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước" (Điều 4, Luật ngân sách Nhà nước số 83/2015 QH13 ngày 25/06/2015). Về bản chất, Ngân sách Nhà nước là hệ thống những mặt quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể khác nhau như doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ ngân sách. Hệ thống Ngân sách Nhà nước của Việt Nam bao gồm hai cấp: Ngân sách Trung ương và Ngân sách địa phương. Ngân sách Trung ương, là các khoản Thu ngân sách Nhà nước phân cấp cho cấp Trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách Nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp Trung ương.

Ngân sách địa phương là các khoản Thu ngân sách Nhà nước, phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách Trung ương cho ngân 8 sách địa phương và các khoản chi ngân sách Nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương. Ngân sách địa phương được chia làm 3 cấp: Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (được gọi là ngân sách cấp tỉnh); Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (được gọi là ngân sách cấp huyện) và ngân sách xã, phường, thị trấn (được gọi là ngân sách cấp xã). Ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn 1. Khái niệm ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn Ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn (hay còn gọi là ngân sách Nhà nước cấp xã) là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống ngân sách Nhà nước và nó đóng vai trò hết sức quan trọng.

Nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã, phường, thị trấn có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, đảm bảo giữ vững an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã, phường, thị trấn. Ngân sách Nhà nước cấp xã là các khoản Thu ngân sách Nhà nước phân cấp cho cấp xã, phường và thị trấn hưởng, thu bổ sung từ ngân sách Trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp xã, phường và thị trấn. Đây là bộ phận ngân sách Nhà nước do Uỷ ban nhân dân xã xây dựng và quản lý; Hội đồng nhân dân xã quy định và giám sát; Ngân sách Nhà nước cấp xã có tầm quan trọng đặc biệt và cũng có đặc thù riêng. Nguồn thu được khai thác trực tiếp trên địa bàn và nhiệm vụ chi cũng được bố trí để phục vụ cho mục đích trực tiếp của cộng đồng dân cư trong xã, mà không thông qua một khâu trung gian nào.

Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với người dân. Chính vì vậy, ngân sách xã là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước. Đặc điểm ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn Trong công cuộc Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước, hệ thống ngân sách Nhà nước ngày càng được hoàn thiện, nền tài chính quốc gia đã được nâng cao hiệu quả; Cùng với quá trình đó, ngân sách cấp xã ngày càng chứng minh tầm quan trọng, tính hiệu quả trong hoạt động của mình, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội. Là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước, nên ngân sách cấp xã cũng mang đầy đủ những đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương.

Trong đó được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật. Được quản lý và điều hành theo dự toán và theo chế độ tiêu chuẩn định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định. Bên cạnh các đặc trưng chung, ngân sách xã có các đặc trưng riêng như: Một là, ngân sách Nhà nước cấp xã là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện như huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu ngân sách nhà nước cấp xã, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi ngân sách nhà nước cấp xã.

Hài là, các chỉ tiêu thu, chi ngân sách Nhà nước cấp xã luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu này được quy định bằng các văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện). Mối quan hệ giữa khối lượng thu NSNN theo thời gian có ý nghĩa rất lớn trong tổ chức quản lý NSNN. Một số tiêu chí nhằm đánh giá toàn diện và chính xác hơn kết quả thu NSNN của đơn vị nhằm làm cơ sở cho việc quản lý thu. - Tổng số thu NSNN (từng kỳ và lũy kế) và phân tổ theo các tiêu thức: theo cấp ngân sách được hưởng; theo lĩnh vực; theo ngành; theo nội dung; Theo mục lục ngân sách; Số điểm thu NSNN; Số món thu NSNN (từng kỳ và lũy kế); Tỷ lệ hoàn thành dự toán thu NSNN theo từng kỳ; Tỷ lệ hoàn thành dự toán thu NSNN lũy kế; Đảm bảo tính chuẩn xác và tính khoa học, bảo đảm logic nội tại; bảo đảm sự rõ ràng, mạch lạc của các tiêu chí.

10 - Đảm bảo tính toàn diện và tính hệ thống, tiêu chí phải bao quát toàn bộ các nội dung của hoạt động quản lý thu NSNN cũng như phải phản ánh toàn bộ các phương diện từ kết quả về khối lượng, quy mô, đến chất lượng, hiệu suất và hiệu quả; Vừa phải phục vụ cho hoạt động quản lý thu NSNN của các chủ thể bên ngoài, vừa phục vụ việc quản lý thu ngân sách phường; Vừa có những tiêu chí định lượng, vừa có những tiêu chí định tính. Đảm bảo tính thực tiễn, tiêu chí phải phù hợp với thực tiễn có tính đặc thù của hoạt động quản lý thu NSNN của phường Gia Sàng. Ba là, đằng sau quan hệ thu, chi ngân sách Nhà nước cấp xã là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu, chi ngân sách giữa hai chủ thể một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội. Bốn là, ngân sách Nhà nước cấp xã vừa là một cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc); đặc điểm này có ảnh hưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành và quyết toán ngân sách Nhà nước cấp xã.

Cấp xã là một đơn vị cơ sở trong hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước, gắn bó trực tiếp với người dân và nền kinh tế - xã hội ở cơ sở; Chính vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý ngân sách Nhà nước cấp xã tuy không phải là công việc mới đặt ra nhưng lại vô cùng cấp thiết để tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách trong điều kiện hiện nay. Ngân sách Nhà nước cấp xã mang tính chất “lưỡng tính” vừa là một cấp tự cân đối thu, chi; vừa là đơn vị trực tiếp chi tiêu; hay nói cách khác, ngân sách nhà nước cấp xã vừa là một cấp ngân sách, vừa là đơn vị dự toán, nó không có đơn vị dự toán trực thuộc nào, nó vừa tạo ra nguồn thu, vừa phải phân bổ nhiệm vụ chi. Vai trò ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn Thứ nhất, ngân sách Nhà nước cấp xã cung cấp các phương tiện vật chất cho 11 sự tồn tại và hoạt động của bộ máy nhà nước ở cơ sở. Thông qua Thu ngân sách Nhà nước cấp xã đã tập trung nguồn lực để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ở cấp xã như chi lương, chi sinh hoạt phí, chi cho quản lý hành chính, mua sắm các trang thiết bị văn phòng.

Thứ hai, ngân sách Nhà nước cấp xã là công cụ để điều hành, kích thích mọi hoạt động của xã đi đúng hướng, đúng chính sách, chế độ và tăng cường mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, công bằng trên địa bàn xã. Bằng việc đề ra hệ thống pháp luật, hệ thống thuế đã kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh lại các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn xã, chống lại các hoạt động kinh tế phi pháp, chốn thuế và các nghĩa vụ đóng góp khác. Thứ ba, ngân sách Nhà nước cấp xã góp phần quan trọng trong việc xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, hệ thống giao thông liên thôn, liên xã được xây dựng mới và nâng cấp thường xuyên, nhờ đó các cụm dân dần dần được hình thành tác động đến sự phát triển và giao lưu kinh tế, kinh tế nông thôn từng bước có sự chuyển dịch. Thu ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn 1.

Khái niệm Thu ngân sách cấp xã, phường, thị trấn Thu ngân sách Nhà nước cấp xã, phường, thị trấn (hay còn gọi là thu ngân sách Nhà nước cấp xã) là toàn bộ các khoản thu mà chính quyền địa phương cấp xã, phường, thị trấn huy động vào quỹ ngân sách trong một thời kỳ để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước cấp xã. Nó chỉ bao gồm những khoản thu mà chính quyền địa phương huy động vào ngân sách, không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả cho đối tượng nộp. Thu ngân sách Nhà nước cấp xã là toàn bộ các khoản thu trong dự toán Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã.