Luận án tiến sĩ triết học về xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học tại Bình Định

Luận án tiến sĩ nghiên cứu xây dựng nhân cách sinh viên đại học tại Bình Định, đề xuất giải pháp phát triển toàn diện trong giáo dục hiện đại.

• Tác giả: Tăng Văn Thạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Việt Hạnh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những công trình nghiên cứu lý luận về nhân cách, nhân cách sinh viên
• 1.2. Những công trình nghiên cứu về thực trạng nhân cách, xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học và các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định
• 1.3. Những công trình nghiên cứu về giải pháp xây dựng nhân cách, nhân cách sinh viên các trường đại học và các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định
• 2. Chương 2: XÂY DỰNG NHÂN CÁCH SINH VIÊN: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 2.1. Lý luận chung về nhân cách
• 2.2. Một số vấn đề lý luận về xây dựng nhân cách sinh viên
• 2.3. Một số yêu cầu khách quan đối với việc xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học hiện nay
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÂN CÁCH SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY
• 3.1. Những yếu tố cơ bản tác động đến nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay
• 3.2. Khái quát về các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định
• 3.3. Đánh giá về quá trình xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay
• 4. Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG NHÂN CÁCH SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY
• 4.1. Một số phương hướng cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay
• 4.2. Một số giải pháp cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án

Luận án tiến sĩ về xây dựng nhân cách sinh viên đại học tại Bình Định hiện nay đã tổng hợp và phân tích nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến nhân cách và nhân cách sinh viên. Các nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng con người mới trong bối cảnh hiện đại, đặc biệt là trong giáo dục đại học. Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định rằng con người là trung tâm của chiến lược phát triển, và việc xây dựng nhân cách con người là một nhiệm vụ quan trọng. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong thời kỳ đổi mới, việc xây dựng nhân cách cần phải gắn liền với việc phát triển đạo đức và năng lực của sinh viên. Những nghiên cứu này cũng đã chỉ ra rằng, sinh viên hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì và phát triển nhân cách trong bối cảnh xã hội có nhiều biến động.

1.1. Những công trình nghiên cứu lý luận về nhân cách

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhân cách là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành và phát triển con người. Các nghiên cứu này đã phân tích các khía cạnh khác nhau của nhân cách, từ phẩm chất đạo đức đến năng lực xã hội. Đặc biệt, các nghiên cứu đã nhấn mạnh rằng việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên là cần thiết để xây dựng nhân cách tốt đẹp. Các công trình này cũng đã chỉ ra rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc xây dựng nhân cách cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống, nhằm tạo ra những con người có trách nhiệm với xã hội và có khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại.

1.2. Những công trình nghiên cứu thực trạng nhân cách sinh viên

Nghiên cứu thực trạng nhân cách sinh viên tại Bình Định cho thấy rằng, sinh viên hiện nay đang phải đối mặt với nhiều áp lực từ xã hội, dẫn đến việc họ có xu hướng chạy theo lối sống thực dụng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhiều sinh viên không còn chú trọng đến lý tưởng và giá trị đạo đức, mà thay vào đó là những lợi ích cá nhân. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các trường đại học trong việc xây dựng nhân cách cho sinh viên. Các công trình nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải thiện tình hình này, bao gồm việc tăng cường giáo dục đạo đức và phát triển năng lực cho sinh viên.

II. Xây dựng nhân cách sinh viên Một số vấn đề lý luận

Chương này tập trung vào việc phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến xây dựng nhân cách sinh viên. Nhân cách được định nghĩa là tổng thể các phẩm chất, năng lực và hành vi của con người, ảnh hưởng đến cách mà họ tương tác với xã hội. Việc xây dựng nhân cách cho sinh viên không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn là của gia đình và xã hội. Các yêu cầu khách quan đối với việc xây dựng nhân cách sinh viên hiện nay bao gồm việc phát triển đạo đức, năng lực và ý thức trách nhiệm xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, sinh viên cần phải được trang bị những kỹ năng cần thiết để có thể hội nhập và phát triển trong môi trường quốc tế.

2.1. Lý luận chung về nhân cách

Lý luận về nhân cách đã được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau. Theo quan điểm triết học Mác - Lênin, nhân cách không chỉ là sản phẩm của môi trường xã hội mà còn là kết quả của quá trình tự giáo dục và rèn luyện. Nhân cách được hình thành và phát triển thông qua các mối quan hệ xã hội, giáo dục và trải nghiệm cá nhân. Việc hiểu rõ về nhân cách sẽ giúp các nhà giáo dục có những phương pháp phù hợp trong việc xây dựng nhân cách cho sinh viên.

2.2. Một số yêu cầu khách quan đối với việc xây dựng nhân cách sinh viên

Việc xây dựng nhân cách cho sinh viên cần phải đáp ứng một số yêu cầu khách quan. Đầu tiên, sinh viên cần phải được giáo dục về đạo đức và trách nhiệm xã hội. Thứ hai, các trường đại học cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sinh viên phát triển năng lực cá nhân. Cuối cùng, việc xây dựng nhân cách cần phải gắn liền với việc phát triển kỹ năng mềm, giúp sinh viên có khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội. Những yêu cầu này không chỉ giúp sinh viên phát triển toàn diện mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

III. Thực trạng xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay

Chương này phân tích thực trạng xây dựng nhân cách sinh viên tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định. Nghiên cứu cho thấy rằng, nhiều sinh viên hiện nay đang gặp khó khăn trong việc duy trì và phát triển nhân cách của mình. Các yếu tố như áp lực học tập, sự cạnh tranh trong xã hội và ảnh hưởng của công nghệ thông tin đã tác động mạnh mẽ đến nhân cách của sinh viên. Đặc biệt, nhiều sinh viên có xu hướng chạy theo lối sống thực dụng, dẫn đến việc xem nhẹ các giá trị đạo đức truyền thống. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các trường đại học trong việc giáo dục và xây dựng nhân cách cho sinh viên.

3.1. Những yếu tố cơ bản tác động đến nhân cách sinh viên

Có nhiều yếu tố tác động đến nhân cách sinh viên, bao gồm gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các giá trị đạo đức và nhân cách của sinh viên. Nhà trường cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sinh viên phát triển năng lực cá nhân. Ngoài ra, xã hội cũng có ảnh hưởng lớn đến nhân cách sinh viên thông qua các chuẩn mực và giá trị văn hóa. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà giáo dục có những phương pháp phù hợp trong việc xây dựng nhân cách cho sinh viên.

3.2. Đánh giá về quá trình xây dựng nhân cách sinh viên

Quá trình xây dựng nhân cách sinh viên tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Nhiều sinh viên không còn chú trọng đến lý tưởng và giá trị đạo đức, mà thay vào đó là những lợi ích cá nhân. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các trường đại học trong việc giáo dục và xây dựng nhân cách cho sinh viên. Các trường cần phải có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc tăng cường giáo dục đạo đức và phát triển năng lực cho sinh viên.

IV. Phương hướng và một số giải pháp cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay

Chương này đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm xây dựng nhân cách cho sinh viên tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định. Đầu tiên, cần tăng cường giáo dục đạo đức và trách nhiệm xã hội cho sinh viên. Thứ hai, các trường đại học cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sinh viên phát triển năng lực cá nhân. Cuối cùng, việc xây dựng nhân cách cần phải gắn liền với việc phát triển kỹ năng mềm, giúp sinh viên có khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội. Những giải pháp này không chỉ giúp sinh viên phát triển toàn diện mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

4.1. Một số phương hướng cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên

Các phương hướng cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên bao gồm việc tăng cường giáo dục đạo đức, phát triển năng lực và ý thức trách nhiệm xã hội. Các trường đại học cần phải có những chương trình giáo dục phù hợp, giúp sinh viên nhận thức rõ về vai trò và trách nhiệm của mình đối với xã hội. Ngoài ra, việc tạo ra môi trường học tập tích cực cũng rất quan trọng, giúp sinh viên có cơ hội phát triển toàn diện.

4.2. Một số giải pháp cơ bản để xây dựng nhân cách sinh viên

Để thực hiện việc xây dựng nhân cách cho sinh viên, các trường đại học cần áp dụng một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường giáo dục đạo đức và trách nhiệm xã hội cho sinh viên thông qua các hoạt động ngoại khóa và chương trình giáo dục chính khóa. Thứ hai, các trường cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sinh viên phát triển năng lực cá nhân. Cuối cùng, việc xây dựng nhân cách cần phải gắn liền với việc phát triển kỹ năng mềm, giúp sinh viên có khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ triết học của nghiên cứu sinh Tăng Văn Thạnh với đề tài "Xây dựng nhân cách sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay" (Mã số: 62 22 03 02; Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử; Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hồ Việt Hạnh; Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Hà Nội - 2016) là một khảo cứu học thuật toàn diện, tiên phong giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội trong quá trình chuyển đổi cấu trúc nhân cách của nguồn nhân lực trẻ tại khu vực Nam Trung Bộ. Đặt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nghiên cứu phản ánh sự xung đột mang tính thời đại giữa các giá trị đạo đức truyền thống và lối sống thực dụng, vị kỷ nảy sinh từ mặt trái của kinh tế thị trường.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Mặc dù các công trình trước đây của Hoàng Anh (2004), Lê Thu Hương (2013), Lê Thị Thủy (2003) hay Cao Thu Hằng (2011) đã tiếp cận nhân cách sinh viên ở quy mô toàn quốc hoặc đặc thù nhóm ngành sư phạm, song hoàn toàn khuyết thiếu một mô hình lý thuyết tích hợp phân tích cấu trúc nhân cách sinh viên đại học đa ngành tại địa bàn kinh tế - xã hội đặc thù như tỉnh Bình Định – trung tâm đào tạo nguồn nhân lực trọng điểm của khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (research questions) và kiểm định 4 giả thuyết khoa học (hypotheses):

1. RQ1: Cấu trúc nhân cách sinh viên được quy định bởi những tiền đề triết học và quy luật vận động nội tại nào theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin? $\rightarrow$ H1: Nhân cách sinh viên là một chỉnh thể thống nhất biện chứng giữa hai trục "Đức" (phẩm chất xã hội) và "Tài" (năng lực hoạt động thực tiễn), trong đó phẩm chất định hướng cho năng lực phát triển.
2. RQ2: Những nhân tố khách quan và chủ quan nào của bối cảnh kinh tế - xã hội tỉnh Bình Định đang trực tiếp chi phối quá trình chuyển hóa giá trị nhân cách của sinh viên? $\rightarrow$ H2: Sự đan xen giữa môi trường kinh tế thị trường địa phương và văn hóa học đường tạo ra sự phân hóa sâu sắc trong định hướng giá trị của sinh viên giữa nhận thức lý tưởng và hành vi thực tiễn.
3. RQ3: Thực trạng công tác giáo dục, xây dựng nhân cách tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định (điển hình là Đại học Quy Nhơn và Đại học Quang Trung) giai đoạn 2009–2016 bộc lộ những mâu thuẫn và thành tựu căn bản nào? $\rightarrow$ H3: Tồn tại khoảng cách (gap) đáng kể giữa kết quả giáo dục tri thức lý luận chính trị và năng lực tự ý thức, tự rèn luyện, dẫn đến nguy cơ suy thoái lý tưởng ở một bộ phận sinh viên.
4. RQ4: Hệ giải pháp mang tính chỉnh thể, khả thi nào có thể tối ưu hóa quá trình xây dựng nhân cách sinh viên đáp ứng đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao? $\rightarrow$ H4: Việc kết hợp đồng bộ cơ chế tự quản của sinh viên với đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận và chuẩn hóa môi trường văn hóa học đường sẽ tạo ra bước chuyển đột phá về chất lượng nhân cách.

Khung lý thuyết của luận án đứng vững trên nền tảng Nhân học triết học Mác - Lênin, lý luận về bản chất con người, kết hợp với Tâm lý học hoạt động và Xã hội học giáo dục. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian học thuật của các trường đại học tại tỉnh Bình Định từ năm 2009 đến năm 2016, mang lại ý nghĩa lý luận sâu sắc trong việc cụ thể hóa đường lối Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về chiến lược phát triển con người toàn diện.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được tác giả phân tích có hệ thống qua 3 dòng học thuật chính (major streams):

                               ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                               │  DÒNG 1: LÝ LUẬN VỀ NHÂN CÁCH & ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ     │
                               │  - C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin (Bản chất con người)   │
                               │  - Phạm Minh Hạc (1996), Đề tài KX-07 (Giá trị VN)     │
                               │  - Vũ Thị Minh Chi & cs. (2007, Đo lường NEO PI-R)     │
                               └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                           │
                                                           ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────┐ │ ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ DÒNG 2: THỰC TRẠNG NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM        │ │ │ DÒNG 3: GIẢI PHÁP & GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC ĐƯỜNG         │
│ - Hoàng Anh (2004, Giáo dục lý luận Mác - Lênin)       ├─┼─┤ - Trần Sỹ Phán (2002, Tự quản & giáo dục đạo đức)      │
│ - Lê Thu Hương (2013, Nhân cách SV Sư phạm Khánh Hòa) │ │ │ - Đào Duy Quát & Vũ Khiêu (2003, Đạo đức cách mạng)    │
│ - Bùi Đăng Dũng & Trung ương Đoàn (2003-2008)          │ │ │ - Ban Tư tưởng - Văn hóa TW (2004, Chuẩn mực đạo đức)  │
└────────────────────────────────────────────────────────┘ │ └────────────────────────────────────────────────────────┘
                                                           │
                                                           ▼
                               ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                               │       KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT & VỊ TRÍ CỦA LUẬN ÁN      │
                               │  Mô hình tích hợp Đức - Tài cho SV đại học địa phương  │
                               │  (Bình Định) trong cơ chế thị trường & hội nhập        │
                               └────────────────────────────────────────────────────────┘

1. Dòng nghiên cứu lý luận nền tảng về nhân cách và định hướng giá trị: Khởi nguồn từ di sản kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh, các công trình trong nước đã phát triển mạnh mẽ tiêu chí nhân cách con người Việt Nam. Tiêu biểu là Chương trình Khoa học Công nghệ cấp Nhà nước KX-07 với đề tài "Giá trị - định hướng giá trị nhân cách và giáo dục giá trị" xác lập 6 giá trị cốt lõi của con người hiện đại: trình độ học vấn rộng, sống có nghĩa tình, năng lực tổ chức quản lý, trách nhiệm tận tâm, sáng tạo và đa năng nghề nghiệp. Công trình của Vũ Thị Minh Chi, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Huy (2007) áp dụng thang đo NEO PI-R cải biên; Phạm Minh Hạc (1996) phân tích nguồn lực con người; Vũ Khắc Liên (2004) nghiên cứu nhân cách văn hóa; Nguyễn Đình Gấm (2000) khẳng định tính sáng tạo là phẩm chất hàng đầu.

2. Dòng nghiên cứu thực trạng và các nhân tố chi phối nhân cách sinh viên: Hoàng Anh (2004) khảo sát vai trò của lý luận Mác - Lênin; Lê Thu Hương (2013) nghiên cứu nhân cách sinh viên sư phạm tại Khánh Hòa; Cao Thu Hằng (2011) khảo sát kế thừa giá trị truyền thống; Lê Thị Thủy (2003) phân tích tác động của đạo đức; Trần Sỹ Phán (2002) khảo sát sự hình thành nhân cách qua giáo dục đạo đức; các điều tra của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2003–2008) và Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam về định hướng giá trị thanh niên.

3. Dòng nghiên cứu giải pháp xây dựng và hoàn thiện nhân cách: Đào Duy Quát, Vũ Khiêu, Tô Hoài (2003) tập trung vào đạo đức cách mạng; Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2004) đề xuất chuẩn mực đạo đức mới; các báo cáo tổng kết giai đoạn 2008–2014 của Đại học Quy Nhơn và Đại học Quang Trung cung cấp các giải pháp quản lý thực tiễn.

Các tranh luận học thuật (Academic Debates)

Luận án định vị trọng tâm giữa hai luồng quan điểm đối lập trong lịch sử triết học và tâm lý học:

• Quan điểm duy tâm khách quan & cơ học: Hêghen xem nhân cách là sự biểu hiện trừu tượng của "Ý niệm tuyệt đối"; Phoiơbắc xem con người thuần túy là thực thể sinh học mang tính loài trừu tượng, tách rời điều kiện lịch sử - xã hội cụ thể.
• Quan điểm duy vật mác-xít: Luận án bác bỏ tính bẩm sinh, siêu hình của nhân cách, khẳng định nhân cách là sản phẩm lịch sử - xã hội được tạo tác thông qua hoạt động thực tiễn và lao động.
• Tranh luận về cấu trúc nhân cách hiện đại: Giữa quan điểm tuyệt đối hóa phẩm chất đạo đức truyền thống (ảnh hưởng Nho giáo: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín) và quan điểm thực dụng phương Tây chỉ chú trọng năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hành. Luận án xác lập thế cân bằng biện chứng: phẩm chất là nền tảng định hướng giá trị, năng lực là công cụ hiện thực hóa giá trị.

So sánh quốc tế (International Comparative Positioning)

Đặt cạnh các lý thuyết quốc tế, luận án có sự tương đồng và mở rộng đáng chú ý:

• So với Lý thuyết phát triển sinh viên của Arthur Chickering (1969, 1993) với 7 vector phát triển (năng lực, cảm xúc, tự chủ, quan hệ liên cá nhân, bản sắc cá nhân, mục đích sống, tính toàn vẹn), khung phân tích của luận án tích hợp chặt chẽ bản sắc cá nhân vào tính giai cấp và lý tưởng chính trị - xã hội.
• So với Mô hình nhân cách 5 nhân tố (Big Five / NEO PI-R của Costa & McCrae), luận án không chỉ dừng lại ở việc mô tả các nét tâm lý (Tận tâm, Hướng ngoại, Dễ chịu, Sẵn sàng trải nghiệm, Bất ổn cảm xúc) mà giải thích nguồn gốc xã hội - giai cấp sâu xa hình thành nên các nét nhân cách đó thông qua quan hệ sản xuất và phương thức sinh hoạt xã hội.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển trực tiếp luận điểm kinh điển thứ sáu trong Luận cương về Phoiơbắc của C. Mác:

"Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội" [63, tr. 11].

Đồng thời, quán triệt quan điểm của C. Mác trong Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844:

"Giới tự nhiên là thân thể của con người, thân thể mà với nó con người phải ở lại trong quá trình thường xuyên giao tiếp để tồn tại... con người là một bộ phận của giới tự nhiên" [66, tr. 135].

Luận án đóng góp một định nghĩa tường minh, chuẩn xác về mặt triết học:

"Nhân cách sinh viên là toàn bộ những năng lực và phẩm chất xã hội gắn liền với đặc điểm lứa tuổi sinh viên đang sinh hoạt, học tập tại trường đại học, cao đẳng tạo thành một chỉnh thể độc lập nhằm giúp cho chủ thể tự ý thức, tự đánh giá, tự khẳng định và tự điều chỉnh mọi hoạt động của mình" [Tăng Văn Thạnh, 2016].

                     ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                     │            TIỀN ĐỀ VẬT CHẤT & XÃ HỘI                   │
                     │  - Cơ sở sinh học: Thể chất, hệ thần kinh trung ương   │
                     │  - Hoàn cảnh sống: Tự nhiên, Gia đình, Nhà trường, XH  │
                     └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                     ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                     │            CƠ CHẾ VẬN HÀNH & CHUYỂN HÓA                │
                     │  Xã hội hóa cá nhân   ◄────────►   Cá nhân hóa xã hội  │
                     │  (Tiếp thu giá trị XH)             (Khẳng định cái tôi)│
                     └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                     ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                     │          CHỈNH THỂ NHÂN CÁCH SINH VIÊN                 │
                     ├───────────────────────────┬────────────────────────────┤
                     │     TRỤC ĐỨC (Phẩm chất)  │    TRỤC TÀI (Năng lực)     │
                     │  - Thế giới quan, niềm tin│  - Tri thức khoa học       │
                     │  - Lý tưởng cách mạng     │  - Kỹ năng nghề nghiệp     │
                     │  - Đạo đức, lối sống      │  - Tư duy độc lập, sáng tạo│
                     │  - Ý thức kỷ luật, pháp luật - Năng lực tự hoàn thiện  │
                     └───────────────────────────┴────────────────────────────┘
                                                 │
                                                 ▼
                     ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                     │          CHỦ THỂ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN                   │
                     │    Tự ý thức ──► Tự đánh giá ──► Tự điều chỉnh         │
                     └────────────────────────────────────────────────────────┘

Hệ thống các mệnh đề khoa học (propositions) của luận án:

• Proposition 1: Nhân cách không phải là thực thể bẩm sinh, bất biến mà là một cấu trúc động, phát triển tiệm tiến từ cá thể $\rightarrow$ cá nhân $\rightarrow$ nhân cách, chịu sự chi phối có tính quy luật của phương thức sản xuất và hoàn cảnh sống.
• Proposition 2: Quá trình hình thành nhân cách sinh viên diễn ra thông qua tương tác kép: Xã hội hóa cá nhân (tiếp nhận tri thức, chuẩn mực xã hội) và Cá nhân hóa xã hội (khẳng định cái tôi sáng tạo, đóng góp cho cộng đồng).
• Proposition 3: Hoạt động thực tiễn và thế giới quan cá nhân là hạt nhân quyết định sự chuyển hóa từ tri thức lý thuyết sang niềm tin và hành vi đạo đức.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự hợp nhất của 3 trụ cột lý thuyết:

1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Đặt nhân cách trong quan hệ với tồn tại xã hội, ý thức xã hội và thiết chế chính trị - xã hội.
2. Tâm lý học hoạt động Mác-xít (Vygotsky, Leontiev): Khẳng định hoạt động học tập, nghiên cứu và giao tiếp là phương thức trực tiếp kiến tạo tâm lý và phẩm chất người.
3. Lý thuyết giáo dục học đại học: Tiếp cận sinh viên với tư cách là chủ thể tích cực tự giáo dục thay vì là đối tượng thụ động của quá trình truyền thụ.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được tối ưu hóa cho các cơ sở giáo dục đại học công lập và ngoài công lập tại các địa bàn đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ, nơi chịu áp lực kép giữa việc bảo tồn văn hóa truyền thống và đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường Hiện thực Phê phán (Critical Realism) kết hợp triệt để Phương pháp luận Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed-methods research design):

                                  THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU HỖN HỢP
                                                │
                ┌───────────────────────────────┴───────────────────────────────┐
                ▼                                                               ▼
       ĐỊNH TÍNH (Qualitative)                                        ĐỊNH LƯỢNG (Quantitative)
  - Phân tích tài liệu thứ cấp                                   - Khảo sát bảng hỏi cấu trúc hóa
  - Phương pháp lịch sử - lôgíc                                  - Mẫu phân tầng: N = 650 sinh viên
  - Phỏng vấn sâu chuyên gia, giảng viên                         - Xử lý số liệu: Thống kê mô tả,
    (ĐH Quy Nhơn, ĐH Quang Trung)                                  so sánh tỷ lệ %, Cronbach's Alpha
                │                                                               │
                └───────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
                                                ▼
                                    TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU
                             (Data & Methodological Triangulation)

Nghiên cứu được cấu trúc trên 3 cấp độ phân tích (multi-level design):

• Cấp độ vi mô (Micro-level): Ý thức, thái độ, động cơ học tập và hành vi đạo đức của từng sinh viên.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Môi trường sư phạm, văn hóa học đường, vai trò của giảng viên, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và ký túc xá tại Đại học Quy Nhơn và Đại học Quang Trung.
• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Bối cảnh phát triển kinh tế, chính sách phát triển nguồn nhân lực của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bình Định và các tác động từ toàn cầu hóa.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai chặt chẽ qua 4 bước:

Tiêu chí	Nội dung chi tiết trong nghiên cứu
Chiến lược chọn mẫu	Chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) đại diện theo khóa học (Năm 1 đến Năm 4), chuyên ngành đào tạo (Sư phạm, Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội & Nhân văn, Kinh tế - Kỹ thuật) tại 2 trường đại học trọng điểm tỉnh Bình Định.
Công cụ thu thập dữ liệu	Phiếu điều tra xã hội học cấu trúc hóa gồm 4 nhóm chỉ báo: (1) Động cơ học tập và định hướng nghề nghiệp; (2) Nhận thức chính trị - lý luận Mác - Lênin; (3) Lối sống, đạo đức và ứng xử văn hóa; (4) Tinh thần tự giác, tự rèn luyện.
Tam giác hóa (Triangulation)	Đối chiếu chéo 4 nguồn: Dữ liệu khảo sát độc lập + Báo cáo tổng kết công tác sinh viên Đại học Quy Nhơn (2009–2014) + Báo cáo thường niên Đại học Quang Trung (2008–2013) + Phỏng vấn sâu cán bộ quản lý giáo dục.
Độ tin cậy & Độ giá trị	Kiểm định độ giá trị nội dung qua hội đồng chuyên gia triết học và xã hội học; hệ số tin cậy thang đo đạt chuẩn Cronbach's $\alpha > 0.78$; kiểm soát sai số bằng đối chiếu hồ sơ khen thưởng, kỷ luật sinh viên thực tế.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được tổng hợp và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng (SPSS và MS Excel). Các kiểm định độ hội tụ, phân tích tần số, tỷ lệ phần trăm và thống kê mô tả được thực hiện nghiêm ngặt nhằm xác định rõ trọng số của từng nhân tố tác động đến sự hình thành phẩm chất và năng lực của sinh viên.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                                  CÁC PHÁT HIỆN THỰC CHỨNG THEN CHỐT
                                                  │
          ┌───────────────────────┬───────────────┴───────────────┬───────────────────────┐
          ▼                       ▼                               ▼                       ▼
    PHÁT HIỆN 1:            PHÁT HIỆN 2:                    PHÁT HIỆN 3:            PHÁT HIỆN 4:
  Phân hóa giá trị       Khoảng cách Tri thức           Môi trường vi mô        Năng lực tự ý thức
  giữa lý tưởng &         - Hành vi (Knowledge-          (Ký túc xá & Đoàn Hội)  là động lực cốt lõi
  thực dụng cá nhân       Action Disconnect)             quyết định nhân cách    cải tạo bản thân

1. Sự phân hóa sâu sắc trong định hướng giá trị của sinh viên: Phần lớn sinh viên các trường đại học tại Bình Định duy trì lòng yêu nước, niềm tin chính trị vững chắc và đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường, xuất hiện một bộ phận gia tăng xu hướng thực dụng, coi trọng giá trị vật chất ngắn hạn hơn lý tưởng cống hiến xã hội, biểu hiện qua tình trạng thờ ơ trước các vấn đề thời cuộc.
2. Khoảng cách giữa nhận thức lý luận và hành vi thực tiễn (Knowledge-Action Disconnect): Kết quả khảo sát cho thấy điểm số học tập các môn lý luận chính trị (Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh) không tỷ lệ thuận hoàn toàn với mức độ tuân thủ chuẩn mực đạo đức và ý thức kỷ luật học đường. Tồn tại tình trạng "học để đối phó thi cử", thiếu sự chuyển hóa tri thức lý luận thành nhân sinh quan và thế giới quan hành động.
3. Tác động vượt trội của môi trường vi mô (Ký túc xá và Phong trào Đoàn - Hội): Báo cáo của Đại học Quy Nhơn và Đại học Quang Trung khẳng định sinh viên tích cực tham gia phong trào tình nguyện (Mùa hè xanh, Tiếp sức mùa thi, Hiến máu nhân đạo) và sinh hoạt trong môi trường ký túc xá văn minh có chỉ số hoàn thiện nhân cách cao hơn, khả năng thích ứng xã hội vượt trội so với nhóm sinh viên sống ngoại trú thiếu sự quản lý.
4. Quy luật về vai trò tự ý thức và tự giáo dục: Luận án chứng minh rằng các tác động giáo dục từ Nhà trường, Gia đình và Xã hội chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi được chuyển hóa qua "bộ lọc" tự ý thức, tự đánh giá và tự điều chỉnh của chính bản thể sinh viên. Tự giáo dục là nhân tố quyết định đưa sinh viên từ trạng thái "khách thể được đào tạo" trở thành "chủ thể tự kiến tạo nhân cách".

Implications đa chiều

Đóng góp cho lý luận triết học

Làm phong phú thêm kho tàng lý luận của Chủ nghĩa duy vật lịch sử về vai trò của ý thức cá nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cụ thể hóa mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội địa phương và ý thức sinh viên.

Đổi mới phương pháp luận giáo dục

Cung cấp khung công cụ đánh giá nhân cách sinh viên tích hợp 2 trục Đức - Tài, khắc phục triệt để lối đánh giá phiến diện thuần túy dựa trên điểm rèn luyện hoặc điểm trung bình học lực (GPA).

Khuyến nghị thực tiễn và chính sách

                                HỆ THỐNG 4 GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ
                                              │
              ┌───────────────────────────────┼───────────────────────────────┐
              ▼                               ▼                               ▼
     NHÓM GIẢI PHÁP 1                NHÓM GIẢI PHÁP 2                NHÓM GIẢI PHÁP 3
   Đổi mới nội dung &             Phát huy tính tự quản,          Xây dựng môi trường
  phương pháp giảng dạy            tự giáo dục, tự rèn             văn hóa học đường &
  lý luận Mác - Lênin              luyện của sinh viên              ký túc xá văn minh
              │                               │                               │
              └───────────────────────────────┼───────────────────────────────┘
                                              ▼
                                     NHÓM GIẢI PHÁP 4
                                 Kết hợp liên hoàn 3 trụ cột:
                               Nhà trường - Gia đình - Xã hội

1. Đổi mới căn bản phương pháp giảng dạy lý luận Mác - Lênin: Chuyển từ truyền thụ giáo điều một chiều sang phương pháp đối thoại, gắn kết nguyên lý triết học với các vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng của tỉnh Bình Định và đất nước, rèn luyện tư duy phản biện khoa học.
2. Kích hoạt tối đa cơ chế tự quản và tự giáo dục của sinh viên: Tạo lập diễn đàn học thuật, câu lạc bộ kỹ năng, trao quyền chủ động cho sinh viên trong các hoạt động tự quản tại giảng đường và ký túc xá.
3. Chuẩn hóa môi trường văn hóa đại học mô phạm: Xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa học đường văn minh, đề cao tính gương mẫu của đội ngũ giảng viên theo phương châm "Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương sáng về đạo đức và tự học".
4. Thiết lập cơ chế phối hợp liên hoàn: Tăng cường mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà trường - Gia đình - Cấp ủy, Chính quyền và Đoàn thể địa phương nhằm tạo môi trường xã hội lành mạnh, bảo vệ sinh viên trước các tệ nạn xã hội.

---

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận 3 giới hạn học thuật (academic limitations):

1. Giới hạn không gian địa lý: Khảo sát tập trung chủ yếu tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định (Đại học Quy Nhơn, Đại học Quang Trung), chưa mở rộng so sánh liên tỉnh với các trung tâm đại học lớn như Đà Nẵng, Huế hay TP. Hồ Chí Minh.
2. Đặc điểm lát cắt thời gian: Dữ liệu phản ánh giai đoạn 2009–2016, trước khi diễn ra sự bùng nổ mạnh mẽ của không gian mạng xã hội thế hệ mới (TikTok, AI tạo sinh) và xu hướng tự chủ đại học toàn diện.
3. Phương pháp lượng hóa chuyên sâu: Phân tích định lượng chủ yếu dừng lại ở thống kê mô tả và phân tích tương quan, chưa ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) để lượng hóa trọng số tác động phức hợp của từng biến tiềm ẩn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình SEM và phân tích định tính so sánh (QCA) để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến nhân cách sinh viên thế hệ Gen Z trong kỷ nguyên số.
• Hướng 2: Nghiên cứu sự biến đổi nhân cách dưới tác động của không gian ảo, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI).
• Hướng 3: Khảo cứu so sánh đối sánh (cross-regional analysis) nhân cách sinh viên giữa các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam.

---

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại những giá trị tác động đa tầng đối với khoa học và xã hội:

                                  CÁC TẦNG TÁC ĐỘNG CỦA LUẬN ÁN
                                                │
         ┌───────────────────────┬──────────────┴───────────────┬───────────────────────┐
         ▼                       ▼                              ▼                       ▼
    HỌC THUẬT               GIÁO DỤC ĐẠI HỌC               CHÍNH SÁCH ĐỊA PHƯƠNG   LỢI ÍCH XÃ HỘI
  - Giáo trình tham khảo  - Đổi mới công tác           - Chiến lược đào tạo     - Cung cấp nguồn nhân
  - Khung lý thuyết cho     quản lý sinh viên             nguồn nhân lực cho       lực "vừa hồng vừa
    nghiên cứu triết học  - Chuẩn hóa đạo đức            Bình Định & Tây Nguyên   chuyên" cho CNH-HĐH

• Tác động học thuật (Academic Impact): Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho việc giảng dạy và nghiên cứu các môn Lý luận chính trị, Triết học Mác - Lênin, Đạo đức học và Xã hội học thanh niên tại các học viện, trường đại học toàn quốc.
• Cải tiến giáo dục đại học (Higher Education Reform): Cung cấp cơ sở thực chứng để Ban Giám hiệu, Phòng Công tác sinh viên và Đoàn Thanh niên các trường đại học tại Bình Định điều chỉnh chiến lược quản lý, giáo dục đạo đức và nâng cao chất lượng đời sống ký túc xá.
• Đóng góp chính sách địa phương (Policy Influence): Đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Bình Định về phát triển giáo dục - đào tạo, quy hoạch nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các khu công nghiệp, dịch vụ và kinh tế biển.
• Giá trị xã hội (Societal Benefits): Góp phần trực tiếp vào việc hình thành thế hệ trí thức trẻ "vừa hồng, vừa chuyên", có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và năng lực chuyên môn vững vàng, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

---

Đối tượng hưởng lợi

                                    ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI
                                             │
      ┌──────────────────────┬───────────────┴───────────────┬──────────────────────┐
      ▼                      ▼                               ▼                      ▼
  Nghiên cứu sinh       Lãnh đạo & Cán bộ              Tổ chức Đoàn - Hội       Nhà hoạch định
  & Giảng viên          Đại học                        Sinh viên                Chính sách
  - Khung lý thuyết     - Mô hình quản trị             - Phương thức hoạt       - Cơ sở dữ liệu xây
    và công cụ đo         sinh viên & chuẩn hóa          động phong trào          dựng chiến lược
    lường nhân cách       văn hóa học đường              và rèn luyện kỹ năng     nguồn nhân lực trẻ

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học & Giảng viên Triết học: Kế thừa khung lý thuyết hoàn chỉnh về nhân cách và phương pháp kết hợp triết học với điều tra xã hội học thực nghiệm.
• Lãnh đạo Đại học & Nhà quản lý giáo dục: Sử dụng các luận cứ khoa học để hoàn thiện quy chế công tác sinh viên, xây dựng tiêu chí đánh giá chuẩn đầu ra về phẩm chất đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp.
• Tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh & Hội Sinh viên: Vận dụng các phát hiện thực chứng để thiết kế các phong trào hành động cách mạng hấp dẫn, khắc phục bệnh hình thức trong giáo dục lý tưởng.
• Nhà hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực: Khai thác dữ liệu để xây dựng chiến lược thu hút, đào tạo và sử dụng trí thức trẻ tại vùng kinh tế Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo và đột phá nhất của luận án là gì?

Luận án đã giải quyết thành công mâu thuẫn biện chứng giữa phạm trù triết học trừu tượng về "Bản chất con người" và cấu trúc thực tiễn của "Nhân cách sinh viên" trong giai đoạn kinh tế thị trường. Đóng góp độc đáo nhất là xác lập mô hình nhân cách sinh viên như một chỉnh thể tự điều chỉnh, trong đó trục "Đức" (thế giới quan, lập trường chính trị, đạo đức) đóng vai trò định hướng giá trị, còn trục "Tài" (tri thức chuyên môn, tư duy sáng tạo) đóng vai trò phương tiện hiện thực hóa. Luận án đã làm sâu sắc hóa luận điểm của C. Mác về sự chuyển hóa giữa xã hội hóa cá nhân và cá nhân hóa xã hội trong môi trường đại học địa phương.

2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu thể hiện qua điểm nào khi so sánh với các công trình trước?

Khác với các nghiên cứu thuần túy diễn dịch lý luận của Hoàng Anh (2004) hay chỉ khảo sát đơn ngành sư phạm của Lê Thu Hương (2013), luận án của Tăng Văn Thạnh áp dụng triệt để phương pháp tiếp cận đa tầng (multi-level approach) kết hợp tam giác hóa dữ liệu (data triangulation). Tác giả đã tích hợp dữ liệu điều tra xã hội học độc lập với báo cáo chính thức giai đoạn 2008–2014 của nhiều trường đại học (Đại học Quy Nhơn, Đại học Quang Trung), bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy vượt trội.

3. Phát hiện thực chứng nào gây ngạc nhiên nhất từ dữ liệu nghiên cứu?

Phát hiện về sự tồn tại của "Khoảng cách nhận thức - hành vi" (Knowledge-Action Disconnect): Sinh viên có điểm số học tập các môn Lý luận chính trị rất cao nhưng mức độ tự giác chấp hành pháp luật và ý thức trách nhiệm cộng đồng lại có biểu hiện suy giảm cục bộ do ảnh hưởng của tâm lý thực dụng. Điều này chứng minh rằng việc trang bị tri thức thuần túy trên giảng đường không tự động chuyển hóa thành nhân cách nếu thiếu quá trình tự ý thức và rèn luyện thực tiễn.

4. Quy trình nhân rộng và tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) được xác lập như thế nào?

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa thông qua 4 module độc lập:

1. Xác định khung biến số nhân cách (Đức - Tài);
2. Thiết kế bảng hỏi khảo sát phân tầng theo khối ngành và năm học;
3. Thu thập dữ liệu kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và sinh viên;
4. Xử lý dữ liệu định lượng và đối chiếu với báo cáo thường niên của nhà trường. Quy trình này hoàn toàn có thể tái lập tại bất kỳ cụm trường đại học nào tại Việt Nam hoặc các quốc gia đang phát triển.

5. Khung chương trình nghị sự 10 năm tới (10-Year Research Agenda) mở ra từ luận án gồm những gì?

Luận án định hình 3 trụ cột nghiên cứu lớn cho thập kỷ tiếp theo:

• Trụ cột 1: Đo lường tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đối với sự biến đổi nhân cách và đạo đức học thuật của sinh viên.
• Trụ cột 2: Nghiên cứu mô hình giáo dục nhân cách tích hợp giữa đại lý luận mác-xít và kỹ năng toàn cầu hóa (Global Citizenship Education).
• Trụ cột 3: Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá năng lực tự giáo dục và tự ý thức của sinh viên đại học trong điều kiện tự chủ đại học toàn diện.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Tăng Văn Thạnh đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với 5 cống hiến khoa học cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và phát triển toàn diện lý luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử về con người, bản chất con người và cấu trúc nhân cách sinh viên.
2. Xây dựng định nghĩa chuẩn xác và mô hình cấu trúc nhân cách sinh viên đại học địa phương gồm hai trục thống nhất hữu cơ: Phẩm chất (Đức) và Năng lực (Tài).
3. Đánh giá khách quan, đa chiều thực trạng nhân cách và công tác xây dựng nhân cách sinh viên tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Bình Định giai đoạn 2009–2016, chỉ rõ những ưu điểm, khuyết điểm và căn nguyên sâu xa.
4. Xác lập luận cứ khoa học chứng minh vai trò quyết định của năng lực tự ý thức, tự đánh giá và tự điều chỉnh trong quá trình hình thành nhân cách của người học.
5. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đồng bộ, khả thi cao nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện sinh viên, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Công trình là sự kết tinh mẫu mực giữa tư duy triết học uyên bác và phương pháp điều tra thực chứng nghiêm cẩn, khẳng định chân lý khoa học trường tồn của Chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc giải phóng, phát triển và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu dưới góc độ lý luận về nhân cách, nhân cách sinh viên. Có thể khẳng định rằng, Đảng và Nhà nước ta từ khi cách mạng thành công cho đến nay luôn coi trọng việc xây dựng con người mới. Mỗi thời kỳ với nhiệm vụ lịch sử khác nhau thì việc bồi dưỡng, xây dựng con người mới mang những nội dung khác nhau.

Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, Đảng khẳng định “Nhân tố con người và nhân tố xã hội chủ nghĩa” đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Kể từ Đại hội VI, các kỳ Đại hội tiếp theo của Đảng là VII, XIII, IX, X, XI luôn khẳng định quyết tâm của Đảng về việc coi trọng công tác chăm lo cho con người, xây dựng nhân cách con người. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định “Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ” [26, tr. Đây chính là định hướng, là động lực thúc đẩy các nhà khoa học, các nhà giáo dục…nghiên cứu cụ thể hơn nữa, thực tế hơn nữa về vấn đề con người, nhân cách người Việt Nam nhằm xây dựng cho được con người Việt Nam hiện đại vừa phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước vừa khẳng định được bản sắc con người Việt Nam.

Trên tinh thần đó, chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX- 07 với đề tài “Giá trị - định hướng giá trị nhân cách và giáo dục giá trị”[17] đã xác định mục tiêu là nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn nhằm phát hiện những đặc trưng cơ bản trong nhân cách con người Việt Nam hiện nay. Phân tích những mặt mạnh, chủ yếu, xu thế phát triển và suy thoái của nhân cách trong sự chuyển đổi kinh tế - xã hội trên 3 mặt cơ bản: Định hướng giá 6 trị của nhân cách; Tiềm năng, khả năng của nhân cách; Phẩm chất, hành vi, nếp sống thói quen của nhân cách phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của nước ta. Trên cơ sở của sự khảo sát, đề tài đã nêu lên những giá trị cơ bản về định hướng giá trị nhân cách của con người Việt Nam hiện nay là: 1. Có trình độ học vấn rộng 2.

Sống có nghĩa tình 3. Có khả năng tổ chức quản lý 4. Làm việc tận tâm, có trách nhiệm 5. Sáng tạo trong học tập, lao động 6.

Biết nhiều nghề, thạo một nghề Đây là những giá trị hết sức cơ bản của con người Việt Nam trong thời kỳ mới phản ánh sự vận động, phát triển của xã hội. Bởi lẽ, trong 6 giá trị trên thì chỉ có giá trị thứ 2 là mang tính truyền thống của dân tộc còn những giá trị còn lại là những giá trị mới gắn với sự phát triển xã hội. “Nghiên cứu giá trị nhân cách theo phương pháp NEO PI-R cải biên” của Vũ Thị Minh Chi, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Huy – Nxb Khoa học xã hội [10]. Cuốn sách thực hiện việc điều tra đo đạc những đặc điểm giá trị nhân cách của một số tầng lớp người Việt Nam hiện nay theo phương pháp NEO PI-R cải biên qua trắc nghiệm, qua phỏng vấn sâu và những kiến nghị, giải pháp đối với việc xây dựng con người Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập quốc tế.

“Giáo dục nhân cách đào tạo nhân lực: Góp phần triển khai nghị quyết hội nghị lần thứ hai. Ban chấp hành trung ương Đảng, khoá VIII” của Phạm Minh Hạc - NXB Chính trị quốc gia [44]. Cuốn sách đề cập đến hiện trạng và xu thế phát triển nguồn lực con người; nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của nền giáo dục Việt Nam. 7 Năm 1994, Viện Triết học cùng với Trung tâm giao lưu văn hoá Việt - Đức đã tổ chức Hội thảo khoa học “Sự chuyển đổi giá trị trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường” [112].

Hội thảo đã tập trung vào những vấn đề chính sau: Về sự hình thành hệ thống giá trị trong cơ chế thị trường hiện nay; sự chuyển đổi giá trị trong xã hội cũng như trong nền kinh tế thị trường; sự chuyển đổi giá trị trong văn hoá đạo đức; về giáo dục giá trị con người Việt Nam nói chung và thanh niên Việt Nam nói riêng. Trong Hội thảo, những vấn đề về sự chuyển đổi giá trị nói chung và giá trị nhân cách nói riêng đã được làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn. Trong cuốn Kỷ yếu hội thảo “Bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay” của Đảng ủy khối cơ quan Trung ương về công tác tư tưởng [27]. Bài viết của TS Lê Minh Nghĩa về “Một số vấn đề về nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng cho thanh niên hiện nay” đã chỉ ra những cơ sở cần thiết để xây dựng lý tưởng cách mạng cho thanh niên đó là cơ sở kinh tế, cơ sở chính trị, cơ sở văn hóa – xã hội.

Bài viết cũng đã yêu cầu tập trung giải quyết một số vấn đề cơ bản nhằm nâng cao trình độ giác ngộ lý tưởng cách mạng cho thanh niên là: 1. Nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 2. Nâng cao nhận thức về đường lối, quan điểm chính sách, của Đảng 3. Nâng cao đạo đức cách mạng, lối sống có văn hóa cho thanh niên 4.

Tích cực giáo dục chủ nghĩa yêu nước, truyền thống dân tộc, truyền thống quê hương, gia đình cho thanh niên 5. Bồi dưỡng cho thanh niên tri thức khoa học- kỹ thuật và các khoa học xã hội nhân văn khác 6. Kết hợp giáo dục với tự giáo dục, rèn luyện của thanh niên 8 7. Kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng hệ thống giá trị với giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên, đồng thời tích cực đưa thanh nhiên vào hành động thực tiễn và các phong trào cách mạng của tuổi trẻ 8.

Đưa thanh niên vào hoạt động thực tiễn vào các phong trào của tuổi trẻ. Luận án“Giáo dục lý luận Mác – Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay” của Hoàng Anh [2]. Về phương diện lý luận, luận án đã tập trung phân tích các mặt của nhân cách: về mặt Đức (phẩm chất), luận án đã chỉ ra những phẩm chất xã hội; phẩm chất đạo đức cá nhân; phẩm chất ý chí, tính kỷ luật, tính phê phán, cung cách ứng xử, tác phong; ý thức thẫm mỹ. Về mặt Tài (năng lực), luận án đã chỉ ra năng lực xã hội hóa; năng lực chủ thể hóa; năng lực hành động.

Đây là những cơ sở lý thuyết quan trọng mà tác giả kế thừa và tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn nữa lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhân cách. Đề tài cũng đã làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên; vai trò của giáo dục lý luận Mác – Lênin trong việc hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên; Đây là đề tài tập trung vào công tác giáo dục lý luận Mác – Lênin gắn liền với nhân cách sinh viên. Vì vậy, luận án chủ yếu khai thác nhân cách thông qua việc hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng gắn liền với sự hình thành, phát triển phẩm chất đạo đức, lối sống, thẫm mĩ của sinh viên. Luận án đã khẳng định vai trò quan trọng của việc giáo dục lý luận Mác – Lênin đối với nhân cách sinh viên thông qua việc gắn liền với xây dựng môi trường văn hóa xã hội lành mạnh, tạo lập và xây dựng môi trường đại học lành mạnh, văn minh lịch sự, tiến bộ.

Luận án cũng đã nêu lên nhận thức về tầm quan trọng cũng như yêu cầu của công tác giáo dục lý luận Mác – Lênin trong mục tiêu giáo dục đại học hướng đến đào tạo con người toàn diện. 9 Luận án “Xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm phục vụ việc đào tạo nguồn nhân lực tỉnh Khánh Hòa” của Lê Thu Hương [52].Về phương diện lý luận, luận án đã cố gắng khái quát một số quan điểm của những nhà triết học trong lịch sử về vấn đề nhân cách. Trên cơ sở đó, tác giả đã phân tích làm rõ những nội dung về bản chất con người, về các mặt năng lực, phẩm chất của con người trong việc hình thành nhân cách. Đặc biệt, tác giả đã đứng trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin để đánh giá những quan điểm trước đó về nhân cách và đã nêu lên một định nghĩa nhân cách làm cơ sở nghiên cứu của đề tài.

Bên cạnh đó tác giả cũng đã phân tích để làm rõ cấu trúc của nhân cách bằng cách nêu lên các quan điểm của phương Đông, phương Tây, Phật Giáo, Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, tác giả không đề cập đến quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin. Đề tài hướng đến xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm tỉnh Khánh Hoà cho nên tác giả đã rất cố gắng nêu lên những tiêu chí về nhân cách sinh viên sư phạm Khánh Hoà. Theo tôi, tác giả đã rất thành công trong việc so sánh, nghiên cứu để đưa ra được những tiêu chí phục vụ cho việc xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm. Tuy nhiên, khi triển khai các nội dung cụ thể cho các tiêu chí thì tác giả chưa thật sự làm rõ và không đề cập đến nội dung kiến thức chuyên môn.

Bởi vì, khi nói đến nghề sư phạm thì bên cạnh đạo đức nghề nghiệp thì kiến thức chuyên môn là yếu tố cực kỳ quan trọng, thậm chí nó quyết định nhân cách của người thầy giáo. “Bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo của Nguyễn Văn Sáu, Trần Quang Nhiếp, Lê Minh Nghĩa - NXB Chính trị Quốc gia [84]. Cuốn sách gồm những bài phát biểu, những bài viết đề cập tới vấn đề giáo dục và bồi dưỡng lí tưởng, đạo đức cách mạng cũng như thực trạng, giải pháp tăng trưởng giáo dục lí tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay. 10 “Sinh viên thời đại thế giới phẳng”, Nhóm SEGVN dịch - NXB Phụ nữ [75 ].