Luận án tiến sĩ: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng tại Nghệ An

Luận án tiến sĩ kinh tế nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng tại Nghệ An, phân tích chiến lược phát triển nguồn nhân lực hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lê Trâm
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Tơ
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Nhân Lực Chất Lượng Cao Trong Ngành Xây Dựng Ở Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO NGÀNH XÂY DỰNG
• 1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân lực và nhân lực chất lượng cao
• 1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân lực chất lượng cao và nhân lực chất lượng cao ngành xây dựng
• 1.3. Tổng hợp các kết quả nghiên cứu đã đạt được liên quan đến đề tài luận án và vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG NGÀNH XÂY DỰNG
• 2.1. Nhân lực chất lượng cao và các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành, phát triển nhân lực chất lượng cao
• 2.2. Nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng
• 2.3. Kinh nghiệm xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng của quốc tế và trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG NGÀNH XÂY DỰNG Ở TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2015 - 2020
• 3.1. Cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An và yêu cầu đặt ra đối với nhân lực trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An
• 3.2. Thực trạng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An giai đoạn 2015-2020
• 3.3. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra trong xây dựng nhân lực chất lượng cao của ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An thời gian qua
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG NGÀNH XÂY DỰNG Ở TỈNH NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN 2030
• 4.1. Phương hướng và mục tiêu xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An đến 2025, tầm nhìn 2030
• 4.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An thời gian tới
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu về nhân lực chất lượng cao ngành xây dựng

Nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng tại Nghệ An đã được thực hiện qua nhiều công trình nghiên cứu. Những công trình này tập trung vào việc phân tích vai trò của nhân lực chất lượng cao trong sự phát triển bền vững của ngành xây dựng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, chất lượng cao của nhân lực không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả công việc mà còn quyết định đến sự phát triển của toàn ngành. Đặc biệt, trong bối cảnh ngành xây dựng đang phát triển mạnh mẽ, việc nâng cao kỹ năng xây dựng và đào tạo nhân lực là rất cần thiết. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc đầu tư vào đào tạo nhân lực chất lượng cao sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho ngành xây dựng, giúp tăng cường năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến nhân lực và nhân lực chất lượng cao

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Các nghiên cứu đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực, bao gồm chính sách phát triển, đào tạo nghề, và quản lý nguồn nhân lực. Đặc biệt, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng công nghệ mới trong ngành xây dựng cần có sự hỗ trợ từ nhân lực chất lượng cao để đảm bảo hiệu quả và an toàn trong quá trình thi công. Những công trình này đã tạo nền tảng cho việc xây dựng các chính sách và chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng tại Nghệ An.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn về nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng

Cơ sở lý luận về nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng được xây dựng dựa trên các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu thực tiễn. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ là vấn đề của riêng ngành xây dựng mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh Nghệ An. Các yếu tố như kỹ năng xây dựng, đào tạo nhân lực, và quản lý nguồn nhân lực đều có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cao của nhân lực. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng các công nghệ mới trong ngành xây dựng đòi hỏi nhân lực phải có trình độ chuyên môn cao và kỹ năng làm việc trong môi trường cạnh tranh. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chương trình đào tạo nhân lực phù hợp với yêu cầu thực tiễn của ngành.

2.1. Nhân lực chất lượng cao và các nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao bao gồm chính sách đào tạo, môi trường làm việc, và sự hỗ trợ từ các tổ chức. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, một môi trường làm việc tích cực và có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, việc áp dụng các công nghệ mới trong ngành xây dựng cũng cần có sự tham gia của nhân lực chất lượng cao để đảm bảo hiệu quả và an toàn trong quá trình thi công. Điều này cho thấy rằng, việc đầu tư vào đào tạo nhân lực là rất cần thiết để nâng cao chất lượng cao của nhân lực trong ngành xây dựng.

III. Thực trạng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An giai đoạn 2015 2020

Thực trạng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng tại Nghệ An giai đoạn 2015 - 2020 cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù tỉnh Nghệ An đã có những bước tiến trong việc phát triển nguồn nhân lực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức về chất lượng cao của nhân lực. Số lượng nhân lực có trình độ cao đẳng, trung cấp nghề chỉ chiếm tỷ lệ thấp, trong khi yêu cầu về kỹ năng xây dựng ngày càng cao. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng, ảnh hưởng đến hiệu quả và tiến độ của các dự án. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng cao của nhân lực, bao gồm cải thiện chương trình đào tạo nhân lực và tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế.

3.1. Cơ cấu tổ chức chức năng nhiệm vụ ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An

Cơ cấu tổ chức của ngành xây dựng tại Nghệ An được xác định rõ ràng với các chức năng và nhiệm vụ cụ thể. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc phân bổ nhân lực chất lượng cao chưa hợp lý, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực ở một số lĩnh vực quan trọng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần có sự điều chỉnh trong cơ cấu tổ chức để đảm bảo rằng nhân lực chất lượng cao được phân bổ hợp lý và đáp ứng được yêu cầu của ngành. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nguồn nhân lực trong tương lai.

IV. Phương hướng và giải pháp xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An đến năm 2025 tầm nhìn 2030

Để xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An đến năm 2025, tầm nhìn 2030, cần xác định rõ phương hướng và các giải pháp cụ thể. Một trong những phương hướng quan trọng là tăng cường đào tạo nhân lực theo nhu cầu thực tế của ngành. Các giải pháp bao gồm cải thiện chương trình đào tạo, tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, và nâng cao chất lượng giảng dạy. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc phát triển nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Điều này sẽ giúp tỉnh Nghệ An phát triển bền vững và nâng cao vị thế trong ngành xây dựng.

4.1. Phương hướng và mục tiêu xây dựng nhân lực chất lượng cao

Mục tiêu xây dựng nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng ở tỉnh Nghệ An đến năm 2025 là nâng cao tỷ lệ nhân lực có trình độ chuyên môn kỹ thuật. Cần xác định rõ các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả của các chương trình đào tạo nhân lực. Bên cạnh đó, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các tổ chức, doanh nghiệp trong việc phát triển nhân lực chất lượng cao. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cao của nhân lực mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành xây dựng tại Nghệ An.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam dành từ 30% đến 40% Tổng sản phẩm trong nước (GDP) hàng năm cho đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật, phát triển mạng lưới đô thị và các khu công nghiệp, ngành xây dựng giữ vai trò trụ cột trong việc hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH). Tuy nhiên, toàn ngành đang đối diện với sự mất cân đối nghiêm trọng về cơ cấu và chất lượng lao động: toàn ngành có hơn 204.000 công nhân lao động nhưng có tới hơn 90.000 cán bộ, viên chức; tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng, trung cấp nghề chỉ chiếm 11,8%, trong khi đội ngũ thợ bậc cao (bậc 6, bậc 7) chỉ chiếm khoảng 7% tổng nhân lực. Tại Nghệ An – tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước (16.490,25 km²) với dân số đứng thứ tư toàn quốc, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2016 - 2020 ước đạt 7,84%, GDP bình quân đầu người đạt 44,34 triệu đồng và tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt hơn 314.000 tỷ đồng (gấp 1,74 lần giai đoạn 2011 - 2015) – yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật tạo áp lực khổng lồ lên hệ thống nhân lực xây dựng địa phương.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: mặc dù Nghệ An sở hữu quy mô lực lượng lao động dồi dào, song chất lượng nhân lực ngành xây dựng lại chưa đáp ứng được đòi hỏi chuyển dịch công nghệ trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0). Tình trạng thừa lao động phổ thông, thiếu trầm trọng nhân lực kỹ thuật tinh nhuôi, thiếu kỹ sư quản trị dự án phức tạp và thiếu khả năng tiếp thu công nghệ quốc tế (như các dự án chuyển giao kỹ thuật từ JICA và JETRO Nhật Bản) đang là điểm nghẽn kìm hãm năng lực cạnh tranh vùng. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 9 31 01 02) của tác giả Nguyễn Thị Lê Trâm, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thị Túy tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, thực hiện sứ mệnh giải quyết thấu đáo bài toán lý luận và thực tiễn này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập chặt chẽ:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận và các tiêu chí chuẩn mực nào phản ánh bản chất của nhân lực chất lượng cao (NLCLC) ngành xây dựng ở cấp độ địa phương dưới góc nhìn Kinh tế chính trị?
   • Giả thuyết 1 (H1): NLCLC ngành xây dựng không đơn thuần đo lường bằng văn bằng mà là cấu trúc tích hợp giữa thể lực, trí lực chuyên môn hóa và tính năng động xã hội thích ứng với công nghệ cao.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng phát triển NLCLC ngành xây dựng tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2015 - 2020 bộc lộ những mâu thuẫn nội tại và nguyên nhân sâu xa nào?
   • Giả thuyết 2 (H2): Sự đứt gãy giữa cơ chế tiền lương, chính sách đãi ngộ, chất lượng đào tạo nghề và yêu cầu công nghệ thực tế là rào cản căn bản làm suy giảm chất lượng tích lũy vốn nhân lực.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những định hướng và giải pháp đột phá nào có khả năng thúc đẩy xây dựng NLCLC ngành xây dựng tỉnh Nghệ An đến năm 2025, tầm nhìn 2030?
   • Giả thuyết 3 (H3): Hoàn thiện đồng bộ cơ chế quản lý nhà nước kết hợp tái cấu trúc mô hình liên kết đào tạo - doanh nghiệp sẽ tạo bước nhảy vọt về năng suất lao động xây dựng.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp nhuần nhuyễn quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tái sản xuất sức lao động và lực lượng sản xuất với Thuyết Vốn nhân lực hiện đại (Human Capital Theory) và Lý thuyết Tăng trưởng nội sinh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nhân lực có trình độ từ cao đẳng trở lên và lao động kỹ thuật lành nghề tại Sở Xây dựng cùng các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn Nghệ An từ 2015 đến 2020, kiến tạo lộ trình giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong luận án được cấu trúc thành ba dòng nghiên cứu chủ đạo:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý thuyết lao động lành nghề và vai trò của vốn nhân lực đối với tăng trưởng kinh tế. Khởi đầu từ "Thuyết lao động lành nghề" của Wassily Leontief (1953, 1956) nhằm giải mã "Câu đố Leontief", chứng minh rằng năng suất lao động vượt trội của công nhân lành nghề quyết định lợi thế thương mại quốc tế. Robert Solow (1956) trong mô hình tăng trưởng tân cổ điển đã lượng hóa nhân tố "tiến bộ kỹ thuật" đóng góp tới 87,5% vào tỷ lệ tăng trưởng kinh tế của Mỹ. C. Donald Keesing (1966) tiếp tục phân loại lao động thành 8 nhóm kỹ thuật để khẳng định sức lao động thành thạo là nhân tố sản xuất tối quan trọng. Bước đột phá lý thuyết xuất hiện với Theodore W. Schultz (1961, 1971) thông qua "Thuyết vốn nhân lực", khẳng định đầu tư vào giáo dục, y tế biến lao động thông thường thành "vốn nhân lực" tạo ra hiệu ứng tri thức và quy luật thu nhập tăng dần. Robert Lucas (1986, 1988) nâng tầm học thuyết qua "Mô hình tăng trưởng tích lũy vốn nhân lực chuyên môn hóa" với phương trình $h'(t)/h(t)$ và mô thức "vừa học vừa làm" ($C_i = h_i(t) U_i(t) N(t)$). Paul Romer (1989) hoàn thiện với 5 trụ cột của lý thuyết tăng trưởng mới, đặt tri thức chuyên môn hóa làm động lực vĩnh cửu chống lại quy luật lợi suất giảm dần.

Dòng nghiên cứu thứ hai tại Việt Nam làm rõ nguồn nhân lực trong tiến trình CNH, HĐH và hội nhập quốc tế qua công trình của Vũ Văn Phúc và Nguyễn Duy Hùng (2012), Phạm Thành Nghị (2007), Lương Việt Hải (2003), Phạm Minh Hạc (2008), Đường Vĩnh Sường (2012), cùng các nghiên cứu về phát huy trí thức của Phạm Tất Dong (2005), Nguyễn Đắc Hưng (2007), Nguyễn Văn Khánh (2012).

Dòng nghiên cứu thứ ba chuyên sâu về nhân lực ngành xây dựng bao gồm các công trình trong nước của Chu Văn Cấp (2013), Lê Thị Hồng Điệp (2010), Lê Quang Hùng (2011), Trịnh Ngọc Thạch (2008), Phan Thị Thanh Xuân (2014), Phạm Anh Đức và Trần Văn An (2015), Trần Duy Ngoãn (2016).

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái:

• Quan điểm nguồn nhân lực truyền thống: Tiếp cận dưới góc độ vĩ mô, xem con người là tài nguyên xã hội thụ động cần được khai thác và điều tiết hành chính.
• Quan điểm vốn nhân lực (Human Capital): Xem người lao động là chủ thể đầu tư tích cực, sở hữu tài sản vô hình có thể lượng hóa bằng giá trị tiền tệ và kỳ vọng tỷ suất hoàn vốn ($ROI$) thông qua năng suất biên.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• Nghiên cứu của Bon-Gang Hwang, Lei Zhu và Jonathan Tan (2017) tại Singapore chỉ ra 5 yếu tố then chốt chi phối năng suất xây dựng xanh gồm kinh nghiệm, kiến thức, quản trị thay đổi thiết kế, trình độ công nhân và lập kế hoạch.
• Khung nghiên cứu của Jang Ho Kim (2015) tại Hàn Quốc (NXB KRIVET) thiết lập mô hình tích hợp giữa đào tạo nghề và Nghiên cứu & Phát triển (R&D) trong ngành xây dựng.
• Nghiên cứu của Agbodjah Lily Sena (2008) tại Ghana chỉ ra sự thiếu hụt mô hình quản lý nhân sự kết hợp chiều dọc (ngành) và chiều ngang (doanh nghiệp).
• Zhai và Liu (Trung Quốc) cùng Kuriakose (2016, Ấn Độ) nhấn mạnh tiêu chí năng lực ứng phó rủi ro kỹ thuật và môi trường trong đánh giá hiệu suất nhân lực xây dựng.

Luận án định vị khoảng trống học thuật: Hầu hết các nghiên cứu hiện hành mới dừng lại ở cấp độ vĩ mô toàn quốc hoặc tiếp cận thuần túy quản trị kinh doanh tại doanh nghiệp riêng lẻ. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống dưới góc độ Kinh tế chính trị về phát triển NLCLC ngành xây dựng ở cấp tỉnh – một địa bàn trung gian mang tính quyết định đến việc triển khai các nguồn lực đầu tư thực tế trong bối cảnh CMCN 4.0.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và làm sâu sắc thêm lý luận Kinh tế chính trị về phạm trù NLCLC trong ngành kinh tế kỹ thuật đặc thù:

• Phát triển khái niệm NLCLC: Luận án không đồng nhất NLCLC với số lượng bằng cấp đơn thuần, mà định vị đây là "bộ phận ưu tú nhất của nguồn nhân lực, bao gồm những người tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức; có trình độ học vấn, chuyên môn cao; có thể lực tốt; có kỹ năng lao động giỏi và khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ sản xuất kinh doanh; có khả năng vận dụng sáng tạo tri thức vào lao động sản xuất nhằm đem lại năng suất, chất lượng và hiệu quả cao".
• Mở rộng mô hình tích lũy vốn nhân lực của Lucas (1988) và Schultz (1961) vào bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại địa phương: Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa tích lũy tri thức công nghệ nội sinh thông qua quá trình "vừa học vừa làm" trên công trường với cơ chế tái sản xuất sức lao động chất lượng cao.
• Xác lập 3 mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
  • Mệnh đề 1: Tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng ngành xây dựng tỷ lệ thuận với tốc độ tích lũy vốn nhân lực chuyên môn hóa (phù hợp nhận định của Harbison: tốc độ tăng việc làm kỹ thuật gấp 2-3 lần tốc độ tăng GDP).
  • Mệnh đề 2: Sự lệch pha giữa cơ cấu đào tạo và cơ cấu công nghệ tạo ra hao mòn vô hình nhanh chóng của vốn nhân lực.
  • Mệnh đề 3: Thể chế quản trị lao động cấp tỉnh đóng vai trò chất xúc tác thúc đẩy sự chuyển hóa từ năng lực tiềm tàng sang năng suất lao động thực tế.

Khung phân tích độc đáo

Luận án thiết lập khung phân tích toàn diện dựa trên sự tích hợp của ba hệ thống lý thuyết: Kinh tế chính trị Mác-Lênin (lý luận về sức lao động), Thuyết Vốn nhân lực (Schultz, Becker, Lucas) và Thuyết Năng lực tổ chức hiện đại. Khung phân tích vận hành dựa trên hệ thống tiêu chí đa chiều:

Điều kiện biên (Boundary Conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung lý thuyết này áp dụng cho nhân lực ngành xây dựng tại các địa bàn cấp tỉnh đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, có sự đan xen giữa khu vực quản lý nhà nước (Sở Xây dựng) và khu vực sản xuất kinh doanh trực tiếp (các doanh nghiệp xây dựng).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Thế giới quan và phương pháp luận: Luận án đứng vững trên lập trường của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác-Lênin, xem xét sự phát triển nhân lực trong mối quan hệ vận động biện chứng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất.
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ những yếu tố đơn nhất, ngẫu nhiên để chắt lọc những thuộc tính bản chất nhất của NLCLC ngành xây dựng trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập kinh tế.
• Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Design): Đánh giá đồng thời ở 2 cấp độ:
  1. Cấp độ cơ quan quản lý nhà nước: Khảo sát toàn diện tại Sở Xây dựng tỉnh Nghệ An.
  2. Cấp độ doanh nghiệp: Khảo sát hệ thống các doanh nghiệp xây lắp, tư vấn thiết kế và quản lý dự án trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu và thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2020 từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê tỉnh Nghệ An, Báo cáo thường niên của Bộ Xây dựng, Sở Xây dựng tỉnh Nghệ An và hồ sơ nhân sự của các doanh nghiệp xây dựng tiêu biểu.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc và phiếu đánh giá chuyên gia đối với các chỉ tiêu định tính và định lượng:
  • Khảo sát sức khỏe thể chất theo tiêu chuẩn phân loại tại Quyết định số 1613/BYT-QĐ của Bộ Y tế.
  • Đo lường trình độ chuyên môn, năng lực ngoại ngữ, tin học, khả năng vận hành phần mềm chuyên ngành xây dựng.
  • Đo lường mức độ năng động xã hội, kỹ năng làm việc nhóm, đạo đức nghề nghiệp và khả năng chịu áp lực rủi ro công trường.
• Quy trình kiểm soát độ tin cậy và giá trị: Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation) bằng cách đối chiếu chéo giữa báo cáo tự đánh giá của người lao động, đánh giá của người sử dụng lao động (chủ doanh nghiệp/lãnh đạo Sở) và số liệu thống kê hành chính.

Data và phân tích

• Mô tả mẫu và đặc trưng thống kê: Phân tích toàn diện cơ cấu nhân lực tại Sở Xây dựng Nghệ An và các doanh nghiệp xây dựng theo thâm niên, độ tuổi, giới tính và trình độ chuyên môn (Bảng 3.1a, 3.1b, 3.2a, 3.2b).
• Kỹ thuật phân tích thống kê: Sử dụng thống kê mô tả (Descriptive Statistics) để tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, phân phối tần số về điểm đánh giá thể lực (Bảng 3.3, 3.4), trí tuệ (Bảng 3.6) và tính năng động xã hội (Bảng 3.8).
• Phân tích so sánh chuẩn hóa (Benchmarking): So sánh tỷ lệ kỹ sư trên 1000 dân của Việt Nam (13,2 kỹ sư/1000 dân) với các quốc gia phát triển như Anh (136/1000 dân), Thụy Điển (115/1000 dân), Nhật Bản (100/1000 dân) để làm rõ mức độ thiếu hụt nhân lực kỹ thuật cao tại địa bàn nghiên cứu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý "Tháp nhân lực ngược" và sự mất cân đối cơ cấu nghiêm trọng: Dữ liệu thực chứng cho thấy tỷ lệ cán bộ, viên chức văn phòng chiếm tỷ trọng quá lớn so với lực lượng công nhân trực tiếp; số lao động có trình độ cao đẳng, trung cấp nghề và thợ bậc cao (bậc 6, 7) chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn (thợ bậc cao chỉ ~7%). Hiện tượng "thừa thầy thiếu thợ", thừa lao động phổ thông nhưng khan hiếm trầm trọng kỹ sư trưởng công trình và thợ kỹ thuật lành nghề diễn ra phổ biến tại Nghệ An.
2. Sự sụt giảm về thể lực thực tế dưới áp lực công trường: Điểm đánh giá thể lực tại các doanh nghiệp xây dựng thấp hơn đáng kể so với khu vực cơ quan nhà nước (Bảng 3.3 và 3.4). Tỷ lệ lao động đạt chuẩn sức khỏe Loại 1 và Loại 2 (theo Quyết định 1613/BYT-QĐ) suy giảm theo thâm niên công tác do điều kiện làm việc nặng nhọc, độc hại ngoài trời và chế độ an toàn vệ sinh lao động chưa được đảm bảo.
3. Khoảng cách lớn về năng lực ngoại ngữ và chuyển đổi số: Đa số nhân lực xây dựng tại Nghệ An có điểm đánh giá về trí lực chuyên môn ở mức trung bình khá (Bảng 3.6), nhưng năng lực ngoại ngữ và tin học ứng dụng chuyên sâu còn rất hạn chế. Điều này tạo rào cản lớn khi tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới từ các tổ chức quốc tế (như các khóa đào tạo vận hành công trình của JICA/JETRO) và ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM).
4. Tính năng động xã hội và kỹ năng mềm chưa đáp ứng yêu cầu hội nhập: Điểm đánh giá về khả năng đàm phán, làm việc nhóm và năng lực quản trị rủi ro dự án tại các doanh nghiệp còn ở mức thấp (Bảng 3.8). Tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật lao động chưa cao, tư duy làm việc còn mang nặng tính mùa vụ, thói quen kinh nghiệm truyền thống.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp khung luận giải kinh tế chính trị về sự vận động của vốn nhân lực trong một ngành kỹ thuật then chốt tại không gian kinh tế địa phương; khẳng định nâng cao chất lượng nhân lực là phương thức cốt lõi để nâng cao tỷ suất sinh lời của vốn đầu tư xã hội (>314.000 tỷ đồng tại Nghệ An giai đoạn 2016 - 2020).
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Quy hoạch nhân lực: Cần căn cứ vào dự báo nhu cầu NLCLC ngành xây dựng đến năm 2025 và 2030 (Bảng 4.1) để điều chỉnh mạng lưới đào tạo nghề của tỉnh Nghệ An.
  • Cơ chế tiền lương và đãi ngộ: Chuyển từ trả lương theo bằng cấp hành chính sang trả lương theo năng suất lao động biên và mức độ phức tạp của công việc nhằm thu hút chuyên gia giỏi.
  • Mô hình liên kết ba nhà (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp): Doanh nghiệp xây dựng Nghệ An phải trực tiếp tham gia xây dựng giáo trình, đặt hàng đào tạo và tiếp nhận thực tập công nghệ cao.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu (Limitations):
  1. Phạm vi mẫu: Tập trung vào khối cơ quan nhà nước (Sở Xây dựng) và các doanh nghiệp xây dựng chính quy, chưa bao phủ đầy đủ khu vực lao động xây dựng phi chính thức (thợ xây tự do tại nông thôn).
  2. Phương pháp: Việc đánh giá các chỉ số định tính (tính trung thực, sự nhiệt tình, tính năng động) phần nào còn phụ thuộc vào mức độ chủ quan của chuyên gia và người khảo sát.
  3. Không gian: Nghiên cứu điển hình tại tỉnh Nghệ An, việc khái quát hóa sang các tỉnh có quy mô kinh tế khác biệt cần có sự điều chỉnh các tham số bối cảnh.
• Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
  1. Xây dựng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để lượng hóa mức độ tác động của từng thành tố vốn nhân lực đến hiệu quả tài chính và tiến độ dự án xây dựng.
  2. Mở rộng nghiên cứu so sánh liên tỉnh tại vùng Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa - Nghệ An - Hà Tĩnh).
  3. Nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ in 3D trong xây dựng đến cấu trúc việc làm và yêu cầu kỹ năng mới của NLCLC.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là công trình tiên phong nghiên cứu toàn diện về NLCLC ngành xây dựng ở cấp tỉnh tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đóng góp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế chính trị và Kinh tế phát triển.
• Tác động ngành và địa phương: Đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ triển khai Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, giúp định hình các quyết sách tái cấu trúc ngành xây dựng trở thành động lực phát triển đô thị và công nghiệp của vùng Bắc Trung Bộ.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội: Cung cấp giải pháp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công và vốn xã hội hóa trong xây dựng, giảm thiểu lãng phí thất thoát do chất lượng thi công kém, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chỉ số phát triển con người (HDI) của địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý luận kết hợp giữa Kinh tế chính trị và Thuyết Vốn nhân lực, hệ thống hóa y văn chuyên sâu và các tiêu chí đo lường NLCLC ngành kỹ thuật.
• Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An và Sở Xây dựng: Sở hữu luận cứ khoa học thực chứng để ban hành các đề án phát triển nhân lực ngành xây dựng, chính sách thu hút nhân tài và quy hoạch hệ thống cơ sở dạy nghề kỹ thuật.
• Lãnh đạo các Doanh nghiệp xây dựng: Có được công cụ và hệ thống tiêu chí để chuẩn hóa quy trình tuyển dụng, đánh giá hiệu suất, thiết kế thang bảng lương và xây dựng chiến lược đào tạo nội bộ.
• Các Cơ sở đào tạo (Đại học, Cao đẳng, Trung cấp nghề): Căn cứ vào nhu cầu thực tế của thị trường để đổi mới chương trình giảng dạy, tăng thời lượng thực hành và chuẩn hóa kỹ năng số cho sinh viên ngành xây dựng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   • Trả lời: Luận án đã mở rộng "Thuyết tích lũy vốn nhân lực chuyên môn hóa" của Robert Lucas (1988) bằng cách tích hợp phạm trù chính trị - xã hội và thể chế quản lý cấp tỉnh vào hàm sản xuất xây dựng. Luận án chỉ ra rằng vốn nhân lực ngành xây dựng tại các nước đang phát triển không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng kỹ thuật cá nhân mà còn chịu sự chi phối bởi cơ chế tổ chức quản lý lao động và chính sách tiền lương của Nhà nước.
2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
   • Trả lời: Khác với nghiên cứu thuần túy định tính của Chu Văn Cấp (2013) hay nghiên cứu thiên về quản trị vi mô của Zhai & Liu (Trung Quốc), luận án đã kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học của Kinh tế chính trị với hệ thống chỉ tiêu lượng hóa nhân trắc học (Quyết định 1613/BYT-QĐ), chỉ số HDI và các thang đo kỹ năng mềm của CMCN 4.0 trên tập dữ liệu thực tế tại Nghệ An.
3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất về mặt số liệu?
   • Trả lời: Mặc dù Nghệ An là địa phương có truyền thống hiếu học và lực lượng lao động dồi dào, nhưng tỷ lệ thợ kỹ thuật bậc cao (bậc 6, 7) trong ngành xây dựng chỉ đạt mức rất thấp (~7%), và cơ cấu nhân lực tại các doanh nghiệp bị biến dạng khi tỷ lệ cán bộ quản lý gián tiếp cao gấp nhiều lần so với chuẩn mực công nghệ quốc tế, tạo nên sự lãng phí vốn nhân lực nghiêm trọng.
4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?
   • Trả lời: Có. Hệ thống bảng hỏi, tiêu chuẩn phân loại thể lực, trí lực, thang đánh giá tính năng động xã hội và phương pháp phân tích ma trận cung - cầu nhân lực (Chương 3 và Chương 4) được thiết kế chuẩn hóa, cho phép áp dụng đồng bộ để đánh giá NLCLC ngành xây dựng tại bất kỳ tỉnh thành nào trên cả nước.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?
   • Trả lời: Tập trung vào ba hướng lớn: (i) Xây dựng mô hình dự báo nhu cầu nhân lực công nghệ số và công trình xanh (Green Building) theo chuẩn quốc tế; (ii) Đánh giá tác động của cơ chế tự chủ giáo dục đại học đến chất lượng kỹ sư xây dựng; (iii) Nghiên cứu mô hình thị trường giao dịch vốn nhân lực kỹ thuật cao trong khu vực ASEAN.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận về NLCLC ngành xây dựng ở cấp địa phương dưới góc nhìn Kinh tế chính trị, làm rõ bản chất vốn nhân lực trong mối quan hệ với tiến bộ công nghệ.
2. Thiết lập hệ thống tiêu chí đánh giá đa chiều tích hợp: Thể chất (chuẩn Bộ Y tế), Trí tuệ chuyên môn (chuẩn hóa kỹ thuật, ngoại ngữ, tin học) và Tính năng động xã hội (kỹ năng mềm CMCN 4.0).
3. Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng NLCLC ngành xây dựng Nghệ An giai đoạn 2015 - 2020, chỉ rõ những nghịch lý về cơ cấu "thừa thầy thiếu thợ" và điểm nghẽn về năng lực công nghệ.
4. Phân tích kinh nghiệm quốc tế (Singapore, Hàn Quốc, Ghana, Trung Quốc, Ấn Độ) và trong nước để rút ra bài học thực tiễn phù hợp với điều kiện đặc thù của tỉnh Nghệ An.
5. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi đến năm 2025 và tầm nhìn 2030, gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương với chiến lược đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân tài ngành xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng, 11 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO NGÀNH XÂY DỰNG 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NHÂN LỰC VÀ NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO 1. Những nghiên cứu về mức độ lành nghề, kỹ năng của nhân lực và vai trò, ảnh hƣởng của nhân lực đến tăng trƣởng “Thuyết lao động lành nghề” của Leontief, nhà kinh tế học ngƣời Mỹ, đƣợc công bố trong bài viết “Sản xuất trong nước và thương mại quốc tế: Khảo sát lại tình hình tư bản Mỹ” (1953), và bài viết “Tỷ lệ yếu tố sản xuất với kết cấu thương mại quốc tế Mỹ: Phân tích lý luận và kiểm nghiệm” (1956).

Sau đó, các nhà kinh tế học gọi hai bài viết này của Leontief là “Câu đố Leontief” và “Giải đáp câu đố của Leontief”. Để giải đáp câu đố của Leontief, bản thân Leontief và các nhà khoa học khác đã nêu ra rất nhiều nhân tố tƣơng quan nhƣ năng suất lao động, lao động lành nghề, tƣ bản nhân lực (vốn con ngƣời), nghiên cứu và phát triển (R&D), tài nguyên thiên nhiên. Bản thân Leontief đã nêu ra thuyết lao động lành nghề trong quá trình giải thích “Câu đố Leontief”. Lý luận này xuất phát từ trình độ thành thạo lao động và lƣợng lao động thành thạo sẵn có tƣơng đối để giải thích nguyên nhân hình thành kết cấu và phân bổ thƣơng mại quốc tế hàng công nghiệp.

Leontief cho rằng, trong điều kiện trang bị vốn nhƣ nhau, trình độ lao động lành nghề của công dân Mỹ cao, năng suất lao động bình quân của công dân Mỹ cao gấp 3 lần của công dân nƣớc ngoài, vì vậy sức lao động hữu hiệu của Mỹ là 3 lần sức lao động hiện có. Do đó, trên thực tế Mỹ trở thành nƣớc có sức lao động dồi dào nên Mỹ phải xuất khẩu sản phẩm loại hình lao động tập trung. Nói cách khác, sản phẩm mà Mỹ xuất khẩu là sản phẩm loại hình tập trung lao động, sản phẩm nhập khẩu là sản phẩm thuộc loại hình tập lao động không lành nghề của nƣớc khác [66].Solow (1956), “A Contribution to the theory of Economic Growth” (Đóng góp vào học thuyết về tăng trƣởng kinh tế. Trong đó, nhà kinh tế học ngƣời Mỹ này đã đƣa vào mô hình tăng trƣởng một nhân tố độc lập là “tiến bộ kỹ thuật” và lấy nó làm cơ sở phân biệt hai hiêu ứng của tăng trƣởng kinh tế, là “hiệu ứng tăng trƣởng” và “hiệu ứng mức độ”.

Tác dụng của “hiệu ứng mức độ” là trong điều kiện không tăng thêm yếu tố đầu vào (nhƣ vốn, lao động), tiến bộ kỹ thuật thông qua thay đổi hàm số sản xuất, tức là nâng cao vị trí của con đƣờng tăng trƣởng (Growth path) để thực hiện lâu dài cân bằng tăng trƣởng kinh tế (hay tính bền vững của tăng trƣởng). Đồng thời, Solow còn phân tích thực chứng và dự ƣớc đóng góp của nhân tố tiến bộ kỹ thuật đối với tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế Mỹ là 87,5%; Căn cứ vào đó xác lập quan điểm tiến bộ kỹ thuật quyết định tăng trƣởng kinh tế [89, tr.Keesing (1966), “Kỹ năng lao động và lợi thế so sánh”. Trong tác phẩm này, Keesing phát triển một bƣớc thuyết lao động lành nghề, nhấn mạnh hơn sự khác biệt của hiệu suất vật lý của lao động. Ông chia lao động theo trình độ thành thạo về kỹ thuật thành 8 loại, quy nạp thành hai nhóm lớn: Lao động thành thạo và lao động không thành thạo.

Keesing đã tiến hành phân tích, so sánh đối với 14 nƣớc công nghiệp, phát hiện nƣớc có lao động thành thạo sẵn có tƣơng đối phong phú, xuất khẩu sản phẩm loại hình tập trung lao động thành thạo. Chính sự khác biệt tƣơng đối về lao động thành thạo sẵn có của các nƣớc và sự hạn chế của di dân quốc tế tạo thành bố cục (cấu trúc và phân bổ) của thƣơng mại quốc tế hàng công nghiệp. Keesing đã chỉ ra rằng, sức lao động thành thạo trong một nƣớc công nghiệp là nhân tố sản xuất quan trọng nhất, nhƣng thành thạo không phải là có thể đạt đƣợc trong thời gian ngắn [30]. “Thuyết tƣ bản nhân lực” của các nhà kinh tế học ngƣời Mỹ là T.Win và Lucas đƣa ra trong thập kỷ 70-80 của thế kỷ XX.

Thuyết “tƣ bản nhân lực” ban đầu đƣợc đƣa ra nhằm bổ sung 9 và phát triển mô hình tăng tƣởng kinh tế dựa trên “thuyết tiến bộ kỹ thuật quyết định tăng trƣởng” của Slow. Schultz đã kế thừa, vận dụng khái niệm “Tƣ bản” của kinh tế học cổ điển và thuyết lao động lành nghề của Leontief, chỉ rằng trên mình của ngƣời lao động có nhân tố tƣ bản (vốn), đồng thời chia “tƣ bản” (vốn) thành hai hình thức: Tƣ bản thông thƣờng và tƣ bản nhân lực. Schultz cho rằng, thông qua đầu tƣ các mặt an sinh xã hội, giáo dục có thể tăng đƣợc năng lực kỹ thuật của con ngƣời, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, làm cho nguồn nhân lực thông thƣờng trở thành “tƣ bản nhân lực” (vốn nhân lực). Tƣ bản nhân lực này có thể sản sinh ra “hiệu ứng tri thức” và “hiệu ứng phi tri thức” để trực tiếp hoặc gián tiếp thúc đẩy tăng trƣởng sản xuất, tăng trƣởng kinh tế.

Đồng thời, tƣ bản nhân lực có thể sản sinh ra “thu nhập tăng dần”, xóa bỏ ảnh hƣởng của “thu nhập giảm dần” giới hạn của yếu tố tƣ bản và lao động (thông thƣờng) để đảm bảo tăng trƣởng kinh tế lâu dài [95]. Thuyết tiến bộ kỹ thuật của Slow và thuyết tƣ bản nhân lực của Schultz đƣợc coi là hai mặt “phần cứng” và “phần mềm” trong quá trình sản xuất xã hội, nhấn mạnh tác dụng quan trong của tiến bộ kỹ thuật và tƣ bản nhân lực đối với tăng trƣởng kinh tế hiện đại [91]. Lucas (1986), “Mô hình tăng trƣởng của tích lũy tƣ bản nhân lực chuyên môn hóa”. Trong tác phẩm này, nhà kinh tế học ngƣời Mỹ Lucas đã bổ sung, phát triển thuyết tƣ bản nhân lực, đƣa ra hai mô hình tăng trƣởng [67].

+ “Mô thức lƣỡng tƣ bản”, trình bày hai loại tƣ bản ảnh hƣởng đối với sản xuất. Trong mô thức này, Lucas chia tƣ bản thành hai loại “Tƣ bản hữu hình” và “Tƣ bản vô hình”; và căn cứ vào trình độ chia sức lao động thành hai loại “lao động nguyên thủy” thể lƣu thuần túy và tƣ bản nhân lực biểu hiện là kỹ năng lao động”. Lucas cho rằng, chỉ có tƣ bản nhân lực mới có thể thúc đẩy tăng trƣởng. Do vậy, có thể công thức hóa tỷ lệ tăng trƣởng tƣ bản nhân lực: h’(t)/h(t) = h(t), O’ [t = U(t)]/h(t).

Trong đó: h(t): tƣ bản nhân lực (lấy kỹ năng lao động của ngƣời lao 10 động để hiển thị); O’: Tính co dãn sản xuất của tƣ bản nhân lực; U: Toàn bộ thời gian sản xuất; [t=U(t)]: thời gian học tập, đào tạo ở trƣờng thoát ly sản xuất. Ý nghĩa của mô thức này là: Phân biệt hai hình thức tƣ bản và hai loại lao động, từ đó cụ thể hóa tiến bộ kỹ thuật thành tƣ bản nhân lực thể hiện ở tri thức thông thƣờng và biểu hiện ở đặc thù hóa trong kỹ năng của ngƣời lao động; đồng thời cũng chia tƣ bản nhân lực thông thƣờng mà xã hội có và tƣ bản nhân lực đặc thù thể hiện ở kỹ năng của ngƣời lao động. + “Mô thức hai sản phẩm”. Đây là mô thức hình thành “hiệu ứng ngoại sinh” của “tƣ bản nhân lực”.

Lucas cho rằng, hiệu ứng mà tƣ bản nhân lực sản sinh ra trong mô hình tăng trƣởng của Schultz (tức là “Hiệu ứng tri thức” và “hiệu ứng phi tri thức”) chỉ là “hiệu ứng nội sinh” của tƣ bản nhân lực, còn hiệu ứng “vừa học vừa làm” là “hiệu ứng ngoại sinh” của tƣ bản nhân lực. Công thức tích lũy tƣ bản nhân lực ngoại sinh là: Ci= hi (t) Ui(t) N(t); I = 1,2 Trong đó: Ci: sản xuất thành phẩm I = 1 Ui: Toàn bộ thời gian sản xuất hoặc sản xuất i: Lƣơng lao động mà hàng hóa sử dụng hi(t): Tƣ bản nhân lực chuyên nghiệp hóa mà sản xuất I sản phẩm cần N (t): Đầu vào lao động tính bằng ngƣời Nhƣ thế, “Mô hình tăng trƣởng của tính lũy tƣ bản nhân lực chuyên môn hóa” của Lucas có cống hiến quan trọng đối với lý luận tăng trƣởng kinh tế, thƣơng mại quốc tế và lý luận tiền tệ quốc tế. Lucas cho rằng, nƣớc phát triển do trình độ vốn nhân lực cao làm cho tỷ lệ thu nhập vốn tăng dần, do vậy sản sinh ra lãi suất cao và thu hút lƣợng lớn vốn nƣớc ngoài. Vì vậy, nƣớc đang phát triển muốn thu hút vốn quốc tế phải thực hiện chính sách nâng cao tỷ lệ tích lũy tƣ bản (vốn) nhân lực, hay nói cách khác là nâng cao chất lƣợng NL.

Về thƣơng mại quốc tế, do tỷ lệ tăng trƣởng vốn nhân lực quyết định tỷ lệ 11 tăng trƣởng kinh tế, do đó một nƣớc phải tập trung phát triển sản xuất sản phẩm với nguồn vốn có hạn nhƣng có ƣu thế về nguồn NL. Romo (1989), “Mô hình tăng trƣởng của loại hình thu nhập tăng dần”. Trong tác phẩm này, nhà kinh tế ngƣời Mỹ Romo đã sử dụng phƣơng pháp mới là toán học hóa và vi mô hóa, kết hợp với những vấn đề mới trong tăng trƣởng kinh tế, tiến hành công bố lý thuyết “tăng trƣởng mới”. Năm trụ cột của lý thuyết “tăng trƣởng mới của Romo là: (i) lấy nhân tố tri thức và tƣ bản nhập vào mô hình “tăng trƣởng kinh tế”.

Romo đã cụ thể hóa tiến bộ kỹ thuật thành tri thức chuyên nghiệp hóa và thể hiện trong kỹ năng đặc thù của sức lao động, do đó có thể nhận thức trực quan tác dụng của tiến bộ kỹ thuật hoặc tri thức đối với tăng trƣởng kinh tết (ii) Đƣa ra quan điểm về yếu tố thu nhập có thể tăng dần”. Romo đã phân tích và chứng minh tác dụng của tri thức chuyên nghiệp hóa và tích lũy tƣ bản nhân lực đối với tăng trƣởng kinh tế, cho rằng hai yếu tố này có thể sản sinh ra “thu nhập tăng dần”, là “nguồn duy trì động lực vĩnh cửu của tăng trƣởng kinh tế”. (iii) Làm rõ quan hệ của tiến bộ kỹ thuật và đầu tƣ tƣ bản trong một trình độ nhất định, một mặt nhấn mạnh tiến bộ kỹ thuật là nhân tố quyết định của tăng trƣởng kinh tế, đồng thời phân tích và chứng minh quan hệ nhân - quả của đầu tƣ và tiến bộ kỹ thuật, xác định rõ tầm quan trọng của đầu tƣ đối với thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật và tăng trƣởng kinh tế.