ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Ở Việt Nam, khái niệm về phát triển du lịch cũng đã xuất hiện trong thập niên 1980 và luôn được xem là ưu tiên trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Chỉ thị số 36/CT của Bộ Chính trị BCHTW Đảng ngày 25/06/1998 đã xác định mục tiêu và các quan điểm cơ bản cho phát triển du lịch chủ yếu dựa vào hoạt động bảo vệ môi trường. Đồng thời, trong “Báo cáo chính trị” tại đại hội Đảng VIII (1996) cũng đã chính thức đề cập đến khía cạnh bảo vệ môi trường sinh thái, sử dụng hợp lý tài nguyên như một cấu thành không thể tách rời của phát triển du lịch. Trên thế giới, lý thuyết về phát triển du lịch xuất hiện vào khoảng giữa những năm 80 và chính thức được đưa ra tại Hội nghị của Ủy ban thế giới về phát triển và Môi trường (WCED) năm 1987, theo đó “Phát triển du lịch được hiểu là hoạt động phát triển kinh tế nhằm đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu của các thế hệ mai sau”.
Trong lĩnh vực du lịch, ngay từ đầu thập niên 1990 các nhà khoa học đã đưa ra cảnh báo về sự phát triển du lịch với mục đích đơn thuần kinh tế sẽ tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, đến các giá trị văn hóa truyền thống cộng đồng địa phương. Hậu quả của các tác động này sẽ lại ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài của ngành du lịch chính, vì vậy đã xuất hiện yêu cầu nghiên cứu “Phát triển du lịch” nhằm hạn chế các tác động tiêu cực của các hoạt động du lịch nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài. Ở Việt Nam, du lịch bền vững lần đầu tiên được nghiên cứu một cách có hệ thống trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam” (2000 - 2002). Một trong những kết quả quan trọng là lần đầu tiên khái niệm về du lịch bền vững đã được đưa ra, theo đó “Phát triển du lịch bền vững là hoạt động khai thác có quản lý các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của khách du lịch, có quan tâm đến các lợi ích dài hạn trong khi vẫn đảm bảo sự đóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa để phát triển hoạt động du lịch trong tương lai; cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức sống của cộng đồng địa phương” (Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch, 2020).
Để thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững giai đoạn 2015 - 2030 của LHQ, ngày 10/05/2017, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 622/QĐ - TTg ban hành “Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững”. Mục tiêu của kế hoạch nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế bên vững đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và thực hiện sinh thái, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; đảm bảo mọi người dân được phát huy tiền năng, tham gia và thụ hưởng bình đẳng thành quả của phát triển; xây 2 dựng một xã hội Việt Nam hòa bình, thịnh vượng, dân chủ, công bằng, văn minh và bền vững. Thành phố Phú Quốc là đảo có diện tích lớn nhất trong các đảo thuộc chủ quyền của Việt Nam, được thiên nhiên ưu đãi với những bãi biển đẹp đầy tiềm năng cho việc phát triển du lịch, tạo sự đa dạng cho các tour du lịch. Ngoài ra, còn tạo cơ hội cho các dịch vụ du lịch đặc biệt là du lịch nghỉ dưỡng đang phát triển trên đảo.
Hiện tại, các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài vào đầu tư xây dựng rất nhiều cơ sở kinh doanh du lịch trên đảo, góp phần phát triển kinh tế cho thành phố đảo. Số liệu thống kê về hiện trạng phát triển du lịch thành phố Phú Quốc giai đoạn 2015 - 2019 của Sở Du lịch Kiên Giang cho thấy lượng khách du lịch đến Kiên Giang tăng với tốc độ trung bình cả giai đoạn đạt 24,5%/năm. Đây là tốc độ tăng trưởng về khách du lịch vào loại cao nhất so với những địa bàn trong điểm du lịch. Thu nhập từ du lịch có tốc độ phát triển khá cao, theo đó tăng trưởng trung bình giai đoạn 2016 - 2019 là 21,4%/năm.
Năm 2019 thu nhập từ du lịch đã trên 14.500 tỷ đã có đóng góp tích cực đến phát trển kinh tế - xã hội của địa phương. Để thành phố Phú Quốc phát triển du lịch ngang tầm Châu Á, hình ảnh điểm đến du lịch an toàn, thân thiện trong suy nghĩ du khách sau khi đi du lịch, thì phải dựa trên cơ sở phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, đề xuất một số hàm ý chính sách để phát triển du lịch thành phố Phú Quốc trong thời gian tới. Để du lịch phát triển nhanh, Việt Nam đã xác định du lịch biển đảo là bước đột phá để phát triển kinh tế biển và là một trong những định hướng quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển và đảm bảo vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển đảo, sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, làm cho đất nước ngày càng giàu mạnh. Tuy nhiên, bên cạnh phát triển kinh tế, khai thác tài nguyên phục vụ cho phát triển du lịch đồng thời những tác động tiêu cực cũng diễn ra song song ảnh hưởng đến hệ sinh thái, làm suy thoái chất lượng tài nguyên, ô nhiễm môi trường, đe dọa đến sự tồn tại các hệ sinh thái tự nhiên đặc hữu, thay đổi tập quán sinh hoạt tự nhiên của các loài,.
cho nên chúng ta cần một nền du lịch phát triển đúng hướng - một nền du lịch tốt cho đất nước hiện tại và còn bền lâu cho mai sau, đó chính là giải pháp tốt nhất cho việc khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, hạn chế khả năng làm suy thoái tài nguyên, duy trì tính đa dạng sinh học. Đảo thành phố Phú Quốc còn gọi là Hòn Đảo Ngọc đã đuợc nhiều người trong và ngoài nước biết đến. Không phải ngẫu nhiên mà người ta lại đặt cho thành phố Phú Quốc cái tên trìu mến đó mà do chính vẻ đẹp kỳ bí, đầy quyến rũ của nó tạo thành. Khi bước chân đến thành phố Phú Quốc, không ai không bị mê hoặc trước cảnh đẹp của hòn đảo này.
Theo các chuyên gia du lịch thế giới đánh giá thì có thể nói không hòn đảo nào trong khu vực châu Á nói chung, nước Việt Nam nói riêng có điều kiện tốt hơn thành phố Phú Quốc để phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao. Nếu Phuket được xem là hòn đảo thuộc khu vực châu Á nổi tiếng trên thế giới với những điều kiện 3 tự nhiên không hơn, thậm chí kém hơn so với Phú Quốc thì không lý do gì thành phố Phú Quốc không thể phát triển từ bằng đến hơn Phuket. Điều kiện là thế, vấn đề phát triển như thế nào để trong tương lai không xa có thể đuổi kịp Phuket nói riêng, cũng như các khu du lịch đảo trên thế giới nói chung. Đây là mục tiêu lớn, để làm được điều này đòi hỏi các nhà quản trị phải xác định được những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển biển đảo Phú Quốc.
Vấn đề phát triển thành phố Phú Quốc đã và đang được Chính phủ, các Bộ, ngành trung ương và địa phương quan tâm tập trung mọi nguồn lực có thể nhằm giúp thành phố Phú Quốc phát triển đúng hướng và mục tiêu đến năm 2020 sẽ có thể trở thành Trung tâm du lịch của cả nước, đến năm 2030 trở thành trung tâm du lịch lớn của khu vực và thế giới. Hiện nay, trong tình hình cạnh tranh về điểm đến du lịch, vai trò của doanh nghiệp du lịch ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt đối với các quốc gia và vùng lãnh thổ chủ yếu dựa vào du lịch (Gooroochurn và Sugiyarto, 2005). Theo Bordas (1994), doanh nghiệp du lịch phải cạnh tranh quyết liệt với nhau về thị trường, sản phẩm và công nghệ trong du lịch. Để có năng lực cạnh tranh điểm đến và sự hài lòng du khách về chất lượng dịch vụ du lịch, doanh nghiệp du lịch cần phải dựa trên nhiều yếu tố như cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, sản phẩm - dịch vụ, con người và khả năng tổ chức.
Nhằm đảm bảo năng lực cạnh tranh điểm đến cho doanh nghiệp du lịch Việt Nam nói chung và thành phố Phú Quốc nói riêng, tác giả tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch ở cấp độ doanh nghiệp du lịch. Từ nghiên cứu định lượng xác định mức độ ảnh hưởng các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch thành phố Phú Quốc, kết hợp với phân tích thực trạng và nguyên nhân các nhân tố này, tác giả đề xuất hàm ý chính sách, nhóm giải pháp thực hiện từng giai đoạn, với các kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao phát triển du lịch tại thành phố Phú Quốc. Tóm lại, luận án được thực hiện với mong muốn đáp ứng yêu cầu đặt ra trong thực tiễn, nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch tại thành phố Phú Quốc. Kết quả nghiên cứu sẽ là bộ tài liệu tham khảo, tư vấn có giá trị cho các cơ quản lý du lịch, doanh nghiệp du lịch của địa phương trong việc hoạch định chiến lược phát triển nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển du lịch của điểm đến.
Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo giúp các cơ quan quản lý nhà nước nghiên cứu, vận dụng vào quá trình quy hoạch và phát triển ngành du lịch của địa phương. Từ các nghiên cứu trên cho thấy, tuy đã có nền tảng học thuật về phát triển du lịch được xây dựng bởi những nhà nghiên cứu đầu ngành, các nghiên cứu trên chủ yếu từ hướng tiếp cận cũng như đầu tư, xây dựng, chiến lược phát triển, phát triển kinh tế, cải thiện môi trường du lịch và hướng tiếp cận cầu là đánh giá sự hài lòng về chất lượng dịch vụ du lịch, nhưng chưa xây dựng được khung nghiên cứu tổng quát cho tổng thể cung cầu trong phát triển du lịch, đây chính là khe hổng trong nghiên cứu mà 4 tác giả nhận diện được và chọn là nghiên cứu cho mình.