Nghiên Cứu Mô Hình Vận Động Viên Thể Dục Dụng Cụ Nữ Cấp Cao Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam, phân tích và đánh giá hiệu quả tập luyện và thi đấu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Lan
• Trường học: Trường Đại Học Thể Dục Thể Thao TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Mô Hình Vận Động Viên Thể Dục Dụng Cụ Nữ Cấp Cao Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái lược về lịch sử phát triển môn TDDC
• 1.2. Lịch sử phát triển môn thể dục trên thế giới
• 1.3. Lịch sử phát triển môn TDDC tại Việt Nam
• 1.4. Một số đặc điểm môn TDDC
• 1.5. Đặc điểm môn TDDC
• 1.6. Đặc điểm VĐV TDDC nữ
• 1.7. Luật thi đấu TDDC
• 1.8. Mô hình VĐV cấp cao
• 1.9. Khái niệm mô hình. Cơ sở lý luận và những nhân tố cấu thành VĐV cấp cao
• 1.10. Mô hình VĐV cấp cao và các nội dung cấu thành mô hình VĐV cấp cao
• 1.11. Nghiên cứu kiểm tra đánh giá xác định các nội dung cấu thành mô hình đặc trưng VĐV cấp cao
• 1.12. Mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 1.13. Mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao qua một số công trình nghiên cứu của nước ngoài
• 1.14. Kết quả nghiên cứu của Trung Quốc: mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao
• 1.15. Mô hình đào tạo VĐV tham dự Olympic của Nga (Liên Xô cũ)
• 1.16. Các Test kiểm tra sư phạm do FIG ban hành
• 1.17. Mô hình vân da
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu
• 2.2.3. Phương pháp nhân trắc học gồm 2 phần
• 2.2.4. Phương pháp đo đạc, chấm điểm và đánh giá điểm tổng hợp vân da
• 2.2.5. Phương pháp kiểm tra y sinh học
• 2.2.6. Phương pháp kiểm tra tâm lý
• 2.2.7. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.2.8. Phương pháp phân tích sinh cơ- kỹ thuật
• 2.2.9. Phương pháp toán thống kê
• 2.3. Kế hoạch nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu 1: Lựa chọn các test xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 3.2. Tổng hợp các chỉ số hình thái, các test thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý của các tác giả trong và ngoài nước
• 3.3. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.4. Mục tiêu nghiên cứu 2: Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN thông qua các chỉ số hình thái, các test thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý
• 3.5. Kết quả kiểm tra hình thái
• 3.6. Mô hình tổng hợp VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 3.7. Mô hình lý tưởng của VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam

Nghiên cứu mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực thể thao. Mô hình này không chỉ giúp xác định các yếu tố cần thiết để phát triển tài năng thể thao mà còn góp phần nâng cao thành tích thi đấu của các vận động viên. Việc nghiên cứu mô hình này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý của vận động viên.

1.1. Khái niệm mô hình vận động viên thể dục dụng cụ

Mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao được định nghĩa là tập hợp các yếu tố sinh học và tâm lý ảnh hưởng đến thành tích thi đấu. Mô hình này bao gồm các chỉ số hình thái, thể lực, kỹ thuật và tâm lý, giúp các huấn luyện viên có cơ sở để tuyển chọn và đào tạo vận động viên.

1.2. Lịch sử phát triển môn thể dục dụng cụ tại Việt Nam

Môn thể dục dụng cụ đã có một lịch sử phát triển dài tại Việt Nam, bắt đầu từ những năm 1954. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự tiến bộ của thể thao Việt Nam mà còn thể hiện sự nỗ lực của các vận động viên trong việc đạt được thành tích cao trên đấu trường quốc tế.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng việc xác định mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu dữ liệu thống kê, sự đa dạng trong thể chất và tâm lý của vận động viên, cũng như sự khác biệt trong phương pháp huấn luyện là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Thiếu dữ liệu thống kê về vận động viên

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu dữ liệu thống kê đầy đủ và chính xác về các chỉ số hình thái và thể lực của vận động viên. Điều này gây khó khăn trong việc xây dựng mô hình chính xác và hiệu quả.

2.2. Sự đa dạng trong thể chất và tâm lý

Mỗi vận động viên có những đặc điểm riêng biệt về thể chất và tâm lý. Sự đa dạng này đòi hỏi các huấn luyện viên phải có những phương pháp huấn luyện linh hoạt và phù hợp với từng cá nhân.

III. Phương pháp nghiên cứu mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao

Để xác định mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm phân tích dữ liệu, phỏng vấn chuyên gia và kiểm tra các chỉ số sinh học của vận động viên.

3.1. Phân tích dữ liệu và tổng hợp thông tin

Phân tích dữ liệu từ các cuộc thi đấu và các nghiên cứu trước đó giúp xác định các yếu tố quan trọng trong mô hình vận động viên. Việc tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về mô hình này.

3.2. Phỏng vấn chuyên gia trong lĩnh vực thể dục

Phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực thể dục dụng cụ sẽ giúp thu thập những ý kiến và kinh nghiệm quý báu. Những thông tin này sẽ hỗ trợ trong việc xác định các chỉ số và tiêu chí cần thiết cho mô hình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao

Mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao không chỉ có giá trị trong nghiên cứu mà còn có ứng dụng thực tiễn trong công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả huấn luyện và cải thiện thành tích thi đấu.

4.1. Cải thiện quy trình tuyển chọn vận động viên

Mô hình này sẽ giúp các huấn luyện viên xác định được những vận động viên có tiềm năng cao, từ đó cải thiện quy trình tuyển chọn và đào tạo. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng đội tuyển thể dục dụng cụ nữ Việt Nam.

4.2. Tăng cường hiệu quả huấn luyện

Áp dụng mô hình vào thực tiễn huấn luyện sẽ giúp các huấn luyện viên điều chỉnh phương pháp và kế hoạch huấn luyện phù hợp với từng vận động viên, từ đó nâng cao hiệu quả tập luyện và thi đấu.

V. Kết luận và tương lai của mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao

Mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc phát triển thể thao thành tích cao. Tương lai của mô hình này phụ thuộc vào việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp huấn luyện, nhằm đạt được thành tích cao hơn trên đấu trường quốc tế.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về mô hình vận động viên sẽ giúp cập nhật và điều chỉnh các phương pháp huấn luyện, từ đó nâng cao chất lượng vận động viên. Điều này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thể thao thành tích cao.

5.2. Hướng tới thành tích Olympic

Mục tiêu lớn nhất của thể dục dụng cụ nữ Việt Nam là giành huy chương tại các kỳ Olympic. Việc áp dụng mô hình vận động viên sẽ là một trong những yếu tố quyết định để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ giáo dục học với đề tài "Nghiên cứu xác định mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam" được tác giả Nguyễn Thị Lý thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Kim Lan và TS. Nguyễn Thành Ngọc tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh (bảo vệ năm 2018, chuyên ngành Giáo dục học, mã số: 9140101).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thể dục dụng cụ (TDDC) là môn thể thao trọng điểm thuộc chương trình thi đấu Olympic và được ưu tiên đầu tư theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển Thể dục Thể thao Việt Nam. Mặc dù thể thao Việt Nam đã có những vận động viên (VĐV) nữ đạt chuẩn và thành tích cao ở đấu trường thế giới và Olympic như Phan Thị Hà Thanh (Huy chương Vàng môn nhảy chống tại Cúp Thế giới 2011, tham dự Olympic 2012, 2016), Đỗ Thị Ngân Thương..., song số lượng VĐV đạt trình độ cấp cao còn rất ít.

Để hướng tới mục tiêu giành huy chương tại đấu trường Olympic và nâng cao hiệu quả đào tạo tài năng thể thao, công tác tuyển chọn và huấn luyện cần dựa trên hệ thống tiêu chí định lượng chuẩn mực. Trong thực tiễn khoa học TDTT Việt Nam, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao bao gồm đầy đủ các nhân tố cấu thành: hình thái, chức năng sinh lý, thể lực, kỹ thuật và tâm lý. Việc xác định mô hình này là cơ sở khoa học để tránh lãng phí, bỏ sót nhân tài và tối ưu hóa quy trình huấn luyện.

Mục tiêu nghiên cứu và giả thuyết khoa học

Mục đích nghiên cứu của luận án là xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao qua các giá trị sinh học về hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng và tâm lý làm cơ sở khoa học phục vụ công tác tuyển chọn, huấn luyện và đào tạo VĐV đạt thành tích cao hơn.

Hệ thống mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu 1: Nghiên cứu xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.
   • Mục tiêu cụ thể 1.1: Tổng hợp các chỉ số, các test xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao.
   • Mục tiêu cụ thể 1.2: Phỏng vấn các chuyên gia lựa chọn các test.
   • Mục tiêu cụ thể 1.3: Lựa chọn các chỉ số, các test xác định mô hình VĐV nữ cấp cao.
2. Mục tiêu nghiên cứu 2: Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.
   • Mục tiêu cụ thể 2.1: Mô hình tổng hợp VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học: Việc xác định được mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam (về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật, tâm lý) giúp cho công tác tuyển chọn và đào tạo thể thao thành tích cao hiệu quả hơn, hợp lý hơn; đồng thời hỗ trợ các nhà chuyên môn, huấn luyện viên (HLV) dự báo chính xác tiềm năng phát triển thành tích của VĐV.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam thông qua các thông số hình thái (nhân trắc và sinh trắc vân da), thể lực (chung, chuyên môn, lực cơ), kỹ thuật (động tác kỹ thuật đặc trưng), chức năng sinh lý (ưa khí, yếm khí, tim mạch) và tâm lý (phản xạ, loại hình thần kinh).
• Khách thể nghiên cứu: Các nữ VĐV TDDC cấp cao thuộc đội tuyển quốc gia và các đơn vị trọng điểm tại Việt Nam; các chuyên gia, giảng viên, HLV chuyên môn môn TDDC.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu được triển khai tại các Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia, Trường Đại học TDTT TP. Hồ Chí Minh và hoàn thành năm 2018 theo chu kỳ luật thi đấu 2017–2021 của Liên đoàn Thể dục Thế giới (FIG).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước

Luận án đã tổng quan hệ thống tài liệu chuyên ngành về lịch sử phát triển, đặc điểm môn học và lý luận mô hình hóa VĐV:

• Lịch sử và hệ thống thể dục thế giới: Tác giả điểm lại sự hình thành của các trường phái Thể dục Đức (F. Lan, 1778–1852), Thể dục Thụy Điển, Thể dục Pháp, hệ thống Thể dục "Chim ưng" của Tiệp Khắc (Gaverdovxki IU., Nguyễn Xuân Sinh), hệ thống của P. Létgap (Nga), G. (Pháp) và sự ra đời của Liên đoàn Thể dục Thế giới (FIG) năm 1881.
• Lịch sử TDDC Việt Nam: Phân chia thành 4 giai đoạn phát triển: Giai đoạn I (1955–1970) hình thành phong trào với sự hỗ trợ của Liên Xô; Giai đoạn II (1970–1979) phục vụ thời chiến và khôi phục sau thống nhất; Giai đoạn III (1979–1994) gia nhập FIG, phong trào Olympic và áp dụng luật quốc tế; Giai đoạn IV (1995 đến nay) hội nhập và đạt thành tích cao ở đấu trường thế giới (Nguyễn Xuân Sinh và cộng sự).
• Lý luận về mô hình hóa và cấu trúc năng lực VĐV cấp cao: Luận án tổng hợp quan điểm của các tác giả trong nước và quốc tế như Aulic I.V., O.A Xirotin, Hare, Brown J. (2001), Cudonhexop – Nôvicop – Saxlui (1975 với mô hình 3 cấp độ ưu tiên: thi đấu, tài nghệ thể thao, khả năng thể thao), Arcaev L. (mô hình tĩnh, mô hình động, mô hình chu kỳ Olympic), Đàm Quốc Chính, Dương Nghiệp Chí, Lê Nguyệt Nga (2003, 2014), Phạm Ngọc Viễn (2000), Nguyễn Ngọc Cừ, Lê Quý Phượng (1997), Nguyễn Toán (1998), Lê Văn Xem, Trương Anh Tuấn, Nguyễn Thành Lâm (1998), Trịnh Hùng Thanh (1997), Huỳnh Thúc Phong.
• Mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao của nước ngoài:
  • Trung Quốc: Mô hình đặc trưng gồm chỉ số Quetelet (Cân nặng/chiều cao đứng x 1000), dài sải tay – chiều cao đứng, rộng gai chậu trước trên/rộng vai, tỷ lệ dài chân B/chiều cao x 100; các tố chất thể lực (chạy 30m, bật xa, co tay xà đơn, gập bụng thang gióng, rút chuối, dẻo gập thân trước, uốn cầu); chỉ số chức năng (dung tích sống, điện tim T/R, Hemoglobin Hb); tâm lý (phản xạ thần kinh, phân loại Phùng Vĩ Quyền).
  • Nga (Liên Xô cũ): Công trình của Arcaev L. về mô hình đào tạo VĐV TDDC tham dự Olympic qua chu kỳ 4 năm: tiêu chuẩn hình thái (chiều cao 150–160 cm, cân nặng 38–50 kg, dài tay 42–47%, dài chân 52–56%); mô hình 10 test thể lực chuyên môn; mô hình chức năng (tim mạch, thần kinh cơ); mô hình tâm lý và yêu cầu kỹ thuật (nhóm độ khó D, E; cấu trúc bài thi theo thang điểm 10).
  • Nghiên cứu hình thái: Xmolevxki V., Rosin E., Heath-Carter (phương pháp somatotype).

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu quốc tế đã xây dựng mô hình cho VĐV TDDC tại Nga hay Trung Quốc, các chỉ số này không hoàn toàn tương thích với đặc điểm nhân trắc và thể tạng của VĐV nữ Việt Nam. Tại Việt Nam, các nghiên cứu mô hình hóa trước đây chủ yếu tập trung vào các môn bóng chuyền (Nguyễn Thành Lâm, Huỳnh Thúc Phong), bóng bàn (Nguyễn Toán), chạy (Trịnh Hùng Thanh), đua thuyền (Lê Nguyệt Nga). Luận án của Nguyễn Thị Lý là công trình đầu tiên tại Việt Nam giải quyết khoảng trống về việc xác lập mô hình đặc trưng và mô hình lý tưởng cho VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam dựa trên 5 nhóm chỉ số đồng bộ, kết hợp giữa phương pháp sư phạm, y sinh học, phân tích sinh cơ và nhân trắc học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên lý luận điều khiển học và mô hình hóa trong thể thao (Arcaev L., Lê Anh Tuấn, Gaverdovxki IU.), lý thuyết về các nhân tố cấu thành năng lực thể thao (Aulic I.V., Lê Nguyệt Nga, Phạm Ngọc Viễn) và hệ thống phân loại 3 cấp độ mô hình VĐV cấp cao của Cudonhexop – Nôvicop – Saxlui (1975). Cấu trúc mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao được xây dựng qua 5 thành tố:

1. Hình thái: Nhân trắc cơ thể, cấu trúc hình thể Somatotype theo Heath-Carter, tỷ lệ thành phần cơ thể (cơ, mỡ) và sinh trắc vân da.
2. Thể lực: Thể lực chung, thể lực chuyên môn và đặc tính lực cơ (hệ thống Biodex).
3. Kỹ thuật: Đặc điểm cơ sinh học và kỹ thuật các giai đoạn động tác đặc trưng (phân tích kỹ thuật động tác Urchenko).
4. Chức năng sinh lý: Khả năng cung cấp năng lượng ưa khí (VO2max, mạch tối đa) và yếm khí (Anaerobic Wingate test).
5. Tâm lý: Thời gian phản xạ thần kinh và loại hình thần kinh (theo biểu 808 của Phùng Vĩ Quyền).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Thu thập, phân tích các tài liệu lịch sử, luật thi đấu FIG, các công trình khoa học trong và ngoài nước về TDDC và mô hình hóa VĐV.
• Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu: Khảo sát ý kiến chuyên gia (n=8 ở giai đoạn sơ bộ; n=24 ở giai đoạn lựa chọn chính thức) để xác định mức độ quan trọng và lựa chọn các chỉ số/test đánh giá hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng và tâm lý.
• Phương pháp nhân trắc học:
  • Đo đạc các kích thước hình thái (chiều cao đứng, cân nặng, chiều dài chi, vòng thân, chỉ số khối cơ thể BMI, chỉ số Quetelet).
  • Xác định cấu trúc hình thể Somatotype theo phương pháp mạng lưới mở rộng Heath-Carter.
  • Đo thành phần cơ thể: Tỷ lệ lượng cơ và lượng mỡ giữa chi trên, chi dưới và thân mình.
• Phương pháp đo đạc, chấm điểm và đánh giá điểm tổng hợp vân da: Đo góc atd (độ), nếp gấp bàn tay (dạng bình thường, dạng biến dị thông quán), các chủng vân 10 đầu ngón tay (vân sóng/hình cung, vân móc/sao ki xuôi - ngược, vân xoáy/vòng/nang/ốc), tam giác tay, khu vực đại ngư tế và tiểu ngư tế theo tiêu chuẩn Bảng 2.1.
• Phương pháp kiểm tra y sinh học:
  • Đo chỉ số hấp thụ oxy tối đa ($VO_2max$) và tần số mạch tối đa.
  • Đo công suất yếm khí thông qua bài test Anaerobic Wingate.
  • Đo điện tâm đồ, huyết áp, nồng độ Hemoglobin (Hb).
• Phương pháp kiểm tra tâm lý: Đo thời gian phản xạ đơn và phức (tính bằng mili-giây - ms); xác định loại hình thần kinh theo biểu 808 của Phùng Vĩ Quyền.
• Phương pháp kiểm tra sư phạm: Đo lường các chỉ số thể lực chung, thể lực chuyên môn và kỹ thuật theo quy chuẩn của FIG.
• Phương pháp phân tích sinh cơ - kỹ thuật:
  • Đánh giá lực cơ gập - duỗi khớp gối của VĐV trên hệ thống đẳng động Biodex.
  • Phân tích động học kỹ thuật động tác nhảy chống Urchenko qua 4 giai đoạn: chạy đà, giậm nhảy, bay trên không và tiếp đất.
• Phương pháp toán thống kê: Xử lý số liệu, tính các tham số thống kê mô tả (trung bình, độ lệch chuẩn), so sánh các chỉ số giữa VĐV Việt Nam với chuẩn quốc tế (Nga, Trung Quốc, thế giới).

---

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề

Chương mở đầu phân tích bối cảnh phát triển của TDDC đỉnh cao thế giới và Việt Nam. Tác giả nhấn mạnh tính cạnh tranh khốc liệt của thể thao thành tích cao, vai trò của TDDC trong hệ thống Olympic và sự cần thiết của việc xây dựng "mẫu người tập thể dục tương lai" (Nguyễn Xuân Sinh và cs). Từ thực trạng số lượng VĐV nữ đạt đẳng cấp thế giới còn mỏng, luận án xác lập mục đích, 2 mục tiêu nghiên cứu và giả thuyết khoa học nhằm xây dựng mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương 1 cung cấp cơ sở lý luận và tổng kết các công trình khoa học liên quan:

• Lịch sử TDDC: Lược sử từ Hy Lạp cổ đại, các trường phái châu Âu thế kỷ XIX, sự thành lập FIG (1881) và các kỳ Olympic; 4 giai đoạn phát triển của TDDC Việt Nam từ năm 1955 đến nay với các tên tuổi tiêu biểu (Lê Thúy Liễu, Trần Đức Tài, Nguyễn Kim Lan, Phan Thị Hà Thanh, Phạm Phước Hưng...).
• Đặc điểm chuyên môn môn TDDC nữ: Động tác gập duỗi hết biên độ đòi hỏi độ chính xác không gian - thời gian (Gaverdovxki IU.); sức mạnh tương đối và sức mạnh tốc độ (Arcaev L.); đặc trưng 4 dụng cụ nữ (nhảy chống, xà lệch, cầu thăng bằng, tự do); sinh lý yếm khí và biến đổi mạch (tần số tim dao động 120–200 lần/phút, mạch sau bài tự do có thể đạt 201 lần/phút, xà lệch 194 lần/phút, nhảy ngựa thấp nhất 168 lần/phút theo tài liệu trích dẫn).
• Luật thi đấu TDDC: Quá trình chuyển đổi từ thang điểm 5, điểm 12 đến thang điểm 10, phân loại độ khó động tác và chu kỳ ban hành luật 4 năm/lần của FIG (chu kỳ 2017–2021).
• Lý thuyết mô hình hóa VĐV cấp cao: Khái niệm mô hình (tĩnh, động theo Arcaev L., Lê Anh Tuấn); 3 cấp độ mô hình ưu tiên của Cudonhexop – Nôvicop – Saxlui (1975); quan điểm về mô hình đặc trưng và mô hình lý tưởng của các tác giả Lê Nguyệt Nga, Nguyễn Toán, Phan Hồng Minh, Dương Nghiệp Chí, Brown J.
• Mô hình VĐV TDDC nữ của nước ngoài: Tổng hợp chi tiết mô hình tuyển chọn/huấn luyện của Trung Quốc và mô hình đào tạo tham dự Olympic của Nga do Arcaev L. xây dựng (bảng chiều cao, cân nặng theo độ tuổi từ 5–17 tuổi; chuẩn VĐV cấp cao: cao 150–160 cm, nặng 38–50 kg, dài tay 42–47%, dài chân 52–56%; 10 test thể lực; cấu trúc bài thi nhóm D, E; mô hình vô địch đồng đội, cá nhân toàn năng và đơn môn).
• Mô hình sinh trắc vân da: Cơ sở phân loại vân tay (vân sóng/hình cung, vân móc/sao ki, vân xoáy/nang/ốc), góc atd, nếp gấp bàn tay (thông quán), tam giác tay và các khu vực đại - tiểu ngư tế trong tuyển chọn thể thao.

Chương 2: Đối tượng, phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng, khách thể và 9 phương pháp nghiên cứu. Chương này cụ thể hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Tiêu chuẩn chấm điểm vân da tổng hợp (Bảng 2.1): Quy định thang điểm cho góc atd, đường nếp gấp lòng bàn tay, chủng vân ngón tay và các chỉ số hoa tay.
• Quy trình kiểm tra y sinh và chức năng: Thiết lập quy trình đo $VO_2max$, bài test công suất yếm khí Anaerobic Wingate trên máy đo chuyên dụng.
• Quy trình sinh cơ và kiểm tra tâm lý: Đo lực cơ gập - duỗi khớp gối trên hệ thống Biodex; phân tích kỹ thuật động tác nhảy chống Urchenko qua hệ thống video/hình ảnh; đo phản xạ thời gian (ms) và bảng hỏi 808 phân loại thần kinh theo Phùng Vĩ Quyền.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý và phân tích qua 2 mục tiêu nghiên cứu:

1. Kết quả lựa chọn các test xác định mô hình (Mục tiêu 1)

• Tác giả tổng hợp danh mục các chỉ số và test từ y văn trong và ngoài nước: Bảng 3.1 (chỉ số hình thái), Bảng 3.2 (test thể lực và kỹ thuật), Bảng 3.3 (test chức năng), Bảng 3.4 (test tâm lý).
• Kết quả khảo sát chuyên gia sơ bộ (n=8) và chính thức (n=24) về mức độ quan trọng:
  • Bảng 3.5 & 3.6: Đánh giá mức độ quan trọng của các nội dung cấu thành thành tích và các chỉ số hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý.
  • Bảng 3.7: Kết quả phỏng vấn lựa chọn các chỉ số hình thái (n=24).
  • Bảng 3.8: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test thể lực (n=24).
  • Bảng 3.9: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test kỹ thuật (n=24).
  • Bảng 3.10: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test chức năng sinh lý (n=24).
  • Bảng 3.11: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test tâm lý (n=24).

2. Kết quả xác định các thành tố mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN (Mục tiêu 2)

a. Hình thái và nhân trắc học:

• Tỷ lệ thành phần cơ thể (Bảng 3.12, Bảng 3.31, Hình 3.12): Tỷ lệ phân bố lượng cơ và lượng mỡ giữa chi trên, chi dưới và thân mình của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam; chỉ số chuyển hóa cơ bản.
• Chiều cao, cân nặng và BMI (Bảng 3.13, Bảng 3.14): So sánh các thông số nhân trắc của VĐV Việt Nam với VĐV Trung Quốc và thế giới. VĐV nữ Việt Nam có đặc trưng nhỏ gọn, trọng lượng cơ thể nhẹ, tỷ lệ mỡ thấp.
• Cấu trúc hình thể Somatotype (Bảng 3.15, Hình 3.2, Hình 3.11): Xác định dạng hình thể đặc trưng của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam trên mạng lưới mở rộng Heath-Carter và so sánh với VĐV thế giới cũng như các môn thể thao khác.
• So sánh lượng mỡ (Bảng 3.16): Đánh giá mức độ tích lũy mỡ cơ thể giữa VĐV Việt Nam và các nước trên thế giới.
• Sinh trắc vân da (Bảng 3.17, Hình 3.3 – 3.10): Tổng hợp đặc điểm góc atd, nếp gấp bàn tay (bình thường và thông quán), phân bố các chủng vân 10 đầu ngón tay (vân xoáy, vân móc, vân sóng), tam giác tay, đại ngư tế và tiểu ngư tế.

Nhóm chỉ số hình thái	Các thông số / Test đặc trưng trong mô hình luận án
Kích thước cơ thể	Chiều cao đứng, Cân nặng, Chỉ số khối BMI, Chỉ số Quetelet, Chiều dài sải tay, Chiều dài chân
Thành phần cơ thể	Tỷ lệ lượng cơ chi trên/chi dưới/thân, Tỷ lệ lượng mỡ chi trên/chi dưới/thân, Chuyển hóa cơ bản
Cấu trúc hình thể	Cấu trúc Somatotype theo Heath-Carter (Endomorph - Mesomorph - Ectomorph)
Sinh trắc vân da	Góc atd, Chủng vân ngón tay (xoáy, móc, sóng), Nếp gấp bàn tay (thông quán), Đại - Tiểu ngư tế, Tam giác tay

b. Thể lực và lực cơ:

• Kết quả kiểm tra thể lực (Bảng 3.18): Đánh giá toàn diện các tố chất sức nhanh, sức mạnh tốc độ, sức bền chuyên môn, độ mềm dẻo và năng lực phối hợp vận động.
• So sánh với mô hình Olympic của Nga (Bảng 3.19): Phân tích mức độ tương quan và chênh lệch giữa các chỉ số kiểm tra thể lực của VĐV nữ Việt Nam với mô hình chuẩn của VĐV Nga tham dự Olympic (Arcaev L.).
• Đánh giá lực cơ trên hệ thống Biodex (Bảng 3.20): Kết quả đo mô-men lực cơ gập - duỗi khớp gối ở các vận tốc góc khác nhau, xác định sự cân bằng lực cơ giữa hai chân và tỷ lệ gập/duỗi.

c. Kỹ thuật động tác đặc trưng (Động tác Urchenko): Luận án phân tích động học kỹ thuật nhảy chống động tác Urchenko (Hình 3.13) qua 4 giai đoạn độc lập:

• Bảng 3.22: Giai đoạn chạy đà (vận tốc chạy đà, bước đà cuối).
• Bảng 3.23: Giai đoạn giậm nhảy (thời gian tiếp xúc cầu dậm, góc giậm nhảy).
• Bảng 3.24: Giai đoạn bay trên không (độ cao trọng tâm, thời gian bay, các pha chống xoay).
• Bảng 3.25: Giai đoạn tiếp đất (độ ổn định, góc gập khớp gối khi tiếp xúc thảm).

d. Chức năng sinh lý - y sinh:

• Chỉ số ưa khí (Bảng 3.26): Công suất hấp thụ oxy tối đa ($VO_2max$) và tần số mạch tối đa ($HR_{max}$) của VĐV.
• Công suất yếm khí (Bảng 3.27): Các thông số thu được từ bài test Anaerobic Wingate (công suất đỉnh Peak Power, công suất trung bình Mean Power, chỉ số suy giảm công suất Fatigue Index).

e. Tâm lý và loại hình thần kinh:

• Thời gian phản xạ (Bảng 3.28): Kết quả đo tốc độ phản xạ vận động đơn và phức (ms).
• Loại hình thần kinh (Bảng 3.29, Bảng 3.30): Đánh giá và phân loại loại hình thần kinh của nữ VĐV TDDC cấp cao Việt Nam theo biểu 808 của Phùng Vĩ Quyền.

f. Mô hình tổng hợp, mô hình lý tưởng và quy trình huấn luyện:

• Tổng hợp các giá trị trung bình chuẩn thành mô hình tổng hợp và mô hình lý tưởng của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.
• Đề xuất Quy trình huấn luyện đồng bộ (Hình 3.14) nhằm kết nối các khâu tuyển chọn, kiểm tra đánh giá định kỳ, điều chỉnh lượng vận động và hoàn thiện kỹ thuật thi đấu.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm phong phú thêm cơ sở lý luận về mô hình hóa trong thể thao thành tích cao, đặc biệt là lý thuyết mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao tại Việt Nam.
2. Xác lập được hệ thống tiêu chí khoa học đa chiều gồm 5 thành tố (Hình thái - Thể lực - Kỹ thuật - Chức năng - Tâm lý), tích hợp các phương pháp nghiên cứu tiên tiến trong y sinh học (VO2max, Wingate), cơ sinh học (Biodex, phân tích video 4 giai đoạn động tác Urchenko) và di truyền học hình thái (Somatotype Heath-Carter, sinh trắc vân da).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ số liệu định lượng chuẩn xác về mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam, làm cơ sở đối chiếu, so sánh với các chuẩn mô hình của Nga (chu kỳ Olympic theo Arcaev L.), Trung Quốc và thế giới.
2. Xây dựng mô hình lý tưởng và quy trình huấn luyện đồng bộ (Hình 3.14) hỗ trợ trực tiếp cho các HLV, nhà quản lý thể thao trong công tác:
   • Tuyển chọn ban đầu và tuyển chọn chuyên môn hóa sâu VĐV TDDC nữ.
   • Đánh giá trình độ tập luyện, theo dõi sức khỏe và khả năng thích nghi chức năng của VĐV trong các chu kỳ huấn luyện.
   • Điều chỉnh lượng vận động và hoàn thiện kỹ thuật động tác độ khó cao nhằm hướng tới mục tiêu giành huy chương tại các giải quốc tế và đấu trường Olympic.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đề nghị áp dụng bộ tiêu chí mô hình và hệ thống test đã được chuẩn hóa vào quy trình tuyển chọn, đào tạo VĐV TDDC nữ tại các Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia và các trường đào tạo thể thao trên toàn quốc.
• Ứng dụng định kỳ các thiết bị đo lường sinh học (Biodex, Wingate, đo thành phần cơ thể) để kiểm soát trạng thái chức năng và hạn chế chấn thương cơ - xương - khớp cho VĐV đỉnh cao.
• Tiếp tục đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, trang thiết bị tập luyện đạt chuẩn FIG để đảm bảo tính an toàn và bảo toàn năng lượng khi thực hiện các động tác có độ khó cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Do tính đặc thù của thể thao đỉnh cao môn TDDC tại Việt Nam, số lượng VĐV nữ đạt đẳng cấp quốc tế (tham dự Olympic và Cúp thế giới) còn rất ít, ảnh hưởng đến độ lớn của dung lượng mẫu khảo sát chuyên sâu ở nhóm tinh hoa.
• Nghiên cứu được tiến hành dựa trên khung luật thi đấu FIG chu kỳ 2017–2021 và tập trung phân tích sâu vào kỹ thuật nhảy chống (động tác Urchenko); chưa thể bao quát toàn diện tất cả các liên kết kỹ thuật độ khó nhóm E, D trên cả 4 dụng cụ thi đấu của nữ.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiến hành các nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal studies) qua nhiều chu kỳ thi đấu để đánh giá sự biến đổi của các chỉ số mô hình theo thời gian tập luyện.
• Cập nhật, điều chỉnh các tiêu chí kỹ thuật và thể lực chuyên môn theo các chu kỳ luật mới của FIG.
• Nghiên cứu xây dựng mô hình phân tầng cho các lứa tuổi tuyển chọn ban đầu (5–10 tuổi) và giai đoạn chuyên môn hóa sâu (11–15 tuổi) nhằm hoàn thiện hệ thống đào tạo liên tục.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các đối tượng và lĩnh vực:

• Huấn luyện viên và chuyên gia môn TDDC: Ứng dụng hệ thống test thể lực (Bảng 3.8), tiêu chuẩn hình thái (Bảng 3.7, 3.12), phân tích kỹ thuật động tác Urchenko (Bảng 3.22–3.25) và quy trình huấn luyện đồng bộ (Hình 3.14) để xây dựng giáo án và kế hoạch huấn luyện cá nhân hóa.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Giáo dục học / Huấn luyện Thể thao: Tham khảo khung phương pháp luận mô hình hóa VĐV, phương pháp phân tích nhân trắc Somatotype Heath-Carter, sinh trắc vân da và phương pháp đánh giá đẳng động Biodex.
• Nhà quản lý và hoạch định chính sách thể thao (Tổng cục TDTT, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch): Sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng tiêu chuẩn tuyển chọn tài năng thể thao quốc gia và phân bổ nguồn lực đầu tư cho môn TDDC theo Quyết định 2198/QĐ-TTg.
• Bác sĩ và chuyên gia y sinh học thể thao: Tham khảo quy trình và giá trị chuẩn về $VO_2max$, công suất yếm khí Wingate, nhịp tim và mô-men lực cơ gập - duỗi gối trên hệ thống Biodex để phục hồi và giám sát y học cho VĐV.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam trong luận án gồm những thành tố nào?

Mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam được cấu thành bởi 5 nhóm chỉ số đồng bộ:

1. Hình thái: Chiều cao, cân nặng, BMI, Quetelet, cấu trúc Somatotype Heath-Carter, tỷ lệ phân bố cơ - mỡ chi trên/chi dưới/thân, đặc điểm sinh trắc vân da (góc atd, chủng vân, nếp gấp bàn tay).
2. Thể lực: Thể lực chung, thể lực chuyên môn và lực cơ gập - duỗi khớp gối đo trên hệ thống Biodex.
3. Kỹ thuật: Đặc điểm cơ sinh học 4 giai đoạn của kỹ thuật nhảy chống Urchenko (chạy đà, giậm nhảy, bay trên không, tiếp đất).
4. Chức năng sinh lý: Khả năng ưa khí ($VO_2max$, mạch tối đa) và công suất yếm khí (Anaerobic Wingate test).
5. Tâm lý: Tốc độ phản xạ vận động (ms) và loại hình thần kinh (theo biểu 808 của Phùng Vĩ Quyền).

2. Luận án đã so sánh các chỉ số của VĐV Việt Nam với những mô hình quốc tế nào?

Luận án đã đối chiếu số liệu của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam với:

• Mô hình đào tạo VĐV tham dự Olympic của Nga do Arcaev L. xây dựng (so sánh 10 test thể lực, kích thước hình thái và tỷ lệ chiều dài chi).
• Mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao của Trung Quốc (chỉ số Quetelet, sải tay, tỷ lệ chân B, rộng chậu/rộng vai, test thể lực và chức năng).
• Cấu trúc hình thể Somatotype và tỷ lệ mỡ cơ thể chuẩn của VĐV thế giới.

3. Phương pháp sinh trắc vân da được sử dụng nhằm mục đích gì và gồm những chỉ tiêu nào?

Sinh trắc vân da được sử dụng như một chỉ số di truyền học hình thái ổn định, không bị thay đổi bởi tập luyện, phục vụ công tác tuyển chọn và dự báo tiềm năng thể thao. Các chỉ tiêu đánh giá (theo Bảng 2.1 và Bảng 3.17) gồm: góc atd (độ), đường nếp gấp bàn tay (bình thường hoặc biến dị thông quán), các chủng vân 10 đầu ngón tay (vân sóng/hình cung, vân móc/sao ki, vân xoáy/nang/ốc), tam giác tay, vùng đại ngư tế và tiểu ngư tế.

4. Động tác kỹ thuật nào được luận án lựa chọn để phân tích cơ sinh học chuyên sâu?

Luận án lựa chọn động tác nhảy chống Urchenko (Hình 3.13) để phân tích cơ sinh học chi tiết qua 4 giai đoạn độc lập: Giai đoạn chạy đà (Bảng 3.22), Giai đoạn giậm nhảy (Bảng 3.23), Giai đoạn bay trên không (Bảng 3.24) và Giai đoạn tiếp đất (Bảng 3.25).

5. Hệ thống thiết bị và phần mềm/công cụ chuyên dụng nào được dùng trong đánh giá y sinh và sinh cơ?

Các công cụ chuyên dụng trong luận án bao gồm: Hệ thống đo lực cơ đẳng động Biodex (đánh giá lực cơ gập - duỗi gối), Thiết bị đo công suất yếm khí Anaerobic Wingate test, Hệ thống phân tích khí thở đo $VO_2max$ và mạch tối đa, Thiết bị đo thành phần cơ thể, Biểu 808 phân loại thần kinh của Phùng Vĩ Quyền và Mạng lưới mở rộng Heath-Carter để xác định Somatotype.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Lý đã xác lập được mô hình VĐV thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam một cách toàn diện thông qua 5 nhóm tiêu chuẩn định lượng về hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng sinh lý và tâm lý. Bằng việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu nhân trắc học Somatotype Heath-Carter, sinh trắc vân da, cơ sinh học Biodex, kiểm tra y sinh Wingate/VO2max và phân tích kỹ thuật động tác Urchenko, công trình đã làm sáng tỏ đặc điểm thể chất và năng lực chuyên môn của VĐV nữ Việt Nam trong mối tương quan với các chuẩn Olympic quốc tế. Kết quả nghiên cứu và quy trình huấn luyện đồng bộ được đề xuất là cơ sở khoa học phục vụ trực tiếp công tác tuyển chọn, đào tạo và nâng cao thành tích thi đấu môn Thể dục dụng cụ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thể dục thể thao (TDTT ) là một bộ phận của nền văn hoá xã hội, trong đó thể thao thành tích cao là nhân tố cấu thành nền TDTT xã hội. Mục đích của thể thao thành tích cao là vươn tới những kỷ lục. Quá trình phát triển TDTT song hành cùng sự tiến triển của con người và xã hội. Thể thao thành tích cao là môi trường thể thao chuyên nghiệp mang tính cạnh tranh lớn.

Kỷ lục mà các vận động viên (VĐV) đạt được qua các kỳ thi đấu đỉnh cao (các cuộc thi vô địch thế giới, Olympic v.) gần như đạt tới giới hạn thể chất của con người, vì vậy VĐV cấp cao là những nhân tài của đất nước. Cùng môi trường tập luyện, điều kiện thi đấu nhưng chỉ có những VĐV có thể chất thật tốt mới đạt được thành tích vượt trội. Tính cạnh tranh khốc liệt vì thành tích sẽ đào thải những VĐV không thích hợp với môi trường thể thao thành tích cao, chọn lọc những VĐV với những đặc điểm hình thái, chức năng, thể lực.mang tính nổi trội phù hợp từng môn thể thao. Thể dục dụng cụ (TDDC) là môn thi đấu Olympic.

TDDC cũng là môn thể thao nằm trong hệ thống giáo dục thể chất của nền giáo dục Việt Nam (VN). TDDC có vị trí và vai trò quan trọng rất đặc biệt, nó đảm bảo cho con người sự phát triển toàn diện về mặt thể chất, củng cố và nâng cao sức khoẻ, năng động trong cuộc sống, học tâp và bảo vệ tổ quốc với hiệu quả cao. TDDC có một bề dày về lịch sử phát triển trên thế giới cũng như ở Việt Nam. TDDC đỉnh cao vừa mang tính thi đấu và biểu diễn.

Năm 1954 dưới sự giúp đỡ của Trung Quốc và Liên Xô (cũ) TDDC mang tính thi đấu chính thức có mặt ở Việt Nam. Năm 1963 đội tuyển TDDC Việt Nam đã tham dự cuộc thi đấu quốc tế tại Ganefo (Indonexia). Tại cuộc thi này, tuy còn non trẻ song các VĐV Việt Nam đã thi đấu xuất sắc, đạt hạng 3 và 4 cá nhân, huy chương đồng đội nam và nữ, chỉ xếp sau Trung Quốc và Triều Tiên. Trải qua chặng đường phát triển theo sự thăng 2 trầm của đất nước TDDC luôn là lá cờ đầu trong phong trào tập luyện thể thao với các VĐV tên tuổi như: Trần Đức Tài, Nguyễn Đức Lâm, Nguyễn Thị Kiều Khanh, Nguyễn Thị Bích v.v…và đặc biệt VĐV Lê Thuý Liễu vinh dự được biểu diễn cho Bác Hồ xem nhân dịp Bác đến thăm trung tâm huấn luyện quốc gia tại Nhổn.

Trong chiến lược phát triển TDTT VN đã được Thủ tướng ban hành theo quyết định số 2198/QĐTTG. Nội dung quan trọng của quyết định trên là nâng tầm mục tiêu của thể thao Việt Nam trên đấu trường quốc tế, phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng bền vững và phù hợp với tầm vóc, hình thể và trình độ phát triển của kinh tế - xã hội, con người Việt Nam, nâng cao thành tích thể thao trong các kỳ đại hội thể thao Châu Á, hướng tới giành được huy chương trên đấu trường Olympic. Trong quyết định này TDDC là môn thể thao trọng điểm được ưu tiên đầu tư và phát triển. Đây là một vinh dự , là niềm tự hào, nhưng cũng đầy trọng trách của những người làm công tác đào tạo và huấn luyện (HL) thể thao thành tích cao môn TDDC.

Thành tích vang dội của các VĐV đội tuyển TDDC quốc gia với các tên tuổi hiện nay như Ngân Thương, Hà Thanh, Vân Anh, Thu Huyền, Phước Hưng, Thanh Tùng v.v…đã khẳng định vị thế của môn TDDC Việt Nam trên đấu trường quốc tế, ở những giải thi đấu lớn. Chúng ta có VĐV đạt chuẩn cấp cao thế giới như Phan Thị Hà Thanh, Phạm Phước Hưng đã 2 lần đạt chuẩn tham dự Olympic 2012, 2016 và đã giành được rất nhiều thành tích cao ở các giải thi đấu khác (nổi bật nhất là huy chương vàng (HCV) môn nhẩy chống ở cúp thế giới 2011 của Phan Thị Hà Thanh). Đây là những hình mẫu đại diện của môn TDDC. Tuy nhiên số lượng VĐV cấp cao như Phan Thị Hà Thanh còn quá ít.

Hơn nữa mục tiêu lớn của chúng ta là phải có được tấm huy chương trên đấu trường Olympic. Do đó vấn đề đặt ra là dựa trên các khuôn mẫu điển hình này xác định 3 được mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN của môn TDDC nói riêng và thể thao VN nói chung. Tác giả Nguyễn Xuân Sinh và cs [28] cho rằng: việc xem xét thành tích thi đấu của những VĐV đoạt vị trí cao trong giải vô địch thế giới và Olympic là mốc phân tích kết quả tổng hợp của các cuộc thi lớn nhất, để có thể xác định chiều hướng phát triển của thể dục, dự đoán thành tích trong thời gian tới. Trên cơ sở những số liệu đó có thể xây dựng “mẫu người tập thể dục tương lai”.

Các ngưỡng thành tích hiện tại có tác dụng quan trọng đến việc chuẩn bị đào tạo VĐV thể dục cấp thấp. Như vậy, có thể xem thành tích của VĐV nổi tiếng thế giới, các bài tập của họ cũng như các chỉ số khác biểu thị trình độ thể lực, trạng thái chức năng, tâm lý…là tiêu chuẩn để xác định mẫu VĐV thể dục Xác định mô hình trình độ VĐV đẳng cấp cao để định hướng trong công tác tuyển chọn, HL đã được nhiều chuyên gia trên thế giới và Việt Nam nghiên cứu như: Colovieva E. Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao thông qua các thông số về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật, tâm lý giúp định hướng công tác tuyển chọn các cấp độ, điều chỉnh kế hoạch HL nhất là với VĐV đang có thành tích là việc làm vô cùng cần thiết. Tuy nhiên hiện nay chưa có đề tài nào nghiên cứu vấn đề này.

Với những lý do nêu trên, để tránh lãng phí hay bỏ sót nhân tài của đất nước tôi chọn đề tài: "Nghiên cứu xác định mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam". Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao qua các giá trị sinh học về hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý làm cơ sở khoa học 4 phục vụ công tác tuyển chọn, HL và đào tạoVĐV TDDC nữ cấp cao đạt được thành tích tốt hơn. Để đạt được mục đích nghiên cứu trên luận án xác định các mục tiêu nghiên cứu sau: Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu 1: Nghiên cứu xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam Mục tiêu cụ thể: 1. Tổng hợp các chỉ số, các test xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao 1.

Phỏng vấn các chuyên gia lựa chọn các test 1. Lựa chọn các chỉ số, các test xác định mô hình VĐV nữ cấp cao. Mục tiêu nghiên cứu 2: Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN Mục tiêu cụ thể: 1. Mô hình tổng hợp VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học của đề tài Giả thiết khoa học của đề tài là: Xác định được mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN (về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật, tâm lý) giúp cho công tác tuyển chọn đào tạo thể thao thành tích cao hiệu quả hơn, hợp lý hơn. Dựa trên cơ sở đó giúp cho các nhà chuyên môn, các huấn luyện viên (HLV) trong công tác tuyển chọn, HL, đào tạo, dự báo chính xác tiềm năng phát triển thành tích của các VĐV. 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái lƣợc về lịch sử phát triển môn TDDC 1.

Lịch sử phát triển môn thể dục và môn TDDC trên thế giới Lịch sử phát triển môn TDDC song hành cùng sự phát triển của loài người từ xa xưa. Ở các quốc gia cổ đại khu vực Châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Ai Cập. Các dân tộc da đỏ ở Châu Mỹ, các dân tộc vùng Trung Á sử dụng các bài tập nhào lộn như những phương tiện bổ trợ cho dạy võ và vật. Ở Ấn Độ từ xa xưa đã biết luyện khí công.

Ở Trung Quốc hình thành hệ thống thể dục chữa bệnh. Ở Ai Cập có loại thể dục gắn liền với các nghi lễ của đạo Hồi. Lần đầu tiên thuật ngữ "Thể dục" xuất hiện ở Hy lạp vào thế kỷ VIII trước công nguyên vào giai đoạn hưng thịnh của nền văn hoá cổ Hy Lạp. Thời kỳ này có các trường chuyên để dạy giờ học thể dục gọi là trường thể dục.

Sau Hy Lạp cổ đại người La Mã đã sử dụng rộng rãi các bài tập nhào lộn khác nhau. Ngay từ thời kỳ này đã hình thành những nét đặc trưng của thể dục hiện đại. Như vậy thời kỳ cổ đại các phương tiện của thể dục đã khá phong phú và đa dạng, được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Đến giữa thế kỷ XIX đã hình thành ba hệ thống thể dục khác nhau: hệ thống Thể dục Đức (thể dục thể hình hay thể dục lực sỹ) là phương tiện để phát triển các tố chất vận động, gồm nhiều các bài tập thể dục phức tạp, trong đó có các bài tập trên dụng cụ thể dục.

Nhà sư phạm có công sáng lập trường phái Đức là F. Lan (1778-1852) đã khẳng định các bài tập thể dục trên dụng cụ có tác dụng tốt hơn so với các bài tập tay không và với dụng cụ. Hệ thống Thể dục Thuỵ Điển (thể dục vệ sinh) như là phương hướng và phương tiện quan trọng để củng cố sức khoẻ và phát triển năng lực thể chất của con người. Phương pháp tập luyện của trường phái Thể dục Thuỵ Điển dựa trên cơ sở dấu hiệu về mặt giải phẫu học và hình thái học, có nghĩa các bài tập được 6 soạn thảo để phát triển từng bộ phận riêng biệt của cơ thể, ví dụ các nhóm cơ riêng biệt: tay, chân, lưng, bụng.

Trường phái Thể dục Pháp là Thể dục thực dụng, là phương tiện để dạy người người lính biết khắc phục các chướng ngại vật khác nhau, thường gặp trong chiến đấu. Theo các tác giả Gaverdovxki IU.[54]; Nguyễn Xuân Sinh và cs [27]: vào những năm 60 của thế kỷ XIX ở Châu âu còn hình thành một hệ thống thể dục có tầm quan trọng và mang ý nghĩa giáo dục xã hội và phát triển nền thể dục thao thế giới là hệ thống Thể dục "Chim ưng" của Tiệp Khắc.