Luận văn quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT tại CHDCND Lào

Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT Lào. Chiến lược phát triển chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả dạy học.

• Tác giả: Cheethao Xiong'yer
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Tĩnh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT Lào

Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông tại Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là vấn đề cấp thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Các nghiên cứu trong và ngoài nước đã chỉ ra rằng chất lượng đội ngũ giáo viên quyết định trực tiếp hiệu quả dạy học. Tại Lào, chính sách nhà nước và Bộ Giáo dục - Thể thao đã đưa công tác bồi dưỡng thành nhiệm vụ trọng tâm. Giám đốc Sở GD-TT, Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn là chủ thể chính trong việc tổ chức và quản lý hoạt động bồi dưỡng. Các nghiên cứu của Soulinha Mingmườngchăn (2004) và Chănsouk Mitsokhao (2005) đều khẳng định giáo viên phải không ngừng tự bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Thực tiễn tại các tỉnh Viêng Chăn, Xaysomboun và Chăm Pa Xác cho thấy công tác quản lý bồi dưỡng còn nhiều bất cập cần được nghiên cứu và cải thiện một cách hệ thống.

1.1. Nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên THPT trong nước và quốc tế

Nhiều công trình nghiên cứu quốc tế đã xác định năng lực dạy học là tập hợp các kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và phẩm chất nghề nghiệp của giáo viên. Tại Việt Nam và Lào, các nhà khoa học giáo dục đã nghiên cứu mô hình bồi dưỡng thường xuyên gắn với chuẩn nghề nghiệp. Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã có nhiều đóng góp trong lĩnh vực đào tạo và bồi dưỡng giáo viên cho khu vực. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần xây dựng quy trình bồi dưỡng linh hoạt, đa dạng hình thức và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương tại Lào.

1.2. Khái niệm cơ bản về năng lực dạy học và quản lý bồi dưỡng

Năng lực dạy học là khả năng thực hiện hiệu quả hoạt động giảng dạy dựa trên kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm và thái độ nghề nghiệp. Bồi dưỡng năng lực dạy học là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức và kỹ năng nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy. Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT là tập hợp các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra của nhà quản lý nhằm đảm bảo chất lượng bồi dưỡng đáp ứng chuẩn nghề nghiệp và yêu cầu thực tiễn.

II. Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT tại Lào

Thực trạng công tác quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông tại Nước CHDCND Lào còn bộc lộ nhiều hạn chế. Khảo sát tại các trường THPT thuộc tỉnh Viêng Chăn, Xaysomboun và Chăm Pa Xác cho thấy hoạt động bồi dưỡng chưa được lập kế hoạch cụ thể và đồng bộ. Nội dung bồi dưỡng đôi khi chưa bám sát yêu cầu thực tiễn dạy học. Hình thức bồi dưỡng chủ yếu vẫn theo kiểu tập trung truyền thống, ít áp dụng công nghệ thông tin. Năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý cấp trường còn chưa đồng đều. Giáo viên thiếu động lực tự bồi dưỡng do chưa có cơ chế khuyến khích phù hợp. Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ bồi dưỡng tại nhiều trường còn thiếu thốn. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đội ngũ và hiệu quả dạy học trong các nhà trường.

2.1. Hạn chế trong nội dung và hình thức bồi dưỡng giáo viên

Nội dung bồi dưỡng tại nhiều trường THPT ở Lào chưa được cập nhật kịp thời theo yêu cầu đổi mới chương trình. Hình thức bồi dưỡng tập trung chiếm tỷ lệ cao, trong khi bồi dưỡng tại chỗ và bồi dưỡng từ xa chưa được triển khai rộng rãi. Giáo viên ít có cơ hội tham gia hội thảo chuyên đề và diễn đàn trao đổi nghề nghiệp. Kết quả bồi dưỡng chưa được đánh giá khách quan và sử dụng để điều chỉnh kế hoạch bồi dưỡng tiếp theo, dẫn đến hiệu quả thấp và lãng phí nguồn lực.

2.2. Tồn tại trong công tác quản lý và tổ chức bồi dưỡng

Công tác lập kế hoạch bồi dưỡng của Hiệu trưởng nhiều trường THPT còn mang tính hình thức, thiếu căn cứ khoa học. Việc phân công tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng chưa rõ ràng. Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng chưa được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc. Sự phối hợp giữa Sở GD-TT và các nhà trường trong quản lý bồi dưỡng còn lỏng lẻo, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến chất lượng tổng thể của đội ngũ giáo viên.

III. Giải pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào

Để nâng cao hiệu quả quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ cấp Sở đến cấp trường. Trước tiên, cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng dựa trên đánh giá nhu cầu thực tế của giáo viên và yêu cầu chuẩn nghề nghiệp. Đa dạng hóa hình thức bồi dưỡng là giải pháp then chốt, bao gồm bồi dưỡng tập trung, bồi dưỡng tại chỗ, bồi dưỡng từ xa và kết hợp trực tiếp với trực tuyến. Tổ chức hội thảo chuyên đề và diễn đàn trao đổi trong cộng đồng nghề nghiệp giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và phát triển năng lực. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong bồi dưỡng qua tài liệu điện tử và học trực tuyến. Xây dựng cơ chế khuyến khích giáo viên tự bồi dưỡng là điều kiện quyết định chất lượng bền vững của đội ngũ.

3.1. Đổi mới hình thức và phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học

Cần triển khai đồng thời nhiều hình thức bồi dưỡng phù hợp với điều kiện của từng giáo viên và nhà trường. Bồi dưỡng tập trung theo khóa học tại cơ sở đào tạo đảm bảo tính hệ thống. Bồi dưỡng tại chỗ thông qua tự học, dự giờ và sinh hoạt chuyên môn giúp giáo viên gắn lý thuyết với thực tiễn. Bồi dưỡng trực tuyến qua nền tảng số tạo điều kiện học tập linh hoạt. Tổ chức hội thảo và diễn đàn qua mạng xã hội, mô hình trường học kết nối mở rộng không gian học nghề của giáo viên.

3.2. Tăng cường năng lực quản lý của cán bộ quản lý nhà trường

Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn cần được bồi dưỡng kỹ năng lập kế hoạch, tổ chức và kiểm tra đánh giá hoạt động bồi dưỡng. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả bồi dưỡng rõ ràng, khách quan. Thiết lập cơ chế phản hồi giữa giáo viên và nhà quản lý để điều chỉnh kế hoạch kịp thời. Tăng cường phối hợp giữa Sở GD-TT với các nhà trường trong giám sát và hỗ trợ hoạt động bồi dưỡng, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong toàn hệ thống.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn trong quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học tại Lào

Luận án về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT tại Nước CHDCND Lào đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đề xuất các giải pháp thiết thực. Kết quả khảo nghiệm tại trường THPT Nặm Hon và THPT Lak 52 tỉnh Viêng Chăn bước đầu khẳng định tính khả thi của các biện pháp đề xuất. Tự bồi dưỡng của giáo viên có vai trò quyết định đến chất lượng năng lực dạy học. Nhà quản lý cần tạo môi trường và điều kiện thuận lợi để giáo viên chủ động phát triển nghề nghiệp. Các giải pháp được đề xuất có thể nhân rộng cho các tỉnh khác trên cả nước Lào. Công tác bồi dưỡng phải được gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển giáo dục dài hạn của ngành và của từng nhà trường để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

4.1. Đóng góp mới của luận án và giá trị thực tiễn

Luận án đã xây dựng được khung lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học phù hợp với bối cảnh giáo dục Lào. Các biện pháp đề xuất đã được kiểm nghiệm qua khảo sát thực trạng và thử nghiệm tại trường THPT cụ thể. Kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ khoa học cho Sở GD-TT và các nhà trường trong việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị cho cán bộ quản lý giáo dục và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển đội ngũ giáo viên tại Lào.

4.2. Định hướng phát triển và khuyến nghị cho ngành giáo dục Lào

Bộ Giáo dục - Thể thao Lào cần ban hành quy định cụ thể về tiêu chuẩn, nội dung và hình thức bồi dưỡng giáo viên THPT. Các Sở GD-TT cần tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất cho hoạt động bồi dưỡng. Cần xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý kết quả bồi dưỡng thống nhất toàn quốc. Khuyến khích giáo viên tham gia cộng đồng học tập nghề nghiệp trong và ngoài nước để tiếp cận phương pháp dạy học tiên tiến, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn dề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài i) Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông Trên thế giới đều coi việc bồi dưỡng giáo viên là yêu tố quan trọng để nâng cao chất lượng GD - ĐT, Việc tạo điều kiện để mọi người có cơ hội học tập, học tập thường xuyên, học tập suốt đời để kịp thời bổ sung kiến thức và đổi mới PPDH đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH, hoạt động bồi dưỡng giáo viên không chỉ là giải pháp để thực hiện các mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục mà còn là con đường có hiệu quả để mỗi giáo viên phát triển liên tục nghề nghiệp của bản thân.Usinxki nhấn mạnh đến hình thức tự bồi dưỡng của giáo viên: “Người giáo viên còn sống chừng nào thì họ còn học, khi họ ngừng việc học thì con người giáo viên trong họ cũng chết liền” [87]. Phẩm chất và năng lực của người giáo viên cao hay thấp phụ thuộc phần lớn vào quá trình tự học của họ để nỗ lực cập nhật kiến thức và những kỹ năng sư phạm còn thiếu, còn lạc hậu.

Ở đây quan niệm "tự học" đồng nghĩa với “tự bồi dưỡng”. Trong một tác phẩm nổi tiếng “Trường trung học Pavlưts”, V.Xukhômlinxki đã trình bày một cách tường tận chiến lược bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên thông qua việc dự giờ của từng giáo viên [82]. Warren-Piper và Glatter (1997) cho rằng: Phát triển giáo viên là thúc đẩy một loạt những hoạt động có hệ thống, thỏa mãn hứng thú, ý chí nguyện vọng và nhu cầu của cá nhân để phát triển sự nghiệp của họ, đồng thời đáp ứng nhu cầu tương lai của tổ chức. Tác giả đã nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên theo tiếp cận phát triển nghề nghiệp giáo viên [62].

10 Tác giả Richard I. Raja Roy Singh nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên thông qua việc nghiên cứu xác định vai trò, vị trí của giáo viên trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp và nội dung phát triển đội ngũ giáo viên, theo tác giả: Giáo viên không chỉ là nhà chuyên môn mà còn là nhà giáo dục, nhà khoa học, người tư vấn, hướng dẫn, người học tập suốt đời, do đó phát triển đội ngũ giáo viên phải bao gồm phát triển chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng [63]. Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen, các tác giả đã mô tả chi tiết và có những phân tích thuyết phục về những thay đổi quan trọng trong cấu trúc, nội dung chương trình bồi dưỡng giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục ở Phần Lan. Một số tác giả khác như: A.Mertler, Marzano lại đi sâu nghiên cứu và đã đề xuất các biện pháp hình thành NLDH cho GV.

Tác giả Marzano đã đưa ra một số định hướng như trong tiết học, GV phải biết sơ đồ hóa kiến thức, khắc sâu những kiến thức trọng tâm; thúc đẩy sự hợp tác của HS [88], từ đó cần thiết phải bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ sư phạm chi giáo viên. Tác giả Eleonora Villegass-Reimers (2003), nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên thông qua một số mô hình như: mô hình tổ chức hợp tác giữa các trường hoặc mô hình quy mô nhỏ (trường học, lớp học…) [86]. Chương trình nâng cao chất lượng đào tạo huấn luyện viên (trainers) và giáo viên của mạng lưới Chính sách Đào tạo giáo viên châu Âu (ENTEP) đã nhận định người giáo viên cần được trang bị những năng lực mới. Đó là khả năng sử dụng IT có hiệu quả; tăng cường chuyên môn hóa và trách nhiệm 11 cá nhân đối với phát triển chuyên môn [87].

Báo cáo của ENTEP trong hội thảo tổ chức tại Brussels vào tháng 6/2005 đã thông qua bản đề cương Những nguyên tắc chung về trình độ và năng lực giáo viên ở châu Âu, tập trung vào các nguyên tắc: Giáo viên phải được trang bị nền tảng nghề nghiệp tốt; giáo viên là nghề nghiệp mang tính cơ động và phải được bồi dưỡng để tiếp tục phát triển chuyên môn [87]. Có thể thấy, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã đề cập nhiều đến nội dung bồi dưỡng với những yêu cầu cụ thể. Mục đích của các công trình đó là nhằm mục tiêu bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, kiến thức khoa học, kĩ năng dạy học… để phát triển các NLDH cần thiết cho giáo viên, hướng tới đạt chuẩn nghề nghiệp. Tác giả Andrea Kárpáti, trong tài liệu phát triển chuyên môn và bồi dưỡng giáo viên đưa ra một số khuyến nghị quan trọng như: Gắn kết chặt chẽ các chương trình phát triển chuyên môn giáo viên với đào tạo tại chức ngay tại nơi làm việc của họ.

Cần đánh giá năng lực sau khóa học của giáo viên để đề xuất định hướng cải tiến [95]. Như vậy, các nghiên cứu trên đã đưa ra nhiều hình thức bồi dưỡng cho từng chương trình, từng đối tượng, phù hợp với các đặc điểm của từng hệ thống giáo dục quốc gia nhưng nhìn chung đều gắn liền với quá trình hoạt động nghề nghiệp cho giáo viên. Các hình thức cũng đã chú ý đến việc gắn kết mối quan hệ giữa HS và GV, giữa các tổ chức giáo dục… để nâng cao chất lượng bồi dưỡng. Tuy vậy, bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT dựa vào nhu cầu và năng lực thì chưa được các tác giả quan tâm hướng tới.

ii) Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông Vấn đề quản lý bồi dưỡng NLDH cho GV đã được đưa thành chính sách của các nước và có các quy định cụ thể về việc tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ và chuẩn hóa trình độ đào tạo cho giáo viên. Theo Hannele Niemi và Ritva Jakku- Sihvonen [96], lý do cơ bản dẫn đến thành công của hệ thống giáo dục Phần Lan (có thành tích cao nhất trong nhiều kỳ thi PISA) là do Phần Lan đã quyết định nâng chuẩn trình độ giáo 12 viên phổ thông lên trình độ thạc sĩ và mọi giáo viên có nghĩa vụ và quyền hạn phải không ngừng học tập, phát triển chuyên môn, cơ quan quản lý giáo dục ngành, địa phương, nhà trường có nhiệm vụ tổ chức, quản lý đào tạo, bồi dưỡng giáo viên nâng chuẩn. Công trình nghiên cứu về đào tạo giáo viên tiểu học và trung học ở 6 quốc gia Đông Âu của Ủy ban Văn hóa và Giáo dục thuộc Liên minh châu Âu cũng xác định trong công cuộc đổi mới giáo dục, việc bồi dưỡng giáo viên cần phải được chú trọng, nhà nước, địa phương phải có kế hoạch lâu dài cho công tác bồi dưỡng giáo viên ở giai đoạn tiếp nối [97]. Luật nhà trường của bang Brandenburg, Cộng hoà Liên bang Đức quy định rõ giáo viên phải có nghĩa vụ tham gia bồi dưỡng, thường xuyên cập nhật kiến thức và đưa vào những biện pháp đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn.

Chương trình bồi dưỡng giáo viên có ở ba cấp quản lý: Cấp nhà nước, cấp địa phương và chương trình bồi dưỡng tại các nhà trường. Trung tâm Nghiên cứu và Đổi mới giáo dục, OECD, 1998 [93], nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên và đã rút ra kết luận “Các chính sách đổi mới giáo dục sẽ không đem lại hiệu quả gì nếu bản thân người giáo viên không thay đổi”. Kết quả nghiên cứu tổng kết những kinh nghiệm thực tiễn điển hành của 8 quốc gia trong bồi dưỡng giáo viên, ví dụ như: phát triển những ý tưởng bồi dưỡng hoàn toàn mới của Đức; coi bồi dưỡng giáo viên là nhiệm vụ ưu tiên của Ireland; khắc phục những rào cản do quan niệm lỗi thời, cứng nhắc trong bồi dưỡng giáo viên ở Luc-xăm-bua; bồi dưỡng giáo viên hướng tới sự chuẩn mực, xuất sắc và có kiểm định ở Hoa Kỳ… Tóm lại, đã có một số công trình nghiên cứu về công tác quản lý bồị dưỡng đội ngũ giáo viên ở tầm vĩ mô đề cập tới những vấn đề quan trọng như: quy định cụ thể việc bồi dưỡng là nghĩa vụ của người giáo viên, giáo viên phải có nhiệm vụ bồi dưỡng kiến thức, năng lực suốt đời; cần nâng chuẩn trình độ giáo viên phổ thông. Đó là những tiếp cận đúng và đang được các nhà nghiên cứu tiếp tục kế thừa và triển khai.

13 Các nhà quản lý giáo dục nghiên cứu đều cho rằng công tác bồi dưỡng NLDH cho giáo viên không chỉ được tổ chức theo chu kỳ mà người giáo viên phải được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ liên tục, quanh năm [81]. Tại Philippin, các nhà nghiên cứu lại cho rằng thời điểm bồi dưỡng tùy thuộc vào mô hình bồi dưỡng. Mô hình bồi dưỡng tại trường phổ thông thì phải diễn ra trong suốt cả năm học còn mô hình phân tầng thì thời gian bồi dưỡng kéo dài trong kỳ nghỉ hè và đầu năm học mới; mô hình theo cụm thì bồi dưỡng diễn ra theo đợt khi cần; mô hình học tập từ xa thì diễn ra thường xuyên theo sự lựa chọn của mỗi cá nhân [27]. Một yếu tố quan trọng nữa là lực lượng tham gia bồi dưỡng.

Tại bang Brandenburg Cộng hòa Liên bang Đức, lực lượng tham gia bồi dưỡng giáo viên bao gồm các giảng viên của học viện trường học bang Berlin- Brandenburg, các chuyên gia tư vấn của hệ thống tư vấn và hỗ trợ BUSS, các giáo viên cốt cán của các nhà trường [28]. Theo Denise Beutel và Rebecca Spooner-Lane, (Úc) [86], Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, trưởng bộ môn, giáo viên có kinh nghiệm trong trường trung học sẽ là lực lượng nòng cốt tham gia vào quá trình kèm cặp, giúp đỡ những đồng nghiệp [82]. Các nước Anh, Hoa Kỳ, Thái Lan cũng rất quan tâm đến sử dụng các giáo viên có kinh nghiệm, có trình độ nghề nghiệp cao để hướng dẫn, tư vấn cho các giáo viên mới. Qua việc trình bày trên có thể thấy các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT đã chú ý đến vai trò của Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng trong việc lập kế hoạch bồi dưỡng một cách khoa học và phù hợp với tình hình thực tế của trường; đã quan tâm đến lực lượng tham gia bồi dưỡng như các chuyên gia, giáo viên cốt cán các trường hay trưởng bộ môn, các giáo viên có kinh nghiệm ngay tại trường trung học… và đã đề xuất các thời điểm bồi dưỡng phụ thuộc vào nội dung và nhu cầu bồi dưỡng của người học.