Luận án tiến sĩ giáo dục học: Đào Tiến Dân - Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền

Nghiên cứu xây dựng chương trình tập luyện bóng chuyền ngoài khóa. Phân tích phương pháp, chiến lược phát triển kỹ năng và giải pháp huấn luyện hiệu quả.

• Tác giả: Đào Tiến Dân
• Người hướng dẫn: Trần Tuấn Hiếu
• Trường học: Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên cứu xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền cho sinh viên đại học khối các trường kỹ thuật thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ giáo dục học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bắc Ninh

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ của Đào Tiến Dân

Luận án tiến sĩ của Đào Tiến Dân thuộc ngành Giáo dục học, mã số 9140101, được thực hiện tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh năm 2021. Đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền cho sinh viên đại học khối các trường kỹ thuật tại thành phố Hà Nội. Công trình do hai cán bộ hướng dẫn khoa học là Trần Tuấn Hiếu và Nguyễn Thế Truyền. Luận án nằm trong bối cảnh hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa tại các trường đại học Việt Nam còn nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, đội ngũ hướng dẫn và chương trình đào tạo. Nghiên cứu áp dụng nhiều phương pháp khoa học bao gồm phân tích tài liệu, quan sát sư phạm, phỏng vấn, kiểm tra và thực nghiệm sư phạm. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, đáp ứng nhu cầu tập luyện thể thao ngày càng tăng của sinh viên kỹ thuật.

1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của luận án là xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và điều kiện thực tế của sinh viên khối kỹ thuật tại Hà Nội. Nghiên cứu đặt ra các nhiệm vụ cụ thể gồm: khảo sát thực trạng hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa, đánh giá trình độ thể lực và kỹ thuật bóng chuyền của sinh viên, từ đó đề xuất chương trình tập luyện khoa học. Chương trình này nhằm cải thiện sức khỏe, phát triển thể lực và tạo thói quen tập luyện thể thao lâu dài cho sinh viên.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền dành cho sinh viên đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phạm vi không gian bao gồm các trường đại học kỹ thuật tại Hà Nội. Phạm vi thời gian được xác định trong giai đoạn nghiên cứu cụ thể từ 2019 đến 2021. Đối tượng khảo sát trực tiếp là sinh viên đang theo học tại các trường này, với mẫu nghiên cứu lên đến 1746 sinh viên tham gia phỏng vấn và đánh giá.

II. Phân tích thực trạng thể dục thể thao ngoại khóa đại học

Kết quả nghiên cứu của Đào Tiến Dân cho thấy thực trạng hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa tại các trường kỹ thuật ở Hà Nội còn nhiều bất cập. Tỷ lệ sinh viên tham gia tập luyện có hướng dẫn chỉ chiếm 21,3% trong tổng số 1746 sinh viên khảo sát. Các môn thể thao được yêu thích nhất gồm bóng đá với 29,61%, bóng chuyền 16,04%, cầu lông 13,17% và bóng rổ 7,33%. Về cơ sở vật chất, nhiều trường thiếu sân bãi tập luyện đạt chuẩn, trang thiết bị phục vụ tập luyện không đáp ứng đủ nhu cầu. Đội ngũ cán bộ hướng dẫn ngoại khóa vừa thiếu về số lượng vừa yếu về chuyên môn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sinh viên các trường kỹ thuật có nhu cầu tập luyện thể dục thể thao ngoại khóa lớn, đặc biệt ưa thích hình thức câu lạc bộ thể thao. Động cơ tập luyện chủ yếu xuất phát từ nhu cầu nâng cao sức khỏe, giải trí và giao lưu xã hội.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thể thao ngoại khóa

Nhiều yếu tố tác động đến hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa của sinh viên đại học. Yếu tố cơ sở vật chất bao gồm sân bãi, trang thiết bị tập luyện đóng vai trò quan trọng. Đội ngũ cán bộ hướng dẫn có trình độ chuyên môn quyết định chất lượng tập luyện. Nhận thức và động cơ của sinh viên cũng là yếu tố then chốt, phản ánh thế giới khách quan và thúc đẩy hành vi hoạt động thể thao. Ngoài ra, chính sách hỗ trợ từ nhà trường, thời gian biểu học tập và điều kiện kinh tế gia đình đều ảnh hưởng đáng kể đến mức độ tham gia.

2.2. Trình độ thể lực và kỹ thuật bóng chuyền của sinh viên

Nghiên cứu đánh giá trình độ thể lực và kỹ thuật bóng chuyền cơ bản của sinh viên khối kỹ thuật. Kết quả cho thấy phần lớn sinh viên có trình độ thể lực ở mức trung bình và yếu, chưa đạt chuẩn theo quy định. Về kỹ thuật bóng chuyền, khả năng phát bóng, chuyền bóng và đập bóng của sinh viên còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chính do thiếu chương trình tập luyện hệ thống, thiếu người hướng dẫn có chuyên môn và sinh viên chưa có thói quen tập luyện thường xuyên. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng chương trình tập luyện phù hợp.

III. Giải pháp xây dựng chương trình tập luyện bóng chuyền ngoại khóa

Luận án đề xuất chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền được thiết kế theo nguyên tắc khoa học, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý sinh viên kỹ thuật. Chương trình bao gồm các nội dung: tập luyện phát triển thể lực chung, tập luyện kỹ thuật bóng chuyền cơ bản và nâng cao, tổ chức thi đấu giao hữu. Cấu trúc chương trình được xây dựng theo tiến trình từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Thời gian tập luyện được phân bổ hợp lý, đảm bảo tần suất lặp lại cần thiết để hình thành kỹ năng. Phương pháp tập luyện đa dạng, kết hợp giữa hướng dẫn trực tiếp và hoạt động nhóm. Chương trình đặc biệt chú trọng hình thức tổ chức theo câu lạc bộ thể thao, tạo không khí vui tươi, hứng thú cho sinh viên. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành để kiểm chứng hiệu quả của chương trình trước khi áp dụng rộng rãi.

3.1. Nguyên tắc thiết kế chương trình tập luyện

Chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền được thiết kế dựa trên nhiều nguyên tắc khoa học. Nguyên tắc tính hệ thống đảm bảo nội dung tập luyện liên hoàn, có kế thừa. Nguyên tắc tăng dần tải trọng yêu cầu cường độ tập luyện tăng dần theo thời gian. Nguyên tắc cá biệt hóa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của sinh viên kỹ thuật. Nguyên tắc tính hấp dẫn tạo hứng thú, tránh nhàm chán trong tập luyện. Chương trình cũng tuân thủ nguyên tắc lặp lại và chu kỳ để củng cố kỹ năng, đồng thời đảm bảo an toàn cho người tập.

3.2. Phương pháp tổ chức và đánh giá hiệu quả

Phương pháp tổ chức chương trình tập luyện bóng chuyền ngoại khóa áp dụng hình thức câu lạc bộ thể thao. Sinh viên được chia thành các nhóm nhỏ theo trình độ,便于 huấn luyện viên hướng dẫn chi tiết. Đánh giá hiệu quả thực hiện thông qua kiểm tra sư phạm trước và sau thực nghiệm, bao gồm các chỉ số thể lực và kỹ thuật bóng chuyền. Phương pháp toán học thống kê được sử dụng để xử lý số liệu, đảm bảo độ tin cậy của kết quả. So sánh kết quả giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng giúp khẳng định hiệu quả của chương trình đề xuất.

IV. Kết luận và ứng dụng luận án tiến sĩ Đào Tiến Dân

Luận án tiến sĩ của Đào Tiến Dân đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Chương trình tập luyện ngoại khóa môn bóng chuyền được xây dựng có cơ sở khoa học và thực tiễn, phù hợp với điều kiện thực tế tại các trường kỹ thuật ở Hà Nội. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy chương trình giúp cải thiện đáng kể trình độ thể lực và kỹ thuật bóng chuyền của sinh viên. Nghiên cứu cũng khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa trong việc phát triển toàn diện sinh viên. Tổ chức Y tế Thế giới từng nhấn mạnh hoạt động thể chất giúp sinh viên duy trì gắn bó lâu dài với nhà trường. Công trình có ý nghĩa lý luận trong việc bổ sung kiến thức về giáo dục thể chất đại học và ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện chất lượng đào tạo.

4.1. Ý nghĩa lý luận của công trình nghiên cứu

Luận án đóng góp nhiều giá trị lý luận cho lĩnh vực giáo dục thể chất đại học. Công trình hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa, động cơ tập luyện và nguyên tắc thiết kế chương trình. Nghiên cứu bổ sung dữ liệu khoa học về đặc điểm tâm sinh lý sinh viên kỹ thuật và nhu cầu tập luyện thể thao của nhóm đối tượng này. Kết quả nghiên cứu làm phong phú thêm khoa học giáo dục thể chất Việt Nam, cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực này.

4.2. Ứng dụng thực tiễn và khuyến nghị

Chương trình tập luyện bóng chuyền ngoại khóa của Đào Tiến Dân có thể áp dụng tại các trường đại học kỹ thuật trên toàn quốc. Các cơ sở giáo dục đại học cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị tập luyện thể thao. Việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ hướng dẫn ngoại khóa cần được ưu tiên. Nhà trường nên khuyến khích sinh viên tham gia thể thao thông qua nhiều chính sách hỗ trợ. Tổ chức nhiều hoạt động thể thao mang tính xã hội, được tổ chức chặt chẽ sẽ thu hút sinh viên tham gia tích cực hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây sự lớn mạnh của nền kinh tế Thế giới và các nước trong khu vực đã tạo tiền đề thúc đẩy Việt Nam đi trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để làm tốt điều này Đảng và nhà nước ta đã không ngừng quan tâm đến giáo dục và phát triển giáo dục. Công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đòi hỏi giáo dục phải có những con người phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mỹ và nghề nghiệp. Vì vậy giáo dục thể chất (GDTC) trong nhà trường cũng có nghĩa to lớn trong việc phát huy và bồi dưỡng nhân tố con người, góp phần nâng cao thể lực giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa và phát huy tinh thần dân tộc của con người Việt Nam, tăng cường và giữ vững an ninh quốc phòng cho đất nước.

Khi sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Dân cường thì quốc thịnh”. Đặc biệt đối với thanh, thiếu nhi, Người cho rằng: “Thanh niên cần phải chuyên tâm đi học và công tác, nhưng cũng cần có vui chơi. Vui chơi lành mạnh là một phần trong sự sinh hoạt của thanh niên…Trong vui chơi cũng có giáo dục. Cần có những thứ vui chơi văn hóa, thể dục có tính chất tập thể và quần chúng”.

[102] Chỉ thị 36/CTTƯ, ngày 24 tháng 3 năm 1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Thực hiện giáo dục thể chất trong tất cả các trường học” nhưng để giáo dục thể chất đạt hiệu quả thì nhân tố quyết định hàng đầu là sự hứng thú của sinh viên với môn học này, nó ảnh hưởng đến tinh thần, tự giác, tích cực rèn luyện và học tập của học sinh, sinh viên. [6] Với xu hướng hội nhập và toàn cầu như hiện nay, nước ta đang có nhiều thời cơ thuận lợi để phát triển nhanh về mọi mặt. Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều nguy cơ thách thức, trong đó giáo dục văn hóa, đạo đức, hướng giới trẻ, đặc biệt là sinh viên vào các hoạt động lành mạnh tránh xa các tệ nạn xã hội là điều cần phải được chú trọng. Một trong những biện pháp hữu dụng để làm việc này là dùng hoạt động thể thao trường học như một phương tiện hữu ích để thu hút sinh viên tham gia, vừa có tác dụng giáo dục phẩm chất, ý chí, nhân cách, rèn luyện 2 sức khỏe, nâng cao tầm vóc giống nòi vừa góp phần giúp các em sử dụng thời gian nhàn rỗi hợp lý, xa rời cám dỗ đời thường để chăm lo học tập, gây dựng tương lai, hữu ích cho đời.

Giáo dục thể chất (GDTC) và y tế trong trường học là hoạt động giáo dục bắt buộc nhằm giáo dục, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, phát triển thể chất góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên (HS, SV). Điều 20, Luật thể dục thể thao (TDTT) đã nêu: “GDTC là môn học chính khóa thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản có người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện; Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao” cho HS,SV những chủ nhân tương lai của đất nước. [77] Giáo dục thể chất được thực hiện trong giờ học môn thể dục, sức khỏe và các hoạt động TDTT, y tế trường học. Theo đó giờ học nội khóa theo chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành.

Hoạt động TDTT ngoại khóa (còn gọi là hoạt động thể thao ngoại khóa – Luật TDTT – 2006) theo kế hoạch của nhà trường và các cấp quản lý giáo dục, bao gồm: Tự luyện tập, luyện tập có hướng dẫn, luyện tập theo nội dung chỉ tiêu thể lực chung áp dụng cho từng lứa tuổi, luyện tập các môn thể thao có trong chương trình thi đấu của Hội khỏe Phù Đổng, Đại hội TDTT, HSSV chuyên nghiệp trong và ngoài nước; Luyện tập trong các câu lạc bộ TDTT hoặc các Trung tâm TDTT trong và ngoài nhà trường; Luyện tập và thi đấu trong các đội tuyển TDTT của trường, địa phương, ngành và quốc gia. [76] Thực tế đã chứng minh công tác GDTC trong những năm qua tại các trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp đã và đang giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ. Phải thừa 3 nhận rằng môn GDTC đã tạo ra được sức hút rất lớn trong phong trào rèn luyện thân thể của sinh viên. Song do đặc thù môn học và mỗi trường lại có những điều kiện khác nhau vì vậy việc áp dụng theo một khung chương trình cứng nhắc là chưa phù hợp.

Tuy nhiên, thực tế ở rất nhiều trường Đại học hiện nay trên cả nước vẫn còn có việc sinh viên coi môn GDTC như một rào cản nhiều sinh viên khó có thể vượt qua. Điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song có một nguyên nhân cơ bản mang tính chủ quan là chúng ta chưa xây dựng được chương trình môn học, nội dung và hình thức hoạt động thể thao ngoại khóa chưa đáp ứng được nhu cầu của sinh viên. Trong những năm qua, công tác GDTC ở một số trường Đại học khối kỹ thuật ở Thành phố Hà Nội đã được quan tâm và đạt được một số kết quả nhất định; Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Vấn đề ở đây do nhiều nguyên nhân (khách qua, chủ quan) mà không ít trường Đại học khối trường kỹ thuật ở Thành phố Hà Nội chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, thống nhất chương trình theo chỉ đạo của Bộ GD&ĐT.

Đặc biệt các hoạt động TDTT ngoại khóa dành cho sinh viên ở các trường gần như bỏ ngỏ, trong khi nhu cầu được vận động, tập luyện, vui chơi, giao tiếp của sinh viên là rất lớn mà chỉ có GDTC nội khóa không thì chưa đủ đáp ứng được. Việc này làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo chung mà rõ nhất là thể chất sinh viên khi ra trường. Vì vậy, tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa có hiệu quả, ngoài nhiều việc phải làm như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của tập luyện, chú trọng đầu tư về cơ sở vật chất TDTT, tăng cường sự chỉ đạo của lãnh đạo các trường, khoa và bộ môn GDTC… thì vấn đề quan trọng đặc biệt cần quan tâm là phải có nội dung và hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa phù hợp nhằm lôi cuốn đông đảo sinh viên tham gia. Theo kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả trong và ngoài nước đã có không ít công trình nghiên cứu mang ý nghĩa thực tế về thể thao trường học các cấp của nhiều tác giả theo nhiều chủ đề khác nhau như: Động cơ ham thích tập luyện TDTT của HS, SV; Đặc điểm tập luyện thể thao đối với các môn chuyên 4 biệt, đối với nữ sinh; Xác định nội dung và hình thức hoạt động thể thao NK; Xây dựng Bóng chuyền TDTT trường học; Vấn đề huấn luyện thể thao thành tích cao trong HS, SV và đổi mới hình thức tổ chức thi đấu thể thao trường học…Đã có rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về các lĩnh vực ngoại khóa như tác giả: Hoàng Minh Tần (2001), Phạm Khánh Minh (2001), Trần Kim Cương (2006), Lê Trường Sơn Chấn Hải (2010), Nguyễn Đức Thành (2013)… Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về môn Bóng chuyền trong nước cũng chỉ tập trung vào đối tượng VĐV còn vấn đề này được ít người quan tâm nghiên cứu, đặc biệt tại khối trường Đại học kỹ thuật khu vực Thành phố Hà Nội chưa có tác giả nào nghiên cứu.

Xuất phát từ ý nghĩa và tầm quan trọng của GDTC, thực trạng và hạn chế về thể lực chung (TLC) của sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội cũng như định hướng của Đảng và Nhà nước về việc nâng cao thể chất và tầm vóc người Việt Nam và việc đưa môn Bóng chuyền vào giảng dạy trong các trường Đại học, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật thành phố Hà Nội”. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành với mục đích đánh giá thực trạng công tác GDTC và hoạt động thể thao ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội, trên cơ sở đó, xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa cho đối tượng nghiên cứu, bước đầu ứng dụng trong thực tế và đánh giá hiệu quả chương trình. Kết quả nghiên cứu của đề tài luận án sẽ góp phần phát triển thể lực cho sinh viên, nâng cao kết quả học tập môn học GDTC và phát triển phong trào tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho đối tượng nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu thực trạng công tác Giáo dục thể chất và thể thao ngoại khóa của sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội 5 Nhiệm vụ 2: Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội.

Nhiệm vụ 3: Kiểm nghiệm và đánh giá hiệu quả chương trình Bóng chuyền đã xây dựng trên sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật Thành phố Hà Nội. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Chương trình tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền cho sinh viên đại học khối các trường kỹ thuật thành phố Hà Nội. Khách thể khảo sát: Thực trạng nội dung và hình thức tổ chức TDTT ngoại khóa của sinh viên Đại học. Chương trình môn học ngoại khóa môn Bóng chuyền.

Đội ngũ giáo viên GDTC tại sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Đội ngũ HLV Bóng chuyền tại các câu lạc bộ Bóng chuyền tại sinh viên Đại học khối các trường kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Sinh viên tham gia tập luyện ngoại khóa môn Bóng chuyền và các môn thể thao khác khối kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Sinh viên tập luyện ngoại khóa các môn thể thao khác tại các trường khối kỹ thuật tại Hà Nội.

Khách thể phỏng vấn thực trạng và nhu cầu tập luyện TDTT NK: 1635 sinh viên (1168 nam và 467 nữ).