Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu tính đa hình thái đơn nucleotid và đột biến gen trong ung thư buồng ...

Nghiên cứu tính đa hình thái SNP và đột biến gen trong ung thư buồng trứng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về cơ chế bệnh lý và tiềm năng điều trị.

• Tác giả: Lê Nguyễn Trọng Nhân
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Viết Tiến
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Sản phụ khoa
• Đề tài: Nghiên cứu tính đa hình thái đơn Nucleotid (SNP) và đột biến một số gen trong ung thư buồng trứng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Ung thư buồng trứng
• 1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh UTBT
• 1.3. Tỉ lệ đột biến BRCA1/2
• 1.4. Nguy cơ mắc ung thư
• 1.5. Đa hình đơn nucleotide RAD51, XRCC3 liên quan đến UTBT
• 1.6. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Các chỉ số nghiên cứu
• 2.5. Dụng cụ, trang thiết bị, hóa chất
• 2.6. Quy trình nghiên cứu
• 2.7. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.8. Xử lý số liệu
• 2.9. Đạo đức trong nghiên cứu của đề tài
• 2.10. Kinh phí thực hiện đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Xác định đột biến gen BRCA1 và BRCA2 ở bệnh nhân UTBT
• 3.2. Đặc điểm chung của các bệnh nhân được xác định ĐB BRCA1/2
• 3.3. Kết quả xác định ĐB gen BRCA1 và BRCA2
• 3.4. Mối liên quan giữa đột biến BRCA1/2 và mô bệnh học
• 3.5. Xác định ĐB BRCA1/2 ở người thân các bệnh nhân và lập phả hệ
• 3.6. Xác định các SNP RAD51, XRCC3 và mối liên quan với UTBT
• 3.7. Đặc điểm chung và lâm sàng nhóm UTBT và nhóm chứng
• 3.8. Xác định SNP RAD51-rs1801320 và mối liên quan với UTBT
• 3.9. Xác định SNP RAD51-rs1801321 và mối liên quan với UTBT
• 3.10. Xác định SNP XRCC3-rs861539 và mối liên quan với UTBT
• 3.11. Xác định SNP XRCC3-rs1799794 và mối liên quan với UTBT
• 3.12. Xác định SNP XRCC3-rs1799796 và mối liên quan với UTBT
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Xác định đột biến gen BRCA1 và BRCA2 ở bệnh nhân UTBT
• 4.2. Đặc điểm chung của các bệnh nhân được xác định ĐB BRCA1/2
• 4.3. Kết quả xác định ĐB gen BRCA1/2
• 4.4. Mối liên quan giữa đột biến BRCA1/2 và mô bệnh học
• 4.5. Xác định ĐB BRCA1/2 ở người thân các bệnh nhân và lập phả hệ
• 4.6. Xác định các SNP XRCC3, RAD51 và mối liên quan với UTBT
• 4.7. Đặc điểm chung và lâm sàng nhóm UTBT và nhóm chứng
• 4.8. Xác định SNP RAD51-rs1801320 và mối liên quan với UTBT
• 4.9. Xác định SNP RAD51-rs1801321 và mối liên quan với UTBT
• 4.10. Xác định SNP XRCC3-rs861539 và mối liên quan với UTBT
• 4.11. Xác định SNP XRCC3-rs1799794 và mối liên quan với UTBT
• 4.12. Xác định SNP XRCC3-rs1799796 và mối liên quan với UTBT
• CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu SNP và đột biến gen trong ung thư buồng trứng

Nghiên cứu về SNP trong ung thư buồng trứng và các đột biến gen là một lĩnh vực quan trọng trong y học hiện đại. Ung thư buồng trứng (UTBT) là một trong những loại ung thư phổ biến ở phụ nữ, với tỷ lệ mắc và tử vong cao. Việc hiểu rõ về các yếu tố di truyền, đặc biệt là các SNP và đột biến gen như BRCA1 và BRCA2, có thể giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả hơn. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về cơ chế bệnh sinh mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa.

1.1. Định nghĩa và vai trò của SNP trong ung thư buồng trứng

SNP (Đa hình đơn nucleotide) là những biến thể phổ biến trong DNA, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của ung thư buồng trứng. Các SNP này có thể thay đổi cách mà gen hoạt động, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sửa chữa DNA và tăng nguy cơ mắc bệnh.

1.2. Tầm quan trọng của đột biến gen BRCA1 và BRCA2

Đột biến gen BRCA1 và BRCA2 có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc ung thư buồng trứng. Những người mang đột biến này có nguy cơ cao hơn nhiều so với những người không mang. Việc phát hiện sớm các đột biến này có thể giúp cải thiện tiên lượng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu SNP và đột biến gen

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về đột biến gen và ung thư, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối liên hệ giữa SNP và nguy cơ mắc bệnh. Các yếu tố như di truyền, môi trường và lối sống đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Hơn nữa, sự đa dạng di truyền giữa các quần thể cũng làm cho việc tổng hợp dữ liệu trở nên khó khăn.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu di truyền

Việc thu thập mẫu máu và dữ liệu di truyền từ bệnh nhân gặp nhiều khó khăn do sự đồng ý của bệnh nhân và các yếu tố đạo đức. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính đại diện của mẫu nghiên cứu.

2.2. Sự đa dạng di truyền giữa các quần thể

Sự khác biệt về di truyền giữa các quần thể có thể dẫn đến những kết quả khác nhau trong nghiên cứu. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải cẩn trọng trong việc áp dụng kết quả từ một quần thể này sang quần thể khác.

III. Phương pháp nghiên cứu SNP và đột biến gen trong ung thư buồng trứng

Các phương pháp nghiên cứu hiện đại như giải trình tự gen và phân tích SNP đã được áp dụng để xác định các đột biến gen trong ung thư buồng trứng. Những phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác các biến thể di truyền có liên quan đến bệnh.

3.1. Giải trình tự gen và phân tích SNP

Giải trình tự gen là một trong những phương pháp chính để xác định các đột biến gen. Phân tích SNP giúp xác định các biến thể di truyền có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.

3.2. Phân tích dữ liệu và ứng dụng công nghệ sinh học

Sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu sinh học giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa SNP và nguy cơ mắc ung thư buồng trứng. Công nghệ sinh học hiện đại cũng hỗ trợ trong việc phát triển các phương pháp điều trị mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu SNP và đột biến gen

Nghiên cứu về SNP và đột biến gen không chỉ có giá trị trong việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh mà còn có thể ứng dụng trong thực tiễn y tế. Việc phát hiện sớm các đột biến gen có thể giúp cải thiện tiên lượng và lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân.

4.1. Tầm soát và chẩn đoán sớm ung thư buồng trứng

Việc phát hiện sớm các SNP và đột biến gen có thể giúp xác định những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc ung thư buồng trứng, từ đó có biện pháp tầm soát và chẩn đoán kịp thời.

4.2. Phát triển phương pháp điều trị cá thể hóa

Nghiên cứu về SNP và đột biến gen có thể dẫn đến việc phát triển các phương pháp điều trị cá thể hóa, giúp tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu SNP và đột biến gen

Nghiên cứu về SNP và đột biến gen trong ung thư buồng trứng đang mở ra nhiều cơ hội mới trong việc phát hiện và điều trị bệnh. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại những tiến bộ đáng kể trong y học, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu di truyền học

Nghiên cứu di truyền học sẽ tiếp tục phát triển, mở ra nhiều hướng đi mới trong việc hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh của ung thư buồng trứng.

5.2. Tích hợp công nghệ mới vào nghiên cứu

Việc tích hợp các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn sẽ giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ NGUYỄN TRỌNG NHÂN NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA HÌNH THÁI ĐƠN NUCLEOTID (SNP) VÀ ĐỘT BIẾN MỘT SỐ GEN TRONG UNG THƯ BUỒNG TRỨNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ NGUYỄN TRỌNG NHÂN NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA HÌNH THÁI ĐƠN NUCLEOTID (SNP) VÀ ĐỘT BIẾN MỘT SỐ GEN TRONG UNG THƯ BUỒNG TRỨNG Chuyên ngành : Sản phụ khoa Mã số : 9720105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN VIẾT TIẾN HÀ NỘI - 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện đề tài này tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của Lãnh đạo cơ quan, các đơn vị, Thầy Cô, đồng nghiệp, các bệnh nhân, bạn bè và gia đình thân yêu của mình. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới GS. Nguyễn Viết Tiến, người thầy hướng dẫn khoa học, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu, góp ý và sửa chữa luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS. Tạ Thành Văn, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Gen - Protein đã tận tình truyền đạt kiến thức và những kinh nghiệm quý báu đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những thầy cô, đồng nghiệp, những người đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án: - Ban Giám Hiệu, Phòng Đào tạo Sau Đại Học - Trường Đại học Y Hà Nội. Trần Danh Cường - Trưởng Bộ môn Phụ Sản cùng toàn thể các thầy cô, cán bộ trong Bộ môn Phụ Sản - Trường Đại học Y Hà Nội. Vũ Bá Quyết, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương, toàn thể các bác sỹ, điều dưỡng Khoa Phụ ung thư và Khoa Huyết học tạo điều kiện và hỗ trợ nhiệt tình cho tôi thực hiện đề tài tại Bệnh viện. Trần Vân Khánh, Phó giám đốc Trung tâm Gen & Protein cùng toàn thể các cán bộ, các nghiên cứu viên của Trung tâm đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi thực hiện đề tài tại Trung tâm. Xin gửi lời cảm ơn đến các bệnh nhân cùng gia đình của họ đã đồng ý tham gia vào đề tài nghiên cứu giúp tôi có được các số liệu trong luận án này. Xin cảm ơn các lãnh đạo và đồng nghiệp Bệnh viện Sản-Nhi Cà Mau nơi tôi công tác đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tình yêu thương của cha mẹ tôi, cha mẹ vợ, vợ tôi và hai con, những người luôn ở bên cạnh ủng hộ, động viên, là chỗ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày 01 tháng 3 năm 2022 Lê Nguyễn Trọng Nhân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Nguyễn Trọng Nhân, nghiên cứu sinh khóa 35, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Sản Phụ khoa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy GS. Nguyễn Viết Tiến 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 01 tháng 3 năm 2022 Lê Nguyễn Trọng Nhân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ĐB Đột biến UT Ung thư UTBT Ung thư buồng trứng CI Confidence interval Khoảng tin cậy 95% DSB Double Strand Break Đứt gãy DNA sợi đôi FIGO International Federation of Hiệp hội Sản Phụ khoa quốc tế Gynecology and Obstetrics HR Homologous Recombination Tái tổ hợp tương đồng IOTA International Ovarian Tumor Hệ thống phân tích u buồng trứng Analysis quốc tế NHEJ Non-Homologous End-Joining Kết hợp đầu tận không tương đồng NMD Nonsense-mediated mRNA decay phân rã mRNA vô nghĩa-gián tiếp OR Odd ratio Tỉ số odd PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi polymerase RFLP Retriction Fragment Length Đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn Polymorphism RHR Rate of hazard ratio Tỉ số của tỉ số hazard SNP Single Nucleotide Polymorphism Đa hình đơn nucleotide UTR UnTranslated Region Vùng không mã hóa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ . 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN . Ung thư buồng trứng . Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh UTBT . Yếu tố nguy cơ . Đột biến gen BRCA1/2 liên quan đến UTBT. Hội chứng ung thư vú – buồng trứng di truyền . Tỉ lệ đột biến BRCA1/2 .5 Nguy cơ mắc ung thư . Đa hình đơn nucleotide RAD51, XRCC3 liên quan đến UTBT .2 Đa hình đơn nucleotide một số gen liên quan đến UTBT . Đa hình đơn nucleotide gen RAD51 liên quan đến UTBT . Đa hình đơn nucleotide gen XRCC3 liên quan đến UTBT . Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước . Tình hình nghiên cứu trong nước. 37 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thiết kế nghiên cứu. Các chỉ số nghiên cứu . Dụng cụ, trang thiết bị, hóa chất . Quy trình nghiên cứu . Thời gian và địa điểm nghiên cứu . Xử lý số liệu . Đạo đức trong nghiên cứu của đề tài . Kinh phí thực hiện đề tài . 53 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ . Xác định đột biến gen BRCA1 và BRCA2 ở bệnh nhân UTBT . Đặc điểm chung của các bệnh nhân được xác định ĐB BRCA1/2 . Kết quả xác định ĐB gen BRCA1 và BRCA2 . Mối liên quan giữa đột biến BRCA1/2 và mô bệnh học . Xác định ĐB BRCA1/2 ở người thân các bệnh nhân và lập phả hệ . Xác định các SNP RAD51, XRCC3 và mối liên quan với UTBT. Đặc điểm chung và lâm sàng nhóm UTBT và nhóm chứng. Xác định SNP RAD51-rs1801320 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP RAD51-rs1801321 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP XRCC3-rs861539 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP XRCC3-rs1799794 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP XRCC3-rs1799796 và mối liên quan với UTBT . 89 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN . Xác định đột biến gen BRCA1 và BRCA2 ở bệnh nhân UTBT . Đặc điểm chung của các bệnh nhân được xác định ĐB BRCA1/2 . Kết quả xác định ĐB gen BRCA1/2 . Mối liên quan giữa đột biến BRCA1/2 và mô bệnh học . 111 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xác định ĐB BRCA1/2 ở người thân các bệnh nhân và lập phả hệ . Xác định các SNP XRCC3, RAD51 và mối liên quan với UTBT. Đặc điểm chung và lâm sàng nhóm UTBT và nhóm chứng. Xác định SNP RAD51-rs1801320 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP RAD51-rs1801321 và mối liên quan với UTBT . Xác định SNP XRCC3-rs861539 và mối liên quan với UTBT .5 Xác định SNP XRCC3-rs1799794 và mối liên quan với UTBT .6 Xác định SNP XRCC3-rs1799796 và mối liên quan với UTBT . 138 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Phân loại giai đoạn theo TNM và FIGO. Tỉ lệ đột biến BRCA1/2 ở bệnh nhân UTBT các cộng đồng . Các đột biến “người sáng lập” gen BRCA1/2 tìm thấy ở các quần thể . Nguy cơ mắc UT ở những người mang đột biến gen BRCA1/2 . Vị trí và loại đột biến liên quan nguy cơ UT vú, UTBT . Nguy cơ mắc UTBT và UT vú liên quan đến vị trí gắn đặc biệt . Các biến số nghiên cứu . Thành phần phản ứng PCR . Trình tự mồi cho phản ứng khuếch đại đoạn gen BRCA1 và BRCA2 mang các đột biến đã được xác định bằng giải trình tự gen thế hệ mới . Trình tự mồi cho phản ứng khuếch đại gen XRCC3 và RAD51 chứa các đa hình đơn nucleotid . Thành phần PCR giải trình tự gen . Thành phần phản ứng RFLP .7 Điều kiện phản ứng enzyme cắt giới hạn . Tuổi mắc UTBT của các bệnh nhân xác định ĐB BRCA1/2. Đặc điểm hội chứng UT vú và UTBT di truyền (HBOC) . Đột biến gen BRCA1 và BRCA2 ở các bệnh nhân UTBT. Đặc điểm mô bệnh học và mối liên quan với ĐB BRCA1/2 .5 Mối liên quan giữa kiểu đột biến với mô bệnh học . Các đặc điểm chung của nhóm UTBT và nhóm chứng. Tỉ lệ kiểu gen/ alen SNP RAD51-rs1801320 và mối liên quan với nguy cơ mắc UTBT . Mối liên quan giữa SNP rs1801320 với giai đoạn và mô bệnh học . 76 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỉ lệ kiểu gen/alen SNP RAD51-rs1801321 và mối liên quan với nguy cơ mắc UTBT . Mối liên quan giữa SNP rs1801321 với giai đoạn và mô bệnh học . Tỉ lệ kiểu gen/alen SNP XRCC3-rs861539 và mối liên quan với nguy cơ UTBT . Mối liên quan giữa SNP rs861539 với giai đoạn và mô bệnh học . Tỉ lệ kiểu gen/alen SNP XRCC3-rs1799794 và mối liên quan với nguy cơ UTBT . Mối liên quan giữa SNP rs1799794 với giai đoạn và mô bệnh học 88 Bảng 3. Tỉ lệ kiểu gen/alen SNP XRCC3-rs1799796 và mối liên quan với nguy cơ UTBT . Mối liên quan giữa SNP rs1799796 với giai đoạn và mô bệnh học 92 Bảng 4. Tỉ lệ ĐB ở gen BRCA1/2 (không phải Do thái Ashkenazi) . Hướng dẫn dự phòng cho người mang ĐB BRCA1/2 của NCCN . Ước tính nguy cơ UT vú và UTBT của KBT2.3 bằng CanRisk Tool . Ước tính các khả năng các kết cục của KBT2. 120 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Tỉ lệ mắc UT và tử vong do UT của phụ nữ thế giới và Việt Nam . Xu hướng thay đổi tỉ lệ mắc mới và tỉ lệ tử vong của UTBT. Xu hướng thay đổi tỉ lệ sống sót sau 5 năm của UTBT . Tỉ lệ đột biến BRCA1 có ý nghĩa lâm sàng . Các biến thể gen BRCA1 và BRCA2 phân loại theo chức năng . Tỉ lệ mang đột biến gen BRCA1/2 . Tỉ lệ phân loại mô bệnh học trong nhóm UTBT . Tỉ lệ các giai đoạn UTBT theo FIGO của nhóm UTBT . Nguy cơ mắc UT vú (A) và UTBT (B) theo tuổi của KBT2. 118 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.