Luận án tiến sĩ chính sách công chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn vùng đồng bằng sông hồng

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chính sách công và phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại đồng bằng sông Hồng, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trần Kim Bá
• Người hướng dẫn: Hoàng Vũ Quang
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn Vùng Đồng bằng sông Hồng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến phát triển bền vững
• 1.2. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách công và đánh giá chính sách công
• 1.3. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến làng nghề truyền thống
• 1.4. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 1.5. Khoảng trống và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.6. Đánh giá chung về các công trình đã công bố
• 1.7. Những vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.2. Làng nghề và làng nghề truyền thống
• 2.3. Phát triển bền vững và tăng trưởng xanh
• 2.4. Chính sách và chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.5. Các đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng
• 2.6. Đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng về kinh tế
• 2.7. Đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng về xã hội
• 2.8. Mục tiêu, vai trò và nội dung của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.9. Mục tiêu của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.10. Vai trò của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.11. Nội dung chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.12. Chủ thể chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.13. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.14. Kinh nghiệm và bài học rút ra về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại một số vùng, một số địa phương của nước ta
• 2.15. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại Vùng Đông Nam bộ
• 2.16. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại Vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.17. Bài học rút ra cho Vùng Đồng bằng sông Hồng về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.18. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1. Khái quát về làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.3. Kết quả phát triển làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.4. Một số thách thức trong phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5. Thực trạng về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.6. Phân tích thực trạng nội dung các chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.7. Thực trạng hoạt động của các chủ thể trong triển khai thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.8. Kết quả thực hiện mục tiêu của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.9. Đánh giá chung về thực trạng chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.10. Những hạn chế
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TỪ THỰC TIỄN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 4.1. Bối cảnh mới trong phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và hiện thực hóa các cam kết
• 4.3. Sự thay đổi của thị hiếu người tiêu dùng và nhu cầu của thị trường đối với sản phẩm làng nghề truyền thống
• 4.4. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và yêu cầu ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ vào hoạt động sản xuất của làng nghề truyền thống
• 4.5. Chủ trương đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới
• 4.6. Quan điểm, định hướng hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 4.7. Quan điểm hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.8. Định hướng hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.9. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.10. Hoàn thiện các nội dung chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.11. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.12. Tăng cường sự tham gia và phối hợp của các chủ thể trong tổ chức thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.13. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.14. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách công và phát triển bền vững làng nghề truyền thống

Chính sách công đóng vai trò quan trọng trong việc định hình và phát triển các làng nghề truyền thống tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Chính sách công không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của các làng nghề. Việc phát triển bền vững làng nghề truyền thống không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho cộng đồng. Theo nghiên cứu, phát triển bền vững là một khái niệm bao hàm việc cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa. Các chính sách cần được thiết kế để hỗ trợ làng nghề truyền thống trong việc duy trì và phát triển sản xuất, đồng thời bảo vệ môi trường và văn hóa địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của chính sách phát triển bền vững

Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cơ bản như bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Chính sách phát triển không chỉ giúp nâng cao năng lực sản xuất mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân. Việc áp dụng các chính sách này sẽ giúp bảo tồn văn hóa và phát huy giá trị của các sản phẩm truyền thống. Hơn nữa, chính sách cần phải linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi của thị trường và nhu cầu tiêu dùng. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc thực hiện các chính sách này có thể tạo ra sự chuyển biến tích cực trong kinh tế làng nghề và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Thực trạng chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống

Thực trạng chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại vùng Đồng bằng sông Hồng cho thấy nhiều thách thức. Các chính sách hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của các làng nghề. Thực trạng chính sách cho thấy rằng, mặc dù có nhiều chính sách được ban hành, nhưng việc triển khai còn gặp nhiều khó khăn. Các sản phẩm từ làng nghề thường có giá thành cao và mẫu mã chưa đa dạng, dẫn đến khó khăn trong việc cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp. Hơn nữa, việc quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường trong sản xuất làng nghề còn nhiều bất cập. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các làng nghề.

2.1. Những thách thức trong phát triển bền vững

Một trong những thách thức lớn nhất trong phát triển bền vững làng nghề truyền thống là vấn đề thị trường tiêu thụ. Sản phẩm làng nghề thường không đáp ứng được yêu cầu của thị trường hiện đại, dẫn đến tình trạng ế ẩm. Thách thức trong phát triển còn đến từ việc thiếu sự hỗ trợ từ chính sách, đặc biệt là trong việc đào tạo nghề và phát triển công nghệ. Việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là một yếu tố cản trở sự phát triển. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xã hội trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách phát triển bền vững.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển bền vững

Để hoàn thiện chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường đổi mới sáng tạo trong sản xuất. Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí. Bên cạnh đó, cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp để nâng cao kỹ năng cho người lao động. Giải pháp hoàn thiện chính sách cũng cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm làng nghề, từ đó mở rộng thị trường tiêu thụ. Các chính sách cần được điều chỉnh để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các làng nghề, đồng thời bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố quyết định trong việc thực hiện các chính sách phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp trong việc triển khai các chương trình phát triển. Tăng cường hợp tác sẽ giúp tạo ra một mạng lưới hỗ trợ cho các làng nghề, từ đó nâng cao hiệu quả của các chính sách. Hơn nữa, việc xây dựng các mô hình hợp tác thành công sẽ là bài học quý giá cho các làng nghề khác trong việc phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đang đặt các làng nghề truyền thống (LNTT) tại Việt Nam trước những biến đổi mang tính cấu trúc. Khu vực Vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) với 11 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, quy mô dân số xấp xỉ 20 triệu người (chiếm khoảng 22% dân số cả nước), là cái nôi lịch sử lưu giữ 657 LNTT với hơn 200 loại nhóm sản phẩm tinh hoa. Mặc dù khu vực này đang tạo việc làm cho khoảng 0,35 triệu lao động với mức thu nhập bình quân 45 - 50 triệu đồng/người/năm, sự phát triển của hệ thống LNTT vẫn mang tính tự phát, phân tán và phát sinh xung đột gay gắt giữa tăng trưởng kinh tế ngắn hạn với suy thoái môi trường sống và mai một giá trị văn hóa bản địa.

Nghiên cứu của tác giả Trần Kim Bá (2023) với đề tài "Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn Vùng Đồng bằng sông Hồng" (Chuyên ngành Chính sách công, Mã số: 934.02, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội; Người hướng dẫn khoa học: TS. Hoàng Vũ Quang) đã giải quyết trực diện "khoảng trống chính sách" (policy gap) và "điểm chênh thực tiễn" (implementation deficit). Dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã hình thành như Nghị định số 52/2018/NĐ-CP về phát triển ngành nghề nông thôn, Quyết định số 2636/QĐ-BNN-CB và Quyết định số 801/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030, các chính sách hiện hành vẫn bộc lộ sự rời rạc, thiếu tính liên kết liên vùng và chưa tích hợp hài hòa ba trụ cột của phát triển bền vững (kinh tế - xã hội - môi trường) trong không gian đặc thù vùng.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu cốt lõi được xác lập:

1. Cơ sở lý luận, mục tiêu và cấu trúc nội dung của chính sách phát triển bền vững (PTBV) LNTT dưới lăng kính khoa học chính sách công được xác lập như thế nào?
2. Thực trạng hệ thống chính sách PTBV LNTT tại Vùng ĐBSH giai đoạn 2011 - 2020 diễn ra như thế nào trên cả ba khía cạnh kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường?
3. Những khoảng trống, hạn chế và nguyên nhân gốc rễ nào dẫn đến sự bất cập giữa thiết kế chính sách và kết quả thực thi tại các LNTT Vùng ĐBSH?
4. Những quan điểm, định hướng và gói giải pháp chính sách đồng bộ nào cần được ban hành để thúc đẩy PTBV LNTT Vùng ĐBSH đến năm 2030, tầm nhìn 2045?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• H1: LNTT giữ vai trò động lực chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Vùng ĐBSH; việc thực thi chính sách PTBV tích hợp là điều kiện tiên quyết để giải quyết hài hòa xung đột giữa sinh kế, bảo tồn di sản và bảo vệ sinh thái.
• H2: Hệ thống chính sách PTBV LNTT tại Vùng ĐBSH hiện nay mới chỉ đạt hiệu quả cục bộ ở khía cạnh kinh tế ngắn hạn, chưa giải quyết thỏa đáng chiều kích bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa, tạo ra độ lệch lớn so với các mục tiêu tăng trưởng xanh.
• H3: Việc tái cấu trúc nội dung chính sách theo chuỗi giá trị và hoàn thiện cơ chế phối hợp đa chủ thể sẽ thu hẹp khoảng cách thực thi, nâng cao tính khả thi và giải phóng nguồn lực cho LNTT Vùng ĐBSH.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp mô hình phát triển bền vững 3 trụ cột (Brundtland, 1987), mô hình lăng trụ thể chế PTBV (Valentin & Spangenberg, 1999), lý thuyết chu trình chính sách công (Howlett & Ramesh, 1995; Đỗ Phú Hải, 2018) và lý thuyết cụm liên kết đổi mới sáng tạo vùng (Lundvall, 1994; Cooke, 1998). Phạm vi không gian bao quát 11 tỉnh/thành phố Vùng ĐBSH theo Quyết định số 795/QĐ-TTg, tập trung khảo sát thực địa chuyên sâu tại TP. Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh - hai tâm điểm làng nghề lớn nhất; dữ liệu thứ cấp được bao quát xuyên suốt giai đoạn 2011 - 2020 và định hình giải pháp đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về chính sách PTBV LNTT được tổng hợp qua 4 dòng nghiên cứu chủ lưu với các tranh luận học thuật sâu sắc:

Dòng nghiên cứu 1: Lý thuyết phát triển bền vững và mô hình lăng trụ thể chế. Khởi nguồn từ Báo cáo Brundtland (1987) xác lập tam giác cân bằng Kinh tế - Xã hội - Môi trường, Ledec (1987) bổ sung tính tối ưu hóa chuyển dịch cơ cấu không hủy hoại tương lai. Valentin & Spangenberg (1999) tạo bước ngoặt khi đề xuất mô hình lăng trụ 4 chiều (Prism of Sustainability), khẳng định thể chế là bệ đỡ liên kết 3 trụ cột. Giddings, Hopwood & O'Brien (2002) chỉ trích cách tiếp cận chia cắt truyền thống, chứng minh rằng sự tách biệt chính sách kinh tế - xã hội - sinh thái thường làm triệt tiêu tính bền vững cộng đồng. Tại Việt Nam, Đỗ Phú Hải (2018) và Nguyễn Hoàng Nam et al. (2020) đã phát triển lý thuyết này gắn với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Dòng nghiên cứu 2: Quản trị thực thi và đánh giá chính sách công. Cuộc tranh luận kéo dài giữa trường phái thiết kế từ trên xuống (Top-down) do cơ quan nhà nước làm trung tâm và trường phái thực nghiệm từ dưới lên (Bottom-up) được Basir Chand (2009), Eppel, Turner & Wolf (2011) và Michael Hill (1997) phân tích sâu sắc. Về tiêu chuẩn đánh giá, Lê Chi Mai (2013) đề xuất 5 tiêu chí: hiệu lực, hiệu quả, hữu dụng, công bằng, đáp ứng; trong khi Lê Văn Hương (2010) và Nguyễn Thị Thu Hường (2014) sử dụng 6 tiêu chí: phù hợp, minh bạch, thống nhất, ổn định, hiệu lực, hiệu quả. Đỗ Phú Hải (2019) mở rộng khung phân tích sang cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình của các chủ thể trong chu trình chính sách.

Dòng nghiên cứu 3: Bảo tồn bản sắc, di sản và sinh kế làng nghề. Trương Duy Bích, Trương Minh Hằng & Bùi Xuân Định (2012) cùng Vũ Quốc Tuấn (2011) khẳng định LNTT là không gian kinh tế - văn hóa đặc thù của văn minh lúa nước. Daskon & Binns (2009) nghiên cứu tại miền Trung Sri Lanka chỉ ra rằng các mô hình sinh kế truyền thống thường thất bại vì xem nhẹ vốn văn hóa bản địa. Nghiên cứu của Wisudawati & Maheswari (2018) tại làng bạc Celuk (Bali, Indonesia) minh chứng giải pháp tích hợp công nghiệp sáng tạo với chuỗi giá trị du lịch di sản (Celuk Jewelry Festival, homestay trải nghiệm) giúp nâng tầm sinh kế làng nghề.

Dòng nghiên cứu 4: Độc học môi trường và sinh thái công nghiệp làng nghề. Kaisorn (2009) tại Vientiane (Lào) định lượng thiệt hại ô nhiễm của làng nghề bột giấy và đề xuất thay đổi hành vi phòng ngừa. Lu et al. (2011) tại Trung Quốc lượng hóa tổn thất xử lý 34,09 ngàn $km^3$ nước thải làng nghề/ngày làm thiệt hại 8,8 tỷ USD/năm. Tại ĐBSH, Sanders, Miller et al. (2014) cảnh báo mức độ nhiễm độc chì và kim loại nặng nghiêm trọng ở trẻ em tại làng nghề đúc kim loại/tái chế ắc quy Nghĩa Lộ (Hưng Yên/Hà Nội). Để hóa giải, Hans Schnitzer, Trần Văn Thanh, Nguyễn T. Thảo & Gerhart Braunegg (2016) đề xuất mô hình sinh thái tích hợp (công nghệ không phế thải: biogas - ao cá - giun đất - phân compost) cho các làng nghề nông thôn Việt Nam.

Nghiên cứu của Trần Kim Bá định vị chuẩn xác tại điểm giao thoa giữa khoa học chính sách công và quản trị chuyển đổi sinh thái làng nghề. Luận án không chỉ xem xét LNTT dưới góc độ kỹ thuật sản xuất hay bảo tồn thuần túy, mà tiếp cận như một khách thể chính sách công đa mục tiêu, định lượng hóa "điểm chênh" chính sách dựa trên thực tiễn vùng ĐBSH.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng khung lý thuyết chính sách công cổ điển thông qua việc tích hợp đa chiều các lý thuyết quản trị hiện đại vào bối cảnh kinh tế phi chính thức và cụm tiểu thủ công nghiệp truyền thống:

1. Mở rộng lý thuyết lăng trụ PTBV của Valentin & Spangenberg (1999): Bổ sung "Vốn văn hóa bản địa" và "Tính gắn kết cộng đồng làng xã" như những biến số trung gian định hình hiệu lực của thể chế chính sách tại khu vực kinh tế nông thôn Á Đông.
2. Làm sâu sắc lý thuyết thực thi chính sách của Howlett & Ramesh (1995): Luận giải cơ chế truyền dẫn chính sách từ cấp quản lý vĩ mô (Trung ương) qua trung gian (UBND tỉnh/huyện) đến vi mô (hộ gia đình, cơ sở sản xuất cá thể). Chứng minh rằng phương thức tiếp cận mệnh lệnh - kiểm soát thuần túy bị vô hiệu hóa trước mạng lưới phi chính thức của làng nghề nếu thiếu các công cụ khuyến khích kinh tế.
3. Định hình khái niệm chính sách PTBV LNTT: Xác lập luận đề: Chính sách PTBV LNTT là hệ thống quyết sách chính trị - hành chính can thiệp có chủ đích, nhằm dung hòa ba vector phát triển: (i) tăng trưởng hiệu quả chuỗi giá trị phi nông nghiệp, (ii) thiết chế hóa mạng lưới an sinh và vốn văn hóa, (iii) nội hóa các chi phí ngoại ứng môi trường thông qua công nghệ sạch và sinh thái tuần hoàn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp đa tầng ba góc độ tiếp cận:

• Tiếp cận cụm đổi mới vùng (Regional Innovation Cluster - Lundvall, Cooke): Đánh giá LNTT không như các điểm phân tán mà là một hệ sinh thái cụm ngành liên kết chặt chẽ về chuỗi cung ứng nguyên liệu, thợ thủ công lành nghề và mạng lưới phân phối trung gian.
• Tiếp cận chuỗi giá trị và kinh tế tuần hoàn (Circular Economy - Đỗ Phú Hải): Phân tích dòng chảy đầu vào (nguyên liệu, năng lượng) -> sản xuất -> thị trường tiêu thụ -> phát sinh chất thải -> tái chế sinh thái.
• Tiếp cận ma trận chính sách công 3x3: Đối chiếu 3 nhóm chính sách (Kinh tế, Xã hội, Môi trường) với 3 cấp độ vận hành (Thể chế/Văn bản, Tổ chức thực thi, Kết quả đầu ra trên thực địa).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ: Áp dụng cho các cụm LNTT thuộc vùng châu thổ có mật độ dân số cao, cơ cấu kinh tế nông thôn đang chuyển dịch mạnh mẽ và tồn tại đan xen giữa không gian sinh hoạt hộ gia đình với cơ sở sản xuất công nghiệp quy mô nhỏ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu theo đuổi trường phái triết học thực chứng kết hợp hiện thực phản biện (Critical Realism) và phép biện chứng duy vật lịch sử, cho phép bóc tách bản chất của các hiện tượng xã hội thông qua quy luật vận động kinh tế - chính trị. Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa mức độ (Multi-level Mixed Methods Research Design):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Rà soát thể chế, đánh giá văn bản quy phạm pháp luật và các chỉ số kinh tế toàn Vùng ĐBSH giai đoạn 2011 - 2020.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Phân tích mạng lưới thực thi của chính quyền cấp tỉnh/huyện và các hiệp hội ngành nghề tại Hà Nội và Bắc Ninh.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát thực chứng hành vi và mức độ hài lòng/thụ hưởng chính sách của 186 đối tượng quản trị và sản xuất tại làng nghề.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu sơ cấp tuân thủ nghiêm ngặt công thức xác định cỡ mẫu tối thiểu của Hoàng Trọng & Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2011): $N \ge 5 \times m$ (với $m$ là số lượng biến quan sát/tiêu chí khảo sát trong bảng hỏi).

• Tổng số phiếu phát ra: 200 phiếu.
• Tổng số phiếu thu về hợp lệ đưa vào xử lý: 186 phiếu (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 93,0%).
• Thời gian khảo sát: Từ ngày 01/05/2021 đến ngày 30/08/2021.
• Mẫu phiếu được chuyên biệt hóa cho 2 nhóm chủ thể:
  1. Nhóm cán bộ quản lý nhà nước (Sở Công thương, NN&PTNT, TN&MT, UBND cấp huyện/xã phụ trách làng nghề).
  2. Nhóm chủ thể sản xuất kinh doanh (chủ doanh nghiệp tư nhân, giám đốc hợp tác xã, chủ hộ sản xuất cá thể, nghệ nhân làng nghề).

Quy trình tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation) được thiết lập thông qua 4 nguồn: Dữ liệu thống kê niên giám chính thống -> Văn bản báo cáo ngành -> Dữ liệu khảo sát bảng hỏi định lượng -> Quan sát thực địa và phỏng vấn bán cấu trúc. Độ tin cậy thang đo (Reliability) và tính giá trị nội dung (Construct Validity) được kiểm chứng qua các vòng tham vấn chuyên gia chính sách công.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu khảo sát phản ánh tính đại diện cao cho cấu trúc sở hữu làng nghề Vùng ĐBSH: 93 - 95% là hộ kinh doanh cá thể, 0,5 - 1% là tổ hợp tác và hợp tác xã, phần còn lại là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

• Công cụ và phần mềm phân tích: Dữ liệu được mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê trên phần mềm IBM SPSS Statistics 20.0 kết hợp công cụ phân tích ma trận dữ liệu Excel chuyên dụng.
• Kỹ thuật phân tích: Thống kê mô tả (Descriptive Statistics), phân tích so sánh chéo (Cross-tabulation), kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm chủ thể, kết hợp ma trận phân tích điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT Analysis) theo chuẩn mực chính sách công.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định tính và định lượng trong luận án đã chỉ ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

Tiêu chí / Lĩnh vực	Số liệu thực chứng từ Luận án	Đánh giá & Phát hiện then chốt
Cơ cấu sản phẩm	72,5% hàng truyền thống cũ; 27,5% mặt hàng mẫu mã mới	Năng lực đổi mới sáng tạo rất thấp; thiếu đội ngũ thiết kế mẫu mã chuyên nghiệp; rủi ro đứt gãy thị trường quốc tế cao.
Cấu trúc chủ thể	93 - 95% hộ cá thể; 0,5 - 1% HTX/THT; 4 - 6% doanh nghiệp	Quy mô siêu nhỏ, manh mún; tính liên kết lỏng lẻo; không đủ tư cách pháp nhân quy mô lớn để tiếp cận tín dụng thương mại.
Thực thi tín dụng	> 80% cơ sở phụ thuộc vốn tự có, họ hàng hoặc tín dụng đen	Rào cản thế chấp đất làng nghề khiến chính sách ưu đãi lãi suất theo NĐ 52/2018 không phát huy tác dụng trên thực tế.
Chuyển đổi công nghệ	Điển hình chuyển dịch lò nung gas tại Bát Tràng (Hà Nội)	Giảm 80 - 90% lượng khí thải độc hại ($SO_2, CO, bụi$), nâng tỷ lệ sản phẩm loại 1 từ 60% lên > 95%, tiết kiệm 30% chi phí.
Môi trường & Hạ tầng	> 70% cơ sở xả thải trực tiếp không qua xử lý; CCN thiếu đồng bộ	Quy hoạch CCN làng nghề còn hình thức; xung đột môi trường - khu dân cư đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng liên tỉnh.

Nghiên cứu mang lại một phát hiện phản trực giác (counter-intuitive result): Tăng trưởng doanh thu LNTT trong ngắn hạn có mối tương quan nghịch với tính bền vững môi trường và bảo tồn văn hóa nếu cơ chế quản trị công giữ nguyên trạng. Thu nhập hộ gia đình càng tăng tại các làng nghề luyện kim, dệt nhuộm thì mức độ xâm hại môi trường và xu hướng "thương mại hóa làm biến dạng hoa văn truyền thống" càng diễn ra khốc liệt.

Implications đa chiều

• Về lý luận: Chứng minh tính tất yếu của việc chuyển dịch mô hình quản trị nhà nước từ "hành chính can thiệp trực tiếp" sang "nhà nước kiến tạo mạng lưới" (Network Governance), trong đó hiệp hội làng nghề và nghệ nhân giữ vai trò đồng kiến tạo chính sách.
• Về phương pháp luận: Cung cấp bộ chỉ số 12 tiêu chí đánh giá chính sách PTBV LNTT bao quát 3 trụ cột có thể chuẩn hóa để nhân rộng cho các vùng kinh tế khác như Bắc Trung Bộ hay Đồng bằng sông Cửu Long.
• Về thực tiễn quản lý:
  1. Chính sách vốn và đất đai: Sửa đổi điều kiện cho vay tín chấp thông qua định giá tài sản vô hình (bí quyết nghề, quyền sở hữu trí tuệ kiểu dáng, chứng nhận OCOP).
  2. Chính sách hạ tầng sinh thái: Bắt buộc tách các công đoạn độc hại (mạ kim loại, nấu chảy chì, tẩy nhuộm, sấy lưu huỳnh) ra các cụm công nghiệp chuyên biệt có trạm xử lý nước thải tập trung.
  3. Chính sách thương mại số & OCOP: Xây dựng sàn thương mại điện tử chuyên ngành LNTT ĐBSH gắn chỉ dẫn địa lý quốc gia.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 4 giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn địa bàn mẫu: Nghiên cứu tập trung khảo sát định lượng sâu tại Hà Nội và Bắc Ninh. Mặc dù đây là 2 địa phương chiếm mật độ làng nghề lớn nhất, tính đại diện cho các tỉnh có tính chất đặc thù ven biển như Nam Định, Ninh Bình hay Quảng Ninh cần được mở rộng thận trọng.
2. Độ trễ số liệu thứ cấp: Chuỗi dữ liệu phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn quy hoạch 2011 - 2020. Tác động của giai đoạn đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch COVID-19 và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, CPTPP) chỉ mới dừng lại ở bước dự báo.
3. Đo lường định lượng môi trường: Chưa tiến hành lấy mẫu sinh hóa thực nghiệm độc lập về nồng độ khí thải/nước thải tại các điểm xả mà kế thừa từ báo cáo quan trắc thứ cấp.
4. Phương pháp phân tích: Chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng phi tuyến hay mô hình cấu trúc tuyến tính SEM để lượng hóa trọng số tác động của từng chính sách thành phần.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình PLS-SEM đo lường tác động của chính sách chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn đến năng lực cạnh tranh quốc tế của LNTT.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Comparative Policy Study) giữa mô hình LNTT Vùng ĐBSH với phong trào "Mỗi làng một sản phẩm" (OVOP) tại Nhật Bản và mô hình làng nghề OTOP tại Thái Lan.
• Hướng 3: Đánh giá tác động sức khỏe cộng đồng và chi phí y tế ngoại ứng do ô nhiễm làng nghề bằng phương pháp định giá ngẫu nhiên (Contingent Valuation Method - CVM).
• Hướng 4: Khảo sát cơ chế tài chính carbon và tín chỉ xanh cho các làng nghề ứng dụng công nghệ năng lượng tái tạo và vật liệu sinh học.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Định hình khung phân tích chuẩn tắc cho các đề tài nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế phát triển và Quản trị tài nguyên môi trường nông thôn.
• Tác động ngành và kinh tế: Thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị cho hơn 657 LNTT Vùng ĐBSH, định hướng chuyển đổi 72,5% cơ cấu sản phẩm truyền thống cũ sang tích hợp thiết kế đương đại và sản phẩm OCOP đạt chuẩn 4 - 5 sao phục vụ xuất khẩu.
• Tác động chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng trực tiếp phục vụ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương và UBND 11 tỉnh/thành Vùng ĐBSH trong việc rà soát, sửa đổi Nghị định 52/2018/NĐ-CP và triển khai Quyết định 801/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2030.
• Tác động xã hội và môi trường: Góp phần bảo vệ sức khỏe cho hơn 20 triệu dân cư lưu vực sông Nhuệ - Đáy, sông Cầu thông qua giải pháp di dời công đoạn độc hại, đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa phi vật thể của các nghệ nhân thủ công Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng tin cậy, khung lý thuyết lăng trụ thể chế tích hợp và 12 tiêu chí đánh giá chính sách chuẩn hóa.
• Nhà hoạch định & Cơ quan quản lý Nhà nước (Sở Công thương, Sở NN&PTNT, Sở TN&MT): Nắm bắt các bằng chứng thực nghiệm về "điểm nghẽn" thể chế và gói giải pháp phân cấp quản lý liên vùng khả thi.
• Chủ cơ sở sản xuất, Doanh nghiệp & Hợp tác xã làng nghề: Nhận diện các cơ hội thụ hưởng chính sách ưu đãi công nghệ, tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh và định hướng chuyển đổi số chuỗi cung ứng.
• Nghệ nhân & Lao động nông thôn: Hưởng lợi từ các chính sách đào tạo nghề chuẩn hóa, chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ bản quyền kiểu dáng và môi trường làm việc an toàn sinh thái.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc luận chứng và kiểm định thành công mô hình tích hợp giữa lý thuyết "Lăng trụ thể chế PTBV" (Valentin & Spangenberg, 1999) với "Lý thuyết cụm liên kết đổi mới sáng tạo vùng" (Lundvall, 1994; Cooke, 1998) trong khoa học chính sách công. Luận án đã phá vỡ góc nhìn hành chính đơn ngành truyền thống, chứng minh rằng chính sách PTBV LNTT phải được thiết kế như một can thiệp hệ sinh thái đa chủ thể, trong đó vốn xã hội (mạng lưới họ hàng, làng xã) đóng vai trò chất xúc tác trung gian quyết định hiệu lực thực thi.

2. Đột phá phương pháp luận so với các công trình đi trước được thể hiện như thế nào? So với các nghiên cứu trước đây (như Nguyễn Thị Thu Hường, 2014 chỉ dùng tiêu chí định tính chung chung; Đinh Xuân Nghiêm, 2010 phân tích định tính mô tả), công trình này kết hợp phương pháp hỗn hợp tuần tự: định lượng hóa điểm chênh chính sách qua 186 phiếu khảo sát chuẩn hóa tại 2 tâm điểm Hà Nội - Bắc Ninh trên nền phần mềm SPSS 20.0, kết hợp phân tích ma trận SWOT cấp vùng và đối sánh sâu với các ca điển hình quốc tế (Lào, Trung Quốc, Indonesia).

3. Phát hiện thực chứng nào gây bất ngờ và có ý nghĩa phản biện chính sách mạnh mẽ nhất? Phát hiện bất ngờ nhất là tình trạng "Nghịch lý thất bại thị trường của các chính sách hỗ trợ vốn": Dù Nhà nước ban hành nhiều gói ưu đãi lãi suất, có tới hơn 80% cơ sở làng nghề không thể tiếp cận và buộc phải dựa vào vốn tự có hoặc tín dụng phi chính thức. Nguyên nhân sâu xa là do 93 - 95% cơ sở là hộ cá thể, không có tài sản thế chấp độc lập vì đất sản xuất nằm xen lẫn đất thổ cư cha ông để lại, cho thấy chính sách tín dụng hiện hành đang thiết kế sai lệch đối tượng thụ hưởng.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức để nhân rộng và kiểm chứng thực nghiệm không? Có. Luận án công khai toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu 2 bước (Sơ đồ 1 và Sơ đồ 2), quy chuẩn bảng hỏi khảo sát dành riêng cho cán bộ quản lý (Phụ lục 3) và chủ cơ sở sản xuất (Phụ lục 4), cùng công thức chọn mẫu $N \ge 5 \times m$. Giao thức này hoàn toàn có thể được nhân rộng để đánh giá chính sách tại các vùng kinh tế trọng điểm khác của Việt Nam.

5. Lộ trình nghiên cứu và chuyển giao chính sách 10 năm (2023 - 2033) được định hình ra sao?

• Giai đoạn 2023 - 2025: Thể chế hóa các khuyến nghị của luận án vào việc rà soát Nghị định 52/2018/NĐ-CP; thí điểm mô hình cụm công nghiệp làng nghề sinh thái chuyên biệt tại Bắc Ninh và Hà Nội.
• Giai đoạn 2026 - 2030: Mở rộng mạng lưới truy xuất nguồn gốc số, nhãn hiệu sinh thái và đưa 100% LNTT Vùng ĐBSH tham gia chuỗi OCOP; ứng dụng công nghệ lò nung sạch và xử lý nước thải tuần hoàn.
• Giai đoạn 2031 - 2033: Đánh giá tổng kết chu kỳ chính sách, phát triển các LNTT thành trung tâm kinh tế sáng tạo và du lịch di sản quốc tế.

Kết luận

Công trình luận án tiến sĩ của NCS. Trần Kim Bá mang lại 6 giá trị đóng góp toàn diện và bền vững:

1. Hệ thống hóa và nâng tầm cơ sở lý luận chính sách công: Xác lập hoàn chỉnh khung khái niệm, mục tiêu, nội dung và ma trận 12 chỉ tiêu đánh giá chính sách PTBV LNTT gắn với đặc thù không gian kinh tế vùng.
2. Minh chứng thực nghiệm khách quan, chuẩn xác: Phân tích bức tranh toàn cảnh 657 LNTT Vùng ĐBSH giai đoạn 2011 - 2020, làm rõ thực trạng 72,5% cơ cấu sản phẩm cũ, 93 - 95% mô hình hộ cá thể và những bất cập hạ tầng môi trường.
3. Định lượng hóa điểm chênh thực thi chính sách: Chỉ rõ các nút thắt rào cản thể chế trong tiếp cận tín dụng, quy hoạch mặt bằng cụm công nghiệp và xử lý chất thải liên làng nghề.
4. Khởi tạo mô hình chuyển dịch sinh thái tuần hoàn: Đưa ra các bằng chứng thực tiễn về hiệu quả chuyển đổi công nghệ (như mô hình lò nung gas tại Bát Tràng giảm 80 - 90% khí thải) gắn với liên kết sinh thái nông nghiệp nông thôn.
5. Hệ thống giải pháp chính sách đồng bộ đến năm 2030: Đề xuất 4 nhóm giải pháp căn cơ từ hoàn thiện quy phạm pháp luật, đổi mới xúc tiến thương mại số, tăng cường phối hợp đa chủ thể đến thanh tra giám sát môi trường.
6. Mở ra 3 nhánh nghiên cứu học thuật tương lai: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về kinh tế sáng tạo di sản, kinh tế tuần hoàn làng nghề và quản trị rủi ro độc học sinh thái tại các vùng đô thị hóa nhanh của các quốc gia đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách PTBV LNTT; Chương 3: Phân tích và đánh giá thực trạng chính sách PTBV LNTT ở Vùng ĐBSH; Chương 4: Một số quan điểm, định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách PTBV LNTT ở Vùng ĐBSH. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến phát triển bền vững Quan niệm về PTBV được nhiều tác giả, nhà khoa học nghiên cứu, đưa ra nhằm xác định rõ nhu cầu của PTBV. PTBV là một thuật ngữ ra đời trong bối cảnh sự phát triển kinh tế quá mức đã gây những tác động tiêu cực đến môi trường trên phạm vi toàn cầu.

Hội nghị Liên hợp quốc (1972), đã xác định mối quan hệ giữa môi trường và phát triển. Theo đó, Tuyên bố Stockholm cho rằng “Bảo vệ và cải thiện môi trường con người là một vấn đề lớn có ảnh hưởng tới phúc lợi của mọi dân tộc và phát triển kinh tế trên toàn thế giới; đó là khao khát khẩn cấp của các dân tộc trên khắp thế giới và là nhiệm vụ của mọi Chính phủ”. Như vậy, theo Tuyên bố này, việc sử dụng các thuật ngữ “môi trường và phát triển”, “sự phát triển không gây hủy diệt”, “quản lý môi trường” tiến đến “PTBV về môi trường” hay “phát triển phù hợp với sinh thái” đã chứng tỏ vấn đề môi trường và phát triển, tuy không còn là những vấn đề mâu thuẫn, song PTBV mới chỉ là một vấn đề của môi trường, đặc biệt là của môi trường tự nhiên [55, tr. Ủy ban Brundtland (1987), đưa ra định nghĩa về PTBV với nội dung chính “là sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến nhu cầu của thế hệ tương lai”.

Báo cáo Brundtland đã góp phần tích cực vào việc phổ cập khái niệm PTBV trên quy mô toàn cầu. Chính báo cáo Brundtland là cội nguồn của thuật ngữ PTBV [134, tr.Ledec (1987) khẳng định PTBV là mô hình chuyển đổi KT-XH và cấu trúc nhằm tối ưu hóa các lợi ích có giá trị ở hiện tại mà không hủy hoại tiềm năng của các lợi ích trong tương lai [149, tr.Valentin, and Joachim H. Spangenberg (1999) đã đưa ra mô hình lăng trụ của PTBV được cấu thành từ 4 chiều cạnh: kinh tế, môi trường, xã hội và thể chế; trong đó, các chiều cạnh kinh tế, môi trường và xã hội tạo thành nền tảng của thể chế. Mỗi chiều cạnh của lăng trụ PTBV đều có những điều đòi hòi cần được chú ý [157].

Bob Giddings, Bill Hopwood, Geoff O'Brien (2002), cho rằng PTBV là một khái niệm gây tranh cãi, với nhiều quan điểm khác nhau từ nhiều tổ chức và nhà nghiên cứu. PTBV thường được hiểu như là kết hợp hài hòa giữa môi trường, xã hội và kinh tế, được hình thành như là một thực thể riêng biệt mặc dù được kết nối. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự tách biệt trong chính sách về môi trường, xã hội và kinh tế thường dẫn đến một cách tiếp cận hẹp, trong khi các vấn đề liên quan đến xã hội có nhiều khả năng thách thức cơ cấu KT-XH hiện nay, đặc biệt là tính bền vững của cộng đồng và duy trì sự đa dạng văn hóa [148, tr. Tại Việt Nam, nghiên cứu về vấn đề này có thể kể đến quan điểm của Vũ Văn Nâm (2009) cho rằng ở Việt Nam vấn đề PTBV trong sản xuất nông nghiệp vẫn còn là một vấn đề mới.

Đặc biệt, sau hơn hai mươi năm đổi mới đất nước, bên cạnh những thành tựu đạt được thì thực tiễn cũng đang đặt ra rất nhiều thách thức khi xây dựng nền nông nghiệp theo hướng bền vững. Nội dung cuốn sách được kết cấu thành 3 chương, tập trung làm rõ các khái niệm về PTBV, nội dung PTBV và tìm hiểu kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông nghiệp bền vững có thể tham khảo cho Việt Nam [63]. Lưu Đức Hải và cộng sự (2000) trình bày hệ thống quan điểm lý thuyết và hành động quản lý môi trường cho PTBV. Công trình này đã xác định PTBV qua các tiêu chí: bền vững kinh tế, bền vững môi trường, bền vững văn hóa [42, tr.

Đỗ Phú Hải (2018), trong bai viết Những vấn đề lý luận về phát triển bền vững và kinh tế xanh ở Việt Nam đã làm sáng tỏ sự tương đồng và sự khác biệt, tính phổ quát và đặc thù trong lý luận phát triển bền vững và tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và ứng phó biến đổi khí hậu. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp và công cụ chính sách xanh trong quá trình hoạch định, xây dựng và thực hiện chính sách công để đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Nghiên cứu về nhóm các công cụ chính sách xanh trong các ngành, lĩnh vực khác nhau là nhu cầu nghiên cứu mới phục vụ mục tiêu phát triển bền vững ở nước ta hiện nay [48]. Nguyễn Hoàng Nam và cộng sự (2020), cho rằng sự phát triển bền vững cần phải được nghiên cứu trong mối quan hệ với tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Theo nhóm tác giả sự xuất hiện của các thuật ngữ có vẻ tương đồng nhau như Tăng trưởng xanh, Kinh 12 tế xanh, Kinh tế tuần hoàn có thể gây một số bối rối, khiến việc nghiên cứu và xây dựng, triển khai các chính sách liên quan trong thực tiễn gặp nhiều khó khăn. Bài viết đã làm rõ được bản chất của tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn qua đó xác định rõ được mối quan hệ giữa các thuật ngữ và sự thống nhất với phát triển bền vững [64]. Như vậy, Ủy ban Brundtland, tác giả Rachel, Tighe và Spangenberg cũng như các tác giả trong nước đều nhấn mạnh tầm quan trọng của thể chế và quá trình làm quyết định, trong đó thu hút sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau ở nhiều lĩnh vực khác nhau, có như vậy mới tạo ra một chính sách hoàn chỉnh trên tất cả các chiều cạnh của PTBV. Theo đó, có thể xem 3 trụ cột về PTBV nêu trên là 3 mục tiêu cần đạt được, đồng thời là 3 nội dung hợp thành quá trình của sự phát triển trong điều kiện hiện đại.

Tính bền vững được xem là một khái niệm đa phương tiện với nhiều khía cạnh có liên quan lẫn nhau, bao gồm các nhân tố sinh thái, môi trường kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, đạo đức và chính trị. Vì thế, từ mục tiêu của việc bảo vệ môi trường, PTBV đã trở thành mục tiêu thiên niên kỷ của toàn cầu và đang dần trở thành một nền “khoa học định hướng” trong các vấn đề khoa học xã hội. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách công và đánh giá chính sách công Chính sách công và đánh giá chính sách công là chủ đề nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả, nhà khoa học: Elizabeth Eppel, David Tuner và Amanda Wolf (2011) cho rằng thực hiện chính sách vốn là rất phức tạp cho dù mục tiêu chính sách được tuyên bố là đơn giản hay phức tạp. Có hai mô hình thiết kế và thực hiện chính sách trái ngược nhau, đó là mô hình thiết kế và thực hiện chính sách thể hiện vai trò trung tâm của cơ quan nhà nước và mô hình thiết kế và thực hiện chính sách thực nghiệm.

Những đặc điểm của thực hiện chính sách, các nhân tố và vai trò trung tâm của cơ quan nhà nước trong thực hiện chính sách sẽ ảnh hưởng như thế nào đến kết quả của chính sách cũng đã được tác giả trình bày tương đối hệ thống trong nghiên cứu của mình [146, tr. Basir chand (2009) cho rằng trên cơ sở so sánh hai phương pháp tiếp cận thực hiện chính sách công là phương pháp từ trên xuống và phương pháp từ dưới lên, tác giả đã đề xuất vận dụng thêm các phương pháp khác nhau như: phương pháp cơ 13 cấu, phương pháp thủ tục, phương pháp hành vi và phương pháp chính trị trong quá trình thực hiện chính sách trên cơ sở thấu hiểu bản chất của chính sách [143, tr. Michael Hill (1997) đã đề cập đến một số nội dung liên quan đến mô hình thực hiện chính sách và trách nhiệm giải trình trong thực hiện chính sách của các cơ quan công quyền trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện chính sách [151, tr. Michael owlet và M.Ramesh (1995) đã hướng tới việc nghiên cứu mang tính lý thuyết về thực hiện chính sách trên cơ sở đưa ra khái niệm thực hiện chính sách, những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách và các phương pháp tiếp cận thực hiện chính sách [152, tr.

Quan niệm về chính sách công được nhiều tác giả tại Việt Nam nghiên cứu và đề xuất, gắn với đặc thù của thể chế chính trị, đặc điểm kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Nguyễn Trọng Bình (2015) đã phân tích vai trò của các tổ chức nghiên cứu, tư vấn chính sách như một chủ thể quan trọng góp phần nâng cao năng lực chính sách công của các chính phủ. Sự phát triển của các tổ chức tư vấn và việc phát huy đầy đủ chức năng của chúng có tác dụng quan trọng góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quản trị công và nâng cao chất lượng thể chế và chính sách [3, tr. Viện Khoa học chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (1999) có công trình đề cập đến những vấn đề cơ bản về khái niệm, cấu trúc và chu trình chính sách công - hoạch định, thực thi, đánh giá chính sách công.

Tuy nhiên, cuốn sách cũng chỉ rõ: Chính sách công là lĩnh vực nghiên cứu tương đối mới, vì vậy đó chỉ là những nhận thức và cơ sở lý luận ban đầu cho những khảo sát cụ thể hơn về thực tế quy trình hoạch định chính sách ở nước ta [137, tr. Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (2010) với nghiên cứu về chính sách công gồm 2 nội dung cơ bản: thứ nhất là cán cân thanh toán (mối liên hệ giữa cán cân thanh toán và sự phát triển kinh tế cũng như các vấn đề tỷ giá, lạm phát) và phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển; thứ hai là đầu tư công và nợ công (các yếu tố tác động đến quy mô và chất lượng của đầu tư công, vấn đề nợ công, chi tiêu công và PTBV), tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, cải cách thể chế và định vị lại vai trò của đầu tư công.