Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu và sự phát triển của kinh tế tri thức, nguồn nhân lực kỹ thuật trở… 242 trang · Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Hưng Yên · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Mạc Văn Trang
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Hưng Yên
• Chuyên ngành: Tâm Lí Học
• Đề tài: Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM KỸ THUẬT
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và Việt Nam
• 1.1.1. Nghiên cứu về kỹ năng học tập, kỹ năng học tập của sinh viên ở nước ngoài
• 1.1.1.1. Các nghiên cứu về kỹ năng học tập ở nước ngoài
• 1.1.1.2. Các nghiên cứu về kỹ năng học tập của sinh viên ở nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu về kỹ năng học tập của sinh viên ở Việt Nam
• 1.2. Lí luận về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 1.2.1. Kỹ năng và kỹ năng học tập
• 1.2.1.1. Kỹ năng học tập
• 1.2.2. Hoạt động học tập và kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 1.2.2.1. Sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 1.2.2.2. Hoạt động học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 1.2.2.3. Kỹ năng học tập của sinh viên SPKT
• 1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 1.2.3.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.2.3.2. Các yếu tố khách quan
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1.1. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
• 2.1.1.2. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh
• 2.1.1.3. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long
• 2.1.2. Khách thể nghiên cứu
• 2.2. Tổ chức nghiên cứu
• 2.2.1. Giai đoạn 1: Nghiên cứu lí luận
• 2.2.2. Giai đoạn 2: Khảo sát và đánh giá thực trạng
• 2.2.3. Giai đoạn 3: Đề xuất các biện pháp tác động sư phạm và tổ chức thực nghiệm
• 2.2.3.1. Các biện pháp đề xuất
• 2.2.3.2. Cách tiến hành
• 2.3. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 2.3.2.1. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.2.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 2.3.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.3.2.4. Phương pháp quan sát
• 2.3.2.5. Phương pháp đánh giá sản phẩm hoạt động qua giải bài tập tình huống học tập
• 2.3.2.6. Phương pháp phân tích chân dung tâm lí
• 2.3.2.7. Phương pháp thực nghiệm tác động sư phạm
• 2.3.3. Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học với sự trợ giúp của SPSS
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN KỸ NĂNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM KỸ THUẬT
• 3.1. Thực trạng mức độ kỹ năng học tập của sinh viên các trường sư phạm kỹ thuật theo kết quả trưng cầu ý kiến
• 3.1.1. Mức độ biểu hiện kĩ năng học tập của sinh viên theo mẫu chung
• 3.1.2. Mức độ biểu hiện các nhóm kĩ năng học tập theo các biến
• 3.1.2.1. Theo cơ sở đào tạo
• 3.1.2.2. Theo ngành đào tạo
• 3.1.2.3. Theo năm đào tạo
• 3.1.2.4. Theo kết quả học tập
• 3.1.3. Mức độ biểu biện kĩ năng học tập cụ thể ở các trường sư phạm kỹ thuật
• 3.1.3.1. Nhóm kĩ năng tiếp nhận thông tin
• 3.1.3.2. Nhóm kĩ năng xử lí thông tin
• 3.1.3.3. Nhóm kĩ năng sử dụng thông tin
• 3.1.3.4. Nhóm kĩ năng làm việc nhóm trong học tập
• 3.1.4. Tương quan giữa các nhóm kĩ năng học tập và dự báo sự biến đổi kĩ năng học tập của sinh viên
• 3.1.4.1. Dự báo sự biến đổi kĩ năng học tập của sinh viên theo biến năm đào tạo
• 3.1.4.2. Dự báo sự biến đổi kĩ năng học tập của sinh viên theo kết quả học tập
• 3.2. Đánh giá chung mức độ biểu biện các nhóm kĩ năng học tập của sinh viên
• 3.2.1. Kết quả giải bài tập tình huống
• 3.2.1.1. Nhóm kĩ năng tiếp nhận thông tin
• 3.2.1.2. Nhóm kĩ năng xử lí thông tin
• 3.2.1.3. Nhóm kĩ năng sử dụng thông tin
• 3.2.1.4. Nhóm kĩ năng làm việc nhóm
• 3.2.2. Kết quả giải bài toán thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật
• 3.2.3. Phân tích chân dung tâm lí một số sinh viên đại diện các trường sư phạm kỹ thuật
• 3.2.4. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan, khách quan đến kĩ năng học tập nghề nghiệp của sinh viên
• 3.2.5. Đánh giá chung kĩ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật
• 3.2.5.1. Những kĩ năng nổi trội của sinh viên được khảo sát trong học tập môn tâm lí học nghề nghiệp
• 3.2.5.2. Những hạn chế cơ bản
• 3.2.5.3. Nguyên nhân của những kĩ năng biểu hiện nổi trội và nguyên nhân của những hạn chế trong kỹ năng học tập của sinh viên
• 3.3. Đề xuất một số biện pháp tâm lí sư phạm và thực nghiệm
• 3.3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp tác động sư phạm
• 3.3.2. Đề xuất một số biện pháp tâm lí sư phạm
• 3.3.3. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.4. Kết luận thực nghiệm
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Về thực tiễn
• Với các trường sư phạm kỹ thuật
• Với giảng viên các trường sư phạm kỹ thuật
• Với sinh viên các trường sư phạm kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kỹ Năng Học Tập Nền Tảng Sinh Viên SPKT

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu và sự phát triển của kinh tế tri thức, nguồn nhân lực kỹ thuật trở thành yếu tố then chốt. Giáo dục đại học chuyển mình từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực, đòi hỏi sinh viên chủ động và sáng tạo. Đảng và Nhà nước ta xác định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực. Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam cũng nhấn mạnh đến kiến thức hiện đại, kỹ năng thực hành vững chắc, tư duy độc lập và khả năng thích ứng cao của sinh viên sau khi tốt nghiệp. Do đó, việc trang bị kỹ năng học tập chủ động cho sinh viên, đặc biệt là sinh viên sư phạm kỹ thuật, là vô cùng quan trọng. Yếu tố tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị cho nền kinh tế tri thức, đó là kỹ năng làm việc và kỹ năng làm việc một cách chủ động, sáng tạo của người lao động với tư cách là nguồn nhân lực của sự phát triển.

1.1. Tầm Quan Trọng Kỹ Năng Học Tập Với Sinh Viên SPKT

Sinh viên SPKT cần kỹ năng học tập để học tốt và hoàn thiện bản thân. Họ sẽ trở thành giáo viên, tổ chức hoạt động học tập cho học sinh. Do đó, họ cần kiến thức chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Việc trang bị kỹ năng học tập cho sinh viên SPKT là vô cùng cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh phương pháp dạy học truyền thống dần được thay thế bằng phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm.

1.2. Thực Trạng Nghiên Cứu Kỹ Năng Học Tập SPKT Hiện Nay

Hiện nay, chưa có nhiều công trình nghiên cứu sâu về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật, đặc biệt là kỹ năng xây dựng và giải các bài toán kỹ thuật. Đây là kỹ năng đặc thù của chuyên ngành đào tạo giáo viên dạy nghề kỹ thuật trình độ cao. Do đó, việc nghiên cứu về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật là một vấn đề cấp thiết.

II. Thách Thức Vấn Đề Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên SPKT

Hiện nay, các trường đại học sư phạm kỹ thuật đã xây dựng chuẩn đầu ra, nhưng thực tế cho thấy chuẩn đầu ra của sinh viên còn thấp. Nhiều sinh viên tốt nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Nguyên nhân chính là do việc rèn luyện kỹ năng học tập chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều sinh viên chưa có phương pháp học tập tích cực, kỹ năng học tập chưa thành thạo. Kết quả học tập còn hạn chế do sinh viên vẫn coi trọng thông tin lý thuyết, coi nhẹ thực hành. Tỉ lệ sinh viên thất nghiệp sau khi ra trường khá cao, chương trình đào tạo chậm được đổi mới. Việc đào tạo sinh viên sư phạm kỹ thuật vẫn còn nhiều lúng túng khi chuyển từ đào tạo cung cấp kiến thức sang đào tạo phát triển năng lực người học.

2.1. Hạn Chế Trong Phương Pháp Học Tập Của Sinh Viên

Phần lớn sinh viên chưa có phương pháp học tập tích cực, kỹ năng học tập chưa thành thạo về các thao tác nghiệp vụ cũng như mức độ ứng dụng và cách sử dụng kiến thức vào học tập và hoạt động lao động kỹ thuật còn chưa đáp ứng mục tiêu mong đợi. Kết quả học tập còn hạn chế do sinh viên vẫn coi trọng thông tin lý thuyết, coi nhẹ thực hành.

2.2. Khó Khăn Trong Đào Tạo Phát Triển Năng Lực

Việc đào tạo sinh viên sư phạm kỹ thuật ở các trường sư phạm kỹ thuật các khoa sư phạm kỹ thuật vẫn còn nhiều lúng túng khi chuyển từ đào tạo cung cấp kiến thức sang đào tạo phát triển năng lực người học. Yêu cầu của đào tạo tiếp cận theo năng lực đòi hỏi phải tăng cường vận dụng kiến thức vào thực hành, thực tiễn đời sống, hình thành và phát triển kỹ năng hành động thực tiễn ở người học.

2.3. Thiếu Nghiên Cứu Về Kỹ Năng Giải Bài Toán Kỹ Thuật

Đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu sâu về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, đặc biệt là kỹ năng giải các bài toán kỹ thuật thực hiện các nhệm vụ kỹ thuật. Các KN thiết kế, KN xây dựng và kỹ năng giải các bài toán kĩ thuật cho sinh viên SPKT cũng ít được nghiên cứu. Đây là các kỹ năng đặc thù, không thể thiếu của chuyên ngành đào tạo GV dạy nghề kĩ thuật.

III. Phương Pháp Nâng Cao Kỹ Năng Tự Học Cho Sinh Viên SPKT

Để khắc phục những hạn chế trên, cần có những nghiên cứu sâu hơn về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật. Các công trình nghiên cứu gần đây đã tập trung vào kỹ năng học tập, kỹ năng học tập của sinh viên, kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu cụ thể hơn về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, đặc biệt là kỹ năng giải các bài toán kỹ thuật. Nghiên cứu và rèn kỹ năng học tập cho sinh viên SPKT cần được xem xét với tư cách là một trong những vấn đề trung tâm của TLH nghề nghiệp và giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp. Luận án tập trung rèn KNHT cho sinh viên SPKT trong đó trọng tâm là KN sử dụng thông tin học tập trong giải các bài tập thực hành, giải các bài toán kĩ thuật ở các dạng khác nhau một cách có kết quả qua ví dụ môn học TLH nghề nghiệp.

3.1. Xây Dựng Khái Niệm Và Cấu Trúc Kỹ Năng Học Tập

Cần xây dựng khái niệm công cụ về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, các thành tố cấu thành KNHT của sinh viên SPKT và các biểu hiện của kỹ năng này. Xác định tiêu chí, mức độ kỹ năng được nghiên cứu, các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành, phát triển, biểu hiện KNHT của sinh viên SPKT.

3.2. Khảo Sát Thực Trạng Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên

Khảo sát thực trạng, chỉ ra các thành phần, biểu hiện mức độ KNHT của sinh viên SPKT, các yếu tố ảnh hưởng, nguyên nhân của thực trạng, lý giải nguyên nhân của thực trạng. Đề xuất biện pháp tác động sư phạm và thực nghiệm tác động rèn luyện kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, góp phần phát triển KNHT của sinh viên ngành SPKT.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Đánh Giá Kỹ Năng Học Tập SPKT

Nghiên cứu thực tiễn tập trung vào khảo sát thực trạng, chỉ ra các thành phần, biểu hiện mức độ kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, các yếu tố ảnh hưởng, nguyên nhân của thực trạng, lý giải nguyên nhân của thực trạng. Đề xuất biện pháp tác động sư phạm và thực nghiệm tác động rèn luyện kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, góp phần phát triển KNHT của sinh viên ngành SPKT. Nghiên cứu này giới hạn về nội dung: Kỹ năng học tập của sinh viên SPKT gồm bốn nhóm kỹ năng thành phần; các biểu hiện của bốn nhóm kỹ năng thành phần; các mức độ KNHT của sinh viên SPKT; các yếu tố ảnh hưởng đến KNHT của sinh viên SPKT.

4.1. Các Nhóm Kỹ Năng Thành Phần Của Sinh Viên SPKT

Đề tài chủ yếu nghiên cứu KNHT của sinh viên SPKT qua việc giải quyết bài toán kỹ thuật như là trình độ thực hiện hành động về mặt kỹ thuật hành động tâm lí do vậy thông qua đánh giá mức độ có kỹ năng (biết làm đúng), mức độ thành thạo và mức độ linh hoạt các hành động học tập trong các khâu học tập của sinh viên SPKT trên lớp (qua ví dụ môn TLHNN).

4.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Tại Các Trường Đại Học SPKT

Nghiên cứu được giới hạn về địa bàn nghiên cứu ở ba trường đại học SPKT: Trường Đại học SPKT Hưng Yên; trường Đại học SPKT Vinh và trường Đại học SPKT Vĩnh Long. Khách thể khảo sát thực trạng: 644 sinh viên năm thứ hai, năm thứ ba và năm thứ tư hệ chính qui bậc đại học các chuyên ngành SPKT.

V. Biện Pháp Tâm Lý Sư Phạm Nâng Cao Kỹ Năng Học Tập

Giả thuyết khoa học đặt ra là kỹ năng học tập của sinh viên SPKT còn hạn chế. Mức độ các nhóm KN biểu hiện không đồng đều thể hiện ở 3 tiêu chí: Tính đúng đắn, tính thành thạo và tính linh hoạt. Nguyên nhân hạn chế chủ yếu do chưa chú trong thực hành môn học; phương pháp dạy học chưa kích thích tính tích cực, tự giác rèn luyện KNHT của sinh viên. Nếu được hướng dẫn về cách thức thực hiện các hành động học tập và được luyện tập một cách hợp lí những bài tập tình huống thực hành, sử dụng bài toán kỹ thuật phù hợp với ngành nghề đào tạo thì KNHTcủa sinh viên SPKT sẽ được nâng cao.

5.1. Hướng Dẫn Thực Hiện Các Hành Động Học Tập

Cần hướng dẫn sinh viên về cách thức thực hiện các hành động học tập một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc cung cấp cho sinh viên các phương pháp học tập tích cực, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng ghi chép, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tìm kiếm thông tin và kỹ năng sử dụng công nghệ.

5.2. Luyện Tập Với Bài Tập Tình Huống Thực Tế

Cần tạo cơ hội cho sinh viên luyện tập với các bài tập tình huống thực tế, sử dụng bài toán kỹ thuật phù hợp với ngành nghề đào tạo. Điều này giúp sinh viên vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc nhóm.

VI. Kết Luận Kiến Nghị Phát Triển Kỹ Năng Học Tập SPKT

Nghiên cứu này nhằm chỉ ra các kỹ năng thành phần, các biểu hiện, mức độ kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tác động rèn luyện kỹ năng học tập góp phần nâng cao kết quả học tập của sinh viên SPKT. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc phát triển kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên dạy nghề kỹ thuật.

6.1. Kiến Nghị Với Các Trường Sư Phạm Kỹ Thuật

Các trường sư phạm kỹ thuật cần chú trọng hơn đến việc rèn luyện kỹ năng học tập cho sinh viên. Cần xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, tăng cường thực hành, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ học thuật.

6.2. Kiến Nghị Với Giảng Viên Các Trường SPKT

Giảng viên cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường tính tương tác, khuyến khích sinh viên chủ động, sáng tạo trong học tập. Cần tạo ra môi trường học tập thân thiện, cởi mở, giúp sinh viên tự tin thể hiện bản thân.

6.3. Kiến Nghị Với Sinh Viên Các Trường SPKT

Sinh viên cần chủ động học tập, tích cực tham gia các hoạt động học tập, rèn luyện kỹ năng học tập một cách thường xuyên. Cần xác định mục tiêu học tập rõ ràng, xây dựng kế hoạch học tập cụ thể và thực hiện nghiêm túc.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ tâm lí học với đề tài "Kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật", chuyên ngành Tâm lí học chuyên ngành (mã số: 931.01), do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tuyết thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hồ Viết Lương và PGS.TS. Mạc Văn Trang tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Hà Nội, 2018).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết 29-NQ/TW và Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009–2020 đặt ra yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học. Đối với hệ thống các trường đại học sư phạm kỹ thuật (SPKT), sinh viên mang tính đặc thù nghề nghiệp "mục đích kép": vừa phải nắm vững tri thức, kỹ năng chuyên môn kỹ thuật, vừa phải làm chủ hệ thống kỹ năng nghiệp vụ sư phạm để trở thành nhà giáo dạy nghề trình độ cao trong tương lai.

Tuy nhiên, thực tế đào tạo cho thấy chuẩn đầu ra của sinh viên tốt nghiệp các trường SPKT còn hạn chế; một bộ phận sinh viên chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, thiếu kỹ năng thực hành và phương pháp học tập tích cực, coi trọng lý thuyết hơn thực hành. Về mặt học thuật, các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở kỹ năng học tập chung, kỹ năng sư phạm đại trà hoặc kỹ năng thực hành cơ khí đơn thuần. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ tâm lí học nghề nghiệp về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT, đặc biệt là kỹ năng thiết kế, xây dựng và giải các bài toán kỹ thuật thực hiện nhiệm vụ kỹ thuật gắn với học phần Tâm lí học nghề nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu

Chỉ ra các kỹ năng thành phần, biểu hiện, mức độ kỹ năng học tập (KNHT) của sinh viên SPKT và các yếu tố ảnh hưởng; trên cơ sở đó đề xuất và thực nghiệm các biện pháp tác động tâm lí sư phạm nhằm rèn luyện, nâng cao KNHT cho sinh viên SPKT, phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên dạy nghề.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án vận hành trên hệ thống giả thuyết khoa học:

1. Kỹ năng học tập của sinh viên SPKT nhìn chung còn nhiều hạn chế, mức độ biểu hiện giữa các nhóm kỹ năng không đồng đều khi xem xét theo 3 tiêu chí: tính đúng đắn, tính thành thạo và tính linh hoạt.
2. Nguyên nhân chủ yếu của thực trạng hạn chế là do sinh viên chưa chú trọng thực hành môn học; phương pháp dạy học của giảng viên chưa kích thích đầy đủ tính tích cực, tự giác rèn luyện kỹ năng của người học.
3. Nếu sinh viên được hướng dẫn cụ thể về cách thức thực hiện các hành động học tập và được tổ chức luyện tập hợp lý thông qua hệ thống bài tập tình huống thực hành, giải quyết các bài toán kỹ thuật sát hợp với chuyên ngành đào tạo, thì kỹ năng học tập của sinh viên SPKT sẽ được nâng cao rõ rệt.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản xác định 3 nhóm nhiệm vụ cụ thể:

• Nhiệm vụ 1 (Cơ sở lý luận): Tổng quan các công trình nghiên cứu về kỹ năng và KNHT; xây dựng khái niệm công cụ, cấu trúc thành phần, biểu hiện, tiêu chí, mức độ đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến KNHT của sinh viên SPKT.
• Nhiệm vụ 2 (Nghiên cứu thực tiễn): Khảo sát thực trạng mức độ biểu hiện các nhóm KNHT ở sinh viên SPKT; phân tích các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến thực trạng; xác định nguyên nhân của các hạn chế.
• Nhiệm vụ 3 (Đề xuất và thực nghiệm): Xây dựng các biện pháp tác động tâm lí sư phạm; tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp rèn luyện KNHT môn Tâm lí học nghề nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các kỹ năng thành phần, biểu hiện và mức độ kỹ năng học tập của sinh viên SPKT.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 4 nhóm kỹ năng học tập thành phần được đo lường qua 3 tiêu chí (tính đúng đắn, tính thành thạo, tính linh hoạt), khảo sát cụ thể qua hoạt động học tập môn Tâm lí học nghề nghiệp và kỹ năng giải bài toán kỹ thuật.
• Phạm vi không gian (địa bàn): Khảo sát tại 3 cơ sở đào tạo lớn: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long.
• Khách thể nghiên cứu: Tổng số 644 sinh viên chính quy từ năm thứ hai đến năm thứ tư (ĐH SPKT Hưng Yên: 212 SV; ĐH SPKT Vinh: 221 SV; ĐH SPKT Vĩnh Long: 231 SV); 22 giảng viên, cán bộ quản lý, cố vấn học tập tham gia điều tra; 12 giảng viên và chuyên viên tham gia phỏng vấn sâu; 40 sinh viên năm thứ ba thuộc Trường ĐH SPKT Hưng Yên tham gia thực nghiệm tác động.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân định thành 3 trục nghiên cứu chính ở nước ngoài và trong nước:

                               CÁC HƯỚNG TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Nghiên cứu Kỹ năng & KNHT             Nghiên cứu KNHT của               Nghiên cứu Kỹ năng dạy nghề
   dưới góc độ Tâm lí học            Sinh viên trong Giáo dục           và Tâm lí học nghề nghiệp
 (N.D. Levitov, A.V. Petrovsky,       (Dennis Chalmers, David Kolb,       (Đặng Danh Ánh, Mạc Văn Trang,
  N.V. Kuzmina, V.V. Davydov)         Tony Buzan, Carl Rogers)            Phan Văn Nhân, Trần Khánh Đức)

Các hướng nghiên cứu quốc tế

1. Hướng tiếp cận bản chất kỹ năng theo tâm lí học hoạt động: Các tác giả Liên Xô như N.D. Levitov (1971), K.K. Platonov, G.G. Golubev (1974), A.V. Petrovsky (1982), N.V. Kuzmina (1967), V.V. Davydov (1972) và P.Y. Galperin đã xác lập nền tảng lý thuyết hoạt động, làm rõ cơ chế hình thành hành động trí tuệ, cấu trúc thao tác và phân loại các nhóm kỹ năng sư phạm.
2. Hướng tiếp cận kỹ năng trong tâm lí học lao động và đào tạo nghề: S.Y. Batyshev phân tích quy luật hình thành kỹ năng lao động công nghiệp và kỹ thuật chung. Các tổ chức quốc tế như OECD (2009–2013) nhấn mạnh vai trò cốt lõi của kỹ năng nghề nghiệp đối với năng lực cạnh tranh và cơ hội việc làm.
3. Hướng tiếp cận chiến lược và phương pháp rèn luyện KNHT cho sinh viên: Carl Rogers (1996) với phương pháp tự học và tự đánh giá; Dennis Chalmers và Richard Fuller (1995) đưa ra khung chiến lược KNHT (thu thập, xử lý thông tin, quản lý cá nhân); David Kolb (1984) với chu trình học tập qua kinh nghiệm gồm 4 giai đoạn; Tony Buzan (2006, 2007) về kỹ thuật ghi nhớ, đọc nhanh và sơ đồ tư duy; Cobbe Jim (2008) về kết hợp kỹ năng chuyên môn và kỹ năng mềm; I.F. Kharlamov, Retxke R. (1995), Zjhra Michelle, Sternberg bàn về việc lập kế hoạch, tự học và giải quyết vấn đề ở bậc đại học.

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

1. Nghiên cứu kỹ năng giải bài tập dưới góc độ tâm lí học và phương pháp: Phạm Thị Đức (1994) và các nghiên cứu bộ môn toán học phân tích khía cạnh tâm lí của việc vận dụng thuật toán và mô hình hóa trong học tập.
2. Nghiên cứu ứng dụng kỹ năng trong giáo dục kỹ thuật và dạy nghề: Ngô Tứ Thành (2008), Nguyễn Kim Thành (2008), Tô Văn Khôi (2013), Vũ Xuân Hùng (2016), Trần Khắc Hoàn, Nguyễn Thế Mạnh (2008), Nguyễn Văn Bính nghiên cứu cơ chế tâm sinh lí của phương pháp luyện tập, rèn luyện kỹ năng thực hành nghề cơ bản.
3. Nghiên cứu kỹ năng trong tâm lí học nghề nghiệp và sư phạm kỹ thuật: Phạm Tất Dong (1984), Mạc Văn Trang và Phan Văn Nhân (1994, 1996), Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức (2002), Trương Đại Đức (2011), Trần Thị Thu Hằng (2014) làm rõ đặc điểm tâm lí nghề nghiệp và tư duy kỹ thuật; Đặng Danh Ánh (1977) phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa kỹ năng kỹ thuật và tư duy kỹ thuật; Nguyễn Trọng Khanh (2000) nghiên cứu xây dựng và sử dụng bài toán kỹ thuật nhằm phát triển tư duy kỹ thuật cho học sinh. Về phân loại KNHT đại học, có các công trình của Trần Thị Minh Hằng (2003) và Nguyễn Văn Phương (2009).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Mặc dù các tài liệu đã đề cập phong phú về kỹ năng lao động và kỹ năng học tập đại trà, nhưng còn thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế tâm lí của KNHT ở đối tượng sinh viên SPKT. Đặc biệt, chưa có công trình nào xác định cụ thể cấu trúc, tiêu chí định lượng và quy trình sư phạm nhằm rèn luyện kỹ năng giải các bài toán kỹ thuật gắn liền với việc học tập môn Tâm lí học nghề nghiệp cho sinh viên ngành sư phạm kỹ thuật.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm công cụ

Luận án dựa trên lý thuyết hoạt động của A.N. Leontiev, quan điểm hình thành hành động trí tuệ của P.Y. Galperin và lý thuyết vùng phát triển gần nhất của L.S. Vygotsky.

• Khái niệm Kỹ năng: Luận án định nghĩa kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một hoạt động hay hành động nào đó, bằng cách lựa chọn, vận dụng những tri thức, những kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với những điều kiện thực tế nhằm đạt được mục tiêu đã xác định.
• Cấu trúc tâm lí của kỹ năng: Gồm 3 mặt thống nhất:
  • Mặt nhận thức: Vận dụng tri thức lý luận và kinh nghiệm để hiểu rõ nhiệm vụ, mục tiêu, quy trình, kỹ thuật hành động.
  • Mặt hành động: Triển khai các thao tác theo đúng quy trình, kỹ thuật trong điều kiện thực tiễn.
  • Mặt kết quả: Sản phẩm tạo ra được đối chiếu và đánh giá dựa theo mục tiêu đề ra.
• Khái niệm Kỹ năng học tập của sinh viên SPKT: Là sự vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã được lĩnh hội vào thực hiện các hành động học tập môn học nghiệp vụ SPKT một cách có kết quả, trong những điều kiện nhất định.
• Cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần:
  1. Nhóm KN tiếp nhận thông tin môn học: Kỹ năng nghe và ghi bài giảng; kỹ năng đọc sách, giáo trình, tài liệu tham khảo; kỹ năng xác định ý chính từ bài giảng.
  2. Nhóm KN xử lý thông tin môn học: Kỹ năng phân tích, tổng hợp thông tin; kỹ năng giải quyết vấn đề do giảng viên đặt ra; kỹ năng hệ thống hóa kiến thức; kỹ năng ôn tập.
  3. Nhóm KN sử dụng thông tin môn học: Kỹ năng giải bài tập thực hành môn học; kỹ năng thảo luận, xemina; kỹ năng làm bài kiểm tra, bài thi; kỹ năng vận dụng tri thức vào giải bài tập tình huống và giải bài toán kỹ thuật.
  4. Nhóm KN làm việc phối hợp nhóm học tập: Kỹ năng lập kế hoạch nhóm; bàn bạc thống nhất mục tiêu; phân công nhiệm vụ; thực hiện trách nhiệm cá nhân; chia sẻ và phối hợp; đánh giá, rút kinh nghiệm.
• Tiêu chí và mức độ đánh giá KNHT: Đánh giá dựa trên 3 tiêu chí:
  • Mức 1 - Tính đúng đắn: Hiểu rõ mục đích, nắm vững quy trình nhưng thao tác còn chậm, chưa thuần thục.
  • Mức 2 - Tính thành thạo: Thao tác chuẩn xác, nhanh gọn, quen việc, ít mắc sai sót.
  • Mức 3 - Tính linh hoạt: Ứng phó nhạy bén, biết điều chỉnh và di chuyển hành động phù hợp với các tình huống, bài toán kỹ thuật mới.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

STT	Phương pháp nghiên cứu	Quy mô / Cách thức triển khai	Mục đích dữ liệu
1	Nghiên cứu lý luận	Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu khoa học	Xây dựng khung lý thuyết và bộ công cụ đo lường
2	Điều tra bảng hỏi	644 sinh viên (năm 2, 3, 4) và 22 cán bộ, giảng viên	Khảo sát thực trạng mức độ biểu hiện 4 nhóm KNHT
3	Phỏng vấn sâu	12 giảng viên, chuyên viên, cố vấn học tập	Thu thập thông tin định tính về nguyên nhân và yếu tố ảnh hưởng
4	Đánh giá sản phẩm hoạt động	Giải bài tập tình huống và bài toán kỹ thuật môn TLHNN	Đo lường năng lực hành động thực tế qua 3 tiêu chí
5	Phân tích chân dung tâm lí	Các trường hợp sinh viên đại diện 3 trường SPKT	Mô tả chi tiết hành vi và động cơ học tập cá nhân
6	Quan sát khoa học	Trực tiếp trên lớp học, giờ thảo luận, giờ thực hành	Đánh giá thái độ, thao tác học tập và tương tác nhóm
7	Thực nghiệm sư phạm	40 sinh viên năm 3 Trường ĐH SPKT Hưng Yên	Kiểm chứng hiệu quả 2 nhóm biện pháp tác động
8	Thống kê toán học	Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 19.0	Phân tích tần số, điểm trung bình, tương quan, hồi quy

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật

Chương 1 hệ thống hóa bức tranh tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước về kỹ năng, hoạt động học tập và kỹ năng học tập. Tác giả phân tích đặc điểm tâm lí lứa tuổi sinh viên theo từng năm học (từ năm thứ nhất đến năm thứ năm), làm rõ tính quy luật của sự phát triển nhân cách chuyên gia tương lai.

Chương này tập trung xác lập đặc thù hoạt động học tập của sinh viên SPKT theo các văn bản pháp lý (Thông tư 19/2011/TT-BLĐTBXH, Thông tư 08/2011/TT-BGDĐT):

• Hoạt động mang tính nghề nghiệp cao, đòi hỏi "sư phạm hóa" các quá trình công nghệ và kỹ thuật.
• Mục đích đào tạo mang tính "kép": kết hợp chuyên môn kỹ thuật với nghiệp vụ sư phạm dạy nghề.
• Môn học Tâm lí học nghề nghiệp giữ vị trí trung tâm trong việc hình thành cơ sở tâm lí của hoạt động dạy nghề, giúp sinh viên phát triển tư duy kỹ thuật thông qua việc xây dựng và giải bài toán kỹ thuật.
• Xây dựng mô hình cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần cùng hệ thống tiêu chí đánh giá (tính đúng đắn, tính thành thạo, tính linh hoạt). Phân tích hai nhóm yếu tố ảnh hưởng: nhóm yếu tố chủ quan (nhận thức, động cơ, ý chí, năng lực) và nhóm yếu tố khách quan (chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy của giảng viên, cơ sở vật chất, môi trường học tập).

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu tại 3 trường đại học:

1. Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên: Đại diện khu vực Đồng bằng sông Hồng, có bề dày đào tạo giáo viên dạy nghề kỹ thuật.
2. Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh: Đại diện khu vực miền Trung, đào tạo đa dạng ngành công nghệ kỹ thuật và sư phạm.
3. Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long: Đại diện khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Quy trình nghiên cứu được tổ chức qua 3 giai đoạn chặt chẽ:

• Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý luận, thiết kế bảng hỏi và xây dựng hệ thống bài tập tình huống, bài toán kỹ thuật.
• Giai đoạn 2: Khảo sát diện rộng trên 644 sinh viên và 22 cán bộ/giảng viên; phỏng vấn sâu 12 chuyên gia; thu thập và chấm điểm sản phẩm bài tập tình huống.
• Giai đoạn 3: Đề xuất hệ thống biện pháp tâm lí sư phạm và tiến hành dạy học thực nghiệm trên 40 sinh viên lớp thực nghiệm tại Trường ĐH SPKT Hưng Yên.

Tác giả mô tả chi tiết các kỹ thuật toán thống kê trên phần mềm SPSS 19.0: tính giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($SD$), kiểm định tương quan Pearson giữa 4 nhóm kỹ năng, xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính dự báo sự biến đổi của KNHT theo biến năm đào tạo và biến kết quả học tập.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật

Chương 3 là phần thực nghiệm trọng tâm của luận án, trình bày kết quả khảo sát thực trạng và kết quả thực nghiệm tác động:

1. Thực trạng biểu hiện kỹ năng học tập

Kết quả trưng cầu ý kiến và đánh giá sản phẩm hoạt động cho thấy mức độ biểu hiện KNHT chung của sinh viên 3 trường SPKT chỉ đạt mức Trung bình:

• Nhóm kỹ năng tiếp nhận thông tin: Đạt điểm đánh giá cao nhất trong 4 nhóm, sinh viên thực hiện tương đối tốt kỹ năng nghe và ghi bài giảng, tuy nhiên kỹ năng đọc tài liệu chuyên ngành còn thụ động.
• Nhóm kỹ năng xử lý thông tin: Đạt mức trung bình; sinh viên còn lúng túng trong khâu hệ thống hóa kiến thức môn học và phân tích tổng hợp các nguồn tư liệu.
• Nhóm kỹ năng sử dụng thông tin: Kỹ năng làm bài thi, bài kiểm tra đạt mức khá, nhưng kỹ năng giải bài tập tình huống sư phạm và đặc biệt là kỹ năng giải bài toán kỹ thuật còn yếu, thiếu tính linh hoạt khi gặp các tình huống công nghệ phức tạp.
• Nhóm kỹ năng làm việc nhóm: Đạt điểm thấp nhất trong 4 nhóm kỹ năng; các thao tác lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ và phối hợp đồng bộ giữa các thành viên chưa thực sự hiệu quả.

2. Phân tích tương quan và mô hình hồi quy

Kết quả xử lý SPSS cho thấy mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa 4 nhóm kỹ năng học tập: kỹ năng tiếp nhận thông tin đóng vai trò nền tảng, thúc đẩy kỹ năng xử lý và tạo tiền đề trực tiếp cho kỹ năng sử dụng thông tin.

Mô hình hồi quy tuyến tính khẳng định: biến năm đào tạo và kết quả học tập có mối liên hệ dự báo rõ rệt đối với sự gia tăng mức độ thành thạo và linh hoạt của các kỹ năng học tập.

                      MÔ HÌNH TƯƠNG QUAN & DỰ BÁO KNHT
                      

3. Các yếu tố ảnh hưởng và nguyên nhân hạn chế

Khảo sát định lượng về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố xác định: trong các yếu tố chủ quan, "sự hiểu biết của sinh viên về các hành động học tập môn học" có mức độ tác động mạnh nhất đến kết quả rèn luyện kỹ năng.

Nguyên nhân hạn chế chính được chỉ ra gồm:

• Về phía sinh viên: Thói quen thụ động từ bậc phổ thông, nặng về ghi nhớ lý thuyết, xem nhẹ rèn luyện thao tác thực hành kỹ thuật và phương pháp sư phạm.
• Về phía nhà trường và giảng viên: Phương pháp giảng dạy còn nặng về thuyết trình lý thuyết một chiều, chưa thiết kế đa dạng hệ thống bài toán kỹ thuật gắn với tình huống nghề nghiệp thực tế.

4. Kết quả thực nghiệm tác động sư phạm

Tác giả đề xuất 2 nhóm biện pháp tâm lí sư phạm và tiến hành thực nghiệm trên 40 sinh viên năm 3 Trường ĐH SPKT Hưng Yên trong học phần Tâm lí học nghề nghiệp:

• Nhóm biện pháp 1: Tổ chức hướng dẫn sinh viên nắm vững bản chất, quy trình và kỹ thuật thực hiện từng hành động học tập (từ tiếp nhận, xử lý đến sử dụng thông tin).
• Nhóm biện pháp 2: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập tình huống, bài toán kỹ thuật chuyên ngành gắn liền với cơ sở tâm lí học nghề nghiệp, tạo môi trường rèn luyện tính độc lập và phối hợp nhóm.

Kết quả đo lường sau thực nghiệm cho thấy: sinh viên lớp thực nghiệm có sự chuyển biến rõ rệt về cả 3 tiêu chí (tính đúng đắn tăng, tính thành thạo nâng cao và tính linh hoạt trong xử lý bài toán kỹ thuật tăng đáng kể so với trước thực nghiệm và so với nhóm đối chứng).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Bổ sung và làm sáng tỏ hệ thống lý luận tâm lí học về kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật; xác lập khái niệm công cụ, bản chất và cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần (tiếp nhận thông tin, xử lý thông tin, vận dụng thông tin, làm việc nhóm) mang tính đặc thù của lĩnh vực đào tạo giáo viên dạy nghề kỹ thuật.
2. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá định lượng và định tính KNHT thông qua 3 tiêu chí cốt lõi: tính đúng đắn, tính thành thạo và tính linh hoạt.
3. Chỉ rõ cơ sở tâm lí học của quá trình thiết kế, xây dựng và giải các bài toán kỹ thuật như một phương thức cốt lõi để phát triển tư duy kỹ thuật và năng lực thực hành nghề nghiệp cho sinh viên SPKT.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực trạng khách quan về mức độ biểu hiện KNHT của sinh viên tại 3 trường đại học SPKT đại diện cho 3 miền đất nước; chỉ rõ những mặt hạn chế (đặc biệt ở kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng giải bài toán kỹ thuật).
2. Xác định thứ bậc ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan và khách quan, chứng minh yếu tố nhận thức về hành động học tập giữ vai trò chi phối hàng đầu.
3. Xây dựng và kiểm chứng thực nghiệm quy trình 2 nhóm biện pháp tâm lí sư phạm có tính khả thi cao, ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy môn Tâm lí học nghề nghiệp, góp phần đổi mới phương pháp dạy học đại học theo định hướng phát triển năng lực hành động.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với các trường đại học SPKT: Cần cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tích hợp lý thuyết với thực hành; tăng cường cơ sở vật chất xưởng thực hành, phòng thí nghiệm; tổ chức các khóa bồi dưỡng phương pháp tự học và kỹ năng mềm cho sinh viên.
• Đối với giảng viên: Đổi mới phương pháp dạy học, giảm thuyết trình thụ động, tăng cường giao nhiệm vụ học tập dưới dạng bài toán kỹ thuật và tình huống thực tế; chú trọng hướng dẫn quy trình hành động học tập cho sinh viên.
• Đối với sinh viên: Cần chủ động xác định động cơ nghề nghiệp đúng đắn; tích cực tự học, tự rèn luyện kỹ năng xử lý thông tin và kỹ năng hợp tác nhóm; chủ động liên hệ kiến thức lý thuyết với ứng dụng thực tế chuyên ngành.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát sâu trên đối tượng sinh viên 3 trường đại học sư phạm kỹ thuật thông qua môn học cụ thể là Tâm lí học nghề nghiệp; chưa mở rộng khảo sát đồng loạt ở tất cả các môn nghiệp vụ sư phạm khác và các khối ngành kỹ thuật ngoài hệ sư phạm. Khách thể thực nghiệm tác động mới dừng lại ở quy mô 40 sinh viên năm thứ ba tại một cơ sở đào tạo (ĐH SPKT Hưng Yên).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tâm lí của KNHT sang các học phần chuyên ngành công nghệ chuyên sâu; khảo sát trên diện rộng các trường cao đẳng nghề và trung cấp nghề; phát triển các phần mềm hỗ trợ tự đánh giá và rèn luyện kỹ năng giải bài toán kỹ thuật trong môi trường dạy học số hóa.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Tâm lí học và Giáo dục học: Tham khảo khung lý thuyết, bộ công cụ bảng hỏi khảo sát thực trạng và mô hình xử lý thống kê tương quan, hồi quy bằng SPSS 19.0.
• Giảng viên các trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật và Cao đẳng Nghề: Sử dụng trực tiếp quy trình rèn luyện kỹ năng, hệ thống bài tập tình huống và bài toán kỹ thuật trong giảng dạy môn Tâm lí học nghề nghiệp và các môn nghiệp vụ sư phạm.
• Cán bộ quản lý giáo dục và cố vấn học tập: Ứng dụng các đề xuất về xây dựng chuẩn đầu ra, điều chỉnh chương trình đào tạo và thiết kế các hoạt động hỗ trợ rèn luyện phương pháp học tập tích cực cho sinh viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm kỹ năng học tập của sinh viên SPKT trong luận án được định nghĩa như thế nào?

Theo luận án, KNHT của sinh viên SPKT là sự vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã được lĩnh hội vào thực hiện các hành động học tập môn học nghiệp vụ SPKT một cách có kết quả, trong những điều kiện nhất định. Kỹ năng này mang tính đặc thù nghề nghiệp, gắn liền với các thao tác tư duy kỹ thuật và nghiệp vụ sư phạm dạy nghề.

2. Cấu trúc kỹ năng học tập của sinh viên SPKT gồm những nhóm kỹ năng thành phần nào?

Cấu trúc gồm 4 nhóm kỹ năng thành phần:

1. Nhóm kỹ năng tiếp nhận thông tin môn học (nghe, ghi chép, đọc tài liệu, xác định ý chính).
2. Nhóm kỹ năng xử lý thông tin môn học (phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, ôn tập, giải quyết vấn đề).
3. Nhóm kỹ năng sử dụng thông tin môn học (giải bài tập thực hành, xemina, làm bài kiểm tra, giải bài toán kỹ thuật và tình huống).
4. Nhóm kỹ năng làm việc phối hợp nhóm trong học tập (lập kế hoạch, phân công, phối hợp, đánh giá rút kinh nghiệm).

3. Thực trạng kỹ năng học tập của sinh viên tại các trường khảo sát đạt mức độ nào?

Kết quả khảo sát trên 644 sinh viên tại 3 trường ĐH SPKT (Hưng Yên, Vinh, Vĩnh Long) cho thấy mức độ biểu hiện chung chỉ đạt mức Trung bình. Trong đó, kỹ năng tiếp nhận thông tin đạt điểm cao nhất, kỹ năng giải bài toán kỹ thuật và tình huống sư phạm chỉ đạt mức trung bình khá, còn kỹ năng làm việc nhóm đạt mức thấp nhất.

4. Yếu tố nào có ảnh hưởng lớn nhất đến kỹ năng học tập của sinh viên SPKT?

Trong hệ thống các yếu tố ảnh hưởng, kết quả phân tích định lượng chỉ ra rằng yếu tố chủ quan: "sự hiểu biết của sinh viên về các hành động học tập môn học" có mức độ tác động mạnh nhất và chi phối trực tiếp đến hiệu quả rèn luyện kỹ năng của sinh viên.

5. Nội dung chính của biện pháp thực nghiệm tâm lí sư phạm là gì?

Luận án tiến hành 2 nhóm biện pháp tác động trên 40 sinh viên năm thứ 3 ĐH SPKT Hưng Yên qua môn Tâm lí học nghề nghiệp: (1) Tổ chức hướng dẫn sinh viên nhận thức đầy đủ và thực hiện chuẩn xác quy trình các hành động học tập; (2) Thiết kế, tổ chức rèn luyện thông qua hệ thống bài tập tình huống và bài toán kỹ thuật chuyên ngành, giúp chuyển hóa tri thức lý thuyết thành kỹ năng hành động linh hoạt.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Tuyết (2018) đã giải quyết một cách khoa học, toàn diện vấn đề kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật dưới góc độ tâm lí học chuyên ngành. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, xác định cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần và xây dựng thang đo 3 tiêu chí (đúng đắn, thành thạo, linh hoạt) gắn liền với môn Tâm lí học nghề nghiệp. Kết quả khảo sát thực trạng trên 644 sinh viên tại 3 trường đại học SPKT và thực nghiệm tác động trên 40 sinh viên đã khẳng định tính cấp thiết, độ tin cậy và giá trị ứng dụng thực tiễn của hệ thống biện pháp tâm lí sư phạm được đề xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT Chương 2. Tổ chức nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Chương 3. Kết quả nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm về kỹ năng học tập môn tâm lí học nghề nghiệp của sinh viên SPKT trường Đại học SPKT Hưng Yên.

8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƢ PHẠM KỸ THUẬT 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài và Việt Nam 1. Nghiên cứu về kỹ năng học tập, kỹ năng học tập của sinh viên ở nƣớc ngoài 1. Các nghiên cứu về kỹ năng học tập ở nƣớc ngoài Từ những năm 60 của thế kỉ XX vấn đề kỹ năng học tập, kỹ năng giải bài tập, kỹ năng giải bài toán đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau.

Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, chúng tôi đề cập đến các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước như sau: - Hướng nghiên cứu kỹ năng dưới góc độ tâm lí học Những công trình nghiên cứu có tính khái quát về bản chất kỹ năng, kĩ xảo; các giai đoạn, các qui luật, các điều kiện hình thành kỹ năng; mối quan hệ giữa kỹ năng - kĩ xảo và năng lực, điều kiện hình thành kỹ năng, kĩ xảo trong hoạt động nói chung.Đại diện cho hướng này là các tác giả N. - Hướng nghiên cứu kỹ năng dưới góc độ tâm lí học lao động và giáo dục lao động công nghiệp Tiếp cận dưới góc độ sư phạm kỹ thuật, một số tác giả bàn đến kỹ năng lao động và việc giáo dục để hình thành kỹ năng lao động cho học sinh - sinh viên đã đề cập đến kỹ năng lao động, kỹ năng lao động, kỹ năng kỹ thuật chung cần hình thành cho học sinh- sinh viên, đã chỉ ra các điều kiện và các bước hình thành kỹ năng. Kỹ năng có liên quan với khả năng vận dụng kinh nghiệm cũ trong việc thực hiện những hành động mới. Đại diện các tác giảV.Batưxev và X.

Thời gian gần đây đã xuất hiện một số công trình tiếp tục nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ tâm lí học lao động có một số tác giả ở các nước Anh, Mĩ, Úc,… nhìn nhận KN dưới góc độ năng lực thực hiện công việc và vấn đề đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, đưa ra bộ tiêu chu n đánh giá KN nghề, đưa ra các KN chung cho các lao 9 động như; KN lập kế hoạch, KN tính toán. Các tác giả đưa ra biểu hiện cụ thể của KN chung chứ không bàn đến KN nghề nghiệp dưới góc độ tâm lí học. - Hướng nghiên cứu kỹ năng trong hoạt động sư phạm và vấn đề hình thành kỹ năng trong hoạt động học tập ở học sinh, sinh viên. Đại diện là các tác giả N.

Pêtrốpxki (1982) đã đi sâu nghiên cứu vấn đề hình thành KNHT, các điều kiện cần thiết hình thành các KNHT quan trọng. Đặc biệt là KN tự học, KN độc lập học tập, KN vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn. Kixegof đã cho rằng kỹ năng sư phạm có đối tượng là người học, hoạt động này rất phức tạp đòi hỏi sự sáng tạo chứ không thể hành động theo khuôn mẫu cứng nhắc. Ông cũng nhấn mạnh đây là sự khác biệt với kỹ năng lao động sản xuất)[53].

đã có những nghiên cứu về điều kiện hình thành kỹ năng học tập như kỹ năng độc lập học tập , kỹ năng vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn[68].Cuzmina (1967) đề xuất cấu trúc của hoạt động học tập gồm 5 nhóm kỹ năng cơ bản: Nhóm KN nhận thức, nhóm KN thiết kế, nhóm KN kết cấu, nhóm KN giao tiếp, nhóm KN tổ chức. Đây là cách phân loại được nhiều nhà giáo dục đồng tình tuy nhiên khi bàn đến từng KN thành phần thì còn nhiều điểm chung chưa rõ ràng hoặc trùng lặp giữa các KN này với KN khác)[12].Đavưđốv đã nghiên cứu bằng dạy học thực nghiệm theo chiến lược khái quát hóa nội dung các tài liệu học tập đã chỉ ra những biện pháp luyện tập nhằm hình thành ở học sinh các kỹ năng hành động với mô hình trong HĐHT nói chung và trong việc học tập môn toán nói riêng)[22];[ 21]. Các tác giả phương tây Dennis Chalmer, Richard Fuller (1995) đã đưa ra chiến lược KN học tập như: KN thu thập thông tin, KN xử lí thông tin, KN xác nhận kết quả học tập, KN quản lí cá nhân và nhấn mạnh chính GV là người chịu trách nhiệm về các chiến lược học tập của SV, vạch ra chiến lược dạy KNHT và các phương hướng vận dụng chiến lược đó để GV có thể vận dụng ph hợp với nội dung môn học của mình [102]. Theo Cobbe Jim (2008), tác giả đã đề cập đến cả kỹ năng chuyên ngành và cả kỹ năng mềm của sinh viên mà bất cứ môi trường làm việc nào cũng đòi hỏi như KN làm việc theo nhóm, KN tự lên kế hoạch làm việc cho bản thân, khởi xướng các hoạt động mới, KN biết cách xử trí trong quan hệ với cấp trên và cấp dưới, KN biết quản lý thời gian, và KN biết cách nghiên cứu để tìm câu trả lời nếu nó không có sẵn [100]; Sternberg.

Trong các nghiên cứu mới đây khoảng thời gian từ năm 2009 đến năm 2013 của tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã khẳng định vai trò quan trọng của KN không những trong quá trình học tập mà còn trong cả quá trình lao động sản xuất. Các Nghiên cứu này khẳng định, người có KN tốt hơn sẽ có được cơ hội việc làm và điều kiện sống tốt hơn [116] Tóm lại, có thể thấy rằng các nghiên cứu về kỹ năng học tập và triển khai nghiên cứu sâu theo nhiều hướng khác nhau, đã làm rõ sự khác biệt giữa kỹ năng học tập, kỹ năng hoạt động sư phạm khác biệt với kỹ năng lao động sản xuất về quá trình hình thành nhất là về đối tượng hoạt động. Các công trình nghiên cứu chỉ ra một số KNHT cơ bản và sự cần thiết của nó, các bước hình thành trong quá trình học tập và dạy lao động của các nhà sư phạm. Tuy nhiên, cơ chế tâm lí và cấu trúc tâm lí của từng kỹ năng chưa được bàn đến một cách đầy đủ, hệ thống.

Các nghiên cứu về kỹ năng học tập của sinh viên ở nƣớc ngoài Khi bàn đến kỹ năng của sinh viên trong thế kỉ XXI, tác giả Colin Rose và Malcolm J. đây là một trong những phần quan trọng, nổi lên hàng đầu trong toàn bộ các kỹ năng cần thiết để sinh viên có thể tham gia vào các vấn đề học tập của thế kỉ XXI. Ở Mĩ, nhà tâm lí học Carl Roger (1996) với “Phương pháp học tập hiệu quả” và những dẫn chứng minh họa, thực nghiệm về các phương pháp dạy học để hình thành KN cho SV như: cung cấp tài liệu, dùng bảng giao ước, chia nhóm dạy học hướng dẫn cho người học cách nghiên cứu tài liệu, tự xem xét nguồn tài liệu, tự hoạch định mục tiêu, tự đánh giá việc học của mình [115]. Ở Đức, nhà nghiên cứu Retxke.R (1995), bàn đến vấn đề tự học và các yếu tố tâm lí trong cuốn “Học tập hợp lí” tác giả cho rằng học tập ở Đại học là quá trình phát triển của con người, quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Trong các yếu tố đó thì yếu tố bên trong đóng vai trò quyết định đến kết quả tự học. Việc hoàn thành có kết quả những nhiệm vụ học đặt ra đòi hỏi người học phải đấu tranh với bản thân một cách có phê phán[75] 11 Những năm đầu thế kỉ XX lí thuyết dạy học biện chứng của nhà TLH Xô viết L.Vưgốtxki có ảnh hưởng không nhỏ tới các trường phái giáo dục hiện đại. Ông cho rằng: “Sự phát triển nhận thức diễn ra tốt nhất nơi người học vượt qua v ng phát triển gần nhất” thông qua việc hợp tác với bạn bè, thầy cô giáo. Cơ chế của việc học là sự kết hợp giữa học cá nhân và học hợp tác.Trong điều kiện dạy học hợp lí cả hai quá trình dạy - học tiến bộ đồng đều nhưng khi tổ chức dạy học không đúng đắn có thể xảy ra sự lạc hậu của quá trình này so với quá trình kia như: nặng về kiến thức, nhẹ về nắm vững kỹ năng vận dụng chúng, trong khi đó mặt thứ hai lại gắn chặt với tư duy.

Các tác giả cho rằng những khó khăn của việc lĩnh hội và vận dụng kiến thức của người học nảy sinh bởi họ không điều khiển được những quá trình tư duy.F Kharlamov cho rằng để có được kỹ năng học tập, trước hết phải biết xây dựng, lập kế hoạch học tập và thực hiện nghiêm túc theo kế hoạch đó. Đây là yếu tố quan trọng trong hoạt động học tập của sinh viên nhằm đạt hiệu quả cao [65];[68];[51]. Zjhra Michelle nhấn mạnh việc phải chú trọng đến một số kỹ năng cần hình thành cho sinh viên năm cuối, đây là thời điểm mà kết quả học tập của họ cần khớp với mục tiêu học tập được khoa xác định và những kinh nghiệm này cần gắn với kỹ năng giải quyết vấn đề, cũng như gắn với các bên liên quan về những vấn đề có nghĩa quan trọng đối với cộng đồng, đối với quốc gia và khu vực [97]. Bên cạnh đó có rất nhiều công trình nghiên cứu cụ thể việc hình thành và rèn luyện kỹ năng học tập cho sinh viên như ChrisJavie [101]; R.Sharam (1988) [117]; tác giả Tony Buzan (2007) đã viết: Mục đích của dạy học là phát triển ở học sinh kỹ năng và năng lực độc lập trong học tập và giải quyết vấn đề”.

Như vậy tác giả rất chú trọng kỹ năng này, kỹ năng tự học, tự rèn luyện là một trong những vấn đề cơ bản của tâm lí học sư phạm Đại học [99], tác giả Makosky (1985) gợi ý rằng kỹ năng chẳng hạn như kỹ năng thu thập thông tin, kỹ năng viết, kỹ năng nói đều rất quan trọng để sinh viên tự rèn luyện [112].E (1997) nghiên cứu việc thiết kế KN cho cuộc sống chủ yếu cho việc học tập trong thời đại kỹ thuật số [109], trong khi đó các công trình của Porelman. Trong cuốn sách “Học tập dựa trên kinh nghiệm”, David Kolb (1984) rất chú trọng đến kinh nghiệm của người học để hình thành kỹ năng học tập cho sinh viên, đã phát triển một mô hình học tập kinh nghiệm (experiential leaning) nhằm “quy trình hóa” việc học với các giai đoạn và thao tác được định nghĩa rõ ràng. Việc hình thành kỹ năng cần trải qua 4 giai đoạn: Kinh nghiệm rời rạc, quan sát có phản hồi, khái niệm hóa trừu tượng và thử nghiệm tích cực [105].