Luận văn kiến thức thái độ thực hành về tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp tại phòng khám nội tim mạch bệnh viện chợ rẫy năm 2017

Luận văn nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp tại phòng khám nội tim mạch Bệnh viện Chợ Rẫy năm 2017.

• Tác giả: Trần Thị Kim Xuân
• Người hướng dẫn: Lê Thanh Liêm
• Trường học: Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Quản lý bệnh viện
• Đề tài: Kiến thức, thái độ và thực hành tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại phòng khám Nội Tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy, năm 2017
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh tăng huyết áp
• 1.2. Các Phương pháp điều trị và đánh giá tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 1.3. Yêu cầu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 1.4. Các nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành tuân thủ điều trị và thực trạng tuân thủ điều trị bệnh THA trên thế giới & tại Việt Nam
• 1.5. Yếu tố liên quan
• 1.6. Tình hình người bệnh tăng huyết áp tại phòng khám, Bệnh viện Chợ Rẫy
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Đạo đức nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức về bệnh và TTĐT THA
• 3.3. Thái độ tuân thủ điều trị THA
• 3.4. Thực hành TTĐT THA
• 3.5. Các yếu tố liên quan đến thực hành tuân thủ điều trị
• 3.6. Rào cản của quá trình tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp
• 3.7. Công tác tư vấn, giáo dục sức khoẻ về kiến thức, thái độ, thực hành liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 3.8. Các biện pháp nâng cao tuân thủ điều trị cho bệnh nhân tăng huyết áp
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Kiến thức về bệnh và tuân thủ điều trị
• 4.2. Thực hành tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 4.3. Các yếu tố liên quan tới tuân thủ điều trị
• 4.4. Một số biện pháp quản lý của phòng khám giúp nâng cao tuân thủ điều trị
• 4.5. Biện pháp giúp bệnh nhân đi khám định kỳ dễ dàng hơn
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN
• 6. Chương 6: KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phiếu phỏng vấn về tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp tại phòng khám Nội tim mạch - Bệnh viện Chợ Rẫy
• Câu hỏi phỏng vấn sâu bệnh nhân tại phòng khám Nội Tim mạch – Bệnh Viện Chợ Rẫy
• Tiêu chuẩn đánh giá
• Danh sách người bệnh tham gia nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh tăng huyết áp

Tăng huyết áp (THA) là một bệnh mạn tính phổ biến, được định nghĩa khi huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg. Bệnh được phân loại theo mức độ nghiêm trọng, từ tiền THA đến THA độ 3. THA có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim nếu không được điều trị kịp thời. Quản lý tăng huyết áp đòi hỏi sự kết hợp giữa thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tuân thủ điều trị là yếu tố quyết định hiệu quả kiểm soát huyết áp.

1.1. Phân loại và nguyên nhân

THA được phân loại thành nguyên phát (90-95% trường hợp) và thứ phát (5-10%). Nguyên nhân thứ phát thường liên quan đến bệnh thận, u tủy thượng thận, hoặc sử dụng thuốc corticoid. Điều trị THA bao gồm thay đổi lối sống (giảm muối, tăng cường rau xanh, tập thể dục) và sử dụng thuốc hạ áp. Mục tiêu điều trị là đạt huyết áp mục tiêu <140/90 mmHg và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

1.2. Tầm quan trọng của tuân thủ điều trị

Tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt trong kiểm soát THA. Nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ 30-50% bệnh nhân tuân thủ điều trị, dẫn đến hiệu quả kiểm soát huyết áp thấp. Tuân thủ điều trị bao gồm việc dùng thuốc đúng chỉ định, đo huyết áp thường xuyên, và thay đổi lối sống. Các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, và sự hỗ trợ từ nhân viên y tế ảnh hưởng đến mức độ tuân thủ.

II. Kiến thức thái độ và thực hành tuân thủ điều trị

Nghiên cứu tại BV Chợ Rẫy năm 2017 cho thấy kiến thức về tăng huyết áp của bệnh nhân còn hạn chế, chỉ 59,4% đạt kiến thức chung. Thái độ đối với điều trị khá tích cực, với 83% bệnh nhân có thái độ tuân thủ tốt. Tuy nhiên, thực hành điều trị chỉ đạt 75,5%, đặc biệt trong việc tuân thủ chế độ ăn và tập thể dục. Các yếu tố như tuổi cao và trình độ học vấn thấp ảnh hưởng tiêu cực đến tuân thủ điều trị.

2.1. Kiến thức về tăng huyết áp

Kiến thức về tăng huyết áp của bệnh nhân tại BV Chợ Rẫy còn nhiều thiếu sót. Chỉ 39,7% bệnh nhân hiểu đúng về các yếu tố nguy cơ, và 4,8% hiểu sai rằng THA có thể chữa khỏi. Kiến thức về tuân thủ điều trị như chế độ ăn, tập thể dục, và đo huyết áp tại nhà cũng dưới 50%. Điều này cho thấy cần tăng cường tư vấn sức khỏe và giáo dục bệnh nhân.

2.2. Thái độ và thực hành tuân thủ

Thái độ đối với điều trị của bệnh nhân khá tích cực, với 83% có thái độ tuân thủ tốt. Tuy nhiên, thực hành điều trị còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc tuân thủ chế độ ăn (dưới 50%) và tập thể dục (dưới 60%). Các yếu tố như tuổi cao và trình độ học vấn thấp là rào cản chính trong tuân thủ điều trị. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhóm tuổi trên 60 tuân thủ tốt hơn nhóm trẻ.

III. Các yếu tố ảnh hưởng và biện pháp nâng cao tuân thủ

Nghiên cứu tại BV Chợ Rẫy xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị, bao gồm tuổi tác, trình độ học vấn, và sự hỗ trợ từ nhân viên y tế. Nhóm tuổi trên 60 có tỷ lệ tuân thủ cao hơn nhóm trẻ. Các biện pháp nâng cao tuân thủ điều trị bao gồm tăng cường tư vấn sức khỏe, giáo dục bệnh nhân về tính chất mãn tính của THA, và hỗ trợ bệnh nhân trong việc đi khám định kỳ.

3.1. Yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ

Các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, và sự hỗ trợ từ nhân viên y tế ảnh hưởng đáng kể đến tuân thủ điều trị. Nhóm tuổi trên 60 có tỷ lệ tuân thủ cao hơn nhóm trẻ, do nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của điều trị. Trình độ học vấn thấp là rào cản chính trong việc hiểu và thực hiện các chỉ dẫn điều trị. Sự hỗ trợ từ nhân viên y tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tuân thủ điều trị.

3.2. Biện pháp nâng cao tuân thủ

Để nâng cao tuân thủ điều trị, cần tăng cường tư vấn sức khỏe và giáo dục bệnh nhân về tính chất mãn tính của THA. Các biện pháp cụ thể bao gồm: tăng cường tư vấn cho nhóm tuổi dưới 60, hỗ trợ bệnh nhân trong việc đi khám định kỳ, và thành lập các trung tâm điều trị THA tại cơ sở y tế tuyến dưới. Những biện pháp này giúp giảm tải cho BV Chợ Rẫy và nâng cao hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những bệnh không lây nhiễm mạn tính nguy hiểm hàng đầu, được mệnh danh là kẻ giết người thầm lặng đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc tăng huyết áp chiếm khoảng 26,4% dân số toàn cầu vào năm 2000 và ước tính sẽ tăng lên mức 29,2% vào năm 2025. Mặc dù các phác đồ điều trị tim mạch ngày càng hoàn thiện, thực tế trên thế giới chỉ có khoảng 30,0% đến 50,0% người bệnh tuân thủ điều trị và tỷ lệ kiểm soát huyết áp tối ưu chỉ dao động trong khoảng 20,0% đến 60,0%. Tại Việt Nam, tần suất mắc bệnh ghi nhận xu hướng tăng vọt qua các giai đoạn dịch tễ: từ 11,8% năm 1992 lên 25,1% năm 2008 theo điều tra của Viện Tim mạch Quốc gia tại 8 tỉnh thành, với tỷ lệ kiểm soát huyết áp thành công vỏn vẹn 19,1%. Đến năm 2016, tỷ lệ này đã chạm mức báo động đỏ khi có hơn 40,0% người trưởng thành mắc bệnh.

Việc không tuân thủ phác đồ điều trị khiến nguy cơ đột quỵ não tăng gấp 3 đến 4 lần, đồng thời gia tăng đáng kể tỷ lệ biến chứng nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận mạn giai đoạn cuối. Trước thực trạng cấp bách đó, nghiên cứu của tác giả Trần Thị Kim Xuân được tiến hành tại Phòng khám Nội Tim mạch thuộc Bệnh viện Chợ Rẫy trong năm 2017 – nơi tiếp nhận trung bình hơn 300 lượt khám tim mạch mỗi ngày, trong đó có khoảng 100 bệnh nhân tăng huyết áp. Đề tài hướng tới mục tiêu mô tả thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành tuân thủ điều trị của 229 bệnh nhân điều trị ngoại trú và xác định các yếu tố liên quan then chốt. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị quản trị to lớn, cung cấp căn cứ thực chứng để nâng cao hiệu quả kiểm soát huyết áp mục tiêu và giảm thiểu chi phí điều trị do biến chứng cấp tính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Mô hình Hành vi Sức khỏe kết hợp cùng Khung lý thuyết Quản trị Bệnh mạn tính Ngoại trú nhằm phân tích toàn diện hành vi người bệnh. Ba nhóm khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm:

• Khái niệm Tăng huyết áp và Huyết áp mục tiêu: Dựa trên Quyết định số 3192/QĐ-BYT ngày 31/08/2010 của Bộ Y tế và khuyến cáo JNC 7, tăng huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Đích hạ huyết áp cần đạt là dưới 140/90 mmHg đối với người bình thường và dưới 130/80 mmHg đối với bệnh nhân có kèm đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn.
• Khái niệm Tuân thủ điều trị toàn diện: Cấu trúc thành 4 trụ cột thực hành bắt buộc, gồm tuân thủ dùng thuốc đều đặn theo đơn, tuân thủ đo và ghi chép huyết áp tại nhà, tuân thủ tái khám đúng hẹn, và tuân thủ thay đổi lối sống (duy trì chỉ số BMI 18,5 đến 23,0 kg/m2, giảm muối dưới 6 gam/ngày tương đương 100 mmol natri, tập thể dục 30 đến 60 phút/ngày, hạn chế bia rượu và ngưng hút thuốc lá hoàn toàn).
• Thang đo Morisky chuẩn hóa: Được sử dụng để lượng giá mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân thông qua hệ thống câu hỏi kiểm tra hành vi quên uống thuốc hoặc tự ý ngưng thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hài hòa giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính bao quát và chiều sâu dữ liệu:

• Nghiên cứu định lượng: Thu thập số liệu trên cỡ mẫu 229 bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú từ lần thứ 2 trở lên tại Phòng khám Nội Tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy từ ngày 17/04/2017 đến ngày 28/04/2017. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc được áp dụng nhằm tiếp cận những bệnh nhân có hồ sơ theo dõi rõ ràng và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chọn mẫu. Số liệu được thu thập qua bộ câu hỏi cấu trúc 4 phần kết hợp trích lục chỉ số huyết áp trên bệnh án.
• Nghiên cứu định tính: Tiến hành 14 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc gồm 10 bệnh nhân và 4 cán bộ y tế (trưởng phòng, phó phòng khám có thâm niên trên 6 tháng) nhằm phân tích sâu các rào cản dịch vụ.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu định lượng được nhập bằng phần mềm EpiData và phân tích thống kê trên phần mềm SPSS phiên bản 16.0 và Stata. Lý do lựa chọn các công cụ thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) và thống kê suy luận (kiểm định Chi-square, Odds Ratio OR với khoảng tin cậy 95%, mức ý nghĩa p < 0,05) là nhằm kiểm định chính xác mối liên quan giữa các yếu tố nhân khẩu học, dịch vụ y tế với hành vi tuân thủ điều trị. Băng ghi âm định tính được gỡ băng nguyên văn và phân tích theo chủ đề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 229 đối tượng nghiên cứu đã làm nổi bật các chỉ số dịch tễ và hành vi cụ thể sau:

• Đặc điểm nhân khẩu học: Tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 59,8% (137 người), cao hơn so với nam giới chiếm 40,2% (92 người). Độ tuổi trên 60 chiếm ưu thế lớn với 59,4%, trong khi đối tượng nghỉ hưu chiếm tới 79,0% tổng mẫu khảo sát.
• Thực trạng kiến thức: Tỷ lệ bệnh nhân đạt kiến thức chung về bệnh là 59,4%. Tuy nhiên, hiểu biết đúng về các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp chỉ đạt 39,7%. Đáng chú ý, vẫn còn 4,8% bệnh nhân hiểu sai rằng tăng huyết áp có thể chữa khỏi dứt điểm; 65,5% người bệnh nhận thức được sự cần thiết phải duy trì huyết áp mục tiêu. Kiến thức về việc phải tuân thủ dùng thuốc đạt tỷ lệ rất cao là 96,5%, nhưng kiến thức về chế độ tự theo dõi huyết áp tại nhà, chế độ ăn giảm mặn và luyện tập thể thao đều ở mức dưới 50,0%.
• Thái độ và thực hành: Có 83,0% bệnh nhân thể hiện thái độ tuân thủ điều trị tích cực. Tỷ lệ bệnh nhân đạt thực hành đúng về tuân thủ điều trị chung là 75,5%. Mặc dù việc uống thuốc theo chỉ định đạt tỷ lệ cao, hành vi tự đo huyết áp mỗi ngày và ghi chép sổ tay theo dõi tại nhà chỉ đạt dưới 45,0%.

Thảo luận kết quả

Khoảng cách lớn giữa kiến thức dùng thuốc (96,5%) và kiến thức thay đổi lối sống (dưới 50,0%) phản ánh thực tế công tác khám chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến cuối. Do áp lực tiếp nhận khoảng 300 bệnh nhân mỗi ngày với chỉ 3 bác sĩ phụ trách, nhân viên y tế chủ yếu tập trung vào việc kê đơn và điều chỉnh liều thuốc hạ áp mà chưa có đủ thời gian tư vấn chuyên sâu về dinh dưỡng và vận động thể lực. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại Bệnh viện Cấp cứu Trưng Vương, nơi tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đạt 49,5%, cũng như các ghi nhận tại các đô thị lớn ở Việt Nam khi tỷ lệ tuân thủ lối sống thường thấp hơn nhiều so với tuân thủ uống thuốc.

Về các yếu tố liên quan, phân tích suy luận chỉ ra mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa nhóm tuổi và mức độ tuân thủ điều trị (p < 0,05). Nhóm bệnh nhân trên 60 tuổi có tỷ lệ tuân thủ điều trị vượt trội so với nhóm từ 60 tuổi trở xuống. Nguyên nhân chính là do người cao tuổi đã nghỉ hưu (chiếm 79,0%), có nhiều thời gian chăm sóc bản thân, nhận được sự hỗ trợ từ con cháu và có tâm lý lo sợ các biến chứng tim mạch cấp tính hơn người trẻ tuổi đang trong độ tuổi lao động bận rộn.

Để các nhà quản lý dễ dàng theo dõi và đưa ra quyết định can thiệp, toàn bộ dữ liệu trên có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu nhân khẩu học, biểu đồ cột ghép so sánh độ chênh lệch giữa tỷ lệ nhận thức yếu tố nguy cơ (39,7%) với thực hành dùng thuốc (96,5%), cùng bảng ma trận kiểm định Chi-square thể hiện mối liên quan đa biến giữa độ tuổi, học vấn và tỷ lệ tuân thủ điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị mang tính hành động cao:

• Thiết lập góc tư vấn và chuẩn hóa tài liệu giáo dục sức khỏe: Ban lãnh đạo Khoa Khám bệnh và Phòng khám Nội Tim mạch chủ trì thành lập bàn tư vấn giáo dục sức khỏe chuyên biệt. Thực hiện cấp phát 100% tài liệu hướng dẫn trực quan về chế độ ăn giảm muối (dưới 6 gam/ngày), phương pháp tập luyện 30 phút/ngày và kỹ thuật đo huyết áp tại nhà cho bệnh nhân mới. Mục tiêu nâng tỷ lệ hiểu biết về yếu tố nguy cơ từ 39,7% lên trên 70,0% trong vòng 6 tháng đầu triển khai.
• Ứng dụng hệ thống nhắc lịch khám tự động: Phòng Công nghệ Thông tin phối hợp cùng Phòng Kế hoạch Tổng hợp thiết lập hệ thống tin nhắn SMS và thông báo qua ứng dụng di động tự động gửi trước ngày hẹn khám từ 2 đến 3 ngày. Mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân tái khám đúng hẹn đạt trên 90,0% trong lộ trình 12 tháng.
• Duy trì sinh hoạt định kỳ Câu lạc bộ Bệnh nhân Tăng huyết áp: Đội ngũ Bác sĩ và Điều dưỡng phòng khám tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ đều đặn vào ngày thứ Bảy tuần thứ 2 của mỗi tháng. Nội dung tập trung giải đáp thắc mắc, hướng dẫn thực hành đo huyết áp điện tử và tư vấn dinh dưỡng nhóm. Chỉ tiêu thu hút tối thiểu 200 lượt người bệnh tham gia mỗi quý trong năm đầu tiên.
• Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật và quản lý bệnh mạn tính cho y tế cơ sở: Phòng Chỉ đạo Tuyến Bệnh viện Chợ Rẫy tăng cường đào tạo, chuyển giao phác đồ quản lý ngoại trú theo chuẩn của Bộ Y tế cho các bệnh viện tuyến quận/huyện và trạm y tế phường/xã. Giải pháp này giúp phân lưu bệnh nhân có huyết áp đã ổn định về cơ sở, hướng tới mục tiêu giảm tải lượng khám tại tuyến trên từ 300 ca/ngày xuống còn 200 đến 220 ca/ngày trong vòng 18 đến 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban Giám đốc và Nhà quản lý Bệnh viện: Tiếp cận mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ ngoại trú thực tế tại bệnh viện hạng đặc biệt, từ đó cải tiến quy trình phân luồng, cắt giảm thời gian chờ đợi và tối ưu hóa nguồn nhân lực phòng khám.
• Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Điều dưỡng Ngoại trú: Nhận diện các điểm nghẽn kiến thức của bệnh nhân để hoàn thiện kỹ năng giao tiếp lâm sàng, lồng ghép tư vấn lối sống và kỹ năng tự đo huyết áp hiệu quả chỉ trong 3 đến 5 phút khám bệnh.
• Học viên Cao học, Nghiên cứu sinh ngành Quản lý Bệnh viện và Y tế Công cộng: Tham khảo phương pháp luận kết hợp định lượng trên 229 mẫu và định tính 14 đối tượng, cùng cấu trúc thiết kế bộ công cụ khảo sát hành vi sức khỏe theo thang đo Morisky.
• Nhà hoạch định Chính sách Y tế: Sử dụng bằng chứng dịch tễ thực tế để hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế ngoại trú, xây dựng cơ chế cấp phát thuốc định kỳ và thúc đẩy chương trình quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

• Tỷ lệ tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp tại Bệnh viện Chợ Rẫy đạt bao nhiêu? Nghiên cứu trên 229 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ thực hành tuân thủ điều trị chung đạt 75,5%, trong khi thái độ tích cực đạt 83,0%. Đáng chú ý, tuân thủ dùng thuốc đạt mức rất cao là 96,5%, nhưng hành vi tự theo dõi huyết áp tại nhà và tuân thủ chế độ ăn giảm mặn vẫn còn hạn chế ở mức dưới 50,0%.

• Yếu tố nhân khẩu học nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự tuân thủ điều trị? Nghiên cứu khẳng định nhóm bệnh nhân trên 60 tuổi có mức độ tuân thủ điều trị cao hơn rõ rệt so với nhóm từ 60 tuổi trở xuống với ý nghĩa thống kê p < 0,05. Đối tượng lớn tuổi, phần lớn đã nghỉ hưu (chiếm 79,0%), có nhiều thời gian chăm sóc sức khỏe và ý thức phòng ngừa biến chứng tim mạch cao hơn.

• Nguyên nhân nào khiến kiến thức về yếu tố nguy cơ của người bệnh chỉ đạt 39,7%? Nguyên nhân chủ yếu do phòng khám luôn trong tình trạng quá tải với khoảng 100 ca tăng huyết áp mỗi ngày, buộc bác sĩ phải tập trung xử lý đơn thuốc hơn là giải thích cặn kẽ về lối sống. Bên cạnh đó, có 4,8% bệnh nhân vẫn nhầm tưởng tăng huyết áp có thể chữa khỏi dứt điểm.

• Luận văn áp dụng công cụ nào để đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc? Luận văn sử dụng thang điểm Morisky chuẩn hóa kết hợp cùng 4 tiêu chí tuân thủ theo hướng dẫn của Bộ Y tế gồm: uống thuốc đúng liều lượng, tự đo huyết áp tại nhà, tái khám đúng hẹn và duy trì lối sống lành mạnh (ăn giảm muối dưới 6 gam/ngày, rèn luyện thể lực 30 đến 60 phút/ngày).

• Giải pháp nào được đề xuất để giảm tải cho phòng khám Nội Tim mạch Bệnh viện Chợ Rẫy? Tác giả kiến nghị tăng cường chuyển giao chuyên môn và phân cấp quản lý bệnh mạn tính về trạm y tế và trung tâm y tế tuyến dưới. Giải pháp này giúp phân lưu các ca bệnh đã ổn định điều trị tại địa phương, giảm tải lượng khám tuyến trên khoảng 20,0% đến 30,0% trong 2 năm tới.

Kết luận

• Luận văn xác định tỷ lệ thực hành tuân thủ điều trị chung của bệnh nhân tăng huyết áp ngoại trú tại Bệnh viện Chợ Rẫy năm 2017 đạt 75,5% và thái độ tích cực đạt 83,0%.
• Chỉ ra khoảng trống lớn giữa tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đạt 96,5% và mức độ hiểu biết đúng về các yếu tố nguy cơ tim mạch chỉ đạt 39,7%.
• Chứng minh độ tuổi là yếu tố liên quan chặt chẽ đến sự tuân thủ điều trị, trong đó nhóm trên 60 tuổi có mức độ tuân thủ vượt trội so với nhóm trẻ tuổi (p < 0,05).
• Nhận diện áp lực quá tải tiếp nhận hơn 300 ca khám mỗi ngày là rào cản chính làm suy giảm thời lượng tư vấn lối sống và kiểm soát huyết áp tại nhà.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản trị đồng bộ từ tư vấn chuyên biệt, số hóa tin nhắn nhắc lịch đến chuyển giao quản lý bệnh nhân về y tế cơ sở.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc về hành vi người bệnh tại bệnh viện tuyến cuối, làm cơ sở khoa học để tái cấu trúc dịch vụ khám mạn tính. Trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới, các cơ sở y tế cần khẩn trương chuẩn hóa quy trình tư vấn và số hóa hệ thống nhắc lịch tái khám. Hãy khai thác toàn văn nghiên cứu để áp dụng hiệu quả các mô hình can thiệp, góp phần nâng cao chất lượng quản lý bệnh tăng huyết áp trong cộng đồng y khoa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Bệnh tăng huyết áp 1.1 Định nghĩa Tăng huyết áp (THA) là khi huyết áp tâm thu (HATT)  140 mmHg và hoặc huyết áp tâm trương (HATTr)  90 mmHg [1].2 Phân độ THA Bảng 1. Phân độ THA theo hướng dẫn Chẩn đoán & Điều trị THA được ban hành kèm theo quyết định số 3192/QĐ–BYT ngày 31/08/2010 của Bộ trưởng Bộ Y tế [1] Phân độ huyết áp HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Huyết áp tối ưu < 120 và < 80 Huyết áp bình thường 120 – 129 và /hoặc 80 – 84 Tiền THA 130 – 139 và /hoặc 85 – 89 THA độ 1 140 – 159 và /hoặc 90 – 99 THA độ 2 160 – 179 và /hoặc 100 – 109 THA độ 3 ≥ 180 và /hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 và < 90 Nếu HATT và HATTr không cùng mức phân độ thì chọn mức cao hơn để xếp loại. THA tâm thu đơn độc được phân độ theo các mức biến động của HATT. Phân độ THA theo JNC6[2] và JNC7[3] JNC 6 Xếp loại HATT(mmHg) HATTr(mmHg) JNC 7 Tối ưu <120 và <80 Bình thường Bình thường <130 và <85 Tiền THA Bình thường cao 130-139 và /hoặc 85-89 THA độ 1 140-159 và /hoặc 90-99 THA độ 1 THA độ 2 160-179 và /hoặc 100-109 THA độ 2 THA độ 3 ≥180 và /hoặc ≥110 5 1.3 Nguyên nhân THA nguyên phát: chiếm đến 90 - 95% trường hợp, không có nguyên nhân rõ rệt[4].

THA thứ phát: là số còn lại khoảng 5-10% trường hợp, thường do hậu quả của một bệnh khác như bệnh thận, bệnh u tủy thượng thận, hở van động mạch chủ, cường giáp, do sử dụng thuốc corticoid làm giữ muối, nước…[4]. Điều trị tăng huyết áp Theo khuyến cáo của hội tim mạch học Việt Nam[5]. Khuyến cáo 2010 của Hội Tim Mạch Học Việt Nam về chẩn đoán, điều trị THA ở người lớn, Nhà xuất bản y học, chi nhánh Thành Phố Hồ Chí Minh.) Có hai phương pháp điều trị THA, bao gồm: điều trị không dùng thuốc (thay đổi lối sống) và điều trị THA dùng thuốc. Việc áp dụng điều trị THA nên dựa vào phân độ THA và các yếu tố nguy cơ đi kèm theo.

Cần chú ý tới những người bệnh có nguy cơ cao. Hai mục tiêu điều trị cơ bản: - Đạt HA mục tiêu 140/90 mmHg đối với tất cả các NB và dưới 130/80 mmHg đối với NB đái tháo đường, NB có nguy cơ cao. - Giảm tối đa nguy cơ tim mạch, biến chứng THA. Việc TTĐT cũng như đánh giá TTĐT của NB cũng bao gồm hai phương pháp [6].

Nghiên cứu của Rosalie và Stephanie trên 102 NB THA tại phòng khám THA đại học y khoa Michigan (Mỹ), cho thấy NB tuân thủ dùng thuốc là 67,7%[7] 1. Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc: Theo tài liệu“hướng dẩn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp” của Bộ Y Tế (quyết định số 3192/QĐ- BYT ngày 31 tháng 8 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Y tế) và Hội Tim mạch học Việt Nam về điều trị THA, đối với THA độ 1, không có biến chứng và không có tổn thương cơ quan đích, đáp ứng chuẩn người bệnh đối với sự thay đổi lối sống xảy ra sau 4-6 tháng đầu. Vì vậy đối với người bệnh THA độ 1 nên bắt đầu điều trị bằng việc thay đổi lối sống, nếu không đáp ứng với điều trị sẽ kết hợp với điều trị dùng thuốc. Năm 2009, Bộ Y tế khuyến cáo, đối với những người bệnh THA độ 2 và độ 3 cần kết hợp biện pháp thay đổi lối sống với việc dùng thuốc hạ áp ngay từ đầu.

Điều trị tăng huyết áp dùng thuốc Mục đích dùng thuốc là làm hạ HA vì HA càng cao nguy cơ tim mạch càng lớn (người bệnh THA độ 2 và độ 3). Nhìn chung ở hầu hết NB, để đạt được và duy trì được huyết áp mục tiêu cần dựa vào một số nguyên tắc như : NB đã quen dùng nhóm thuốc đó, có dấu hiệu cận lâm sàng, tương tác thuốc, các tác dụng phụ của thuốc và giá thành của thuốc đối với NB tự chi trả. Hiện nay có 7 nhóm thuốc hạ HA chính: nhóm thuốc lợi tiểu, nhóm thuốc chặn kênh canxi, nhóm thuốc ức chế men chuyển, nhóm ức chế thụ thể angiotensin 1, nhóm chẹn beta giao cảm, nhóm chẹn cả beta và alpha giao cảm và nhóm ức chế thần kinh trung ương, nhóm liệt giao cảm[8]. Tuân thủ điều trị Khái niệm tuân thủ điều trị tăng huyết áp: Theo khuyến cáo của Bộ Y tế trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA năm 2010, tuân thủ điều trị THA bao gồm: - Tuân thủ đúng về việc dùng thuốc THA: Là người bệnh thực hiện đúng tất cả các y lệnh điều trị bệnh THA, là sử dụng thường xuyên tất cả các loại thuốc được kê đơn theo đúng chỉ dẫn của cán bộ y tế, kể cả khi huyết áp bình thường.

Không tự ý thay đổi thuốc và liều lượng[9]. - Các biện pháp thay đổi lối sống như: Chế độ ăn; hạn chế rượu/bia, không hút thuốc lá/lào, chế độ tập thể dục, đo huyết áp hàng ngày)[10].Tuân thủ điều trị chế độ ăn: Là ăn hạn chế muối natri, cholesterol và acid béo bão hòa b.Tuân thủ điều trị liên quan đến rượu/bia: TTĐT liên quan đến rượu/bia là số lượng rượu/bia ít hơn 3 cốc chuẩn/ngày (nam), ít hơn 2 cốc chuẩn/ngày (nữ) và tổng cộng ít hơn 14 cốc chuẩn/ tuần (nam), ít hơn 9 cốc chuẩn/ tuần (nữ).Tuân thủ điều trị liên quan đến hút thuốc lá/lào: TTĐT liên quan đến hút thuốc lá/lào là không hút thuốc lá/ lào.Tuân thủ điều trị liên quan đến chế độ tập thể dục: TTĐT liên quan đến chế độ tập thể dục là tập thể dục ở mức vừa phải như đi bộ nhanh khoảng 30 –60 phút mỗi ngày và tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe hiện tại của người bệnh.Tuân thủ điều trị liên quan đến đo huyết áp hàng ngày: ĐTNC được coi là tuân thủ khi hàng ngày đo và ghi lại số đo huyết áp vào sổ theo dõi của bệnh nhân THA.Kiến thức: Là những hiểu biết có biểu hiện ra bên ngoài trước một sự việc nào đó. Là ý thức hành động trước một vấn đề.Tuân thủ: Làm đúng theo điều mình phải gìn giữ. Kiến thức đúng về thuốc điều trị bệnh THA: Là những hiểu biết về thuốc điều trị bệnh THA mà người bệnh có được qua nhân viên y tế, qua sách báo, các phương tiện truyền thông….

Thái độ đúng về việc dùng thuốc THA: Là những suy nghĩ tình cảm và ý thức hành động của người bệnh đối với việc dùng thuốc THA. Các Phương pháp điều trị và đánh giá tuân thủ điều trị tăng huyết áp Phần này sẽ mô tả mục tiêu điều trị và các phương pháp điều trị THA. Tiếp đó là rà soát , đưa ra tiêu chí xác định và đánh giá TTĐT phổ biến trên thế giới hiện nay. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp Theo bộ y tế và hội Tim mạch học việt nam, TTĐT THA là NB cần phải tuân thủ thực hiện thay đổi lối sống như: thực hiện chế độ ăn, uống, luyện tập, sinh hoạt và tuân thủ việc dùng thuốc[8].

Trong nghiên cứu này chúng tôi đánh giá TTĐT của NB bằng việc đánh giá cả 4 yếu tố/tuân thủ đo HA tại nhà.Tuân thủ thay đổi lối sống Tuân thủ thực hiện thay đổi lối sống (gọi tắt là tuân thủ thay đổi lối sống) cần thực hiện một cách thích hợp ở tất cả các NB để ngăn ngừa bệnh tiến triển, nhờ đó duy trì được số đo huyết áp. Nhưng do việc tuân thủ này thường kém nên cần theo dõi sát để khuyến khích NB và bắt đầu dùng thuốc khi cần. Tuân thủ thực hiện việc thay đổi lối sống gồm: Chế độ ăn hợp lý, đảm bảo đủ kali và các yếu tố vi lượng, giảm mặn: ít hơn 100 mmol natri/ ngày (tương đương với 6 gram Nacl / ngày), tăng cường rau xanh, hoa quả tươi, hạn chế thức ăn có nhiều cholesterol và acide béo no.Trong các nguyên nhân gây THA, trước hết người ta thường đề cập đến vấn đề ăn mặn. Mỗi 8 ngày, một người bình thường cần khoảng 6g muối mặn, nhưng do thói quen và khẩu vị nên có người sử dụng muối mặn có thể lên đến 10g hoặc hơn trong một ngày.

Việc ăn quá nhiều muối dẫn đến tình trạng vượt quá khả năng điều chỉnh của các hormone và dẫn đến THA. Tích cực giảm cân nếu quá cân, duy trì cân nặng lý tưởng với chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5- 23 kg/m2. Cố gắng duy trì vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ. Theo nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa bệnh cho thấy tăng cân lên đến 60% và hậu quả của béo phì là THA và rối loạn lipid máu, rối loạn chuyển hóa, bệnh mạch vành.

Tại Mỹ, béo phì chiếm 15% dân chúng và là nguyên nhân của 20-30% trường hợp THA. Các nghiên cứu cho thấy nếu giảm 10% BMI, huyết áp sẽ giảm trung bình từ 8-12mmHg. tiến hành nghiên cứu tại 3 nưởc Việt Nam, Ethiopia và Indonesia (2003-2004) và kết luận rằng chỉ số BMI có liên quan đến chỉ số huyết áp, đặc biệt người béo phì có BMI ≥ 25. Theo Phạm Gia Khải và cộng sự điều tra 7.610 người tại Hà Nội (4/1998 - 1999) thấy chỉ số BMI ≥ 22 có nguy cơ THA.

Tất cả các bệnh nhân thừa cân hoặc béo phì được khuyến cáo giảm cân bằng việc kết hợp chế độ ăn ít năng lượng và tăng hoạt động thể dục thể thao[11]. Đái tháo đường và THA thường phối hợp với nhau, đặc biệt tần suất cao ở đái tháo đường type 2.Tỷ lệ THA ở người đái tháo đường cao gấp 1,5-2 lần so với người bình thường (35% nam và 46% nữ bị đái tháo đường có kèm THA). THA và tăng đường máu là các yếu tố nguy cơ độc lập đối với các vấn đề bệnh lý mạch máu. Các nghiên cứu gần đây cho thấy can thiệp tích cực nhờ kiểm soát huyết áp sẽ làm giảm đáng kể nguy cơ và thậm chí có hiệu quả hơn việc kiểm soát đường huyết.

Bỏ hoàn toàn hút thuốc là biện pháp mạnh nhất để phòng ngừa THA và các bệnh tim mạch khác. Bỏ thuốc là đảm bảo sức khỏe, tăng tuổi thọ và tiết kiệm tài chính. Hút thuốc lá cũng là một yếu tố nguy cơ của THA. Trong thuốc lá có hàng ngàn chất hóa học khác nhau, gồm những chất gây nghiện, hỗn hợp chất màu nâu, chất độc dạng khí.

đặc biệt Nicotine có khả năng gây co mạch và kích thích tăng tiết Cathecholamine, Carbonoxyde và các chất khác sẽ làm tổn thương nội mạc 9 thành mạch. Thực nghiệm của Maslova năm 1958 trên súc vật cho thấy Nicotine trong thuốc lá làm THA.