Khóa luận tốt nghiệp đại học ngành y khoa kiến thức thực hành tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan ở người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viên e trung ương năm 2019

Khóa luận tốt nghiệp đại học ngành y khoa nghiên cứu kiến thức thực hành, tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh...

• Tác giả: Bùi Công Nguyên
• Người hướng dẫn: GS. Trương Việt Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y đa khoa
• Đề tài: Kiến thức, thực hành tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan ở người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện E Trung ương năm 2019
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bệnh đái tháo đường
• 1.2. Dịch tễ đái tháo đường type 2
• 1.3. Điều trị và tuân thủ điều trị đái tháo đường type 2
• 1.3.1. Nguyên tắc chung
• 1.3.2. Mục tiêu điều trị
• 1.3.3. Lựa chọn phối hợp thuốc
• 1.3.4. Kiểm soát đa yếu tố ở bệnh nhân đái tháo đường type 2
• 1.4. Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc điều trị đái tháo đường
• 1.5. Một số nghiên cứu liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.2.3.2. Kỹ thuật thu thập thông tin
• 2.2.3.4. Công cụ thu thập số liệu
• 2.2.5. Biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.2.6. Các khái niệm, thước đo và tiêu trí đánh giá
• 2.2.7. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.2.8. Đạo đức nghiên cứu
• 2.2.9. Sai số và biện pháp khắc phục
• 2.2.10. Biện pháp khắc phục
• 2.2.11. Hạn chế nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả thực trạng kiến thức và thực hành tuân thủ điều trị
• 3.1.1. Đặc điểm chung của người bệnh
• 3.1.2. Kiến thức về tuân thủ điều trị của người bệnh
• 3.1.3. Thực hành tuân thủ điều trị của người bệnh
• 3.2. Một số yếu tố liên quan đến thực hành tuân thủ điều trị của người bệnh
• 3.2.1. Yếu tố liên quan đến việc tuân thủ dùng thuốc
• 3.2.2. Yếu tố liên quan đến việc tuân thủ kiểm soát đường huyết và khám định kì
• 3.2.3. Yếu tố liên quan đến việc tuân thủ dinh dưỡng
• 3.2.4. Yếu tố liên quan đến việc tuân thủ hoạt động thể lực
• 3.2.5. Yếu tố liên quan đến việc tuân thủ chung của người bệnh
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Kiến thức và thực hành tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm cá nhân của người bệnh
• 4.3. Kiến thức chung của người bệnh
• 4.4. Tuân thủ dùng thuốc
• 4.5. Tuân thủ kiểm soát đường huyết và khám sức khỏe định kỳ
• 4.6. Tuân thủ dinh dưỡng
• 4.7. Tuân thủ hoạt động thể lực
• 4.8. Tổng hợp chung về tuân thủ điều trị cả 4 nhóm yếu tố của người bệnh
• 4.9. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu
• 4.9.1. Yếu tố liên quan với tuân thủ dùng thuốc
• 4.9.2. Yếu tố liên quan với tuân thủ kiểm soát đường huyết và khám định kỳ
• 4.9.3. Yếu tố liên quan với tuân thủ dinh dưỡng
• 4.9.4. Yếu tố liên quan với tuân thủ hoạt động thể lực
• 4.9.5. Yếu tố liên quan với tuân thủ chung của người bệnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khóa luận tốt nghiệp

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào việc nghiên cứu kiến thức thực hành và yếu tố liên quan ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 tại Bệnh viện E Trung ương năm 2019. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý bệnh đái tháo đường. Khóa luận này không chỉ mang tính học thuật mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

1.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của khóa luận là mô tả thực trạng kiến thức thực hành và tuân thủ điều trị của bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đồng thời, nghiên cứu cũng xác định các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị, bao gồm các yếu tố cá nhân, xã hội và y tế. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các biện pháp can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và quản lý bệnh.

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra cắt ngang, thu thập dữ liệu từ 200 bệnh nhân đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện E Trung ương. Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm bảng câu hỏi và phỏng vấn trực tiếp. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê để đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố và tuân thủ điều trị.

II. Kiến thức thực hành

Phần này tập trung vào việc đánh giá kiến thức thực hành của bệnh nhân đái tháo đường type 2 về các khía cạnh như chế độ ăn uống, luyện tập thể lực, và tuân thủ dùng thuốc. Kết quả cho thấy, mặc dù đa số bệnh nhân có kiến thức cơ bản về bệnh, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng kiến thức vào thực tế.

2.1 Kiến thức về chế độ dinh dưỡng

Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ khoảng 60% bệnh nhân hiểu rõ về chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người đái tháo đường. Nhiều bệnh nhân vẫn còn nhầm lẫn về các loại thực phẩm nên ăn và nên hạn chế. Điều này cho thấy sự cần thiết của các chương trình giáo dục dinh dưỡng cho bệnh nhân.

2.2 Kiến thức về luyện tập thể lực

Khoảng 50% bệnh nhân nhận thức được tầm quan trọng của luyện tập thể lực trong việc kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, chỉ một số ít bệnh nhân thực hiện đều đặn các bài tập phù hợp. Điều này cho thấy cần có sự hướng dẫn cụ thể và thường xuyên từ các chuyên gia y tế.

III. Yếu tố liên quan

Nghiên cứu đã xác định được nhiều yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân đái tháo đường type 2. Các yếu tố này bao gồm tuổi tác, trình độ học vấn, hỗ trợ từ gia đình, và sự tiếp cận với dịch vụ y tế.

3.1 Yếu tố cá nhân

Tuổi tác và trình độ học vấn là hai yếu tố cá nhân có ảnh hưởng lớn đến tuân thủ điều trị. Bệnh nhân trẻ tuổi và có trình độ học vấn cao thường tuân thủ tốt hơn. Ngược lại, bệnh nhân lớn tuổi và có trình độ học vấn thấp gặp nhiều khó khăn trong việc tuân thủ.

3.2 Hỗ trợ từ gia đình

Sự hỗ trợ từ gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc tuân thủ điều trị. Bệnh nhân có sự hỗ trợ từ người thân thường tuân thủ tốt hơn về chế độ ăn uống, luyện tập và dùng thuốc. Điều này cho thấy cần tăng cường sự tham gia của gia đình trong quá trình điều trị.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù đa số bệnh nhân có kiến thức cơ bản về bệnh đái tháo đường, nhưng tỷ lệ tuân thủ điều trị vẫn còn thấp. Các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, và hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng đáng kể đến việc tuân thủ điều trị.

4.1 Tuân thủ dùng thuốc

Khoảng 70% bệnh nhân tuân thủ dùng thuốc đúng liều lượng và thời gian. Tuy nhiên, vẫn còn một số bệnh nhân không tuân thủ do quên hoặc không hiểu rõ hướng dẫn của bác sĩ. Điều này cho thấy cần tăng cường giáo dục và hỗ trợ bệnh nhân trong việc sử dụng thuốc.

4.2 Tuân thủ kiểm soát đường huyết

Chỉ khoảng 50% bệnh nhân thực hiện kiểm tra đường huyết định kỳ. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu kiến thức và sự hỗ trợ từ gia đình. Điều này cho thấy cần có các chương trình giáo dục và hỗ trợ cụ thể để cải thiện tỷ lệ tuân thủ.

V. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Khóa luận tốt nghiệp này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc quản lý và điều trị bệnh đái tháo đường type 2. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các biện pháp can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1 Cải thiện chăm sóc sức khỏe

Nghiên cứu này góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân đái tháo đường type 2 bằng cách cung cấp các thông tin và kiến thức cần thiết cho cả bệnh nhân và nhân viên y tế. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu các biến chứng do bệnh gây ra.

5.2 Đề xuất chính sách y tế

Kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để đề xuất các chính sách y tế nhằm tăng cường sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng trong việc quản lý bệnh đái tháo đường. Điều này sẽ giúp cải thiện tỷ lệ tuân thủ điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đái tháo đường (ĐTĐ) type 2 là bệnh lý nội tiết và rối loạn chuyển hóa mạn tính đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng trên quy mô toàn cầu. Theo số liệu được trích dẫn trong văn bản, vào năm 2015, tỷ lệ mắc ĐTĐ ở người trưởng thành trên thế giới ước tính khoảng 8,8%, với tỷ lệ tử vong xấp xỉ 5 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm tuổi từ 30 đến 69 tuổi đã tăng gấp đôi trong vòng một thập kỷ, từ 2,7% (năm 2002) lên 5,4% (năm 2012), kèm theo sự gia tăng tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose từ 7,7% lên 12,8%. Dự báo đến năm 2030, số lượng người mắc bệnh ĐTĐ tại Việt Nam sẽ đạt mức 3,42 triệu người.

Bệnh ĐTĐ đòi hỏi quá trình điều trị kéo dài suốt đời nhằm phòng ngừa và làm chậm tiến triển của các biến chứng cấp tính và mạn tính nguy hiểm. Tuy nhiên, theo Báo cáo chung tổng quan ngành Y tế năm 2014, năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế tuyến cơ sở và tuyến tỉnh trong quản lý, điều trị ĐTĐ còn nhiều hạn chế. Trong khi phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu tập trung vào kết quả lâm sàng và đáp ứng sử dụng thuốc, các khía cạnh về tuân thủ chế độ ăn, hoạt động thể lực, tự theo dõi đường huyết tại nhà và tái khám định kỳ vẫn chưa được khảo sát toàn diện.

Xuất phát từ thực tế trên, đề tài khóa luận giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Mức độ hiểu biết và thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh ĐTĐ type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện E Trung ương như thế nào? Những yếu tố nào có mối liên quan đến sự tuân thủ điều trị ở nhóm đối tượng này?

Để trả lời các câu hỏi đó, nghiên cứu xác định 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng kiến thức và thực hành tuân thủ điều trị của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện E năm 2019.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến thực hành tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên đã được chẩn đoán ĐTĐ type 2 đang điều trị ngoại trú, có đến khám ít nhất 1 lần trong vòng 1 tháng (từ tháng 09/2019 đến tháng 12/2019) tại Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện E Trung ương, có đủ khả năng giao tiếp để trả lời phỏng vấn và đồng ý tham gia. Tiêu chuẩn loại trừ gồm người bệnh có biến chứng nặng không thể tham gia hoặc không đồng ý.
• Địa điểm nghiên cứu: Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện E Trung ương.
• Thời gian nghiên cứu: Toàn bộ đề tài thực hiện từ tháng 07/2019 đến tháng 06/2020; giai đoạn thu thập số liệu thực địa diễn ra từ tháng 09/2019 đến tháng 02/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng các hướng dẫn chuyên môn và khuyến cáo y khoa quốc tế cũng như quốc gia:

• Khung lý thuyết và chẩn đoán: Định nghĩa bệnh ĐTĐ theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO); Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Đái tháo đường type 2 của Bộ Y tế; Tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ dựa trên mức glucose huyết tương lúc đói $\ge 7,0\text{ mmol/L}$ ($\ge 126\text{ mg/dL}$), glucose sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp $\ge 11,1\text{ mmol/L}$ ($\ge 200\text{ mg/dL}$), hoặc glucose bất kỳ $\ge 11,1\text{ mmol/L}$ kèm triệu chứng lâm sàng.
• Mục tiêu kiểm soát đa yếu tố: Khuyến cáo của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF 2005, 2012, 2015), Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam (2009), cập nhật KDOQI (2012) về kiểm soát đồng thời glucose đói ($4,4 - 6,1\text{ mmol/L}$), glucose sau ăn 2 giờ ($4,4 - 8,0\text{ mmol/L}$), $\text{HbA1c} < 6,5%$ (hoặc $< 7,0%$), huyết áp $\le 130/80\text{ mmHg}$, lipid máu ($\text{LDL-C} \le 2,5\text{ mmol/L}$, $\text{Triglycerid} \le 1,5\text{ mmol/L}$), và kiểm soát chỉ số khối cơ thể (BMI).
• Khung đánh giá tuân thủ điều trị: Khuyến cáo của WHO (2003) và bộ công cụ của Đỗ Văn Doanh (2016) đo lường sự phối hợp của 4 trụ cột: dùng thuốc, dinh dưỡng, hoạt động thể lực, kiểm soát đường huyết tại nhà và tái khám định kỳ. Thang điểm đánh giá quy định mức đạt chuẩn (tuân thủ/kiến thức đạt) khi người bệnh đạt từ 75% tổng điểm trở lên:
  • Tuân thủ dùng thuốc: Đạt $\ge 2/3$ điểm (dùng đúng giờ, đúng liều, số lần quên $\le 3$ lần/tháng).
  • Tuân thủ kiểm soát đường huyết & tái khám: Đạt $\ge 4/6$ điểm (tự đo đường huyết $\ge 2$ lần/tuần; tái khám định kỳ 1 tháng/lần).
  • Tuân thủ dinh dưỡng: Đạt $\ge 18/24$ điểm (ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết $< 55%$, ăn cá $\ge 3$ lần/tuần, hạn chế đồ rán/quay/tinh bột nhanh, tránh nội tạng và đồ ngọt).
  • Tuân thủ hoạt động thể lực: Vận động cường độ trung bình trở lên $\ge 30$ phút/ngày và/hoặc $\ge 150$ phút/tuần.
• Đánh giá sức khỏe tinh thần: Sử dụng thang đo lo âu và trầm cảm tại bệnh viện HADS (Hospital Anxiety and Depression Scale) với phân loại: $0-7$ điểm (bình thường), $8-10$ điểm (có triệu chứng lo âu), $11-21$ điểm (lo âu thực sự).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang có phân tích.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Áp dụng công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể $n = Z^2_{1-\alpha/2} \frac{p(1-p)}{d^2}$ với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z = 1,96$), $p = 0,5$, sai số $d = 0,15 \times p = 0,075$. Cỡ mẫu tối thiểu tính được là 170 người bệnh. Tác giả tính thêm 20% dự phòng và đã thu thập thực tế được $n = 208$ bệnh nhân đủ tiêu chuẩn bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên từ danh sách khám ngoại trú.
• Công cụ và kỹ thuật thu thập: Phỏng vấn trực tiếp đối tượng nghiên cứu bằng bộ câu hỏi cấu trúc kết hợp trích xuất dữ liệu cận lâm sàng và tiền sử bệnh lý từ hồ sơ bệnh án.
• Xử lý số liệu: Nhập và quản lý dữ liệu bằng phần mềm EpiData 3.1; phân tích thống kê mô tả và thống kê suy luận bằng phần mềm SPSS 20.0.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này tổng hợp cơ sở lý luận về bệnh sinh, dịch tễ học, phân loại và các tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh ĐTĐ type 2. Tác giả trình bày chi tiết các nguyên tắc điều trị phối hợp kiểm soát đa yếu tố (đường huyết, huyết áp, lipid máu, cân nặng) theo khuyến cáo của Bộ Y tế, IDF và WHO. Chương 1 cũng phân tích các yếu tố rào cản ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị của người bệnh như: phác đồ dùng thuốc phức tạp, hạn chế trong thay đổi hành vi ăn uống, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình/bạn bè, gánh nặng tài chính và áp lực tâm lý lo âu. Đồng thời, tác giả tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước (Lưu Thị Hạnh, Đoàn Thị Hồng Thúy, Phạm Thị Thủy, Nguyễn Trọng Nhân) và quốc tế (Girish M. Chavan, Joan N. Kalyago, Juma Al-Kaabi, Alan M) nhằm chỉ ra tính cấp thiết của việc đánh giá đồng thời cả 4 phương diện tuân thủ.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu ($n = 208$), địa điểm tại Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện E và quy trình chọn mẫu. Tác giả thiết lập hệ thống biến số nghiên cứu bao gồm: nhóm biến nhân khẩu học (tuổi, giới, học vấn, nghề nghiệp, thu nhập), tiền sử bệnh, sự hỗ trợ từ người thân, thang đo tâm lý HADS, nhóm biến kiến thức (10 chỉ số) và thực hành tuân thủ (dùng thuốc, kiểm soát đường huyết tại nhà, khám định kỳ, dinh dưỡng, thể lực). Bên cạnh đó, chương này nêu rõ các tiêu chí chấm điểm, quy trình kiểm soát sai số nhớ lại, phương pháp xử lý dữ liệu qua EpiData 3.1 và SPSS 20.0, cùng các nguyên tắc đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các phát hiện định lượng thông qua hệ thống bảng biểu thống kê:

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Tuổi trung bình của người bệnh là $69,06 \pm 6,42$ (từ 43 đến 88 tuổi), trong đó nhóm $\ge 65$ tuổi chiếm $81,74%$. Nữ giới chiếm $53,85%$, nam giới chiếm $46,15%$. Trình độ học vấn tập trung chủ yếu ở cấp THCS ($34,62%$) và THPT ($34,13%$). Đa số đã nghỉ hưu ($90,38%$) và sống cùng gia đình ($98,56%$). Thu nhập bình quân hàng tháng đạt 3,689 triệu đồng. Thời gian mắc bệnh trung bình là $8,7 \pm 6,89$ năm; có $66,83%$ bệnh nhân mắc kèm bệnh mạn tính khác hoặc đã có biến chứng. Tỷ lệ có triệu chứng lo âu theo HADS là $12,02%$ (lo âu nhẹ $9,6%$, lo âu vừa $2,4%$).
• Thực trạng kiến thức: $98,6%$ bệnh nhân biết ĐTĐ không thể chữa khỏi; $100%$ biết vai trò của thuốc; $81,7%$ biết về dinh dưỡng và $77,9%$ biết về tập luyện. Tỷ lệ hiểu đúng việc phải dùng thuốc suốt đời đạt $95,2%$. Tuy nhiên, chỉ có $48,1%$ nhận biết được cả hai mục đích của việc tái khám và kiểm tra đường huyết (hướng điều trị và phát hiện biến chứng).
• Thực hành tuân thủ: Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đạt $70,2%$ (không quên thuốc lần nào trong tháng); tỷ lệ quên thuốc $\ge 3$ lần/tháng ở nhóm thuốc uống là $15,1%$ và nhóm thuốc tiêm là $6,8%$. Tỷ lệ tuân thủ tái khám định kỳ hàng tháng đạt rất cao ($99,0%$), nhưng tỷ lệ tuân thủ tự đo đường huyết tại nhà ($\ge 2$ lần/tuần) chỉ đạt $30,8%$. Về dinh dưỡng, tỷ lệ thường xuyên ăn rau đạt $95,7%$, ăn cá đạt $61,1%$, hạn chế nội tạng đạt $91,8%$, hạn chế đồ rán đạt $60,1%$, nhưng vẫn có $66,3%$ người bệnh thường xuyên sử dụng các loại khoai bỏ lò/nướng.

Nội dung khảo sát	Tỷ lệ tuân thủ / Đạt kiến thức (%)	Tỷ lệ không tuân thủ / Chưa đạt (%)
Kiến thức về bản chất bệnh không thể chữa khỏi	98,6%	1,4%
Kiến thức dùng thuốc đều đặn suốt đời	95,2%	4,8%
Kiến thức về dinh dưỡng hợp lý	81,7%	18,3%
Kiến thức về hoạt động thể lực hợp lý	77,9%	22,1%
Hiểu đầy đủ 2 mục đích khám định kỳ & đo đường máu	48,1%	51,9%
Thực hành dùng thuốc đúng chỉ định (không quên)	70,2%	29,8%
Thực hành tái khám định kỳ (1 lần/tháng)	99,0%	1,0%
Thực hành tự đo đường huyết tại nhà ($\ge 2$ lần/tuần)	30,8%	69,2%
Thực hành hạn chế/không ăn nội tạng động vật	91,8%	8,2%
Thực hành hạn chế đồ rán, quay	60,1% - 62,5%	37,5% - 39,9%

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 so sánh các chỉ số thu được với các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước. Tác giả phân tích sự khác biệt giữa tỷ lệ tuân thủ tái khám rất cao ($99,0%$) với tỷ lệ tự theo dõi đường huyết tại nhà rất thấp ($30,8%$), lý giải nguyên nhân xuất phát từ rào cản tài chính (chi phí que thử, máy đo) và tâm lý ngại đau khi thử máu mao mạch. Chương này cũng bàn luận sâu về mối liên quan giữa các đặc điểm cá nhân, tiền sử bệnh, tình trạng lo âu HADS và mức độ hỗ trợ của người thân đối với việc duy trì hành vi tuân thủ điều trị bền vững.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính rút ra từ văn bản nghiên cứu:

• Khóa luận xác lập bức tranh dịch tễ học lâm sàng về kiến thức và hành vi tuân thủ của 208 người bệnh ĐTĐ type 2 cao tuổi (tuổi trung bình 69,06) điều trị ngoại trú tại Bệnh viện E Trung ương.
• Chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa các nội dung tuân thủ: Người bệnh duy trì rất tốt việc tái khám hàng tháng ($99,0%$) và dùng thuốc ($70,2%$ tuân thủ tuyệt đối), nhưng mức độ tự kiểm soát đường huyết tại nhà rất hạn chế ($69,2%$ không tuân thủ).
• Về thực hành dinh dưỡng, người bệnh đã hình thành thói quen tốt trong việc ăn rau luộc ($95,7%$) và kiêng nội tạng động vật ($91,8%$), song còn hạn chế trong việc kiểm soát các thực phẩm có chỉ số đường huyết cao hấp thu nhanh (khoai nướng/chiên chiếm $66,3%$, bánh mì trắng chiếm $25,5%$).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả:

• Bệnh viện và cán bộ y tế cần tăng cường hoạt động tư vấn, giáo dục sức khỏe trực tiếp cho bệnh nhân ngoại trú, đặc biệt tập trung hướng dẫn kỹ năng tự theo dõi đường huyết tại nhà và xây dựng thực đơn dinh dưỡng định lượng phù hợp.
• Cần phát huy vai trò nhắc nhở, hỗ trợ của gia đình và người thân (hiện tỷ lệ người thân tham gia nhắc nhở còn thấp, chỉ từ $5,3%$ đến $9,1%$) nhằm nâng cao hiệu quả tuân thủ toàn diện cho bệnh nhân lớn tuổi.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp dữ liệu thực nghiệm toàn diện về cả 4 trụ cột tuân thủ (thuốc, dinh dưỡng, thể lực, kiểm soát đường huyết/tái khám) kết hợp đánh giá chỉ số tâm lý HADS trên nhóm bệnh nhân ngoại trú tuyến Trung ương, bổ sung bằng chứng thực tế cho công tác quản lý bệnh mạn tính trong bối cảnh các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường chỉ tiếp cận đơn lẻ từng khía cạnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định các hạn chế chuyên môn sau:

• Hạn chế về thiết kế: Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang tại một thời điểm ngắn, chưa theo dõi dọc được diễn tiến thay đổi hành vi theo thời gian.
• Hạn chế về phương pháp thu thập: Đánh giá thực hành dựa trên phỏng vấn tự khai báo của người bệnh, chưa thể quan sát trực tiếp hành vi thực tế hàng ngày, dễ phát sinh sai số nhớ lại.
• Hạn chế về đánh giá dinh dưỡng: Mới chỉ khảo sát tần suất tiêu thụ thực phẩm (thường xuyên hay không thường xuyên) của một số nhóm thực phẩm chính, chưa bao quát toàn bộ các nhóm thức ăn và chưa tính toán được chính xác tổng nhu cầu năng lượng (calo) khẩu phần ăn của từng cá nhân.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiến hành các nghiên cứu can thiệp giáo dục sức khỏe có đối chứng, kết hợp theo dõi dọc và lượng hóa chi tiết khẩu phần dinh dưỡng của người bệnh ĐTĐ type 2.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên y khoa và học viên sau đại học: Tham khảo khung thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang trong y tế công cộng và y học cộng đồng, cách tính cỡ mẫu tỷ lệ, cũng như phương pháp xây dựng bộ câu hỏi đánh giá tuân thủ điều trị phối hợp thang đo tâm lý HADS.
• Bác sĩ lâm sàng và điều dưỡng chuyên khoa Nội tiết - Lão khoa: Tham khảo các số liệu thực tế về rào cản tuân thủ của người bệnh ngoại trú (đặc biệt là vấn đề tự đo đường huyết và dinh dưỡng) để điều chỉnh nội dung tư vấn, giáo dục sức khỏe phù hợp cho từng bệnh nhân.
• Các nhà quản lý y tế bệnh viện: Làm cơ sở dữ liệu để xây dựng các chương trình quản lý bệnh mạn tính ngoại trú toàn diện tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ người bệnh tuân thủ tự đo đường huyết tại nhà và tuân thủ đi tái khám định kỳ được ghi nhận là bao nhiêu? Theo Bảng 3.12 của khóa luận, tỷ lệ người bệnh tuân thủ đi tái khám định kỳ hàng tháng (1 lần/tháng) đạt mức $99,0%$ (206/208 người). Ngược lại, tỷ lệ tuân thủ kiểm soát đo đường huyết tại nhà đúng khuyến cáo ($\ge 2$ lần/tuần) chỉ đạt $30,8%$ (64/208 người), có tới $69,2%$ (144/208 người) không tuân thủ đo đường huyết đều đặn tại nhà.

2. Cơ cấu sử dụng thuốc và tỷ lệ quên thuốc của người bệnh trong nghiên cứu diễn ra như thế nào? Tại Bảng 3.10 và 3.11, có $64,9%$ người bệnh chỉ dùng thuốc uống (trung bình 1,83 lần/ngày), $29,8%$ chỉ dùng thuốc tiêm insulin (trung bình 2,29 lần/ngày) và $5,3%$ phối hợp cả hai loại. Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đều đặn không quên lần nào trong tháng là $70,2%$. Trong nhóm dùng thuốc uống ($n = 146$), có $18,5%$ quên $< 3$ lần/tháng và $15,1%$ quên $\ge 3$ lần/tháng. Trong nhóm dùng thuốc tiêm ($n = 73$), có $11,0%$ quên $< 3$ lần/tháng và $6,8%$ quên $\ge 3$ lần/tháng.

3. Tình trạng lo âu của các bệnh nhân ĐTĐ type 2 được đánh giá qua thang đo HADS cho kết quả ra sao? Theo Bảng 3.4, điểm số lo âu trung bình của các đối tượng nghiên cứu là 2,18 điểm. Có $88,0%$ (183 người) ở mức bình thường không bị lo âu; $9,6%$ (20 người) có biểu hiện lo âu nhẹ (tổng điểm từ 8 đến 10); và $2,4%$ (5 người) bị lo âu thực sự (tổng điểm $\ge 11$). Tổng tỷ lệ bệnh nhân có triệu chứng lo âu theo HADS là $12,02%$.

4. Khảo sát thực hành dinh dưỡng ghi nhận điểm tích cực và điểm hạn chế nào ở người bệnh? Theo Bảng 3.13 và 3.14, điểm tích cực là đa số người bệnh duy trì thường xuyên việc ăn rau luộc ($95,7%$), thịt nạc ($69,2%$), cá ($61,1%$), đồng thời hạn chế/không bao giờ ăn nội tạng động vật ($91,8%$) và đồ rán/quay ($60,1% - 62,5%$). Tuy nhiên, điểm hạn chế là tỷ lệ người bệnh còn thường xuyên sử dụng các loại khoai bỏ lò/nướng (thực phẩm có chỉ số đường cao, hấp thu nhanh) lên tới $66,3%$, và tỷ lệ thường xuyên ăn các loại đậu chỉ đạt $45,2%$.

5. Tiêu chuẩn chọn mẫu và quy mô mẫu nghiên cứu thực tế của đề tài được xác định như thế nào? Nghiên cứu áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng một tỷ lệ với $p = 0,5$, xác định cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 170 người bệnh. Trên thực tế, tác giả đã thu thập được mẫu nghiên cứu gồm 208 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán ĐTĐ type 2 đang quản lý ngoại trú tại Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện E Trung ương, có đến khám ít nhất 1 lần trong khoảng thời gian từ tháng 09/2019 đến tháng 12/2019 và đồng ý tham gia phỏng vấn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Công Nguyên đã phản ánh chi tiết thực trạng kiến thức và hành vi tuân thủ điều trị của 208 người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện E Trung ương năm 2019. Nghiên cứu chỉ ra sự tương phản rõ rệt giữa tỷ lệ tuân thủ tái khám định kỳ rất cao và tỷ lệ tự kiểm soát đường huyết tại nhà còn thấp, đồng thời làm rõ những lỗ hổng trong kiến thức và thực hành dinh dưỡng của người bệnh cao tuổi. Các phát hiện định lượng và kiến nghị trong đề tài cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc nâng cao chất lượng tư vấn, truyền thông giáo dục sức khỏe và quản lý bệnh mạn tính tại các cơ sở y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Bệnh đái tháo đường 1.1 Định nghĩa Theo Tổ chức y tế thế giới WHO, thuật ngữ đái tháo đường (Diabetes Mellitus) mô tả một rối loạn chuyển hóa đa nguyên nhân, đặc trưng bởi tăng đường huyết mạn tính, rối loạn chuyển hóa carbonhydrat, chất béo và protein, gây ra bởi các rối loạn trong sản xuất insulin, khuyết khuyết hoạt động insulin hoặc cả hai [18].2 Dịch tễ đái tháo đường type 2 - Trên thế giới: Tỉ lệ mắc bệnh Đái tháo đường trên thế giới, chủ yếu là Đái tháo đường type 2 ước tính khoảng 10% người trưởng thành trên 25 tuổi. Trong đó, tỉ lệ này cao nhất ở khu vực Đông Địa Trung Hải và Châu Mỹ (11%) và thấp hơn ở khu vực Châu Âu và Tây Thái Bình Dương [32]. - Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường lứa tuổi 30-69 tuổi toàn quốc là 2,7% vào năm 2002, đã tăng gấp đôi lên 5,4% năm 2012.

Đây là điều đáng báo động khi tỷ lệ đái tháo đường gia tăng nhanh hơn dự báo. Tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose cũng tăng lên từ 7,7% năm 2002 lên 12,8% năm 2012. Ước tính, năm 2010 tỷ lệ đái tháo đường ở nhóm tuổi từ 20-79 tuổi là 2,9% tương ứng 1,65 triệu người bị bệnh và dự báo sẽ tăng lên 3,42 triệu người vào năm 2030, gia tăng 88 000 người một năm [3].3 Chẩn đoán Theo Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Đái tháo đường type 2 của Bộ Y tế, Chẩn đoán sớm bệnh đái tháo đường type 2 bao gồm [4]: a. Đối tượng có yếu tố nguy cơ để sàng lọc bệnh đái tháo đường type 2: Tuổi ≥ 45 và có một trong các yếu tố nguy cơ sau đây: - BMI ≥ 23 (xem phụ lục 1: Tiêu chuẩn chẩn đoán thừa cân, béo phì dựa vào BMI và số đo vòng eo áp dụng cho người trưởng thành khu vực Châu Á (theo IDF, 2005) - Huyết áp trên 130/85 mmHg - Trong gia đình có người mắc bệnh đái tháo đường ở thế hệ cận kề (bố, mẹ, anh, chị em ruột, con ruột bị mắc bệnh đái tháo đường type 2).

3 - Tiền sử được chẩn đoán mắc hội chứng chuyển hóa, tiền đái tháo đường (suy giảm dung nạp đường huyết lúc đói, rối loạn dung nạp glucose). - Phụ nữ có tiền sử thai sản đặc biệt (đái tháo đường thai kỳ, sinh con to - nặng trên 3600 gam, sảy thai tự nhiên nhiều lần, thai chết lưu). - Người có rối loạn Lipid máu; đặc biệt khi HDL-c dưới 0,9 mmol/L và Triglycrid trên 2,2 mmol/l. Chẩn đoán tiền đái tháo đường (Prediabetes).

- Rối loạn dung nạp glucose (IGT), nếu mức glucose huyết tương ở thời điểm 2 giờ sau nghiệm pháp tăng glucose máu bằng đường uống từ 7,8 mmol/l (140 mg/dl) đến 11,0 mmol/l (200 mg/dl). - Suy giảm glucose máu lúc đói (IFG), nếu lượng glucose huyết tương lúc đói (sau ăn 8 giờ) từ 6,1 mmol/l (110 mg/dl) đến 6,9 mmol/l (125 mg/dl) và lượng glucose huyết tương ở thời điểm 2 giờ của nghiệm pháp tăng glucose máu dưới 7,8 mmol/l (< 140 mg/dl). Chẩn đoán xác định đái tháo đường: Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh đái tháo đường (WHO- 1999), dựa vào một trong 3 tiêu chí: - Mức glucose huyết tương lúc đói ≥ 7,0 mmol/l (≥ 126 mg/dl). - Mức glucose huyết tương ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) ở thời điểm 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống.

- Có các triệu chứng của đái tháo đường (lâm sàng); mức glucose huyết tương ở thời điểm bất kỳ ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl).4 Phân loại Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế, Đái tháo đường được chia thành 4 loại cơ bản bao gồm [4]: a. Đái tháo đường type 1: Là hậu quả của quá trình hủy hoại các tế bào beta của đảo tụy.