Luận văn kiến thức thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa huyện tân yên tỉnh bắc giang năm 2015

Luận văn nghiên cứu kiến thức thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và yếu tố liên quan ở bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Tân Yên, Bắc Giang năm 2015.

• Tác giả: Trịnh Thị Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Triệu
• Trường học: Đại học Y tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến thức, thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa huyện Tân Yên, Bắc Giang năm 2015
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm và thông tin về tăng huyết áp
• 1.2. Tình hình tăng huyết áp và các biến chứng ở Việt Nam và trên Thế Giới
• 1.3. Nghiên cứu kiến thức, thực hành phòng biến chứng của bệnh THA
• 1.4. Thông tin về một số yếu tố liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.10. Hạn chế trong nghiên cứu, sai số và các biện pháp khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức phòng tránh biến chứng do tăng huyết áp
• 3.3. Thực hành phòng tránh biến chứng của tăng huyết áp
• 3.4. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành của người bị tăng huyết áp về phòng biến chứng do tăng huyết áp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Kiến thức phòng biến chứng của bệnh THA
• 4.2. Thực hành phòng tránh biến chứng của bệnh THA
• 4.3. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp
• 4.4. Bàn luận về một số hạn chế nghiên cứu
• Phụ lục 1: PHIẾU ĐIỀU TRA KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG BIẾN CHỨNG DO TĂNG HUYẾT ÁP TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂN YÊN
• Phụ lục 2: Tiêu chí đánh giá kiến thức và thực hành

Tóm tắt

I. Kiến thức thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp

Nghiên cứu đánh giá kiến thức thực hành của bệnh nhân tăng huyết áp (THA) tại Bệnh viện Đa khoa Tân Yên năm 2015. Kết quả cho thấy chỉ 35,8% bệnh nhân có kiến thức đạt về phòng biến chứng THA. Điều này phản ánh sự hạn chế trong hiểu biết về các biện pháp phòng ngừa biến chứng như tai biến mạch máu não, suy tim, và suy thận. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng kiến thức về nguyên tắc điều trị và lối sống tích cực còn thiếu sót, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân mới mắc THA hoặc không có tiền sử gia đình.

1.1. Kiến thức về biến chứng THA

Bệnh nhân THA tại Bệnh viện Đa khoa Tân Yên có hiểu biết hạn chế về các biến chứng như tai biến mạch máu não, suy tim, và suy thận. Chỉ 39% bệnh nhân nhận thức đúng về dấu hiệu của tai biến mạch máu não, trong khi tỷ lệ này ở suy tim và suy thận còn thấp hơn. Điều này cho thấy cần tăng cường giáo dục về các dấu hiệu cảnh báo sớm để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

1.2. Kiến thức về lối sống tích cực

Nghiên cứu chỉ ra rằng 43,4% bệnh nhân không có kiến thức đúng về lối sống tích cực để phòng ngừa biến chứng THA. Các yếu tố như ăn mặn, béo phì, và ít vận động được xác định là yếu tố nguy cơ chính. Việc thiếu hiểu biết về các biện pháp thay đổi lối sống làm giảm hiệu quả quản lý THA và tăng nguy cơ biến chứng.

II. Thực hành phòng ngừa biến chứng tăng huyết áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ 29,4% bệnh nhân có thực hành phòng ngừa biến chứng THA đạt yêu cầu. Các biện pháp như theo dõi huyết áp tại nhà, tuân thủ điều trị, và thay đổi lối sống chưa được thực hiện đầy đủ. Đặc biệt, bệnh nhân có mức độ THA cao và tiền sử gia đình bị THA thường có thực hành tốt hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn còn thấp so với yêu cầu quản lý bệnh mãn tính.

2.1. Thực hành theo dõi huyết áp

Chỉ 45% bệnh nhân thực hiện theo dõi huyết áp tại nhà thường xuyên. Việc thiếu theo dõi làm giảm khả năng phát hiện sớm các biến động huyết áp, dẫn đến nguy cơ cao hơn về biến chứng THA. Nghiên cứu khuyến nghị tăng cường giáo dục về tầm quan trọng của việc theo dõi huyết áp thường xuyên.

2.2. Tuân thủ điều trị

Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị chỉ đạt 46%. Nguyên nhân chính là thiếu hiểu biết về nguyên tắc điều trị và tác dụng của thuốc hạ áp. Nghiên cứu nhấn mạnh cần tăng cường tư vấn từ cán bộ y tế để cải thiện tuân thủ điều trị, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân mới mắc THA.

III. Yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành

Nghiên cứu xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành phòng biến chứng THA. Thời gian bị THA và tiền sử gia đình là hai yếu tố có ý nghĩa thống kê. Bệnh nhân có thời gian bị THA dài hơn và có tiền sử gia đình bị THA thường có kiến thức và thực hành tốt hơn. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ gia đình và tư vấn từ cán bộ y tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện kiến thức và thực hành.

3.1. Yếu tố nhân khẩu học

Giới tính và tuổi tác có ảnh hưởng đến kiến thức và thực hành. Nam giới và người cao tuổi thường có kiến thức tốt hơn về phòng biến chứng THA. Tuy nhiên, thực hành của nhóm này vẫn còn hạn chế do thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

3.2. Hỗ trợ từ gia đình và cán bộ y tế

Bệnh nhân nhận được hỗ trợ từ gia đình và tư vấn từ cán bộ y tế có kiến thức và thực hành tốt hơn. Nghiên cứu khuyến nghị tăng cường các buổi tư vấn tập trung và thành lập phòng tư vấn riêng về THA để cải thiện hiệu quả quản lý bệnh.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về thực trạng kiến thức và thực hành phòng biến chứng THA tại Bệnh viện Đa khoa Tân Yên. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để thiết kế các chương trình can thiệp nhằm nâng cao kiến thức và thực hành của bệnh nhân. Đặc biệt, việc tăng cường tư vấn từ cán bộ y tế và hỗ trợ từ gia đình là các giải pháp hiệu quả để cải thiện quản lý THA và giảm thiểu biến chứng.

4.1. Ứng dụng trong quản lý bệnh

Nghiên cứu khuyến nghị Bệnh viện Đa khoa Tân Yên tổ chức các buổi tư vấn tập trung và thành lập phòng tư vấn riêng về THA. Điều này giúp bệnh nhân tiếp cận thông tin chính xác và kịp thời, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý THA.

4.2. Cải thiện thực hành phòng ngừa

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị trong phòng ngừa biến chứng THA. Các biện pháp như giảm ăn mặn, tăng cường vận động, và theo dõi huyết áp thường xuyên cần được áp dụng rộng rãi để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu, cướp đi sinh mạng của khoảng 9,4 triệu người mỗi năm và ảnh hưởng đến hơn 1 tỷ người trên khắp hành tinh. Tại Việt Nam, nghiên cứu dịch tễ học của Viện Tim mạch chỉ ra tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở người trưởng thành từ 25 tuổi trở lên đã chạm mức 25,1%, tức cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người mắc bệnh. Đáng lo ngại, có tới 52% số người mắc bệnh không hề hay biết về tình trạng của mình và 64% bệnh nhân đã điều trị nhưng vẫn chưa đạt được mức huyết áp mục tiêu.

Tại Bệnh viện Đa khoa huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, thống kê năm 2015 cho thấy đơn vị đang quản lý 3.055 bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú trên địa bàn 24 xã và thị trấn. Trong số 2.980 bệnh nhân quản lý năm 2014, có đến 368 trường hợp đã gặp phải các biến chứng tim mạch và mạch máu não nghiêm trọng (chiếm tỷ lệ 12,34%). Nhận thức và thực hành kiểm soát bệnh của người dân địa phương còn bộc lộ nhiều khoảng trống đáng kể.

Trước thực trạng đó, đề tài luận văn thạc sĩ Y tế công cộng của tác giả Trịnh Thị Thúy Hồng thực hiện từ tháng 11/2014 đến tháng 10/2015 nhằm giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi: Mô tả thực trạng kiến thức phòng biến chứng, mô tả thực hành phòng ngừa biến chứng và xác định một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa huyện Tân Yên năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học xác thực để nâng cao năng lực quản lý bệnh không lây nhiễm tuyến y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Khung khái niệm Hành vi Sức khỏe trong Y tế công cộng kết hợp cùng Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp theo Quyết định số 3192/QĐ-BYT năm 2010 của Bộ Y tế Việt Nam, cũng như tiêu chuẩn phân loại quốc tế JNC VI (1997) và JNC VII (2003). Các khái niệm nền tảng được định hình rõ ràng:

• Tăng huyết áp nguyên phát: Tình trạng áp lực dòng máu động mạch tăng cao với huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg mà không tìm thấy nguyên nhân thứ phát trực tiếp, chiếm từ 90% đến 95% tổng số ca bệnh trong cộng đồng.
• Biến chứng tăng huyết áp: Tổn thương các cơ quan đích mạn tính hoặc cấp tính do huyết áp cao kéo dài, bao gồm tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận mạn và suy giảm thị lực do tổn thương võng mạc.
• Lối sống tích cực phòng ngừa: Hệ thống các hành vi dự phòng gồm giảm lượng muối ăn dưới 6 gam/ngày (khoảng 1 thìa cà phê), duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5 đến 22,9 kg/m², giữ vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ, hạn chế rượu bia, ngưng hút thuốc lá và duy trì tập thể dục 30 đến 60 phút mỗi ngày.
• Tuân thủ điều trị: Việc kết hợp dùng thuốc hạ áp theo đúng phác đồ y khoa với chế độ tự theo dõi huyết áp định kỳ và tái khám đúng hẹn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn triển khai thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích (cross-sectional analytical design). Cỡ mẫu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với mức ý nghĩa α = 0,05 (Z = 1,96), tỷ lệ thực hành đạt tham khảo p = 0,60 từ nghiên cứu tại Bệnh viện E năm 2012 và sai số tuyệt đối d = 0,07. Cỡ mẫu tính toán tối thiểu là 188 đối tượng; sau khi tính dự phòng 10% từ chối, nghiên cứu đã tiến hành thu thập đầy đủ dữ liệu từ 204 bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa huyện Tân Yên từ tháng 3/2015 đến tháng 4/2015.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng cho toàn bộ bệnh nhân đến khám và quản lý bệnh án ngoại trú định kỳ tại phòng khám chuyên khoa của bệnh viện. Công cụ thu thập là bộ phiếu phỏng vấn trực tiếp có cấu trúc gồm 52 biến số kết hợp đo đạc nhân trắc học thực tế (chiều cao, cân nặng, vòng bụng).

Dữ liệu được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm EpiData 3.1 với kỹ thuật kiểm tra trùng lặp 10%. Quá trình xử lý thống kê được thực hiện trên phần mềm SPSS 18.0. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Chi-square cho phân tích đơn biến và xây dựng mô hình hồi quy Logistic đa biến nhằm kiểm soát triệt để các yếu tố gây nhiễu, từ đó khẳng định chính xác mối liên quan thực chất giữa đặc điểm nhân khẩu học, bệnh học với kiến thức và thực hành của người bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 204 bệnh nhân điều trị ngoại trú ghi nhận độ tuổi trung bình là 64 tuổi (dao động từ 43 đến 90 tuổi), trong đó nhóm cao tuổi (≥ 60 tuổi) chiếm ưu thế với 73,0%. Về giới tính, nữ giới chiếm 54,4% và nam giới chiếm 45,6%. Phân bố nghề nghiệp cho thấy nhóm cán bộ hưu trí và người mất sức lao động chiếm 52,4%, nông dân chiếm 39,7%, buôn bán tự do chiếm 5,4% và công chức nhà nước chỉ chiếm 2,5%. Đáng lưu ý, có tới 75,4% người bệnh chỉ phát hiện ra tăng huyết áp khi cơ thể đã xuất hiện các triệu chứng lâm sàng rõ rệt như đau đầu, hoa mắt, chóng mặt; tỷ lệ phát hiện bệnh thông qua khám sức khỏe định kỳ chỉ đạt khiêm tốn 10,8%. Khi mới phát hiện bệnh, tỷ lệ bệnh nhân ở mức tăng huyết áp độ 2 và độ 3 chiếm tới 83,3% (độ 2: 42,1%; độ 3: 41,2%).

Về mặt nhận thức, tỷ lệ bệnh nhân có kiến thức đạt về phòng biến chứng chỉ đạt 35,8% (≥ 12/18 điểm). Mặc dù nhận thức về biến chứng tim mạch và tai biến mạch máu não khá phổ biến, hiểu biết về biến chứng suy thận và mờ mắt còn rất sơ sài (chỉ khoảng 2% đến 5% bệnh nhân nắm rõ).

Về mặt thực hành, tỷ lệ bệnh nhân có thực hành đạt về phòng ngừa biến chứng chỉ đạt 29,4% (≥ 10/15 điểm). Phân tích hồi quy Logistic đa biến xác định các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê (p < 0,05):

• Kiến thức phòng biến chứng liên quan thuận với thời gian mắc bệnh (người mắc trên 5 năm có nhận thức cao hơn nhóm dưới 1 năm) và tiền sử gia đình (nhóm có người thân mắc bệnh đạt tỷ lệ kiến thức tốt hơn nhóm không có tiền sử, 25,5% so với nhóm còn lại).
• Thực hành phòng biến chứng có mối liên quan mật thiết với giới tính, mức độ kiểm soát huyết áp hiện tại và chính mức độ hiểu biết kiến thức của người bệnh.

Thảo luận kết quả

Thực trạng kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột so sánh giữa tỷ lệ kiến thức đạt (35,8%) và thực hành đạt (29,4%), kết hợp cùng bảng ma trận tương quan đa biến. Tỷ lệ kiến thức đạt thấp (35,8%) tại Tân Yên phản ánh sự thiếu hụt các chương trình truyền thông chuyên sâu tại y tế cơ sở. Nhiều người bệnh vẫn giữ thói quen thụ động, chỉ tìm kiếm thông tin khi bệnh chuyển biến nặng.

Tỷ lệ thực hành đạt chỉ 29,4% cho thấy khoảng cách rất lớn từ nhận thức đến hành vi thực tế. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa tại Bệnh viện E năm 2012 và nghiên cứu của Ngô Thị Hương Giang năm 2013, nơi tỷ lệ tuân thủ lối sống và điều trị chỉ dao động quanh mức 30% đến 45%. Trên phạm vi quốc tế, con số này cũng tương đương với nghiên cứu của Malik A. tại Uzbekistan năm 2012 (tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt từ 21,6% đến 26,4%).

Nguyên nhân chính xuất phát từ thói quen ăn mặn truyền thống của người dân nông thôn, tâm lý chủ quan khi huyết áp giảm về mức bình thường thì tự ý ngưng thuốc và thiếu sự hỗ trợ giám sát thường xuyên từ người thân trong gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tỷ lệ tai biến và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân tăng huyết áp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp trọng tâm:

1. Thiết lập phòng tư vấn chuyên biệt về bệnh tăng huyết áp: Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa huyện Tân Yên cần bố trí phòng tư vấn riêng tại Khoa Khám bệnh ngay trong Quý 1, hướng tới mục tiêu 100% bệnh nhân điều trị ngoại trú được cán bộ y tế giải thích cặn kẽ về nguyên tắc dùng thuốc và chế độ ăn giảm muối trước khi cấp phát thuốc.
2. Chuẩn hóa công cụ truyền thông và sổ theo dõi huyết áp cá nhân: Đội ngũ y tế phòng khám ngoại trú phối hợp Trung tâm Y tế huyện biên soạn tài liệu truyền thông ngắn gọn, cấp phát sổ tay ghi nhật ký huyết áp tại nhà cho 100% bệnh nhân, phấn đấu nâng tỷ lệ kiến thức đạt từ 35,8% lên tối thiểu 70% sau 12 tháng triển khai.
3. Mở rộng các đợt khám sàng lọc định kỳ tại cộng đồng: Trung tâm Y tế huyện Tân Yên phối hợp cùng Trạm y tế của 24 xã, thị trấn tổ chức khám sàng lọc chủ động 6 tháng/lần cho người dân từ 40 tuổi trở lên, đặt mục tiêu tăng tỷ lệ phát hiện bệnh qua khám định kỳ từ 10,8% lên trên 40% trong lộ trình 2 năm, hạn chế tối đa việc phát hiện muộn ở giai đoạn huyết áp độ 2 và độ 3.
4. Xây dựng mạng lưới hỗ trợ bệnh nhân và can thiệp lối sống gia đình: Hội đồng Y khoa huyện cùng Hội Người cao tuổi thành lập các Câu lạc bộ Tăng huyết áp tại thôn/xã, hướng dẫn người thân tham gia hỗ trợ kiểm soát chế độ dinh dưỡng (giữ BMI từ 18,5 đến 22,9 kg/m², vòng bụng nam dưới 90 cm, nữ dưới 80 cm) và nhắc nhở uống thuốc, cam kết đưa tỷ lệ thực hành đạt từ 29,4% lên trên 65% sau 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ quản lý y tế và chuyên viên y tế công cộng: Sử dụng nguồn số liệu thực chứng và mô hình các yếu tố nguy cơ để hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch can thiệp phòng chống bệnh không lây nhiễm tại tuyến huyện và xã một cách tối ưu.
2. Bác sĩ và điều dưỡng điều trị ngoại trú: Khai thác những phát hiện về lỗ hổng nhận thức của người bệnh (đặc biệt là sự thiếu hiểu biết về suy thận và biến chứng tại mắt) để hoàn thiện kỹ năng tư vấn lâm sàng, cá thể hóa hướng dẫn điều trị cho bệnh nhân cao tuổi.
3. Học viên cao học và sinh viên khối ngành Sức khỏe: Tham khảo một mô hình chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, cách xây dựng bộ công cụ phỏng vấn nhân trắc học và phương pháp phân tích hồi quy Logistic đa biến trên phần mềm SPSS.
4. Các tổ chức xã hội và đơn vị truyền thông y tế: Tận dụng các dữ liệu dịch tễ học để thiết kế các thông điệp truyền thông thay đổi hành vi (BCC) gần gũi, phù hợp với tập quán sinh hoạt của người dân khu vực nông thôn và bán sơn địa.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp có kiến thức và thực hành đạt tại huyện Tân Yên là bao nhiêu? Nghiên cứu ghi nhận chỉ có 35,8% bệnh nhân đạt chuẩn về kiến thức và 29,4% đạt chuẩn về thực hành phòng ngừa biến chứng. Đa phần người bệnh nắm được nguy cơ tai biến mạch máu não nhưng lại thiếu hiểu biết nghiêm trọng về biến chứng suy thận và tổn thương đáy mắt.

Những yếu tố nào tác động có ý nghĩa thống kê đến kiến thức phòng biến chứng của người bệnh? Phân tích đa biến khẳng định thời gian mắc bệnh và tiền sử gia đình là hai yếu tố tác động mạnh nhất (p < 0,05). Người mắc bệnh trên 5 năm và người sống trong gia đình có tiền sử tăng huyết áp sở hữu tỷ lệ nhận thức đúng cao hơn hẳn so với các nhóm còn lại.

Tại sao phần lớn bệnh nhân tại địa phương lại phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn? Có tới 75,4% người bệnh chỉ phát hiện tăng huyết áp khi đã xuất hiện triệu chứng đau đầu, chóng mặt và 83,3% đã ở cấp độ 2 hoặc 3. Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ đi khám sức khỏe định kỳ rất thấp (10,8%), kết hợp tính chất diễn tiến âm thầm của bệnh tăng huyết áp.

Thực hành phòng biến chứng của người bệnh đang gặp những hạn chế chính nào? Các hạn chế phổ biến gồm thói quen ăn mặn vượt mức 6 gam muối/ngày, chưa kiểm soát tốt chỉ số cân nặng và vòng bụng, cùng tình trạng tự ý bỏ thuốc hoặc quên uống thuốc khi thấy huyết áp tạm thời hạ về mức bình thường.

Mô hình nghiên cứu này có khả năng ứng dụng cho các địa phương khác không? Bộ công cụ 52 biến số chuẩn hóa cùng quy trình phân tích hồi quy đa biến trên SPSS với độ tin cậy 95% hoàn toàn có thể chuyển giao và áp dụng hiệu quả tại các bệnh viện đa khoa tuyến huyện trên toàn quốc nhằm nâng cao chất lượng quản lý bệnh mạn tính.

Kết luận

• Tỷ lệ người bệnh có kiến thức đạt (35,8%) và thực hành đạt (29,4%) về phòng ngừa biến chứng tăng huyết áp tại huyện Tân Yên năm 2015 còn ở mức rất thấp.
• Tình trạng phát hiện bệnh muộn diễn ra phổ biến với 75,4% bệnh nhân chỉ đi khám khi có triệu chứng và 83,3% đã tiến triển lên tăng huyết áp độ 2 và độ 3.
• Thời gian mắc bệnh và tiền sử gia đình là các yếu tố liên quan chặt chẽ có ý nghĩa thống kê đến mức độ hiểu biết của người bệnh.
• Giới tính, mức độ huyết áp hiện tại và kiến thức đúng là những yếu tố then chốt thúc đẩy việc thực hành phòng biến chứng hiệu quả.
• Hoạt động tư vấn lâm sàng trực tiếp từ cán bộ y tế đóng vai trò quyết định trong việc thay đổi hành vi tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú.

Luận văn đã đóng góp hệ thống bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho công tác y tế dự phòng tại tỉnh Bắc Giang. Trong giai đoạn tiếp theo, việc triển khai đồng bộ các phòng tư vấn chuyên sâu và chiến dịch truyền thông tại 24 xã, thị trấn là yêu cầu cấp thiết. Hãy tham khảo và ứng dụng toàn diện các phát hiện của luận văn để nâng cao hiệu quả quản lý, chăm sóc sức khỏe tim mạch cho cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh THA là một bệnh mãn tính phổ biến trên thế giới cũng như ở Việt Nam, là mối đe dọa rất lớn đối với sức khỏe của con người, là nguyên nhân gây tàn phế và tử vong hàng đầu ở người cao tuổi.Theo số liệu thống kê của tổ chức Y tế Thế Giới (WHO),THA ảnh hưởng đến sức khỏe của hơn 1 tỷ người trên thế giới và là yếu tố nguy cơ (YTNC) tim mạch quan trọng nhất liên quan đến bệnh mạch vành, suy tim, bệnh mạch máu não và bệnh thận mãn tính[22].Ước tính, mỗi năm trên thế giới có khoảng 9,4 triệu trường hợp tử vong do các biến chứng của THA. Cùng với sự gia tăng và già hoá dân số, số người bị THA không kiểm soát tăng lên từ 600 triệu năm 1980 đến gần 1 tỷ năm 2008. Con số này được dự đoán sẽ tiếp tục tăng và đạt khoảng 1,56 tỷ người năm 2025[22]. Tại Việt Nam,tần suất THA ở người lớn ngày càng gia tăng.Trong những năm 1960 tỷ lệ THA là khoảng 1%, năm 1992 là 11,2%, năm 2001 là 16,3% và năm 2005 là18,3%.

Theo một điều tra gần đây nhất (2008) của Viện Tim mạch Việt Nam tiến hành ở người lớn (≥ 25 tuổi) tại 8 tỉnh và thành phố của nước ta thì thấy tỷ lệ THA đã tăng lên đến 25,1% nghĩa là cứ 4 người lớn ở nước ta thì có 1 người bị THA. Nếu không có các biện pháp dự phòng và quản lý hữu hiệu thì đến năm 2025 sẽ có khoảng 25 triệu người Việt Nam bị THA[22],[41]. THA và các biến chứng của THA có thể phòng được thông qua việc điều trị phù hợp đối với từng giai đoạn của THA như phát hiện bệnh sớm, sử dụng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống tích cực hơn. Tuy nhiên,kiến thức cũng như việc thực hành kiểm soát THA của người dân còn nhiều hạn chế.

Trong số những người bị THA thì có tới 52% (khoảng 5,7 triệu người) là không biết mình bị THA, 30% (khoảng 1,6 triệu người) người biết bị THA nhưng không có một biện pháp điều trị nào và 64% (khoảng 2,4 triệu người) người đã điều trị THA nhưng vẫn chưa đạt HA mục tiêu. Theo nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa năm 2012 ở bệnh nhân THA điều trị ngoại trú tại bệnh viện E, Hà Nội cho thấy có tới 32,4% người bị THA không biết về dấu hiệu của THA, 68,1% ĐTNC không có kiến thức về các YTNC của THA, và 43,4% ĐTNC chưa có kiến thức đúng về lối sống tích cực cho người THA để phòng tránh biến chứng. Điều này cho thấy còn rất nhiều người bị THA 2 nhưng vẫn chưa được trang bị những kiến thức cần thiết hay có những biện pháp hiệu quả để kiểm soát huyết áp của mình[5]. Bệnh viện đa khoa huyện Tân Yên là bệnh viện đa khoa tuyến huyện, hiện tại bệnh viện đang quản lý 3055 bệnh nhân THA điều trị ngoại trú, đang sinh sống trong địa bàn huyện gồm 24 xã và thị trấn.

Theo báo cáo tình hình quản lý điều trị ngoại trú THA của bệnh việnnăm 2014 thì có 2980 bệnh nhân đang điều trị và trong số đó có 368 bệnh nhân có biến chứng (tương đương 12,34%).Qua phỏng vấn nhanh 15 bệnh nhân đến khám tại bệnh viện thì chỉ có 5 bệnh nhân có hiểu biết đúng về THA, các biến chứng của THA và cách phòng tránh biến chứng của THA. Câu hỏi được đặt ra là: Kiến thức, thực hành về phòng biến chứng THA của bệnh nhân THA đang được điều trị ngoại trú ở bệnh viện đa khoa huyện Tân Yên ra sao? Những yếu tố nào liên quan đến việc phòng biến chứng THA của bệnh nhân THA đang điều trị ngoại trú ở bệnh viện đa khoa Tân Yên?Kiến thức và thực hành của bệnh nhân THA có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát THA, phòng ngừa các biến chứng của THA. Kiến thức không đầy đủ về THA là nguyên nhân bệnh nhân không tuân thủ dùng thuốc hạ huyết áp dẫn tới tỷ lệ THA không kiểm soát được cao [49]. Những bệnh nhân có kiến thức tốt về bệnh của họ sẽ thực hành theo dõi huyết áp tại nhà tốt hơn, cải thiện đáng kể việc tuân thủ thuốc và kiểm soát HA[35].

Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Kiến thức, thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa huyện Tân Yên, Bắc Giang năm 2015”. Kết quả của nghiên cứu sẽ góp phần đưa ra các bằng chứng khoa học về thực trạng nhận thức, thực hành phòng biến chứng THA của bệnh nhân THA. Từ đó, làm cơ sở cho các can thiệp nhằm cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân THA đang điều trị tại bệnh viện cũng như trong cộng đồng. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mô tả kiến thức về phòng biến chứng THA ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại bệnh viên đa khoa huyện Tân Yên, Bắc Giang năm 2015. Mô tả thực hành về phòng biến chứng THA ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa huyện Tân Yên, Bắc Giang năm 2015. Xác định một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng biến chứng THA ở bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa huyện Tân Yên, Bắc Giang năm 2015 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm và thông tin về tăng huyết áp.

Khái niệm về huyết áp Huyết áp (HA) là áp lực máu động mạch do tim co bóp đẩy máu từ thất trái vào hệ động mạch, đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của lực cản thành động mạch. Kết quả làm cho máu được lưu thông đến các tế bào để cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng cho nhu cầu cơ thể. Khi tim co bóp tống máu, áp lực động mạch tăng lên đạt mức cao nhất gọi là huyết áp tâm thu (HATT) hay HA tối đa. Khi tim nghỉ, áp lực đó xuống đến mức thấp nhất gọi là huyết áp tâm trương (HATTr) hay HA tối thiểu[3].

Định nghĩa và phân loại tăng huyết áp Định nghĩa tăng huyết áp Theo WHO, một người lớn bị tăng huyết áp (THA) thực sự khi HA tối đa, HA tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc HA tối thiểu, HA tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg hoặc đang điều trị thuốc hạ áp hàng ngày hoặc có ít nhất 2 lần được bác sĩ chẩn đoán là THA[51]. THA là một triệu chứng của nhiều bệnh, nhiều nguyên nhân nhưng cũng có thể là một bệnh THA nếu không tìm ra nguyên nhân. Đây không phải là tình trạng bệnh lý độc lập mà là một rối loạn với nhiều nguyên nhân, các triệu chứng đa dạng và do đó đáp ứng với điều trị cũng rất khác nhau. Phân loại tăng huyết áp Trongnhữngnămgần đây,phân loại THA cũng có nhiều thay đổi.

Theo Liên ủy quốc gia về dự phòng, phát hiện, đánh giá và điều trị THA (JNC – Join National committee) lần thứ VI thì THA được chia như sau[36].1: Phân loại tăng huyết áp theo JNC VI (1997) Huyế t áp tâm thu Huyế t áp tâm trƣơng Phân loại THA (mmHg) (mmHg) Huyết áp tối ưu <120 Và <80 Huyết áp bình thường <130 Và <85 Huyết áp bình thường cao 130 – 139 Hoặc 85 – 89 THA Đô ̣ 1 140 – 159 Hoặc 90 – 99 THA Đô ̣ 2 160 – 179 Hoặc 100 – 109 THA Đô ̣ 3 ≥ 180 Hoặc ≥ 110 Năm 2003,Liên ủy quốc gia về dự phòng, phát hiện, đánh giá và điều trị THA (JNC – Join National committee) lần thứ VII thì THA được chia như sau[37].2: Phân loại tăng huyết áp theo JNC VII (2003) Phân loại THA HA tâm thu (mmHg) HA tâm trƣơng (mmHg) HA bình thường < 120 Và < 80 Tiền THA 120 – 139 Hoặc 80 – 89 THA giai đoạn I 140 – 159 Hoặc 90 – 99 THA giai đoạn II ≥ 160 Hoặc ≥ 100 Theo phân loại của JNC VII: Chỉ số HA bình thường ở JNC VI là < 140/90 mmHg, ở JNC VII hạ xuống còn 120/80 mmHg. Các chỉ số HA 120 – 139/80 – 89 không còn được coi là HA bình thường mà gọi là tiền THA. THA giai đoạn I vẫn được giữ nguyên là 140 – 159/90 – 99 mmHg. Ở JNC VII bỏ qua khái niệm HA bình thường cao.

THA giai đoạn II, III nay được JNC VII gộp lại thành THA giai đoạn II, HATT ≥ 160 mmHg hoặc HATTr ≥ 100 mmHg, vì tỷ lệ biến chứng không khác nhau rõ ràng và thái độ xử trí thì giống nhau. Năm 2010, Bộ Y tế ban hành“Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA”. Theo đó, THA được phân loại như sau[1].3: Phân độ tăng huyết áp của Bộ Y tế Việt Nam Phân độ huyết áp Huyế t áp tâm thu Huyế t áp tâm trƣơng HA tối ưu < 120 Và < 80 HA bình thường 120 – 129 Và/ Hoặc 80 – 84 Tiền THA 130 – 139 Và/ Hoặc 85 – 89 THA đô ̣ 1 140 – 159 Và/ Hoặc 90 – 99 THA đô ̣ 2 160 – 179 Và/ Hoặc 100 – 109 THA đô ̣ 3 ≥ 180 Và/ Hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 Và < 90 Như vậy, phân độ HA của bộ Y tế Việt Nam (2010) gần giống với JNC VI (1997). Chỉ khác là: Ở phân độ của bộ Y tế thay tên HA bình thường cao bằng tiền THA, nhưng chỉ số thì vẫn không đổi 120 – 139 mmHg hoặc 85 – 89 mmHg và ở phân độ HA của bộ Y tế có thêm khái niệm THA tâm thu đơn độc HATT ≥ 140 mmHg, HATTr < 90 mmHg.

THA là một bệnh mà không phải lúc nào cũng tìm ra nguyên nhân. Vì vậy người ta phân ra làm 2 loại: THA nguyên phát: Là các trường hợp THA không tìm thấy nguyên nhân, gọi là bệnh THA. Bệnh THA chiếm tới 90 – 95% trong tổng số người bị THA. Các nhà khoa học nhận thấy có một số yếu tố tác động, phối hợp gây bệnh và liên quan đến sự hình thành, tiến triển của THA nguyên phát, còn được gọi là yếu tố nguy cơ như: Ăn mặn, béo phì, uống nhiều rượu/bia, hút thuốc lá/thuốc lào, ít hoạt động thể lực…các yếu tố trên có thể phối hợp với nhau ngay trên cùng một bệnh nhân.

Càng nhiều yếu tố tác động phối hợp với nhau thì tiến triển của bệnh và nguy cơ tai biến do THA càng nhiều, tiên lượng của bệnh càng xấu. THA thứ phát: Là các trường hợp THA xảy ra do một bệnh khác, gọi là THA triệu chứng. Trong các trường hợp THA thứ phát, người ta tìm thấy nguyên nhân làm cho THA tăng cao, nếu được điều trị bệnh chính thì HA sẽ trở lại bình thường.