Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của COVID-19 trên trẻ em

Tài liệu chuyên sâu Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của COVID-19 ở trẻ em, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho chuyên

• Tác giả: Nguyễn Viết Đức Anh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Đếm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y đa khoa
• Đề tài: Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của COVID-19 ở trẻ em
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số đặc điểm dịch tễ của COVID-19
• 1.2. Đặc điểm tuổi, giới tính của trẻ em mắc COVID-19
• 1.3. Sự lây truyền của COVID-19 ở trẻ em
• 1.4. Đặc điểm vi sinh vật của SARS-CoV-2
• 1.5. Các biến thể của COVID-19
• 1.6. Cơ chế sinh bệnh học của COVID-19
• 1.7. Đặc điểm lâm sàng của COVID-19 ở trẻ em
• 1.8. Cận lâm sàng
• 1.8.1. Xét nghiệm chẩn đoán căn nguyên
• 1.8.2. Xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu và vi sinh
• 1.9. Trường hợp bệnh xác định
• 1.10. Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống ở trẻ em có liên quan COVID-19
• 1.11. Yếu tố nguy cơ bệnh diễn biến nặng
• 1.12. Biến chứng nặng của bệnh
• 1.12.1. Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS)
• 1.12.2. Nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm trùng
• 1.13. Chẩn đoán phân biệt
• 1.14. Phân độ lâm sàng
• 1.15. Điều trị trẻ em mắc COVID-19
• 1.16. Phòng bệnh
• 1.16.1. Phòng bệnh đặc hiệu
• 1.16.2. Phòng bệnh không đặc hiệu
• 1.17. Kết luận tổng quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Thời gian nghiên cứu
• 2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 2.7. Các chỉ số biến số nghiên cứu
• 2.8. Kỹ thuật thu thập thông tin
• 2.9. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ trẻ mắc COVID – 19 theo địa dư
• 3.3. So sánh một số chỉ số dịch tế giữa hai nhóm bệnh nhân
• 3.4. Tỷ lệ trẻ mắc COVID -19 theo giới tính
• 3.5. Thời gian phát hiện
• 3.6. Thời gian âm tính
• 3.7. So sánh biểu hiện lâm sàng viêm phổi và nguồn tiếp xúc hai nhóm địa dư
• 3.8. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở trẻ mắc COVID – 19
• 3.8.1. Đặc điểm lâm sàng ở trẻ mắc COVID – 19
• 3.8.2. So sánh một số biểu hiện lâm sàng khi khởi phát giữa hai nhóm trẻ Hải Dương và Đồng Tháp
• 3.8.3. Đặc điểm cận lâm sàng ở trẻ mắc COVID – 19
• 3.8.4. So sánh một số đặc điểm cận lâm sàng của hai biến thể Delta và Alpha ở trẻ mắc COVID-19
• 3.9. So sánh một số chỉ số cận lâm sàng giữa hai nhóm
• 3.10. Tiến triển và kết cục điều trị
• 3.10.1. So sánh tiến triển và kết cục điều trị giữa hai nhóm
• 3.10.2. So sánh số ngày điều trị giữa 2 nhóm trẻ ở Hải Dương và Đồng Tháp
• 3.11. Phân bố thời gian nằm viện
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung và một đặc điểm dịch tễ học của trẻ mắc COVID – 19
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của COVID – 19 ở trẻ em
• 4.2.1. Đặc điểm lâm sàng của trẻ mắc COVID – 19
• 4.2.2. So sánh một số đặc điểm lâm sàng giữa hai nhóm biến thể Alpha và biến thể Delta
• 4.2.3. Đặc điểm cận lâm sàng của trẻ mắc COVID – 19
• 4.2.4. So sánh một số đặc điểm cận lâm sàng của hai biến thể Delta và Alpha ở trẻ mắc COVID-19
• 4.3. Tiến triển và kết cục điều trị
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của COVID – 19 trên trẻ em
• 5.2. So sánh một số đặc điểm cận lâm sàng của hai biến thể Delta và Alpha ở trẻ mắc COVID-19

Tóm tắt

I. Đặc điểm lâm sàng của COVID 19 ở trẻ em

Đặc điểm lâm sàng của COVID-19 ở trẻ em thường khác biệt so với người lớn. Trẻ em mắc COVID-19 thường có triệu chứng nhẹ hơn, với tỷ lệ nhập viện thấp. Theo nghiên cứu, các triệu chứng phổ biến bao gồm sốt, ho, và khó thở. Một số trẻ có thể không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ. Các triệu chứng này có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần. Đặc biệt, trẻ em có thể phát triển hội chứng viêm đa hệ thống (MIS-C) sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2, điều này cần được theo dõi chặt chẽ. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em dưới 1 tuổi có nguy cơ nhập viện cao hơn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và theo dõi sức khỏe cho trẻ em trong bối cảnh dịch bệnh.

1.1 Triệu chứng COVID 19

Triệu chứng của COVID-19 ở trẻ em thường bao gồm sốt, ho, và khó thở. Một số trẻ có thể không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ. Theo CDC, trẻ em dưới 18 tuổi chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ca nhiễm, nhưng vẫn cần chú ý đến các triệu chứng có thể xuất hiện. Các triệu chứng này có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần. Đặc biệt, trẻ em có thể phát triển hội chứng viêm đa hệ thống (MIS-C) sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và theo dõi sức khỏe cho trẻ em trong bối cảnh dịch bệnh.

II. Cận lâm sàng trong chẩn đoán COVID 19 ở trẻ em

Cận lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán COVID-19 ở trẻ em. Các xét nghiệm như RT-PCR và xét nghiệm kháng nguyên được sử dụng để xác định sự hiện diện của virus SARS-CoV-2. Ngoài ra, các xét nghiệm huyết học và sinh hóa cũng được thực hiện để đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát của trẻ. Kết quả xét nghiệm có thể giúp phân loại mức độ nghiêm trọng của bệnh và hướng dẫn điều trị. Việc theo dõi các chỉ số cận lâm sàng như CRP, bạch cầu, và các chỉ số viêm khác cũng rất quan trọng trong việc đánh giá diễn biến bệnh. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả.

2.1 Xét nghiệm chẩn đoán căn nguyên

Xét nghiệm chẩn đoán căn nguyên là bước quan trọng trong việc xác định COVID-19 ở trẻ em. Các phương pháp như RT-PCR và xét nghiệm kháng nguyên được sử dụng để phát hiện virus SARS-CoV-2. Kết quả xét nghiệm giúp xác định sự hiện diện của virus và phân loại mức độ nghiêm trọng của bệnh. Ngoài ra, các xét nghiệm huyết học và sinh hóa cũng được thực hiện để đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát của trẻ. Việc theo dõi các chỉ số cận lâm sàng như CRP, bạch cầu, và các chỉ số viêm khác cũng rất quan trọng trong việc đánh giá diễn biến bệnh.

III. Điều trị COVID 19 ở trẻ em

Điều trị COVID-19 ở trẻ em cần được thực hiện cẩn thận và theo dõi chặt chẽ. Hầu hết trẻ em mắc bệnh nhẹ có thể được điều trị tại nhà với sự theo dõi của bác sĩ. Các biện pháp điều trị bao gồm giảm triệu chứng, cung cấp đủ nước và dinh dưỡng. Trong trường hợp trẻ có triệu chứng nặng hoặc có nguy cơ biến chứng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị kịp thời. Các phương pháp điều trị như oxy liệu pháp và thuốc kháng virus có thể được áp dụng trong trường hợp cần thiết. Việc theo dõi tình trạng sức khỏe của trẻ trong suốt quá trình điều trị là rất quan trọng để phát hiện sớm các biến chứng.

3.1 Phác đồ điều trị

Phác đồ điều trị COVID-19 ở trẻ em thường dựa trên mức độ nghiêm trọng của bệnh. Đối với trẻ em mắc bệnh nhẹ, điều trị tại nhà với sự theo dõi của bác sĩ là đủ. Các biện pháp điều trị bao gồm giảm triệu chứng, cung cấp đủ nước và dinh dưỡng. Trong trường hợp trẻ có triệu chứng nặng hoặc có nguy cơ biến chứng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị kịp thời. Các phương pháp điều trị như oxy liệu pháp và thuốc kháng virus có thể được áp dụng trong trường hợp cần thiết.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đại dịch COVID-19 do virus SARS-CoV-2 khởi phát từ tháng 12 năm 2019 tại Vũ Hán (Hồ Bắc, Trung Quốc) và nhanh chóng lan rộng toàn cầu. Đến tháng 2 năm 2020, Ủy ban Quốc tế về Phân loại Virus (ICTV) chính thức định danh chủng virus này là SARS-CoV-2. Tính đến tháng 4 năm 2022, thế giới đã ghi nhận trên 513 triệu ca nhiễm và hơn 6,2 triệu ca tử vong tại 225 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại Việt Nam, ca bệnh đầu tiên được xác nhận vào ngày 23/01/2020; trải qua các đợt bùng phát với sự xuất hiện của các biến thể Alpha, Delta và Omicron, số ca nhiễm tích lũy đã vượt 10 triệu ca, đưa Việt Nam xếp thứ 12/227 quốc gia và vùng lãnh thổ về tổng số ca mắc.

Trong bức tranh dịch tễ học chung, trẻ em chiếm tỷ lệ mắc bệnh được báo cáo ban đầu khoảng 0,95% đến gần 2% tổng số ca, nhưng có xu hướng gia tăng đáng kể cùng với tốc độ lây lan của các biến thể mới. Mặc dù phần lớn bệnh nhi nhiễm COVID-19 có biểu hiện nhẹ hơn người lớn, nguy cơ diễn tiến nặng, biến chứng suy hô hấp cấp (ARDS) hay hội chứng viêm đa hệ thống (MIS-C) vẫn đặt ra thách thức lớn đối với công tác điều trị. Tuy nhiên, các dữ liệu tổng kết và phân tích chuyên sâu về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng cũng như sự khác biệt giữa các biến thể trên đối tượng bệnh nhi tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Khóa luận tốt nghiệp ngành Y đa khoa của tác giả Nguyễn Viết Đức Anh, thực hiện năm 2022 dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Văn Đếm (Bộ môn Nhi, Bệnh viện Bạch Mai - Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội), tập trung giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở trẻ mắc COVID-19.
2. So sánh một số đặc điểm cận lâm sàng của hai biến thể Delta và Alpha ở trẻ mắc COVID-19.

Nghiên cứu được triển khai trên đối tượng bệnh nhi mắc COVID-19 được chẩn đoán xác định, thu thập số liệu tại hai khu vực đại diện cho hai giai đoạn lưu hành của biến thể Alpha (Hải Dương) và biến thể Delta (Đồng Tháp).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình bệnh học

Khóa luận xây dựng trên nền tảng vi sinh học và sinh bệnh học của virus SARS-CoV-2 (thuộc chi Betacoronavirus, họ Coronavirinae):

• Cấu trúc virus: Bộ gen RNA sợi đơn dương kích thước 26–32 kb, được bao bọc bởi 4 protein cấu trúc chính gồm Spike (S - protein gai giúp gắn thụ thể tế bào chủ), Membrane (M - protein màng), Envelope (E - protein bao bọc) và Nucleocapsid (N - đóng gói RNA).
• Cơ chế xâm nhập và tổn thương tế bào: Vùng gắn kết thụ thể (RBD) của tiểu đơn vị S1 liên kết trực tiếp với thụ thể ACE2 (Angiotensin-converting enzyme 2) trên màng tế bào biểu mô đường hô hấp, niêm mạc ruột và tế bào nội mô mạch máu. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm giải phóng ồ ạt các cytokine (IFN-α, IFN-γ, IL-1β, IL-6, IL-12, TNF-α), gây phù nề màng hyaline phế nang, tăng tính thấm mao mạch phổi và dẫn đến tổn thương đa cơ quan.
• Phân loại biến thể theo WHO: Bao gồm các biến thể cần quan tâm như Alpha (B.1.1.7), Beta (B.1.351), Gamma (P.1), Delta (B.1.617.2) và Omicron (B.1.1.529).
• Phân độ lâm sàng và hướng dẫn chẩn đoán: Áp dụng hệ thống phân loại 5 mức độ bệnh (Không triệu chứng, Nhẹ, Trung bình, Nặng, Nguy kịch) của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và Quyết định chuyên môn của Bộ Y tế Việt Nam; tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng MIS-C phân biệt với bệnh Kawasaki.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu và phân tích so sánh giữa hai nhóm bệnh nhân mang các biến thể virus khác nhau.
• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ bệnh án của các bệnh nhi được chẩn đoán xác định nhiễm SARS-CoV-2 bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR hoặc xét nghiệm kháng nguyên nhanh đạt chuẩn của Bộ Y tế, điều trị tại các cơ sở thu dung y tế ở Hải Dương và Đồng Tháp.
• Biến số nghiên cứu:
  • Nhóm dịch tễ: Tuổi, giới tính, nguồn tiếp xúc lây truyền (chủ yếu qua gia đình), địa dư, thời gian phát hiện và thời gian chuyển âm tính RT-PCR.
  • Nhóm lâm sàng: Triệu chứng toàn thân và cơ năng khởi phát (sốt, ho, viêm họng, sổ mũi, khó thở, nôn, tiêu chảy, phát ban).
  • Nhóm cận lâm sàng: Công thức máu (WBC, bạch cầu lympho, tiểu cầu), xét nghiệm sinh hóa và chất chỉ điểm viêm (CRP, AST, ALT, điện giải), chẩn đoán hình ảnh (X-quang ngực thẳng phát hiện tổn thương kính mờ, tổn thương mô kẽ).
  • Tiến triển và kết cục: Số ngày nằm viện điều trị, tỷ lệ chuyển nặng, nhu cầu hỗ trợ oxy và tỷ lệ hồi phục.
• Xử lý số liệu: Thống kê y học, so sánh tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và phân tích tương quan giữa các nhóm biến thể.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này hệ thống hóa các y văn quốc tế và trong nước về dịch tễ, virus học, bệnh sinh, biểu hiện lâm sàng, cận lâm sàng và phác đồ điều trị COVID-19 ở trẻ em:

• Đặc điểm dịch tễ và lây truyền: Tỷ lệ trẻ em mắc bệnh dao động từ 1,2% đến 6,3% tổng số ca tùy quốc gia; tỷ lệ trẻ trai nhỉnh hơn trẻ gái (56–57%). Nguồn lây chủ yếu bắt nguồn từ tiếp xúc gia đình (chiếm 55% đến 75% theo các nghiên cứu của Lu, Guo, Parri). Lây truyền chu sinh từ mẹ sang con và qua sữa mẹ chưa có bằng chứng rõ ràng; virus có thể bài tiết qua phân nhưng đường lây chính vẫn là giọt bắn hô hấp.
• Đặc điểm lâm sàng & Cận lâm sàng theo y văn: Trẻ em thường có biểu hiện nhẹ hơn người lớn. Tỷ lệ không triệu chứng dao động từ 5,9% đến 35%. Các dấu hiệu hay gặp nhất là sốt (41%–77,9%) và ho (32%–54%), kèm theo các biểu hiện tiêu hóa (tiêu chảy, nôn). Xét nghiệm cho thấy tỷ lệ giảm bạch cầu ở trẻ thấp hơn người lớn (chỉ 5,5% theo Zare-Zardini hoặc 11–31,5% theo Patel, Parri), CRP tăng nhẹ hoặc bình thường. X-quang phổi ghi nhận tổn thương kính mờ và tổn thương mô kẽ ở khoảng 31%–36% trường hợp.
• Hội chứng viêm đa hệ thống (MIS-C): Xuất hiện 2–4 tuần sau nhiễm SARS-CoV-2 với các biểu hiện tương tự bệnh Kawasaki (sốt kéo dài, ban đỏ da niêm mạc, tổn thương tim mạch, tăng mạnh các chỉ số viêm CRP, Ferritin, D-dimer).
• Phác đồ quản lý, điều trị và phòng bệnh: Phân loại theo hướng dẫn của Bộ Y tế gồm các bậc hỗ trợ hô hấp từ oxy gọng mũi, mặt nạ, thở áp lực dương liên tục (NCPAP), oxy dòng cao (HFNC), thở máy không xâm nhập (NIPPV) đến thở máy xâm nhập và ECMO. Quy định chỉ định thuốc kháng virus (Remdesivir), kháng thể đơn dòng (Casirivimab), kháng viêm Corticosteroid (Dexamethason, Methylprednisolon), thuốc chống đông Heparin, lọc máu hấp phụ cytokine và các loại vaccine phòng bệnh (mRNA của Pfizer, Moderna; Vector của AstraZeneca; Bất hoạt của Sinopharm).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp luận nghiên cứu:

• Xác định tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhi mắc COVID-19 có bằng chứng xét nghiệm RT-PCR dương tính tại hai vùng dịch tễ Hải Dương (đợt dịch biến thể Alpha) và Đồng Tháp (đợt dịch biến thể Delta).
• Quy trình thu thập thông tin qua phiếu điều tra bệnh án chuẩn hóa bao gồm các thông số nhân khẩu học, tiền sử tiếp xúc, triệu chứng khởi phát, kết quả xét nghiệm huyết học - sinh hóa, hình ảnh tổn thương phổi trên X-quang và thời gian nằm viện.
• Quy định về đạo đức nghiên cứu và phương pháp xử lý số liệu y sinh học bằng các thuật toán thống kê mô tả và suy luận.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Tổng hợp toàn bộ các phát hiện định lượng thực tế từ tập dữ liệu bệnh nhi:

• Đặc điểm dịch tễ: Trẻ phân bố ở cả hai nhóm địa dư Hải Dương và Đồng Tháp. Tỷ lệ mắc ở trẻ trai cao hơn trẻ gái; phần lớn nguồn lây được xác định từ các ca tiếp xúc trong hộ gia đình. Khảo sát thời gian phát hiện bệnh và thời gian cần thiết để xét nghiệm RT-PCR trở về âm tính.
• Đặc điểm lâm sàng: Phần lớn trẻ có biểu hiện nhẹ hoặc không triệu chứng. Các triệu chứng thường gặp nhất khi khởi phát bao gồm sốt, ho, viêm đường hô hấp trên và rối loạn tiêu hóa nhẹ. Phân tích so sánh triệu chứng viêm phổi và biểu hiện khởi phát giữa nhóm bệnh nhi tại Hải Dương và Đồng Tháp cho thấy sự khác biệt về tần suất xuất hiện triệu chứng.
• Đặc điểm cận lâm sàng: Đa số các chỉ số tế bào máu (bạch cầu, lympho) và men gan nằm trong giới hạn bình thường hoặc chỉ biến đổi nhẹ. Tỷ lệ tăng chỉ số viêm CRP và tỷ lệ phát hiện tổn thương phổi dạng mô kẽ, kính mờ trên phim chụp X-quang lồng ngực được ghi nhận cụ thể.
• So sánh biến thể Delta và Alpha: Phân tích đối chiếu giữa hai nhóm trẻ nhiễm biến thể Alpha và Delta về các chỉ số cận lâm sàng, tỷ lệ tổn thương phổi trên X-quang, mức độ đáp ứng điều trị và phân bố thời gian nằm viện.

Chương 4: Bàn luận

Tác giả đi sâu phân tích, biện giải các kết quả thu được:

• So sánh kết quả nghiên cứu với các công bố quốc tế (CDC Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ý, Brazil, Nhật Bản) nhằm làm rõ tính đại diện và các nét đặc thù của trẻ em Việt Nam mắc COVID-19.
• Giải thích nguyên nhân trẻ em có biểu hiện lâm sàng nhẹ hơn và tiên lượng tốt hơn người lớn dựa trên sự khác biệt về mật độ thụ thể ACE2, đáp ứng miễn dịch thích ứng tế bào T và khả năng bảo vệ từ kháng thể truyền qua nhau thai.
• Biện luận về sự khác nhau giữa biến thể Alpha và Delta: Khả năng lây lan, cường độ biểu hiện triệu chứng lâm sàng và mức độ biến đổi các dấu ấn sinh học cận lâm sàng qua từng đợt dịch.
• Đánh giá diễn tiến lâm sàng, thời gian đào thải virus (âm tính hóa RT-PCR) và thời gian nằm viện, từ đó rút ra bài học cho công tác phân luồng và quản lý bệnh nhi.

Chương 5: Kết luận

Khái quát các kết luận cốt lõi bám sát hai mục tiêu nghiên cứu đã đề ra về mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở trẻ em và các điểm khác biệt cận lâm sàng giữa hai biến thể Alpha và Delta.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các triệu chứng lâm sàng ở trẻ em mắc COVID-19 theo y văn được tổng kết

Tác giả / Tổ chức	Năm / Địa điểm	Cỡ mẫu (n)	Tỷ lệ không triệu chứng	Triệu chứng Hô hấp	Sốt	Triệu chứng Tiêu hóa	Thể nặng / Nguy kịch
CDC Hoa Kỳ	2020 / Hoa Kỳ	19.500	17,0%	Ho: 54,0%	65,0%	45,0%	$\le$ 2,0% (ICU)
Dong và cs.	2020 / Trung Quốc	2.143	12,9%	---	---	---	Nặng < 5%, Nguy kịch < 1%
Souza và cs.	2020 / Brazil	1.124	14,2%	Ho: 41,5%	47,5%	8,1%	3,6%
Lu và cs.	2020 / Trung Quốc	171	16,0%	Ho: 52,0%	41,0%	15,0%	1,8%
Qi và cs.	2021 / Hoa Kỳ	2.874	27,7%	Ho: 40,6%	48,5%	---	1,1%
Chang và cs.	2020 / Trung Quốc	101	26,0%	Ho: 46,0%	59,0%	12,0%	2,0%
Parri và cs.	2020 / Ý	2.005	21,0%	Ho: 44,0%	54,0%	---	1,9%
Guo và cs.	2020 / Trung Quốc	341	5,9%	Ho: 32,0%	77,9%	---	Nặng 0,6%, Nguy kịch 0,3%
Yasuhara và cs.	2020 / Nhật Bản	114	18,0%	Ho: 35,0%	64,0%	16,0%	---

So sánh tiêu chuẩn phân biệt giữa bệnh Kawasaki và hội chứng MIS-C

Tiêu chí	Bệnh Kawasaki	Hội chứng MIS-C (liên quan COVID-19)
Độ tuổi mắc phổ biến	Chủ yếu dưới 5 tuổi (chiếm 90%), tỷ lệ nam cao hơn	Thường gặp ở trẻ lớn hơn (5–15 tuổi)
Tiền sử nhiễm SARS-CoV-2	Không bắt buộc liên quan đến SARS-CoV-2	Xảy ra sau nhiễm SARS-CoV-2 từ 2–4 tuần (RT-PCR, test nhanh hoặc kháng thể dương tính)
Đặc điểm lâm sàng chính	Sốt $\ge$ 5 ngày kết hợp ít nhất 4/5 dấu hiệu: viêm kết mạc 2 bên; biến đổi môi/họng/lưỡi đỏ dâu; thay đổi đầu chi (phù, ban đỏ, bong da); ban đỏ toàn thân; hạch cổ không hóa mủ	Sốt dai dẳng, viêm đa cơ quan (tim mạch, tiêu hóa, thận, thần kinh, sốc); có thể biểu hiện đầy đủ hoặc một phần triệu chứng giống Kawasaki
Biến đổi Cận lâm sàng	Tăng chỉ số viêm thông thường	Tăng vọt các chất chỉ điểm viêm mạnh (CRP, Ferritin, Procalcitonin, LDH, IL-6), tăng Troponin, proBNP, giảm lympho, giảm albumin máu
Tổn thương cơ quan đích	Điển hình giãn/phình động mạch vành	Suy chức năng tim, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, rối loạn tiêu hóa và sốc nổi bật

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Đóng góp học thuật: Cung cấp dẫn liệu thực chứng về đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở trẻ em mắc COVID-19 tại Việt Nam, làm rõ sự khác biệt giữa hai giai đoạn dịch lưu hành biến thể Alpha và Delta.
2. Khuyến nghị theo dõi lâm sàng: Khẳng định đa số trẻ có tiên lượng tốt, điều trị ngoại trú hoặc thu dung mức độ nhẹ; tuy nhiên cần cảnh giác với các dấu hiệu chuyển nặng (thở nhanh theo tuổi, rút lõm lồng ngực, SpO2 < 94%) và biến chứng muộn MIS-C sau 2–4 tuần.
3. Tối ưu hóa cận lâm sàng: Đề xuất chỉ định chọn lọc xét nghiệm công thức máu, CRP và chụp X-quang phổi ở các trường hợp có triệu chứng đường hô hấp dưới hoặc có bệnh nền nhằm tối ưu nguồn lực y tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi dữ liệu phụ thuộc vào các đợt dịch cụ thể tại hai địa phương (Hải Dương và Đồng Tháp), chưa bao quát toàn bộ các vùng địa lý trên cả nước.
  • Các xét nghiệm chuyên sâu về miễn dịch học (nồng độ cytokine, định lượng miễn dịch tế bào CD4/CD8) và chụp cắt lớp vi tính (CT ngực) chỉ được chỉ định hạn chế ở các ca bệnh nặng, chưa thực hiện đồng loạt trên toàn bộ mẫu nghiên cứu do điều kiện thực tế trong đại dịch.
  • Chưa theo dõi dọc dài hạn để đánh giá toàn diện di chứng hậu COVID-19 ở trẻ em sau khi xuất viện.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu đối với các biến thể mới nổi (đặc biệt là các phân dòng của biến thể Omicron).
  • Thiết kế các nghiên cứu thuần tập theo dõi dài hạn để đánh giá chức năng hô hấp, tim mạch và sự phát triển thể chất của trẻ sau mắc COVID-19.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên môn giá trị cho:

• Bác sĩ chuyên khoa Nhi và Truyền nhiễm: Nắm vững phác đồ phân tầng mức độ bệnh, nhận diện sớm các dấu hiệu bão cytokine và chẩn đoán phân biệt hội chứng MIS-C với bệnh Kawasaki.
• Sinh viên Y khoa và Học viên Sau đại học: Tham khảo khung phương pháp nghiên cứu mô tả dịch tễ học lâm sàng, cách tổng hợp dữ liệu cận lâm sàng và phân tích so sánh giữa các biến thể virus.
• Cán bộ Y tế Dự phòng: Sử dụng các số liệu dịch tễ về nguồn lây gia đình và tỷ lệ không triệu chứng ở trẻ em để xây dựng hướng dẫn cách ly, chăm sóc trẻ mắc bệnh tại nhà an toàn, hiệu quả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thụ thể chính mà virus SARS-CoV-2 sử dụng để xâm nhập tế bào người là gì và cơ chế gây tổn thương phổi diễn ra như thế nào?

SARS-CoV-2 sử dụng miền gắn kết thụ thể (RBD) trên protein gai (Spike protein) để liên kết với thụ thể ACE2 (Angiotensin-converting enzyme 2) trên màng tế bào vật chủ (đặc biệt là tế bào phế nang loại 2 ở phổi). Quá trình này kích hoạt men protease cắt mở protein gai giúp virus xâm nhập, nhân lên và phá hủy tế bào biểu mô, đồng thời làm giảm điều hòa thụ thể ACE2 dẫn đến tăng sản xuất Angiotensin 2, làm tăng tính thấm mao mạch phổi, kích thích bão cytokine gây viêm và tổn thương màng phế nang lan tỏa.

2. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp nhất khi khởi phát COVID-19 ở trẻ em được ghi nhận trong y văn là gì?

Theo các nghiên cứu quốc tế và hướng dẫn của Bộ Y tế được trích dẫn, các triệu chứng phổ biến nhất ở trẻ em là sốt (chiếm từ 41% đến 77,9%) và ho (chiếm từ 32% đến 54%). Ngoài ra, trẻ có thể gặp các triệu chứng đường hô hấp trên (viêm họng, nghẹt mũi), triệu chứng tiêu hóa (tiêu chảy, nôn mửa chiếm khoảng 8%–20%) và có khoảng 5,9% đến 35% trẻ hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng.

3. Khóa luận so sánh đặc điểm của hai biến thể virus nào và dữ liệu được thu thập từ đâu?

Khóa luận tập trung so sánh đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng giữa hai biến thể Alpha (B.1.1.7) và Delta (B.1.617.2). Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ nhóm bệnh nhi mắc bệnh tại Hải Dương (đại diện cho đợt dịch biến thể Alpha) và Đồng Tháp (đại diện cho đợt dịch biến thể Delta).

4. Hội chứng viêm đa hệ thống ở trẻ em (MIS-C) khác biệt căn bản với bệnh Kawasaki ở những điểm nào?

MIS-C xuất hiện sau khi nhiễm SARS-CoV-2 từ 2–4 tuần, thường gặp ở lứa tuổi lớn hơn (5–15 tuổi), có nồng độ các chất chỉ điểm viêm (CRP, Ferritin, Procalcitonin, D-dimer, IL-6) tăng rất cao, kèm theo tổn thương suy chức năng tim, viêm cơ tim, sốc và rối loạn tiêu hóa nổi bật. Ngược lại, bệnh Kawasaki điển hình gặp ở trẻ dưới 5 tuổi (chiếm 90%), đặc trưng bởi sốt kéo dài $\ge 5$ ngày kèm tổn thương giãn phình động mạch vành và các dấu hiệu da niêm điển hình.

5. Chỉ định dùng thuốc kháng virus Remdesivir cho bệnh nhi mắc COVID-19 theo phác đồ được trình bày như thế nào?

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế được tổng hợp trong khóa luận, Remdesivir được chỉ định điều trị cho bệnh nhân nội trú từ thể nhẹ có ít nhất 1 yếu tố nguy cơ diễn tiến nặng cho đến người bệnh suy hô hấp phải hỗ trợ oxy (thở oxy gọng mũi, mặt nạ, thở CPAP, HFNC hoặc thở máy không xâm nhập).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Viết Đức Anh đã phản ánh toàn diện bức tranh dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh, biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng của COVID-19 trên đối tượng bệnh nhi tại Việt Nam. Nghiên cứu xác nhận phần lớn trẻ em mắc bệnh có triệu chứng nhẹ đến trung bình, tiên lượng hồi phục tốt, đồng thời chỉ ra các điểm khác biệt về cận lâm sàng và thời gian điều trị giữa hai biến thể Alpha và Delta. Đây là công trình có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp dữ liệu hữu ích cho việc hoàn thiện phác đồ chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe trẻ em trong đại dịch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1- TỔNG QUAN 1. Một số đặc điểm dịch tễ của COVID-19: 1. Địa dư: Ca đầu tiên mắc COVID-19 được ghi nhận tại Trung Quốc vào tháng 12 năm 2019. Tháng 1 năm 2020 ghi nhận các ca ở Nhật Bản, Thái Lan, Mỹ, Việt Nam, Pháp.

sau đó lan ra toàn thế giới. Tính đến 17 tháng 6, 213 quốc gia và vùng lãnh thổ có dịch (4 vùng lãnh thổ thuộc Mỹ được tính vào Mỹ. Đỉnh dịch tại Trung Quốc trung tuần tháng 2 (ngày 12 tháng 2 là 14.108 ca, tử vong nhiều nhất ngày 23 tháng 2 với 150 ca). Tính đến hết năm 2020, Đã có gần 84 triệu ca toàn cầu, hơn 1,8 triệu ca tử vong trên tất cả các châu lục.

Mỹ đứng đầu số ca cũng lập kỷ lục tử vong vào 30 tháng 12 với 3.880 tử vong/ ngày. Dịch bệnh tăng nhanh tại nhiều nước khác như Brazil, Anh, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Đức, Ý, Pháp, Colombia, Hà Lan, Nam Phi, Mexico, Ukraina, Tây Ban Nha, Ba Lan (trên 100. [9] Tính đến hết năm 2021, dịch tăng nhanh ở Anh, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Đan Mạch, Ailen. ở châu Âu, Mỹ, Canada, Argentina.

ở châu Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ,. ở châu Á, Úc ở châu Đại Dương. Việt Nam ghi nhận vào ngày 21 tháng 12 một người từ Anh về Việt Nam nhiễm biến chủng Omicron (B. Đây là ca đầu tiên biến chủng mới ở Việt Nam.

Cho đến hai tháng đầu năm 2022 dịch bệnh tiếp tục rất nghiêm trọng trên quy mô toàn thế giới. Thống kê chưa đầy đủ đã có gần 440 triệu ca nhiễm và gần 6 triệu tử vong. Con số tử vong theo WHO có thể cao gấp 2-3 lần. Đến cuối tháng 2 dịch giảm ở nhiều nơi, bao gồm nhiều nước châu Âu và châu Mỹ, Trung, Nam và Tây Á, và vẫn được cho là ít nghiêm trọng ở hầu hết châu Phi.

Tuy nhiên dịch vẫn nghiêm trọng và lây lan nhanh ở nhiều nước châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt như Việt Nam (một số ngày trên 100.000 ca nhiễm cộng dồn, cao hàng top đầu thế giới, lan rộng khắp miền bắc.) và các nước khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông, Brunei, New Zealand, Úc,. Còn Trung Quốc vẫn khống chế dịch tốt và một số nước Đông Nam Á dịch đã giảm sâu. 1 Luan van Tính đến hết tháng 3 năm 2022 dịch đã lan tới 225 quốc gia và vùng lãnh thổ (trong số này chỉ có 8 nước/vùng chưa ghi nhận tử vong). Theo khu vực, châu Âu là khu vực có số ca nhiễm cao nhất, tiếp theo là châu Á.

Mỹ vẫn đứng đầu về số ca nhiễm và số ca tử vong (tử vong vượt 1 triệu). Tính đến hết tháng 4 năm 2022, thống kê chưa đầy đủ, thế giới đã có trên 513 triệu ca nhiễm và trên 6,2 triệu tử vong. Đến cuối tháng 4 năm 2022 số ca nhiễm và tử vong có xu hướng giảm trên toàn cầu, tuy nhiên một số nước như Trung Quốc hay Đài Loan lại có xu hướng nghiêm trọng hơn trước. Việt Nam xếp 12 thế giới về ca nhiễm và 24 thế giới về tử vong.[9] Tại Việt Nam, vào ngày 23/01/2020 ghi nhận 02 trường hợp đầu tiên nghi ngờ nhiễm COVID-19 nhập cảnh từ Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc, có biểu hiện triệu chứng bệnh được ghi nhân, và có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19.

Kể từ đầu dịch đến nay Việt Nam có 10.692 ca nhiễm, đứng thứ 12/227 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong khi với tỷ lệ số ca nhiễm/1 triệu dân, Việt Nam đứng thứ 110/227 quốc gia và vùng lãnh thổ (bình quân 101.849 ca/ 1 triệu người). [43] 2 Luan van Hình 1. Bản đồ số ca mắc COVID-19 trên toàn thế giới [51] Hình 1.