Nghiên cứu kháng thể kháng HLA và mối liên quan với đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận

Nghiên cứu kháng thể kháng HLA và mối liên quan với đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS Lê Viêt Thắng
• Trường học: Học viện Quân Y
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Nghiên cứu kháng thể kháng HLA và mối liên quan với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. ĐIỀU TRỊ BỆNH THẬN MẠN TÍNH GIAI ĐOẠN CUỐI BẰNG GHÉP THẬN
• 1.1.1. Khái niệm bệnh thận mạn tính, suy thận mạn tính, bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
• 1.1.2. Phương pháp ghép thận điều trị bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
• 1.2. MIỄN DỊCH TRONG GHÉP THẬN
• 1.2.1. Cơ sở khoa học cho các xét nghiệm miễn dịch
• 1.2.2. Các xét nghiệm miễn dịch trong ghép thận
• 1.2.3. Biến đổi cấu trúc và chức năng thận ghép liên quan đến hòa hợp miễn dịch
• 1.2.4. Kiểm soát các phản ứng miễn dịch bất lợi ở người bệnh sau ghép thận
• 1.3. NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 1.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 1.4.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 1.4.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.2.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu
• 1.4.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.4.2.3. Phương tiện phục vụ nghiên cứu
• 1.4.2.4. Nội dung các bước tiến hành nghiên cứu
• 1.4.2.5. Một số tiêu chuẩn chẩn đoán, đánh giá sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4.2.6. Xử lý số liệu
• 1.4.2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.5.1.1. Một số đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 1.5.1.2. Một số đặc điểm miễn dịch người nhận thận và người hiến
• 1.5.1.3. Đặc điểm chức năng thận sau ghép ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 1.5.2. ĐẶC ĐIỂM HLA, KHÁNG THỂ KHÁNG HLA (PRA) TRƯỚC GHÉP VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG Ở NGƯỜI BỆNH GHÉP THẬN
• 1.5.2.1. Đặc điểm HLA, PRA trước ghép ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 1.5.2.2. Mối liên quan giữa HLA, tiền mẫn cảm (PRA) trước ghép với một số đặc điểm ở người bệnh trước ghép
• 1.5.2.3. Mối liên quan giữa HLA, tiền mẫn cảm (PRA) trước ghép với một số đặc điểm ở người bệnh sau ghép
• 1.5.3. ĐẶC ĐIỂM PRA SAU GHÉP VÀ SỰ XUẤT HIỆN KHÁNG THỂ KHÁNG HLA ĐẶC HIỆU NGƯỜI CHO (HLA - DSA) Ở NGƯỜI BỆNH CÓ GIẢM CHỨC NĂNG THẬN TRONG 6 THÁNG ĐẦU SAU GHÉP
• 1.5.3.1. Một số đặc điểm của nhóm bệnh nhân có giảm chức năng thận ghép trong 6 tháng đầu sau ghép
• 1.5.3.2. Đặc điểm PRA sau ghép, HLA - DSA và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng ở nhóm người bệnh có giảm chức năng thận trong 6 tháng đầu sau ghép
• 1.5.4. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.5.4.1. Đặc điểm về tuổi, giới, nguyên nhân suy thận mạn tính
• 1.5.4.2. Một số đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân nghiên cứu
• 1.5.4.3. Một số đặc điểm miễn dịch người nhận thận và người hiến
• 1.5.4.4. Đặc điểm chức năng thận sau ghép ở nhóm BN nghiên cứu
• 1.5.5. ĐẶC ĐIỂM KHÁNG THỂ KHÁNG HLA TRƯỚC GHÉP VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG Ở BỆNH NHÂN GHÉP THẬN TỪ NGƯỜI CHO SỐNG
• 1.5.5.1. Đặc điểm hòa hợp, không hòa hợp HLA và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng ở người bệnh ghép thận
• 1.5.5.2. Đặc điểm kháng thể kháng HLA trước ghép và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận từ người cho sống
• 1.5.6. MỐI LIÊN QUAN CỦA KHÁNG THỂ KHÁNG HLA ĐẶC HIỆU NGƯỜI CHO Ở BỆNH NHÂN CÓ GIẢM CHỨC NĂNG THẬN TRONG 6 THÁNG ĐẦU SAU GHÉP
• 1.5.6.1. Một số đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân có giảm chức năng thận ghép trong 6 tháng đầu sau ghép
• 1.5.6.2. Kháng thể kháng HLA sau ghép ở bệnh nhân có suy giảm chức năng thận trong 6 tháng đầu sau ghép
• 1.6. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.8. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng thể kháng HLA trong ghép thận

Kháng thể kháng HLA là một yếu tố quan trọng trong quá trình ghép thận. Chúng có thể ảnh hưởng đến sự thành công của ca ghép và chức năng thận sau ghép. Nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện của kháng thể này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm thải ghép cấp tính và giảm chức năng thận. Việc hiểu rõ về kháng thể kháng HLA và mối liên quan của chúng với các đặc điểm lâm sàng là rất cần thiết để cải thiện kết quả ghép thận.

1.1. Kháng thể kháng HLA và vai trò trong ghép thận

Kháng thể kháng HLA có thể được chia thành hai loại: kháng thể đặc hiệu người cho (HLA-DSA) và kháng thể không đặc hiệu. HLA-DSA có thể gây ra phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, dẫn đến thải ghép. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự hiện diện của HLA-DSA trước và sau ghép có thể dự đoán được nguy cơ thải ghép và giảm chức năng thận.

1.2. Đặc điểm lâm sàng liên quan đến kháng thể kháng HLA

Các đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ghép thận có thể bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của kháng thể kháng HLA. Những bệnh nhân có kháng thể này thường có nguy cơ cao hơn về thải ghép và các biến chứng khác. Việc theo dõi các chỉ số lâm sàng như mức creatinin và protein niệu là rất quan trọng để đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

II. Thách thức trong việc quản lý kháng thể kháng HLA ở bệnh nhân ghép thận

Quản lý kháng thể kháng HLA là một thách thức lớn trong ghép thận. Sự xuất hiện của kháng thể này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chức năng thận và tuổi thọ của mảnh ghép. Các bác sĩ cần phải có các chiến lược hiệu quả để phát hiện và quản lý kháng thể kháng HLA nhằm cải thiện kết quả ghép.

2.1. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến kháng thể kháng HLA

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện kháng thể kháng HLA, bao gồm tiền sử truyền máu, mang thai trước đó và mức độ hòa hợp HLA giữa người cho và người nhận. Việc xác định các yếu tố này có thể giúp bác sĩ đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Phương pháp phát hiện kháng thể kháng HLA

Các phương pháp phát hiện kháng thể kháng HLA bao gồm xét nghiệm PRA và HLA-DSA. Những phương pháp này giúp đánh giá mức độ mẫn cảm của bệnh nhân trước khi ghép, từ đó đưa ra các quyết định điều trị phù hợp.

III. Phương pháp điều trị và quản lý kháng thể kháng HLA

Việc điều trị và quản lý kháng thể kháng HLA là rất quan trọng để đảm bảo thành công của ca ghép thận. Các phương pháp điều trị hiện nay bao gồm sử dụng thuốc ức chế miễn dịch và các biện pháp giải mẫn cảm. Những phương pháp này giúp giảm thiểu nguy cơ thải ghép và cải thiện chức năng thận.

3.1. Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch

Thuốc ức chế miễn dịch như corticosteroid và thuốc ức chế calcineurin được sử dụng để ngăn chặn phản ứng miễn dịch chống lại mảnh ghép. Việc điều chỉnh liều lượng thuốc là cần thiết để đạt được hiệu quả tối ưu mà không gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng.

3.2. Biện pháp giải mẫn cảm trước ghép

Giải mẫn cảm là một quy trình quan trọng giúp giảm thiểu sự xuất hiện của kháng thể kháng HLA trước khi ghép. Các biện pháp như lọc huyết tương và sử dụng thuốc kháng thể có thể giúp loại bỏ kháng thể này, từ đó tăng khả năng thành công của ca ghép.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kháng thể kháng HLA

Nghiên cứu về kháng thể kháng HLA đã chỉ ra rằng việc theo dõi và quản lý kháng thể này có thể cải thiện đáng kể kết quả ghép thận. Các nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân được theo dõi chặt chẽ về kháng thể kháng HLA có tỷ lệ thải ghép thấp hơn và chức năng thận tốt hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế

Nhiều nghiên cứu trong nước và quốc tế đã chỉ ra rằng sự hiện diện của kháng thể kháng HLA có thể dự đoán được nguy cơ thải ghép và giảm chức năng thận. Các nghiên cứu này cung cấp thông tin quý giá cho việc quản lý bệnh nhân ghép thận.

4.2. Ứng dụng trong lâm sàng

Thông tin từ các nghiên cứu về kháng thể kháng HLA có thể được áp dụng trong lâm sàng để cải thiện quy trình ghép thận. Việc theo dõi kháng thể này giúp bác sĩ đưa ra các quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu kháng thể kháng HLA

Nghiên cứu về kháng thể kháng HLA và mối liên quan của chúng với đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc cải thiện kết quả ghép thận và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

5.1. Tương lai của nghiên cứu kháng thể kháng HLA

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới để phát hiện và quản lý kháng thể kháng HLA. Điều này sẽ giúp cải thiện tỷ lệ thành công của ca ghép thận và giảm thiểu các biến chứng.

5.2. Tầm quan trọng của việc giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức về kháng thể kháng HLA trong cộng đồng y tế là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp các bác sĩ và bệnh nhân hiểu rõ hơn về nguy cơ và cách quản lý kháng thể này, từ đó cải thiện kết quả ghép thận.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh thận mạn tính (Chronic Kidney Disease - CKD) là vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính toàn cầu. Đối với bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối, ghép thận là phương pháp điều trị thay thế thận mang lại nhiều ưu điểm vượt trội so với lọc máu chu kỳ, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, sự phục hồi và duy trì chức năng thận ghép chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố miễn dịch, đặc biệt là hệ thống kháng nguyên hòa hợp tổ chức (Human Leukocyte Antigen - HLA) và kháng thể kháng HLA.

Sự hiện diện của kháng thể kháng HLA trước ghép (Panel Reactive Antibodies - PRA) và kháng thể đặc hiệu người cho (Donor Specific Antibodies - DSA / HLA-DSA) xuất hiện trước hoặc hình thành sau ghép là yếu tố nguy cơ dẫn đến các biến chứng như trì hoãn chức năng thận ghép (Delayed Graft Function - DGF), thải ghép cấp tính, thải ghép mạn tính và mất mảnh ghép. Mặc dù các nghiên cứu trên thế giới đã phân tích sâu về HLA-DSA, tại Việt Nam các công trình nghiên cứu về mối liên quan giữa kháng thể kháng HLA với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và chức năng thận sau ghép từ người cho sống còn tương đối hạn chế.

Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hà với đề tài "Nghiên cứu kháng thể kháng HLA và mối liên quan với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận" (Chuyên ngành: Nội khoa, Mã số: 9720107) được thực hiện tại Học viện Quân y và Bệnh viện Quân y 103 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lê Việt Thắng và PGS.TS Bùi Văn Mạnh (năm 2022) nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Khảo sát đặc điểm kháng thể kháng HLA trước ghép và mối liên quan với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân ghép thận từ người cho sống.
2. Đánh giá mối liên quan của kháng thể kháng HLA đặc hiệu người cho ở bệnh nhân có suy giảm chức năng thận trong 6 tháng đầu sau ghép.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu bao gồm các cặp người cho - người nhận thận ghép từ người cho sống tại Bệnh viện Quân y 103. Nghiên cứu thực hiện đánh giá tình trạng miễn dịch trước phẫu thuật và theo dõi dọc các biến đổi lâm sàng, cận lâm sàng cùng sự xuất hiện của kháng thể kháng HLA trong thời gian 6 tháng đầu sau phẫu thuật ghép thận.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn về điều trị thay thế thận, sinh miễn dịch học ghép và các công trình nghiên cứu liên quan:

• Phân loại bệnh thận mạn tính: Luận án dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán của K/DOQI (2002) và phân loại cải tiến của KDIGO (2012) kết hợp mức lọc cầu thận (MLCT từ G1 đến G5, trong đó giai đoạn 3 chia thành 3a và 3b) với tỷ lệ albumin/creatinin niệu (A1, A2, A3) để đánh giá mức độ tổn thương và tiến triển của bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối (MLCT < 15 ml/phút/1,73m²).
• Chỉ định và quy trình kỹ thuật: Luận án dẫn chiếu Quy trình kỹ thuật ghép thận từ người cho sống (Bộ Y tế, 2006) và Hướng dẫn ghép tạng Việt Nam (Bộ Y tế, 2017) về tiêu chuẩn lựa chọn người hiến sống (cùng huyết thống, không cùng huyết thống) và người nhận, bao gồm các tiêu chí kiểm tra tương hợp nhóm máu ABO, phản ứng đọ chéo và hòa hợp HLA.
• Cơ chế sinh miễn dịch và kháng thể HLA: Xian C. (2016) và Sandesh P. (2019) mô tả chi tiết cấu trúc phân tử HLA lớp I, lớp II, các con đường hoạt hóa bổ thể gây tổn thương nội mô mạch máu ghép thông qua phức hợp tấn công màng (MAC), hiện tượng lắng đọng C4d trên mao mạch quanh ống thận và cơ chế độc tế bào qua trung gian tế bào phụ thuộc kháng thể (ADCC) qua thụ thể Fc trên tế bào NK.
• Tỷ lệ và vai trò của HLA-DSA: Nghiên cứu của Everly M. và cộng sự (2013) ghi nhận tỷ lệ xuất hiện mới kháng thể đặc hiệu người cho (de novo DSA - dnDSA) trong năm đầu sau ghép là 11%. Các báo cáo quốc tế ghi nhận tần suất phát triển HLA-DSA sau ghép dao động từ 10% đến 40%. Thammanichanond D. và cộng sự (2012) nghiên cứu trên 116 bệnh nhân ghép thận có tiền mẫn cảm âm tính trước ghép, phát hiện HLA-DSA xuất hiện ở 24,1% (28/116) bệnh nhân và gắn liền với tỷ lệ thải ghép qua trung gian kháng thể tăng cao. Các nghiên cứu năm 2019 và 2021 chỉ ra rằng mức độ không tương hợp HLA (từ 3 điểm trở lên, đặc biệt là locus DQ) có giá trị dự báo sinh kháng thể đặc hiệu người hiến và thải ghép thể dịch.

Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về việc xác lập mối liên hệ giữa các locus HLA, tỷ lệ tiền mẫn cảm PRA trước ghép và sự xuất hiện HLA-DSA sau ghép trên nhóm bệnh nhân có biểu hiện suy giảm chức năng thận ghép trong giai đoạn 6 tháng đầu tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại miễn dịch

Luận án dựa trên lý thuyết miễn dịch ghép tạng đặc:

• Hệ thống kháng nguyên hòa hợp tổ chức (HLA): Nằm trên nhánh ngắn nhiễm sắc thể số 6 với khoảng 224 gen chức năng và cấu trúc giả gen trong phức hợp MHC.
  • HLA lớp I (HLA-A, HLA-B, HLA-C): Cấu tạo gồm một chuỗi α (44 kDa) và một chuỗi nhẹ β2-microglobulin (12 kDa), biểu hiện trên tất cả các tế bào có nhân, trình diện peptid cho tế bào T-CD8+.
  • HLA lớp II (HLA-DP, HLA-DQ, HLA-DR): Cấu tạo từ hai chuỗi α và β liên kết cộng hóa trị (khối lượng mỗi chuỗi khoảng 32 kDa), mã hóa bởi các gen DPA, DPB, DQA, DQB, DRA, DRB (DRB1, DRB3, DRB4, DRB5), chỉ biểu hiện trên các tế bào trình diện kháng nguyên (APC), lympho bào B, tế bào nội mạc và lympho bào T hoạt hóa, trình diện kháng nguyên cho tế bào T-CD4+.
  • Kháng nguyên Non-MHC và Non-HLA: Bao gồm MICA, MICB, thụ thể Angiotensin II typ 1 (AT1R), thụ thể Endothelin-1 typ A (ETAR), myosin tim, collagen V và argin.
• Biến chứng miễn dịch sau ghép:
  • Trì hoãn chức năng thận ghép (DGF): Định nghĩa là tình trạng cần hỗ trợ lọc máu trong tuần đầu tiên sau phẫu thuật ghép hoặc nồng độ creatinin huyết thanh giảm < 25% trong vòng 24 giờ đầu. Tỷ lệ DGF ở nhóm ghép thận từ người cho sống dao động 4-10% (trung bình 5%), trong khi ở người hiến chết não hoặc ngừng tim là 5-50%. DGF làm tăng nguy cơ thất bại ghép lên 2,3 lần ở người nhận thận từ người cho sống. Về diễn tiến hồi phục: 50% hồi phục ở ngày thứ 10, 33% hồi phục từ ngày 10 đến ngày 20, phần còn lại hồi phục sau ngày thứ 20.
  • Thải ghép: Gồm thải ghép tối cấp (do kháng thể có sẵn kích hoạt bổ thể tắc mạch), thải ghép cấp qua trung gian tế bào T (TCMR), thải ghép cấp qua trung gian kháng thể (ABMR) và thải ghép mạn tính (đặc trưng bởi tổn thương xơ hóa mạn tính, nhân đôi màng đáy và bệnh cầu thận ghép - TG/CTG).

Phương pháp xét nghiệm và thu thập dữ liệu

Phương pháp / Kỹ thuật	Nguyên lý thực hiện	Mục đích ứng dụng trong nghiên cứu
Định typ HLA bằng phân tử DNA	Khuếch đại PCR dải allen đặc hiệu kết hợp lai hạt phủ allen HLA Luminex	Định danh chính xác các alen HLA locus A, B, C, DR, DQ, DP ở độ phân giải trung bình đến cao
Đọ chéo (Cross-match)	Độc tế bào phụ thuộc bổ thể (CDC), Phân tích dòng chảy tế bào (Flow cytometry), ELISA	Đánh giá tương tác giữa huyết thanh người nhận và lympho bào T/B người hiến để loại trừ nguy cơ thải ghép tối cấp
Kháng thể kháng HLA (PRA)	Xét nghiệm pha rắn sử dụng vi cầu gắn kháng nguyên trên máy Luminex	Xác định tỷ lệ tiền mẫn cảm (% PRA) lớp I và lớp II trước và sau ghép
Định danh HLA-DSA	Hạt vi cầu kháng nguyên đơn (Single Antigen Beads) trên hệ thống Luminex	Xác định kháng thể đặc hiệu kháng HLA người cho và đo cường độ huỳnh quang trung bình (MFI)

Thuốc ức chế miễn dịch sử dụng trong phác đồ

Luận án phân loại và theo dõi các thuốc ức chế miễn dịch theo 3 giai đoạn:

1. Dẫn nhập: Kháng thể đơn dòng ức chế thụ thể IL-2 (Basiliximab), kháng thể đa dòng làm suy giảm tế bào T (Thymoglobulin / ATGAM), kháng thể kháng CD52 (Alemtuzumab).
2. Duy trì: Phác đồ 3 thuốc kết hợp gồm thuốc ức chế Calcineurin (CNIs: Tacrolimus duy trì nồng độ đáy C0; Cyclosporine duy trì nồng độ đáy C0 và nồng độ đỉnh C2) + thuốc chống tăng sinh (Acid mycophenolic/MMF, Azathioprine) hoặc thuốc ức chế mTOR (Sirolimus, Everolimus) + Corticosteroid (Prednisone, Methylprednisolone).
3. Điều trị thải ghép: Methylprednisolone liều cao (250 - 1000 mg/ngày trong 3 - 5 ngày) cho TCMR; Lọc huyết tương (plasmapheresis), truyền IVIG, Rituximab, Bortezomib, Eculizumab, Tocilizumab (kháng thể kháng thụ thể IL-6) cho ABMR.

Phương pháp phân tích thống kê

Dữ liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê y học. Các biến định tính được trình bày dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm. Phân tích mối liên quan sử dụng các kiểm định thống kê phù hợp và mô hình hồi quy logistic đơn biến, đa biến để xác định các yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến PRA (+) trước ghép và sự xuất hiện HLA-DSA (+) sau ghép.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 cung cấp cơ sở lý luận chi tiết về bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối và giải pháp ghép thận:

• Trình bày định nghĩa, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh thận mạn theo K/DOQI (Bảng 1.1) và phân tầng giai đoạn bệnh theo KDIGO (Bảng 1.2).
• Phân tích các tiêu chuẩn tuyển chọn người nhận và người hiến thận sống, chống chỉ định tuyệt đối và tương đối theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
• Phân tích chi tiết cơ chế miễn dịch học: cấu trúc phân tử HLA lớp I, lớp II (Hình 1.1), các phương pháp định typ HLA bằng kỹ thuật DNA (Hình 1.2), xét nghiệm đọ chéo lympho bào (Hình 1.3), xét nghiệm PRA và công nghệ Luminex pha rắn.
• Tổng kết các yếu tố nguy cơ của DGF liên quan đến người cho sống (tuổi cao, BMI cao, thận hiến bên phải, lấy thận mổ mở, thời gian thiếu máu nóng/lạnh kéo dài), người nhận (giới nam, người da đen, truyền máu, bất tương thích HLA, thời gian lọc máu kéo dài) theo bảng tổng hợp của Sandesh P. (Bảng 1.3).
• Phân loại và cơ chế hoạt động của các nhóm thuốc ức chế miễn dịch dẫn nhập, duy trì và điều trị thải ghép (Hình 1.4, Bảng 1.4).
• Tổng quan các nghiên cứu trong nước và quốc tế về hòa hợp HLA, tỷ lệ xuất hiện HLA-DSA sau ghép và mối liên quan với thải ghép cấp/mạn.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả thiết kế nghiên cứu và các tiêu chuẩn đánh giá lâm sàng, cận lâm sàng:

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân suy thận mạn tính giai đoạn cuối được chỉ định ghép thận từ người cho sống tại Bệnh viện Quân y 103, có đầy đủ hồ sơ theo dõi miễn dịch trước và sau ghép.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Các trường hợp chống chỉ định phẫu thuật, đọ chéo CDC tế bào T dương tính, hoặc hồ sơ theo dõi không liên tục.
• Tiêu chuẩn theo dõi và phân loại:
  • Theo dõi nồng độ đáy Cyclosporine (C0) (Bảng 2.5), nồng độ đỉnh Cyclosporine (C2) (Bảng 2.6) và nồng độ đáy Tacrolimus (C0) (Bảng 2.7) theo từng giai đoạn sau phẫu thuật.
  • Phân loại mức độ thiếu máu theo tiêu chuẩn của WHO (Bảng 2.8) và KDIGO 2012 (Bảng 2.9).
  • Phương pháp tính toán và xác định mức độ hòa hợp, không hòa hợp (mismatch) HLA giữa người cho và người nhận theo 6 alen chính (A, B, DR) và mở rộng cho DP, DQ; sơ đồ kế thừa haplotype theo lý thuyết ở các anh chị em ruột (Hình 2.1, Bảng 2.10).
• Quy trình nghiên cứu: Đánh giá trước mổ (lâm sàng, nguyên nhân suy thận, tiền sử truyền máu, mang thai, chỉ số PRA), đánh giá trong mổ và theo dõi sau mổ tại các thời điểm trong 6 tháng (chức năng thận, nồng độ ure, creatinin, MLCT, protein niệu, các biến cố DGF, xét nghiệm PRA và định danh HLA-DSA khi có suy giảm chức năng thận).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các phát hiện định lượng được chia thành 3 phần chính với hệ thống bảng biểu và biểu đồ chi tiết:

1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu

• Đặc điểm nhân khẩu và lâm sàng trước ghép: Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi (Bảng 3.1), giới tính (Biểu đồ 3.1), nguyên nhân bệnh thận mạn tính (Bảng 3.2), chỉ số khối cơ thể BMI (Bảng 3.3), tỷ lệ tăng huyết áp (Biểu đồ 3.2), rối loạn lipid máu (Biểu đồ 3.3), tình trạng nhiễm virus viêm gan B/C (Biểu đồ 3.4), mức độ thiếu máu trước ghép (Bảng 3.4).
• Điều trị thay thế thận trước ghép: Phương pháp điều trị trước ghép (Bảng 3.5), thời gian lọc máu chu kỳ hoặc lọc màng bụng (Bảng 3.6), tiền sử mẫn cảm do truyền máu, mang thai (Bảng 3.7).
• Đặc điểm người cho và cặp ghép: Đặc điểm người cho thận (Bảng 3.8), phân bố nhóm máu ABO cặp cho - nhận (Biểu đồ 3.5), quan hệ huyết thống cùng huyết thống hay không cùng huyết thống (Biểu đồ 3.6).
• Diễn biến chức năng thận sau ghép: Tỷ lệ xuất hiện DGF (Biểu đồ 3.8) và tỷ lệ giảm chức năng thận ghép sau phẫu thuật (Biểu đồ 3.7).

2. Đặc điểm HLA, PRA trước ghép và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng

• Đặc điểm hòa hợp HLA và tiền mẫn cảm: Tỷ lệ hòa hợp và không hòa hợp HLA của cặp cho - nhận (Bảng 3.9), mức độ không hòa hợp chi tiết theo từng locus A, B, DR (Bảng 3.10), đặc điểm PRA trước ghép lớp I và lớp II (Bảng 3.11), mối liên quan giữa mức độ hòa hợp HLA với quan hệ huyết thống (Bảng 3.12).
• Các yếu tố liên quan đến PRA trước ghép: Phân tích tương quan giữa PRA trước ghép với giới (Bảng 3.13), tuổi (Bảng 3.14), tiền sử truyền máu (Bảng 3.15), phương pháp lọc máu (Bảng 3.16), tiền sử mang thai ở phụ nữ (Bảng 3.17), nguyên nhân suy thận (Bảng 3.18), tình trạng tăng huyết áp (Bảng 3.19).
• Mô hình hồi quy logistic: Xác định các yếu tố trước ghép có liên quan độc lập với tình trạng PRA (+) trước phẫu thuật (Bảng 3.20).
• Ảnh hưởng của HLA và PRA lên kết quả sớm sau ghép: Mối liên quan giữa mức độ không hòa hợp HLA với biến chứng DGF (Bảng 3.21), liên quan giữa đặc điểm miễn dịch trước ghép với DGF (Bảng 3.22), biến đổi các chỉ số sinh hóa máu theo PRA tại các mốc thời gian theo dõi (Bảng 3.23), so sánh nồng độ ure, creatinin và MLCT giữa nhóm [PRA (+) + DGF (+)] và nhóm [PRA (-) + DGF (-)] trong 6 tháng đầu (Bảng 3.24).

3. Đặc điểm PRA sau ghép và sự xuất hiện HLA-DSA ở nhóm giảm chức năng thận trong 6 tháng đầu

• Đặc điểm nhóm bệnh nhân giảm chức năng thận: Tỷ lệ suy giảm chức năng thận tại các mốc thời gian 1, 3, 6 tháng sau ghép (Bảng 3.25), đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng (Bảng 3.26), đặc điểm miễn dịch trước ghép (Bảng 3.27), phác đồ thuốc ức chế miễn dịch sử dụng (Bảng 3.28), biến đổi chỉ số huyết học (Bảng 3.29), chỉ số sinh hóa máu (Bảng 3.30) và mức độ protein niệu (Bảng 3.31).
• Đặc điểm kháng thể PRA và HLA-DSA sau ghép: Phân bố PRA sau ghép theo phân lớp kháng thể lớp I, lớp II (Bảng 3.32), tỷ lệ xuất hiện HLA-DSA (Bảng 3.33), đặc điểm phân bố HLA-DSA theo từng phân lớp (Bảng 3.34), phân bố HLA-DSA theo cường độ huỳnh quang trung bình MFI (Bảng 3.35), so sánh biến đổi PRA và HLA-DSA trước và sau ghép (Bảng 3.36).
• Các yếu tố liên quan đến sự hình thành HLA-DSA sau ghép: Mối liên quan với quan hệ huyết thống (Bảng 3.37), tiền sử truyền máu trước/trong/sau mổ (Bảng 3.38), mức độ hòa hợp HLA (Bảng 3.39), mức độ không hòa hợp HLA (Bảng 3.40).
• Mối liên quan giữa HLA-DSA với lâm sàng và cận lâm sàng: So sánh đặc điểm lâm sàng, protein phản ứng C (CRP) giữa nhóm HLA-DSA (+) và DSA (-) (Bảng 3.41), so sánh đặc điểm miễn dịch trước ghép giữa 2 nhóm (Bảng 3.42), mối liên quan giữa HLA-DSA (+) với protein niệu (Bảng 3.43), mối liên quan giữa kháng thể kháng HLA-DQ, DP với protein niệu tại các thời điểm theo dõi (Bảng 3.44).
• Mô hình hồi quy logistic: Xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự xuất hiện mới của HLA-DSA (+) sau ghép (Bảng 3.45).

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung biện luận các kết quả nghiên cứu dựa trên đối chiếu với các y văn trong nước và quốc tế:

• Đặc điểm chung của đối tượng: Phân tích cơ cấu tuổi, giới tính, các nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận mạn tính giai đoạn cuối và mối tương quan giữa tình trạng dinh dưỡng (BMI), thiếu máu, lọc máu trước ghép với khả năng hồi phục sau mổ.
• Đặc điểm hòa hợp HLA và PRA trước ghép: Biện luận về mức độ tương thích HLA giữa người cho sống có quan hệ huyết thống và không huyết thống; phân tích vai trò của các yếu tố kích hoạt miễn dịch (mang thai, truyền máu) đối với việc hình thành kháng thể tiền mẫn cảm PRA; đối chiếu tỷ lệ DGF của nghiên cứu với các nghiên cứu quốc tế (Bảng 4.1).
• Vai trò của HLA-DSA và suy giảm chức năng thận sau ghép: Bàn luận về cơ chế xuất hiện dnDSA sau ghép do mức độ không hòa hợp phân tử HLA (đặc biệt là locus DQ, DP); phân tích ảnh hưởng của nồng độ thuốc ức chế miễn dịch đến sự bùng phát kháng thể; đối chiếu tỷ lệ xuất hiện kháng thể đặc hiệu HLA người cho sau ghép với các công trình trên thế giới (Bảng 4.2); làm rõ mối liên hệ giữa sự hiện diện của HLA-DSA với tình trạng tổn thương màng đáy cầu thận biểu hiện qua protein niệu kéo dài và suy giảm mức lọc cầu thận.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

1. Cung cấp dữ liệu hệ thống về đặc điểm kháng nguyên hòa hợp tổ chức HLA (theo từng locus A, B, DR, DQ, DP), mức độ tương thích/bất tương thích HLA và tỷ lệ tiền mẫn cảm PRA trước ghép ở nhóm bệnh nhân ghép thận từ người cho sống tại Việt Nam.
2. Làm sáng tỏ cơ chế và mối liên quan giữa các yếu tố cảm ứng miễn dịch trước ghép (tiền sử truyền máu, số lần mang thai ở nữ giới) với sự hình thành PRA (+) trước phẫu thuật thông qua phân tích hồi quy logistic.
3. Xác lập mối liên hệ định lượng giữa mức độ không hòa hợp HLA và tình trạng PRA (+) trước ghép với nguy cơ xuất hiện biến chứng trì hoãn chức năng thận ghép (DGF) cũng như sự chậm phục hồi mức lọc cầu thận trong 6 tháng đầu.
4. Đánh giá toàn diện đặc điểm hình thành mới của kháng thể đặc hiệu người cho (HLA-DSA), phân loại theo phân lớp và cường độ huỳnh quang trung bình (MFI) ở nhóm bệnh nhân có suy giảm chức năng thận ghép; chứng minh sự xuất hiện của HLA-DSA (đặc biệt là kháng thể kháng HLA-DQ và DP) có liên quan chặt chẽ với tình trạng xuất hiện protein niệu sau ghép.

Đề xuất và kiến nghị thực tiễn

• Thực hiện thường quy xét nghiệm sàng lọc kháng thể kháng HLA (PRA) bằng phương pháp pha rắn Luminex trước ghép cho tất cả các bệnh nhân có yếu tố nguy cơ mẫn cảm (tiền sử truyền máu, mang thai).
• Tăng cường chỉ định định danh kháng thể đặc hiệu người cho (HLA-DSA) và định lượng MFI ở những bệnh nhân có dấu hiệu suy giảm mức lọc cầu thận hoặc xuất hiện protein niệu trong 6 tháng đầu sau phẫu thuật nhằm phát hiện sớm nguy cơ thải ghép thể dịch.
• Tối ưu hóa phác đồ và theo dõi chặt chẽ nồng độ thuốc ức chế miễn dịch duy trì (nồng độ đáy C0 của Tacrolimus/Cyclosporine, nồng độ đỉnh C2 của Cyclosporine) để hạn chế tối đa nguy cơ kích hoạt hệ thống miễn dịch sinh kháng thể dnDSA.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Luận án tập trung khảo sát trên nhóm đối tượng bệnh nhân nhận thận từ nguồn người hiến sống, chưa mở rộng trên nhóm người hiến chết não hoặc người hiến ngừng tim. Thời gian theo dõi dọc sau ghép được giới hạn trong 6 tháng đầu, do đó chưa đánh giá được toàn bộ tác động lâu dài của HLA-DSA đối với biến chứng thải ghép mạn tính và thời gian sống sót của mảnh ghép sau nhiều năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng theo dõi thuần tập bệnh nhân ở các mốc thời gian dài hơn (1 năm, 3 năm, 5 năm); nghiên cứu sâu hơn về tổn thương mô bệnh học sinh thiết thận ghép nhuộm C4d ở nhóm bệnh nhân có HLA-DSA (+); nghiên cứu ứng dụng trên các đối tượng ghép thận không tương thích nhóm máu ABO (ABO-i) và người hiến chết não.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị thực tiễn và tài liệu học thuật chuyên sâu cho:

• Bác sĩ chuyên khoa Thận - Lọc máu và Phẫu thuật Ghép tạng: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá nguy cơ miễn dịch trước ghép, tiên lượng nguy cơ DGF và đưa ra phác đồ điều trị ức chế miễn dịch cá thể hóa cho từng cặp ghép.
• Bác sĩ và Kỹ thuật viên Miễn dịch học lâm sàng: Tham khảo quy trình ứng dụng các kỹ thuật xét nghiệm đọ chéo dòng chảy, định typ HLA phân tử và công nghệ Luminex định danh HLA-DSA với chỉ số MFI trong theo dõi bệnh nhân ghép tạng.
• Nghiên cứu sinh, Học viên sau đại học ngành Nội khoa, Miễn dịch học: Là tài liệu tham khảo trong thiết kế nghiên cứu lâm sàng theo dõi dọc, xử lý thống kê đa biến và phân tích các chỉ dấu miễn dịch trong ghép tạng đặc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Trì hoãn chức năng thận ghép (DGF) được định nghĩa thế nào và tỷ lệ xuất hiện ở người nhận thận từ người cho sống là bao nhiêu?

Theo luận án, DGF được định nghĩa là tình trạng bệnh nhân cần hỗ trợ lọc máu trong tuần đầu tiên sau ghép hoặc nồng độ creatinin huyết thanh giảm dưới 25% trong vòng 24 giờ đầu sau phẫu thuật. Ở nhóm ghép thận từ người cho sống, tỷ lệ DGF dao động từ 4% đến 10% (trung bình khoảng 5%), thấp hơn nhiều so với nhóm nhận thận từ người hiến chết não hoặc ngừng tim (5% đến 50%). DGF làm tăng nguy cơ thất bại mảnh ghép lên 2,3 lần ở người nhận thận từ người cho sống.

2. Cấu trúc và sự phân bố của kháng nguyên HLA lớp I và lớp II khác nhau như thế nào?

• HLA lớp I (HLA-A, HLA-B, HLA-C): Gồm chuỗi nặng α (44 kDa) liên kết không cộng hóa trị với chuỗi nhẹ β2-microglobulin (12 kDa), biểu hiện trên bề mặt của tất cả các tế bào có nhân trong cơ thể, có chức năng trình diện kháng nguyên cho tế bào lympho T-CD8+.
• HLA lớp II (HLA-DP, HLA-DQ, HLA-DR): Gồm chuỗi α và chuỗi β (mỗi chuỗi khoảng 32 kDa) liên kết cộng hóa trị, chỉ biểu hiện trên các tế bào tham gia đáp ứng miễn dịch (tế bào trình diện kháng nguyên APC, lympho bào B, tế bào nội mô và lympho bào T hoạt hóa), có chức năng trình diện kháng nguyên cho tế bào lympho T-CD4+.

3. Kháng thể đặc hiệu người cho (HLA-DSA) gây tổn thương thận ghép qua những cơ chế nào?

HLA-DSA tác động lên mảnh ghép thông qua 4 cơ chế chính:

1. Kích hoạt hệ thống bổ thể: DSA gắn vào tế bào nội mô mảnh ghép kích hoạt bổ thể theo con đường cổ điển, hình thành phức hợp tấn công màng (MAC) gây ly giải tế bào và lắng đọng C4d trên mao mạch quanh ống thận.
2. Độc tế bào qua trung gian tế bào phụ thuộc kháng thể (ADCC): Phần Fc của DSA gắn với thụ thể Fc trên tế bào giết tự nhiên (NK cells), kích hoạt tế bào NK tiêu diệt tế bào nội mô mảnh ghép.
3. Rối loạn chức năng tế bào nội mô: Gây biến đổi hình dạng tế bào, kích thích tăng sinh và tăng bám dính bạch cầu đơn nhân dẫn đến xơ hóa nội mạc động mạch mạn tính.
4. Gắn kết không gây tổn thương mô học (Accommodation): Thường gặp trong ghép bất tương thích ABO khi có mặt kháng thể nhưng không xuất hiện tổn thương cấu trúc mảnh ghép.

4. Phác đồ thuốc ức chế miễn dịch duy trì tiêu chuẩn sau ghép thận gồm những thành phần nào?

Phác đồ duy trì tiêu chuẩn là sự kết hợp của 3 nhóm thuốc:

1. Thuốc ức chế Calcineurin (CNIs): Tacrolimus (theo dõi nồng độ đáy C0) hoặc Cyclosporine (theo dõi nồng độ đáy C0 và nồng độ đỉnh C2).
2. Thuốc chống tăng sinh / ức chế chuyển hóa (dẫn xuất MPA/MMF hoặc Azathioprine) hoặc thuốc ức chế mTOR (Sirolimus, Everolimus).
3. Corticosteroid (Prednisone hoặc Methylprednisolone).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà là công trình nghiên cứu lâm sàng chuyên sâu về đặc điểm kháng thể kháng HLA và vai trò của kháng thể đặc hiệu người cho (HLA-DSA) ở bệnh nhân ghép thận từ người cho sống tại Việt Nam. Công trình đã làm rõ mối tương quan giữa các yếu tố cảm ứng miễn dịch trước ghép với tình trạng tiền mẫn cảm PRA, mức độ không hòa hợp HLA với biến chứng trì hoãn chức năng thận ghép (DGF), đồng thời chỉ ra sự liên quan chặt chẽ giữa HLA-DSA hình thành sau ghép với tình trạng protein niệu và suy giảm chức năng thận trong 6 tháng đầu. Kết quả của luận án đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho công tác sàng lọc miễn dịch trước mổ và tối ưu hóa quản lý điều trị sau ghép thận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ĐIỀU TRỊ BỆNH THẬN MẠN TÍNH GIAI ĐOẠN CUỐI BẰNG GHÉP THẬN 1. Khái niệm bệnh thận mạn tính, suy thận mạn tính, bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối * Bệnh thận mạn tính Bệnh thận mạn tính (BTMT) là những bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận, kéo dài trên 3 tháng và ảnh hưởng lên sức khỏe người bệnh. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh thận mạn tính dựa vào 1 trong 2 tiêu chuẩn sau: - Biểu hiện tổn thương thận (có 1 biểu hiện hoặc nhiều) tồn tại kéo dài trên 3 tháng + Có albumin nước tiểu (tỷ lệ albumin/creatinin nước tiểu > 30mg/g hoặc albumin nước tiểu 24 giờ > 30mg/24giờ).

+ Bất thường cặn lắng nước tiểu. + Bất thường điện giải hoặc các bất thường khác do rối lọan chức năng của ống thận. + Bất thường về mô bệnh học thận. + Xét nghiệm hình ảnh học phát hiện thận bất thường.

- Giảm mức lọc cầu thận (MLCT) < 60ml/phút/1,73m 2 tồn tại kéo dài trên 3 tháng. * Phân chia giai đoạn bệnh thận mạn tính K/DOQI 2002 chia bệnh thận mạn tính thành 5 giai đoạn dựa vào mức lọc cầu thận. Các giai đoạn của bệnh thận mạn tính Mức lọc cầu thận Giai đoạn Mô tả (ml/phút/1,73m2) Tổn thương thận với MLCT bình 1 ≥ 90 thường hoặc tăng 2 Tổn thương thận với LMCT giảm nhẹ 60-89 3 Giảm MLCT trung bình 30-59 4 Giảm MLCT nặng 15-29 < 15 hoặc phải 5 Bệnh thận mạn tính tính giai đoạn cuối điều trị thận nhân tạo * Nguồn: KDOQI (2002)[15] KDIGO 2012 (KDIGO: Kidney Disease Improving Global Outcomes) khi phân chia BTMT có một số thay đổi như sau: Khi chẩn đoán giai đoạn bệnh thận mạn tính, giai đoạn 3 được chia thành 3a và 3b [16]. Sử dụng nồng độ albumin niệu vào trong bảng phân giai đoạn giúp cho việc đánh giá tiên lượng và diễn tiến của bệnh thận mạn cụ thể hơn.

Phân chia giai đoạn bệnh thận mạn tính Albumin niệu kéo dài (Tỷ lệ albumin/creatinin niệu) Hướng dẫn theo dõi GFR và A1 A2 A3 Albumin niệu (Số lần/năm) BT đến nhẹ Tăng vừa Tăng nhiều <30 mg/g 30-300 mg/g >300 mg/g <3 mg/mmol 3-30 mg/mmol >30 mg/mmol G1 BT hoặc tăng ≥ 90 1 nếu CKD 1 2 MLCT (ml/phút/1.73 G2 Giảm nhẹ 60-89 1 nếu CKD 1 2 G3a Giảm nhẹ-vừa 45-59 1 2 3 G3b Giảm vừa-nặng 30-44 2 3 3 G4 Giảm nặng 15-29 3 3 4+ G5 Suy thận < 15 4+ 4+ 4+ * Nguồn: Theo KDIGO (2012) [16] 5 * Suy thận mạn tính Suy thận mạn tính (STMT) là hậu quả cuối cùng của các bệnh thận - tiết niệu mạn tính, làm chức năng thận giảm sút dần dần tương ứng với số lượng nephron của thận bị tổn thương và mất chức năng không hồi phục. Biểu hiện bằng mức lọc cầu thận (MLCT) giảm, urê và creatinin máu tăng, rối loạn cân bằng nước- điện giải, rối loạn cân bằng kiềm - toan và rối loạn các chức năng nội tiết khác của thận [17], [18]. Suy thận mạn tính tiến triển kéo dài, có từng đợt nặng lên và cuối cùng dẫn đến suy thận giai đoạn cuối, lúc này hai thận mất chức năng hoàn toàn, đòi hỏi phải điều trị thay thế thận [18]. Như vậy, khái niệm BTMT đã bao hàm cả suy thận mạn tính.

Suy thận mạn tính tương ứng với BTMT giai đoạn 3-5 (MLCT < 60 ml/phút). * Bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối Các bệnh nhân BTMT tuân theo một diễn biến lâm sàng có thể dự đoán được sau khi bệnh xuất hiện, với các rối loạn chức năng thận tiến triển cuối cùng dẫn đến BTMT giai đoạn cuối. Đặc biệt, BTMT không có triệu chứng lâm sàng tới 90% cho đến khi chuyển sang giai đoạn nặng [19]. BTMT giai đoạn cuối hay bệnh thận mạn tính giai đoạn 5 là giai đoạn nặng nhất.