Chương I: Khái quát vé việc sử dung đỗ đủng trực quan trong đạy học lịch sử ở trường Trung học phô thông Chương II: Khai thắc và sử dụng 46 dùng trực quan quy ước trong chương trình Lịch sử | 1( Ban cơ bản) - Phan lịch sử thé giới Chương HIT: Thực nghiệm sử dụng đô dùng trực quan quy ước vào giảng dạy bài 17: Chiến tranh thé giới thứ hai (1939 - 1945) - Ban cơ bản SVTH: Bùi Thị Thanh Trang 12 Trần Văn Thuật Khóa luận tắt nghiệp GVHD: ThS. Đào Thị Mộng Ngọc CHUONG I SỬ DỤNG DO DUNG TRUC QUAN TRONG DAY HỌC LICH SU Ở TRƯỜNG THPT 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong day học lịch sử I. Quy luật nhận thức Nhận thức là quá trình tôn tại khách quan mả bắt cứ con người bình thường nào cũng có.
Ngay từ khi xuất hiện, con người đã nảy sinh nhu cầu nhận thức vẻ chính mình và thé giới xung quanh. Và dần dan nhận thức của con người càng phong phú và sâu sắc hơn. tử khi xuất hiện và trong quá trinh phát triển, nhu cầu nhận thức của con người cũng ngày càng chính xác, sâu sắc hơn. Muốn đáp ứng được yêu cầu đó, con người phải nhận thức được đối tượng của nhu cầu là gì.
Như vậy, ta thấy nhận thức xuất phát từ nhu cau thực tiễn, chính môi trường thực tiễn sẽ cung cắp những hình ảnh cụ thé của sự vat, hiên tượng cụ thé. Điều đó đáp ứng giai đoạn thứ nhất của nhận thức là "trực quan sinh động". Rồi qua quá trình phân tích tông hợp. khái quát - là giai đoạn “ nhận thức lí tính” sẽ cho ra những khái niệm, quy luật, phạm trù.
Chính trực quan sinh động là cơ sở hình thành khái niệm. Nếu "trực quan” không đầy đủ thì khái niệm hình thành sẽ thiếu cơ sở thực tế và nó sẽ không phản ánh được đầy đủ nội dung, ban chat của các sự vật, hiện tượng". “Truc quan” có vai trò rất quan trọng đối với quá trình nhận thức. Điều này đã được chính ông cha ta thừa nhận “Tram nghe không bằng mắt thấy”.
Có thể nói chính trực quan và nêu không có trực quan thì việc nhận thức của con người không thé đây đủ trong quá trình hình thành tri thức. Như vậy chúng ta biết rằng quá trình nhận thức gồm hai giai đoạn: giai đoạn cảm tính và giai đoạn lý tính. Hai quá trình này luôn gan bó nhau và có mối quan hệ rang buộc nhau vẻ bản chat. * Nguyễn Thị Thu Hiển ( 1999}, Khóa luận tắt nghiệp “Sew âm.
xdy dựng hệ thông phương tiện trực quan đẻ phục vụ giảng dạy lich sự thẻ giới cận dai | (1640- 1870) nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập lich sử", ĐHSP TP. SVTH: Bùi Thị Thanh Trang 13 Trần Văn Thuật Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Đào Thị Mộng INgọc L. Kết quá thực nghiệm tâm lý - giáo dục học Tâm lí học đã chứng minh quá trình nhận thức của con người có được trọn vẹn hay không phụ thuộc vao việc sử dụng các giác quan trong quá trinh nhận thức Hệ thông giác quan của con người bao gồm: tri giác.
thính giác. tat cả đều tham gia và cỏ vị trí cao trong quá trình nhận thức thé giới quan của con người. Trong quá trình nhận thức nếu kết hợp nhiều giác quan trong cùng một lúc thi sự nhằm lẫn, sai sót sẽ giảm di, ngược lại độ chính xác, bền vững của tri thức sẽ tăng lên, Đây là kết luận của các nhà tâm lí học hiện đại đã rút ra qua nhiều điều tra thực tế. Người ta tổng kết mức độ ảnh hưởng của các giác quan trong quá trình truyền thông như sau’: Mặt khác.
tô chức giáo dục văn hóa khoa học Liên hiệp quốc ( UNESCO) cũng đã đưa ra kết quả trong một cuộc điều tra ở ba nhóm khác nhau: Nhóm được truyền tải thông tin bằng hình ảnh thì nhận được 25% lượng thông tin Nhóm được truyén tải thông tin bằng âm thanh thì nhận được 15% lượng thông tin Nhóm được truyền tải thông tin bằng cả hình ảnh va âm thanh thi nhận được 65% lương thông tin Qua kết quả thực nghiệm trên cho thay khả nang thu nhận thông tin bằng thị giác sẽ cao hơn thính giác. Nhưng nếu kết hợp cả thị giác và thính giác thì quá trình thu nhận thông tin lại cảng tăng lên - tức là kết quả nhận thức gan đạt đến mức tối đa. ` Nguyễn Thị Thu Hiển (1999), Khoa luận tốt nghiệp“Sưu tắm, xdy dựng hệ thủng phương tiện trực quan dé phục vu giang dạy lịch sar thể giới cận đại | (1640- 1870) nhằm gay hưng thủ cho học sinh trong học tap lịch si”. DHSP TP HCM.
tr 14- l§, SVTH: Bùi Thị Thanh Trang 14 Tran Van Thuật Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Đào Thị Mộng Ngoc Hon nữa. chúng ta biết rằng học sinh trung học phô thông thường tử 15 - 18 tuôi. Đây là giai đoạn ma các em dat tới sự trưởng thành vẻ mặt cơ thé va giai đoạn quan trọng trong việc phát triển các nang lực trí tuệ.
Các em có nhu cau thê hiện khả năng tu duy độc lập của minh, có độ nhạy cảm cao. Từ những đặc điểm nay, ta thấy việc sử dụng đỏ dùng trực quan vừa đáp ứng với nhu cầu nhận thức vừa phù hợp với tâm lí lửa tuổi học sinh phô thông. Con đường nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử Dạy học lịch sử cũng như bắt cử bộ môn nào ở trường déu “nhằm cung cấp kiến thức khoa học. hình thành thế giới quan khoa học.
phẩm chất đạo đức chính trị cho học sinh. Điều này giúp cho các em hiểu được sự phát triển hợp quy luật của tự nhiên va xã hội. vận dụng sáng tạo những hiểu biết vào hoạt động thực tiễn". Vi thế, cần cung cấp cho học sinh những kiến thức lịch sử.
Bởi nam vững kiến thức lịch sử là tiền dé dé hiểu đúng hiện thực lịch sử, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai. Trong việc hình thành và phát triển tư duy lịch sử, sự kiện lịch sử đóng vai trò rất quan trọng. Vì thé có thể nói, tư duy lịch sử được hình thành trong qua trình học tập lịch sử "Lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duy cũng bắt dau từ đấy"”. Bởi phat triển tư duy học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục phỏ thông.
trong đó có dạy học lịch sử. Vi vậy, không có kha năng tư duy thì không thé nhận thức đúng hiện thực khách quan vô cùng phong phú, phức tạp và không thể hành động đúng cho sự phát triển hợp quy luật của xã hội loài người. Tư duy bao giờ cũng tiến hành trên cơ sở nội dung cụ thể và phát triển tư duy là một trong các mặt của việc phát triển nhận thức trong học tập lịch sử. Nhận thức lịch sử đúng dan là một yếu 16 khách quan dé hành động đúng.
có hiệu quả trong hiện tại. Quá trình nhận thức lịch sử của học sinh được bắt đầu từ những sự kiện, quá trình cụ thê của lịch sử. Con đường tri thức lịch sử của học sinh Trung học phô thông là một quá trình lâu dai tuân theo quy luật riêng của nó va có thé mô tả bằng sơ dé sau: * Phan Ngọc Liên - Tran Văn Trị (2004), /ương pháp day học lich sứ, Nxb Giáo Dục. «ip |, Nxb Sự thật, Hà Nội.
SVTH: Bùi Thị Thanh Trang 15 Tran Van Thuật Khóa luận tỐt ngh GVHD: ThS. Đào Thị Mộng N; Dưới sự hưởng dẫn. chỉ đạo của giáo viên Việc nhận thức lịch sử đòi hỏi học sinh không chỉ dừng lại ở sự kiện, ghi nhớ. mô tả sự kiện.
mà còn đòi hỏi học sinh phải khôi phục, tái tạo lại hình ảnh lịch sử một cách sinh động, chính xác thông qua hệ thống các phương pháp mà cao hơn nữa là việc phân tích. đánh giá, rút ra bản chất, khái quát sự kiện và vận dụng tri thức đã họ vào thực tiễn. Và đồ dùng trực quan là một trong số các phương tiện đáp ứng nhu cầu nhận thức lịch sử của học sinh. Cơ sở thực tiễn Dạy sử và học sử hiện nay đang thu hút sự quan tâm chú ý của toàn xã hội.
Các phương tiện thông tin tuyên truyền, phụ huynh học sinh va cả những ai quan tâm tới giáo dục nói chung và dạy sử, học sử nói riêng đều đã có nhiều ý kiến. Trong bối cảnh hiện nay. khi mà nội dung chương trình còn quá nặng nẻ, bệnh thành tích trong các trường phổ thông và đời sống của những người day sử còn không ít khó khăn, thì việc nâng cao chất lượng dạy học lich sử vẫn còn đang là một vấn dé nan giải. Chúng ta biết rằng, "bộ môn lịch sử luôn giữ vai trò quan trọng trong chương trình dao tạo học sinh phổ thông trung học vì bộ môn lịch sử rất có ưu thé trong việc giáo dục thế hệ trẻ"Š, song vẫn chưa được quan tâm một cách đúng mức.
Vi thế yêu câu dat ra là phải nhanh chóng khắc phục những hạn chế. phát huy mặt mạnh nhằm nâng cao chất lượng dạy học lich sử. tăng cưởng khả năng giáo dục của bộ môn. làm * Ngô Minh Oanh (2004 - 2007), Một sé wan dé đái mới nội dung và phương pháp dạy hoc lich sitở trường Trung học pho thing, Tai liệu bủi dường thường xuyên giáo viên Trung học phd thóng, Chu kì lI, tr.
SVTH: Bùi Thị Thanh Trang 16 Tran Van Thuật Khóa luận tt nghiệp GVHD: ThS. Đào Thị Mộng Ngoc cho bộ môn lịch sử ở trường phỏ thông xứng đáng như vị tri von có của nó. Và việc khai thác va sử dụng 46 dùng trực quan trong dạy học lịch sử đã góp phan không nhỏ vào nang cao chất lượng dạy và học lịch sử ở trưởng Trung học phô thông. khi khoa học kĩ thuật càng phát triển thì việc ứng dụng nó vao mọi lĩnh vực của đời sống xã hội cảng pho biến.
Việc sử dụng các phương tiện hiện đại như máy vi tính, máy chiếu.trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng giúp người giáo viên có thể sử dụng một số lượng hình ảnh lớn phục vụ bài giảng. Nguồn hình ảnh cảng phong phú thì bài giảng cảng trở nên sinh động. Vi vậy, có thé nói trên thực tế thi đồ dùng trực quan đóng vai trò không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng day — học Lich sử. Sử dung đồ dùng trực quan trong day học lịch sử ở trường pho thông 1.