Luận văn thạc sĩ hcmute thiết kế hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn lịch sử lớp 12 trung học phổ thông tại quận 10 tp hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích hcmute thiết kế hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn lịch sử lớp 12 trung học phổ thông tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Võ Thị Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Bùi Văn Hồng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Thiết Kế Hoạt Động Trải Nghiệm Trong Dạy Học Môn Lịch Sử Lớp 12 Tại Quận 10, Tp. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THPT
• 1.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. CÁC KHÁI NIỆM SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI
• 1.4. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12
• 1.5. Thiết kế hoạt động trải nghiệm
• 1.6. THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
• 1.6.1. Đặc điểm dạy học môn Lịch sử ở trường THPT
• 1.6.2. Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT
• 1.7. Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT
• 1.8. Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT
• 1.9. Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT
• 1.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI CÁC TRƯỜNG THPT Ở QUẬN 10, TP.
• 2.1. GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU VÀ MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 10, TP.
• 2.1.1. Trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.
• 2.1.2. Trường THPT trên địa bàn quận 10, Tp.
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI CÁC TRƯỜNG THPT Ở QUẬN 10, TP.
• 2.2.1. Nội dung và đối tượng khảo sát
• 2.2.2. Phương pháp và công cụ
• 2.2.3. Đánh giá kết quả khảo sát
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ MINH HỌA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 12
• 3.2. NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 12
• 3.2.1. Nội dung dạy học
• 3.2.2. Biện pháp thiết kế hoạt động trải nghiệm
• 3.3. THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHỦ ĐỀ HỌC TẬP
• 3.3.1. Quy trình thiết kế
• 3.3.2. Thiết kế minh họa
• 3.4. KIỂM NGHIỆM GIẢI PHÁP
• 3.4.1. Phương pháp xin ý kiến chuyên gia
• 3.4.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy lịch sử

Hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy lịch sử lớp 12 tại HCMUTE được thiết kế nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động mà còn khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập. Theo nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp giảng dạy này đã chứng minh hiệu quả trong việc phát triển kỹ năng sống cho học sinh. Học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn có cơ hội thực hành, từ đó hình thành những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung chương trình học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc, từ đó phát triển lòng yêu nước và trách nhiệm với quê hương.

1.1. Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức và thái độ của học sinh đối với môn lịch sử. Thông qua các hoạt động này, học sinh có thể kết nối kiến thức lịch sử với thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giải quyết vấn đề. Hơn nữa, hoạt động trải nghiệm còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tự tin thể hiện bản thân và khám phá thế giới xung quanh.

II. Thực trạng giảng dạy lịch sử lớp 12 tại HCMUTE

Tại HCMUTE, việc giảng dạy môn lịch sử lớp 12 hiện nay chủ yếu dựa vào phương pháp thuyết trình, dẫn đến tình trạng học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động. Nhiều học sinh cảm thấy nhàm chán và không hứng thú với môn học này. Theo khảo sát, có một tỷ lệ lớn học sinh cho rằng môn lịch sử là môn học khó và ít hấp dẫn. Điều này cho thấy cần thiết phải đổi mới phương pháp giảng dạy, đặc biệt là việc áp dụng hoạt động trải nghiệm vào chương trình học. Việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm sẽ giúp học sinh có cơ hội thực hành, từ đó nâng cao sự hứng thú và động lực học tập.

2.1. Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng nhiều giáo viên vẫn còn e ngại trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới. Họ thường gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung bài học. Hơn nữa, cơ sở vật chất và nguồn lực cho các hoạt động này cũng còn hạn chế. Tuy nhiên, những giáo viên đã áp dụng thành công hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy cho biết rằng học sinh đã có những tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng. Điều này cho thấy rằng việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm là một giải pháp khả thi và cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử.

III. Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử

Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử lớp 12 tại HCMUTE cần được thực hiện một cách bài bản và khoa học. Các hoạt động này nên được xây dựng dựa trên các chủ đề lịch sử cụ thể, kết hợp với các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc áp dụng mô hình giảng dạy tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết. Các hoạt động trải nghiệm có thể bao gồm tham quan bảo tàng, tổ chức các buổi thảo luận nhóm, hoặc thực hiện các dự án nghiên cứu nhỏ. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử mà còn tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ trong quá trình học tập.

3.1. Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm

Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm bao gồm các bước như xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, thiết kế hoạt động và đánh giá kết quả. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm cần phải rõ ràng và phù hợp với chương trình học. Nội dung hoạt động cần được lựa chọn sao cho liên quan đến các chủ đề lịch sử mà học sinh đang học. Sau khi thực hiện hoạt động, việc đánh giá kết quả sẽ giúp giáo viên nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình giảng dạy, từ đó có những điều chỉnh phù hợp cho các hoạt động tiếp theo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của xã hội hiện đại, đổi mới giáo dục trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế - xã hội. Môn Lịch sử, với vai trò giáo dục lòng yêu nước, ý chí xây dựng đất nước và phát triển toàn diện phẩm chất người học, đang đối mặt với thách thức khi nhiều học sinh mất dần niềm đam mê học tập. Tại các trường THPT quận 10, TP. Hồ Chí Minh, phương pháp dạy học truyền thống chủ yếu là thuyết trình, khiến học sinh học một cách thụ động, dẫn đến kết quả học tập chưa cao và tâm lý e ngại môn học.

Luận văn tập trung nghiên cứu thiết kế hoạt động trải nghiệm (HĐTN) trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 nhằm nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng cho học sinh. Nghiên cứu được thực hiện trên phạm vi các trường THPT tại quận 10, với đối tượng gồm khoảng 120 học sinh và 20 giáo viên dạy Lịch sử lớp 12. Mục tiêu cụ thể là xây dựng cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất thiết kế minh họa HĐTN phù hợp với đặc điểm nội dung môn học và điều kiện thực tế tại trường THPT Nguyễn Du.

Việc áp dụng HĐTN được kỳ vọng sẽ cải thiện kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm và tự lựa chọn tài liệu của học sinh, đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử tại các trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết học tập trải nghiệm nổi bật, trong đó mô hình học tập trải nghiệm của Kolb (1984) được sử dụng làm nền tảng chính. Mô hình này gồm bốn giai đoạn: trải nghiệm cụ thể, quan sát phản chiếu, khái quát hóa trừu tượng và thực hành chủ động, giúp người học phát triển tư duy phản biện và kỹ năng sáng tạo thông qua quá trình trải nghiệm liên tục.

Ngoài ra, luận văn kế thừa quan điểm của John Dewey về giáo dục kinh nghiệm, nhấn mạnh việc học phải gắn liền với thực tiễn và phát triển kỹ năng chứ không chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết. Lý thuyết về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử được xây dựng dựa trên đặc điểm kiến thức lịch sử mang tính cụ thể, có hệ thống và cần được truyền tải sinh động qua các hoạt động thực tế như tham quan di tích, nhập vai, thảo luận nhóm.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Hoạt động trải nghiệm (HĐTN): Hoạt động giáo dục trong đó học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động thực tiễn dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm phát triển năng lực và phẩm chất.
• Thiết kế hoạt động trải nghiệm: Quá trình xây dựng kế hoạch, nội dung, hình thức tổ chức và đánh giá các hoạt động trải nghiệm phù hợp với mục tiêu dạy học môn Lịch sử lớp 12.
• Phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng của học sinh thông qua các hoạt động học tập đa dạng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Khảo sát thực trạng với 120 học sinh và 20 giáo viên dạy Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, bao gồm Trường THPT Nguyễn Du, Nguyễn An Ninh, Nguyễn Khuyến và Diên Hồng.
• Quan sát quá trình tổ chức và thực hiện HĐTN trong lớp học và ngoài xã hội.
• Thực nghiệm sư phạm tại Trường THPT Nguyễn Du để kiểm chứng hiệu quả thiết kế minh họa HĐTN.
• Thu thập ý kiến chuyên gia từ Ban giám hiệu và giáo viên để đánh giá tính khả thi và cần thiết của thiết kế.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phương pháp thống kê mô tả và kiểm định định lượng nhằm đánh giá mức độ cải thiện kỹ năng và thái độ học tập của học sinh. Cỡ mẫu được chọn dựa trên tiêu chí đại diện cho học sinh lớp 12 và giáo viên dạy Lịch sử tại địa bàn nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2018 đến tháng 5/2020, bao gồm giai đoạn khảo sát, thiết kế, thực nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học Lịch sử lớp 12 tại quận 10:
   Khoảng 65% học sinh và 70% giáo viên cho biết phương pháp dạy học hiện tại chủ yếu là thuyết trình, khiến học sinh học thụ động và thiếu hứng thú. Chỉ khoảng 30% học sinh thường xuyên tham gia các hoạt động học tập ngoài lớp như tham quan di tích hay thảo luận nhóm.

2. Mức độ cần thiết của HĐTN:
   Hơn 85% giáo viên và 80% học sinh đánh giá cao vai trò của hoạt động trải nghiệm trong việc nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử. Các hoạt động trải nghiệm trong lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã hội được xem là cần thiết với tỷ lệ đồng thuận lần lượt là 78%, 72% và 68%.

3. Hiệu quả thực nghiệm thiết kế minh họa HĐTN tại Trường THPT Nguyễn Du:
   Sau khi tham gia các hoạt động trải nghiệm theo thiết kế minh họa, học sinh lớp thực nghiệm có sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng thuyết trình (tăng 25%), kỹ năng làm việc nhóm (tăng 30%) và kỹ năng tự lựa chọn tài liệu (tăng 22%) so với lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình môn Lịch sử tăng từ 55% lên 75%.

4. Phản hồi của chuyên gia:
   90% chuyên gia đánh giá thiết kế minh họa HĐTN có tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của trường THPT Nguyễn Du, đồng thời đề xuất mở rộng áp dụng cho các trường THPT khác trong quận.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thiết kế và tổ chức HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 góp phần nâng cao sự chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng mềm cho học sinh. Nguyên nhân chính là do HĐTN tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận kiến thức qua trải nghiệm thực tế, giúp họ hiểu sâu sắc hơn về các sự kiện lịch sử và phát triển năng lực tư duy phản biện. So với phương pháp thuyết trình truyền thống, HĐTN giúp phá vỡ sự thụ động, tăng cường tương tác và gắn kết giữa học sinh với nội dung học tập.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với quan điểm của Kolb về chu trình học tập trải nghiệm và các nghiên cứu về hiệu quả của học tập trải nghiệm trong dạy học Lịch sử tại các viện bảo tàng và di tích lịch sử. Việc áp dụng HĐTN cũng đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI, hướng tới phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện mức độ cải thiện kỹ năng của học sinh trước và sau thực nghiệm, bảng so sánh tỷ lệ học sinh đạt điểm trung bình trở lên giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, cũng như biểu đồ đánh giá mức độ cần thiết của HĐTN theo ý kiến giáo viên và học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên về thiết kế và tổ chức HĐTN:
   Đào tạo giáo viên nâng cao năng lực thiết kế hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung môn Lịch sử lớp 12, nhằm tăng cường hiệu quả giảng dạy. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường THPT tổ chức.

2. Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp HĐTN trong chương trình môn Lịch sử:
   Lập kế hoạch chi tiết kết hợp các hoạt động trải nghiệm trong lớp, trong khuôn viên trường và ngoài xã hội, đảm bảo tính liên tục và phù hợp với từng chủ đề lịch sử. Thời gian áp dụng từ năm học tiếp theo, do các trường THPT chủ động triển khai.

3. Phát triển hệ thống tài liệu, phương tiện hỗ trợ HĐTN:
   Biên soạn tài liệu hướng dẫn, thiết kế minh họa các hoạt động trải nghiệm, đồng thời trang bị các phương tiện kỹ thuật cần thiết như thiết bị trình chiếu, tài liệu tham khảo đa phương tiện. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do nhà trường phối hợp với các đơn vị chuyên môn.

4. Tăng cường hợp tác với các di tích lịch sử, bảo tàng và tổ chức xã hội:
   Tạo điều kiện cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài xã hội, giúp học sinh có môi trường học tập thực tế sinh động và phát triển kỹ năng xã hội. Thời gian triển khai liên tục, do nhà trường phối hợp với các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên dạy môn Lịch sử THPT:
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thiết kế minh họa giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển kỹ năng cho học sinh.

2. Ban giám hiệu các trường THPT:
   Tài liệu hỗ trợ trong việc xây dựng kế hoạch đào tạo, tổ chức hoạt động trải nghiệm và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại trường.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Giáo dục học:
   Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết học tập trải nghiệm, phương pháp nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong đổi mới dạy học môn Lịch sử.

4. Cơ quan quản lý giáo dục địa phương:
   Cung cấp dữ liệu thực trạng và giải pháp thiết thực để xây dựng chính sách phát triển giáo dục theo hướng đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử là gì?
   Là các hoạt động giáo dục giúp học sinh trực tiếp tham gia thực tiễn trong và ngoài lớp học dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm phát triển kiến thức, kỹ năng và phẩm chất liên quan đến môn Lịch sử.

2. Tại sao cần thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12?
   Vì phương pháp truyền thống thụ động không kích thích sự hứng thú và phát triển kỹ năng của học sinh. HĐTN giúp học sinh chủ động, sáng tạo và hiểu sâu sắc hơn về lịch sử qua trải nghiệm thực tế.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, quan sát, khảo sát bằng phiếu hỏi, phân tích thống kê số liệu và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả thiết kế hoạt động trải nghiệm.

4. Kết quả thực nghiệm cho thấy điều gì?
   Học sinh tham gia HĐTN có sự cải thiện đáng kể về kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm và tự lựa chọn tài liệu, đồng thời nâng cao kết quả học tập môn Lịch sử so với nhóm đối chứng.

5. Làm thế nào để áp dụng thiết kế hoạt động trải nghiệm vào thực tế giảng dạy?
   Giáo viên cần được tập huấn, xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp HĐTN, phối hợp với nhà trường và các đơn vị xã hội để tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung chương trình và điều kiện thực tế.

Kết luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12, dựa trên mô hình học tập trải nghiệm của Kolb và các lý thuyết giáo dục hiện đại.
• Đánh giá thực trạng dạy học Lịch sử tại các trường THPT quận 10 cho thấy phương pháp truyền thống còn nhiều hạn chế, học sinh thiếu hứng thú và kỹ năng yếu.
• Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm được kiểm nghiệm tại Trường THPT Nguyễn Du đã nâng cao kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm và tự lựa chọn tài liệu của học sinh, đồng thời cải thiện kết quả học tập.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm triển khai rộng rãi hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm tập huấn giáo viên, xây dựng tài liệu hỗ trợ, phát triển hợp tác xã hội và mở rộng nghiên cứu ứng dụng tại các trường THPT khác trong TP. Hồ Chí Minh.

Hành động ngay hôm nay để đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử, nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực học sinh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang đứng trước những chuyển biến mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống. Bài học thành công từ nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến cho thấy chất lượng giáo dục luôn gắn với chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội và ở mỗi giai đoạn lịch sử nhất định. Vì thế, đổi mới giáo dục hiện nay là yêu cầu cấp thiết mang tính toàn cầu.

Quan niệm: “Học đi đôi với hành” có thể được xem là nguồn gốc của tư tưởng học tập trải nghiệm. Tư tưởng này thực sự được đưa vào giáo dục hiện đại trong những năm đầu của thế kỷ XX. Ngày nay, học tập trải nghiệm đang được tiếp tục triển khai trên phạm vi toàn thế giới và được nhìn nhận như là một triển vọng tương lai tươi sáng cho giáo dục toàn cầu. Ở nước ta, quan điểm đổi mới giáo dục và đào tạo được nêu trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI của Ban Chấp hành Trung ương là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ, áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.

Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích người học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” [8]. Theo đó quan điểm chỉ đạo của Đảng là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý thuyết gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [8]. Điều đó cho thấy, việc đổi mới hình thức, PPDH theo hướng học tập trải nghiệm đang được Nhà nước và Đảng chú trọng.

1 Luan van Trong khi đó, đa số các trường THPT nói chung và các trường THPT tại quận 10 nói riêng hiện nay đều thực hiện dạy học môn Lịch sử lớp 12 theo phương pháp thuyết trình để tái hiện lại các nội dung lịch sử trong bài học nên chất lượng dạy học và kết quả học tập môn Lịch sử của HS lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp. HCM chưa cao. Thêm vào đó, bộ môn Lịch sử hiện nay ở các trường phổ thông là một trong những môn học bị cho là môn “phụ”, nặng nề, nhàm chán, khô khan, thậm chí là môn học mà học sinh “sợ nhất”. Tâm lý này của HS dẫn đến sự chán ghét môn học và làm chất lượng dạy học chưa cao.

Vì vậy, nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử đang là vấn đề cấp thiết đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, giải pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử được chú trọng nhất là tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử. Hoạt động trải nghiệm là hình thức học tập gắn học tập với thực tiễn, gắn giáo dục trong nhà trường với giáo dục ngoài xã hội, “phá vỡ” không gian lớp học, đồng thời có sự tham gia của nhiều nguồn lực xã hội vào quá trình giáo dục. Đây là hình thức tổ chức dạy học tạo điều kiện cho học sinh có những trải nghiệm khám phá mới mẻ, qua đó góp phần hình thành năng lực, KN làm việc nhóm, KN sưu tầm đánh giá tư liệu sự kiện lịch sử, phát triển năng lực người học.

Khi tổ chức các HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 thì chất lượng dạy học và kết quả học tập môn Lịch sử của HS lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp. HCM sẽ được cải thiện hiệu quả hơn. Xuất phát từ thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay và yêu cầu của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS trong dạy học Lịch sử theo chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, đề tài nghiên cứu “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 THPT tại quận 10, Tp. HCM” có ý nghĩa thực tiễn cao.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, từ đó vận dụng thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp. Đồng 2 Luan van thời, rèn luyện kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS thông qua thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT của quận 10, Tp. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 3. Đối tượng nghiên cứu - Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT - Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử lớp 12.

Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu cơ sở lý luận về thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử trường THPT. - Đánh giá thực trạng về hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp. - Thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp.

Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng sự biến đổi về kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS thông qua thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT, quận 10, Tp. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU - Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 phù hợp với cơ sở lý luận, thực tiễn về học tập trải nghiệm và đặc điểm nội dung dạy học môn Lịch sử lớp 12 sẽ giúp nâng cao tỉ lệ đạt được mục tiêu dạy học của học sinh, qua đó đem lại tính khả thi và hiệu quả trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT quận 10, Tp. 3 Luan van - Các kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng tự lựa chọn tài liệu của HS sẽ được cải thiện khi thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT của quận 10, Tp. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Hoạt động học tập trải nghiệm được thiết kế trong nội dung chương trình của môn Lịch sử lớp 12, phần lịch sử Việt Nam, cụ thể là 3 chương: + Chương I: Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925.

+ Chương III: Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 + Chương IV: Việt Nam từ 1954 đến năm 1975. - Nghiên cứu trên 120 học sinh lớp 12 và 20 giáo viên giảng dạy môn Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT ở quận 10, TP.HCM sau: + Trường THPT Nguyễn An Ninh. + Trường THPT Nguyễn Khuyến. + Trường THPT Diên Hồng.

+ Trường THPT Nguyễn Du. - Thiết kế minh họa và tổ chức thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Du theo 3 chủ đề tương ứng với hoạt động trải nghiệm trong lớp; hoạt động trải nghiệm trong khuôn viên nhà trường và hoạt động trải nghiệm ngoài xã hội. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đề tài này sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau: 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Để xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho đề tài, tác giả đã tiến hành thu thập thông tin và tài liệu về các vấn đề như: thuyết kiến tạo, học tập trải nghiệm, hoạt động 4 Luan van trải nghiệm, các hình thức tổ chức, quy trình tổ chức, phương pháp tổ chức và đánh giá hoạt động học tập trải nghiệm môn Lịch sử lớp 12… Từ tài liệu thu thập được, tiến hành phân tích, tổng hợp, phân loại, đánh giá và khái quát hóa thông tin theo chủ đề liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến vấn đề nghiên cứu, cụ thể như sau: Xác lập được cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12.

Xác định và làm sáng tỏ hệ thống, cấu trúc của thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12. Xác định những tác động của quá trình thực nghiệm đối với việc hình thành những kiến thức, kỹ năng, thái độ và năng lực của HS sau khi thực hiện thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12. Phương pháp quan sát Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tiến hành quan sát các nội dung như: Quá trình GV tổ chức và quá trình HS thực hiện các HĐTN môn Lịch sử lớp 12. Kết quả quan sát giúp tác giả đánh giá, xác định được những điều kiện thuận lợi, khó khăn và tính khả thi của việc thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 trường THPT.

Trong quá trình thực nghiệm sư phạm, tác giả sử dụng phương pháp quan sát nhằm thu thập thông tin đánh giá kết quả quá trình HĐTN môn Lịch sử lớp 12 của HS và kết quả về mặt định tính của vấn đề thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi Mục đích của phương pháp này nhằm tìm hiểu về thực trạng, những điều kiện thuận lợi và khó khăn trong thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12 ở các nhà trường THPT. Trên cơ sở xác định mục đích và nội dung khảo sát, tác giả đã tiến hành thiết kế mẫu phiếu điều tra dành cho GV và HS của các trường THPT trên địa bàn quận 10, Tp. Phương pháp phân tích, thống kê số liệu 5 Luan van Sử dụng phương pháp phân tích, thống kê số liệu giúp tác giả thống kê kết quả khảo sát thực trạng và kết quả thực nghiệm thiết kế HĐTN trong dạy học môn Lịch sử lớp 12.

Sử dụng công thức toán thống kê để xử lý và phân tích kết quả sau khi tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm. Từ kết quả phân tích, sẽ kiểm nghiệm tính khách quan của kết quả nghiên cứu. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Mục đích của phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng về giả thuyết nghiên cứu của đề tài và hiện thực hóa thiết kế minh họa hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Du, quận 10, Tp. HCM, qua đó đánh giá tính hiệu quả của việc thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử lớp 12 tại các trường THPT.