CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ KHAI THÁC TIỀM NĂNG DU LỊCH 1. Lý luận chung về du lịch và tiềm năng du lịch 1. Tổng quan về du lịch 1. Khái niệm về du lịch Du lịch có từ lâu, tuy nhiên, cho đến nay nhận thức của mọi người đối với ngành du lịch vẫn chưa thống nhất.
Theo Liên hiệp các tổ chức lữ hành quốc tế (International Union of Official Travel Oragnization: IUOTO): du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với điạ điểm cư trú thường xuyên cuả mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống. Tại hội nghị LHQ về du lịch họp tại Roma, Italia ( 21/8 – 5/9/1963), các chuyên gia đưa ra định nghĩa về du lịch: Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú cuả cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ. Người Nhật Bản cho rằng ngành du lịch là “Công nghiệp tin tức” có thể phản ánh tình hình chính trị, nếp sống xã hội và sự thay đổi tài chính.
Người Anh đặc biệt nhấn mạnh sự giao lưu giữa người với người trong du lịch, coi trọng tiếp đãi nhiệt tình, nên gọi ngành du lịch là “Ngành tiếp đãi hữu hảo nhiệt tình”. Người Mỹ cho rằng rối loạn chính trị, khủng hoảng kinh tế và thiên tai địch hoạ đều sẽ dẫn đến sự tuột dốc của du lịch, vì thế gọi ngành du lịch là “Ngành nghề béo bệu”. Người Nam Tư gọi ngành du lịch là “Hộ chiếu 7 đi tới hoà bình thế giới”. Các cách nêu trên chỉ là sự giải thích đơn giản dễ hiểu đối với một số đặc điểm và tác dụng của ngành du lịch chứ chưa vạch rõ đặc trưng bản chất của ngành du lịch.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng của du lịch thế giới, việc nghiên cứu của mọi người đối với du lịch cũng không ngừng đi sâu và đã có rất nhiều quan điểm có tính chất gợi mở. Các học giả Mỹ, Mathieson và Wall cho rằng: “Du lịch là ngành nghề có hàng loạt mối liên quan lẫn nhau để phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước. Du lịch liên quan đến du khách, hình thức lữ hành, cung cấp ăn, ở, thiết bị và các vật dụng khác, nó cấu thành một khái niệm tổng hợp không ngừng biến đổi theo thời gian và hoàn cảnh, một khái niệm đang hình thành và đang thống nhất”. Cùng quan điểm này, các tác giả khác của Mỹ là McIntosh, Charles R.
Brent Ritchie phát biểu: “Du lịch như là tổng các hiện tượng và mối quan hệ nảy sinh từ tác động qua lại giữa du khách, nhà cung ứng, chính quyền và cộng đồng chủ nhà trong quá trình thu hút và đón tiếp khách”. Như vậy, các khái niệm về du lịch trên đây tuy không thật giống nhau, nhưng đều có hai chỗ tương đồng. Thứ nhất, du lịch là một ngành kinh tế có tính tổng hợp do hàng loạt ngành liên quan cùng tổ hợp thành; Thứ hai, nhiệm vụ của du lịch là cung cấp sản phẩm và dịch vụ cho khách. Do đó, có thể hiểu: Du lịch là lĩnh vực kinh tế có tính tổng hợp lấy khách du lịch làm đối tượng, cung cấp sản phẩm cần thiết và dịch vụ cho khách du lịch, tạo điều kiện tiện lợi cho hoạt động du lịch của họ.
Lịch sử hình thành và phát triển ngành du lịch Cho đến nay, du lịch đã trở thành một ngành công nghiệp lớn trên thế giới. Những năm gần đây nó phát triển với tốc độ cao. Song sự ra đời của du lịch đã có từ xa xưa và nó đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển với các thời kỳ như sau: 8 Thời kỳ cổ đại đến thế kỷ thứ IV Ở các xã hội chiếm hữu nô lệ phương Đông, nơi có thể chế cai quản khắc nghiệt và các mối quan hệ thương mại nước ngoài đều nằm trong tay nhà nước, thể loại du lịch phát triển nhất là du lịch công vụ ở Ai Cập cổ đại. Pharaon và các nhân viên nhà nước đi đến nhiều nơi nổi tiếng trên thế giới.
Ngoài ra còn có các thể loại du lịch như du lịch nghỉ ngơi và giải trí cho giới quý tộc. Họ thường đi trên những chiếc thuyền được trang trí lộng lẫy, có hòa nhạc trên dòng sông Nil. Du lịch tôn giáo phát triển rộng ở tầng lớp thường dân. Sau thế kỷ thứ IV, khi đạo Thiên chúa giáo được tuyên truyền rộng rãi thì du lịch tôn giáo đặc biệt được phát triển.
Ngoài ra, các dân tộc ở châu Á như người Trung Quốc, Ấn Độ…từ xưa đã biết sử dụng nước khoáng để chữa bệnh. Chính họ đã đặt nền tảng cho du lịch chữa bệnh phát triển [13]. Ở Hy Lạp cổ đại, ngoài các thể loại du lịch như trên, du lịch thể thao ở đây khá phát triển. Năm 776 là năm đầu tiên diễn ra Đại hội thể thao Olympic với 4 năm tổ chức một lần và thu hút hàng chục nghìn người hâm mộ.
Sau này Olympic đã ảnh hưởng rộng lớn trên toàn thế giới. Các quan lại giàu có người châu Á thích đi du lịch bằng kiệu hoa trang trí lộng lẫy có cửa chớp hoặc rèn che bao quanh, giá nâng được đặt trên vai của các phu khiêng kiệu. Bên cạnh đó là hàng đàn lạc đà đưa các du khách đi theo dọc con đường tơ lụa của Trung Quốc, nối dài từ Bagdad tới AdenSamarkand và Timbukfu. Trong số những chuyến đi biển đầu tiên, những chuyến đi của cư dân vùng Đông Nam Á đến các khu vực ở châu Đại Dương thật đáng ngạc nhiên.
Bằng thuền độc mộc nhỏ, dài chừng 3 – 4m, họ đã vượt hàng trăm km đến tận các đảo Marquessas, Toumotu, Society… Thời kỳ phong kiến (từ thế kỷ thứ V đến đầu thế kỷ XVII) Trong thời kỳ này, du lịch không có biểu hiện gì lớn, đặc biệt là vào đầu thời kì phong kiến (từ thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ XI). 9 Sau khi đế chế Tây La Mã sụp đổ, quân Mông tàn ác ngự trị châu Âu. Trong điều kiện phân chia lao động xã hội, rất khó phát triển du lịch. Ở giai đoạn này, đạo Thiên Chúa đã trở thành một lực lượng lớn mạnh ở châu Âu.
Nó hậu thuẫn mạnh mẽ cho các cuộc chiến tranh nên đã thay thế và trở thành tư tưởng thống soái. Du lịch tôn giáo là loại hình chủ yếu trong giai đoạn này. Những cuộc thập tự chinh tôn giáo, hành hương về thánh địa, nhà thờ diễn ra một cách rầm rộ. Các quán trọ hai bên đường mọc lên để phục vụ mọi người không phải vì mục đích kinh tế mà đa phần chỉ như dấu hiệu về sự đóng góp của con chiên cho sự sáng danh Đức Chúa Trời.
Xuất hiện những người chuyên hướng dẫn cho khách đi lại, cách hành lễ… Thời kỳ này đã xuất hiện những chuyến viễn du đầu tiên dài ngày của loài người với những tìm tòi khám phá mới đã phá vỡ tầm hiểu biết hạn hẹp của các cộng đồng Trung cổ và khơi dậy tính hiếu động, tò mò của con người. Con người đã có những chuyến đi dài ngày nhằm mở rộng “cánh cửa nhận thức” để được khám phá những vùng đất mới, những nền văn minh nhân loại. Thời kỳ cuối chế độ phong kiến (thế kỷ XVI đến những năm 40 của thế kỷ XVII) khi phương thức sản xuất phong kiến bị phân rã và dần thay vào đó là phương thức sản xuất tư bản, những điều kiện cho phát triển du lịch được mở rộng, nhất là ở Pháp, Anh và Đức-những nước có nền kinh tế phát triển nhất bấy giờ. Thời kỳ cận đại Với sự phát triển mạnh của kinh tế thế giới đã có ảnh hưởng tích cực đến hoạt động du lịch.
Sự ra đời của đầu máy hơi nước là tiền đề quan trọng cho việc phát triển du lịch. Nhiều phát minh và sáng chế quan trọng như sự sáng chế ra ôtô, phương tiện truyền thông (điện tín, điện thoại). và cùng với sự phát triển của giao thông với các phương tiện vận chuyển hiện đại đã góp phần thúc đẩy sự phát triển du lịch trong thời kỳ này. 10 Nếu trước kia, người ta chú ý tới các kỳ quan thế giới như kim tự tháp (Ai Cập), vườn treo Babilon, đền thờ Nữ thần Artemis ở Ephese.
thì nay đã mở ra nhiều nơi khác với rừng, bờ biển đẹp và suối khoáng. Du lịch quốc tế có xu hướng tăng trong thế kỷ XIII. Thời kỳ hiện đại: Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học kỷ thuật trong ngành giao thông vận tải đã mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển du lịch. Số lượng người đi đông hơn, nhanh hơn, tiết kiệm được thời gian nên hành trình xa hơn, đến nhiều nơi hơn.
Trong ba thập kỷ (từ những năm 50 đến những năm 80) sau chiến tranh thế giới thế II, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trên thế giới đã đạt được những tiến bộ vượt bậc, nó thúc đẩy kinh tế du lịch phát triển thật sự. Sự tăng trưởng trung bình năm của du lịch quốc tế thập kỷ 1950 – 1960 khoảng 10,98%, 1960 –1970 là 8,3%, thập kỷ 1970 – 1980 là 6%, thập kỷ 1980 – 1990 khoảng 5%, trong mấy năm gần đây, tốc độ tăng trưởng lại nâng lên 7,5 – 9%. Các loại hình du lịch Dựa vào các tiêu thức phân loại khác nhau có thể phân loại du lịch thành các loại hình du lịch khác nhau. Trong các ấn phẩm về du lịch đã được phát hành, khi phân loại loại hình du lịch các tiêu thức phân loại thường được sử dụng như sau: - Căn cứ theo phạm vi lãnh thổ: du lịch quốc tế (du lịch quốc tế chủ động và du lịch quốc tế bị động) và du lịch nội địa.
- Căn cứ theo vị trí địa lí: Theo tiêu chí này du lịch được phân thành du lịch miền núi, du lịch biển, du lịch nông thôn và du lịch thành thị. 11 - Căn cứ vào nhu cầu làm nảy sinh du lịch: du lịch chữa bệnh, du lịch nghỉ ngơi- giải trí, du lịch thể thao, du lịch văn hóa, du lịch công vụ, du lịch thương gia, du lịch tôn giáo, du lịch thăm hỏi và du lịch quá cảnh. - Căn cứ vào hình thức tổ chức chuyến đi: du lịch theo đoàn và du lịch cá nhân. - Căn cứ vào phương tiện lưu trú: du lịch ở khách sạn, du lịch ở làng quê, du lịch lều trại.