Chương 1: ngoài phần giới thiệu chương trình và nội dung sách giáo khoa âm nhạc THCS; tác giả còn hệ thống và phân tích các phương pháp dạy học âm nhạc như: phương pháp trình bày tác phẩm, phương pháp thực hành – luyện tập, phương pháp thuyết trình, phương pháp trực quan, phương pháp kiểm tra - đánh giá Chương 2: tác giả tập trung đi vào cụ thể từng phương pháp dạy các hoạt động âm nhạc như: phương pháp dạy hát, phương pháp dạy tập đọc nhạc, phương pháp dạy nghe nhạc, phương pháp dạy học âm nhạc thường thức Chương 3: tác giả chú trọng vào nội dung hướng dẫn thực hành xây dựng giáo án tiết học âm nhạc, sự chuẩn bị trước khi lên lớp. Chương 4: trình bày phương pháp tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khóa như: tổ chức hát – múa tập thể, tổ chức các cuộc thi hát – trò chơi âm nhạc. Trong nội dung dạy học hát, tác giả đã trình bày rất chi tiết về kĩ năng ca hát, các phương pháp rèn luyện, các bước trong trình tự dạy hát phương pháp dạy học hát. Ở chương 3 tác giả hướng dẫn cách thức xây dựng giáo án các nội dung học hát, trong đó có các bài dân ca trong chương trình THCS, ví dụ như bài Lý cây đa (dân ca quan họ Bắc Ninh), giúp chúng tôi có thể kế thừa, vận dụng các phương pháp này vào quá trình xây document, khoa luan22 of 98.
tai lieu, luan van23 of 98. 16 dựng kế hoạch bài dạy và dạy học hát Bài chòi, Lý Quảng Nam cho học sinh THCS một cách khoa học có hiệu quả cao. Ngoài ra, chúng tôi cũng có thể vận dụng các phương pháp tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khóa như cách thức tổ chức các cuộc thi hát dân ca và trò chơi âm nhạc… giúp cho các em có hứng thú và làm phong phú thêm hoạt động học hát dân ca trong nhà trường. Giáo dục Âm nhạc dân tộc trong Câu lạc bộ Âm nhạc ở trường Trung học Cơ sở, là bài viết của tác giả Phạm Trọng Toàn, được đăng trên tạp chí Giáo dục Nghệ thuật, trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương, tháng 1, năm 2015.
Thông qua việc giới thiệu về vị trí, ý nghĩa và vai trò của câu lạc bộ âm nhạc ở trường THCS, tác giả chỉ ra được ý nghĩa rộng lớn của các CLB âm nhạc ở trường THCS ở góc độ giáo dục, bảo tồn và phát huy dân ca. Tác giả cũng đề xuất một số phương pháp tổ chức hoạt động CLB âm nhạc, từ việc mời chuyên gia trò chuyện đến xây dựng nội dung chương trình sinh hoạt và hướng dẫn thực hành hát. Bài viết cũng lưu ý về việc chọn lựa bài bản, làn điệu dân ca phù hợp với quãng điệu và độ luyến láy; nội dung ca từ phù hợp với lứa tuổi học sinh; thời gian sinh hoạt và nội dung sinh hoạt linh hoạt, phù hợp để giúp học sinh thấy được những nét đặc trưng độc đáo, đặc sắc của một số thể loại dân ca, qua đó cảm nhận, tự hào về vẻ đẹp của nền văn hóa âm nhạc dân tộc Việt Nam. Có thể nói, với khuôn khổ của một bài báo khoa học thì tác giả đã cung cấp những nội dung hết sức súc tích, đầy đủ và cụ thể, phù hợp với yêu cầu thực tế của việc bảo tồn và phát huy dân ca trong các trường THCS.
document, khoa luan23 of 98. tai lieu, luan van24 of 98. Nhận xét tình hình nghiên cứu và xác định những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết Qua các tài liệu, tư liệu bài viết trên, chúng ta nhận thấy dân ca Bài Chòi và Lý Quảng Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu giá trị. Các công trình nghiên cứu trên góp phần làm rõ thêm một số đặc trưng của Bài chòi và Lý Quảng Nam thông qua không gian văn hóa lễ hội cùng với các hình thức âm nhạc được sử dụng trong đời sống tinh thần của người dân Quảng Nam với những nét riêng và một số giá trị còn ít được đề cập tới.
Qua đó, còn giới thiệu các hình thức tổ chức chơi Bài chòi và các thể loại dân ca phong phú khác, đặc biệt là Lý ở Quảng Nam đã thể hiện một phần về những mối giao lưu văn hoá và tiếp biến giữa âm nhạc truyền thống Quảng Nam với âm nhạc của các vùng miền khác trong một hoặc vài giai đoạn lịch sử nhất định. Về nghiên cứu và tìm hiểu đặc điểm âm nhạc Bài chòi và Lý Quảng Nam, chúng tôi tham khảo một số công trình như: Ca nhạc Bài chòi - Ca nhạc kịch hát bài chòi của tác giả Trương Đình Quang; Bài chòi và dân ca liên khu 5 của tác giả Hoàng Chương; Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Nghệ thuật Bài chòi dân gian Việt Nam và những hình thức nghệ thuật tương đồng trên thế giới” do Viện Âm nhạc xuất bản năm 2015; Men rượu Hồng Đào của tác giả Trương Đình Quang; Dân ca Đất Quảng của Trần Hồng; Tâm hồn Việt Nam qua một hệ thống dân ca quen thuộc và phổ biến của Lê Văn Hảo… Những công trình nghiên cứu trên đa phần là tập trung vào nghiên cứu lịch sử, văn hóa, không gian diễn xướng với những hình thức, thể thức tổ chức, đặc điểm thi pháp và giá trị nghệ thuật. Chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu về âm nhạc dân gian theo phương pháp nghệ thuật học ở giai đoạn trước. Vì vậy, ít nhiều chưa có sự so sánh, phân tích, bóc tách các lớp văn hóa, trong đó có cả nghệ thuật âm nhạc dân gian Bài chòi và Lý Quảng Nam để phân tích những yếu tố văn hóa nội sinh và document, khoa luan24 of 98.
tai lieu, luan van25 of 98. 18 văn hóa ngoại sinh, những truyền thống bản địa và truyền thống ảnh hưởng từ các vùng miền khác tiếp nhận trong suốt chiều dài lịch sử. Phải đến giai đoạn sau này, nhất là từ sau 1986 đến nay, dân ca Bài chòi và Lý Quảng Nam đều nở rộ và phát triển mạnh mẽ với nhiều tên tuổi đã cất công sưu tầm, nghiên cứu, biên khảo, biên soạn một cách có hệ thống, khoa học, và mang lại giá trị cao từ các bài viết, công trình được phổ biến rộng rãi. Để nghiên cứu dạy học hát Bài chòi và Lý Quảng Nam cho học sinh THCS ở tỉnh Quảng Nam, chúng tôi có tham khảo một số công trình nghiên cứu về dạy học hát dân ca nói chung và dạy học hát Bài chòi, Lý nói riêng của những người đi trước.
Đáng chú ý là giáo trình Nghệ thuật ca kịch Bài chòi do Hoàng Lê chủ biên; giáo trình Hát là công trình của tác giả Ngô Thị Nam nằm trong dự án đào tạo giáo viên phổ thông của Bộ GDĐT; Giáo dục Âm nhạc dân tộc trong Câu lạc bộ Âm nhạc ở trường Trung học Cơ sở của tác giả Phạm Trọng Toàn, được đăng trên tạp chí Giáo dục Nghệ thuật, trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương. Nói chung, trong thời gian gần đây, có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề dạy học dân ca, tuy nhiên các công trình về dạy học Bài chòi và Lý Quảng Nam xuất hiện rất ít và chủ yếu dành cho sinh viên các trường Văn hoá nghệ thuật chuyên nghiệp. Đến nay vẫn chưa có đề tài nghiên cứu nào về việc dạy học hát Bài chòi và Lý cho học sinh lứa tuổi THCS và đây là khoảng trống để NCS nghiên cứu trong luận án này. Một số khái niệm cơ bản của đề tài Khi nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài, việc sử dụng khái niệm, thuật ngữ trong luận án rất cần được thống nhất và chỉ ra nội hàm khoa học.
Chúng tôi sẽ tổng hợp tư liệu của các tác giả đã nghiên cứu đồng thời phân tích, đánh giá và có quan điểm riêng của mình để các khái miệm, thuật ngữ được rõ ràng và sáng tỏ. document, khoa luan25 of 98. tai lieu, luan van26 of 98. Bài chòi Bài chòi là loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống được hình thành và phát triển ở các tỉnh duyên hải miền Trung từ Quảng Bình đến Ninh Thuận.
Chơi Bài chòi, hay còn gọi là hội chơi Bài chòi theo cách gọi quen thuộc của người dân Quảng Nam là trò chơi sử dụng bộ bài Tới, người chơi ngồi trên các chòi tre, được tổ chức vào các ngày lễ Tết. Nói về hội chơi Bài chòi, nhà nghiên cứu Trương Đình Quang cho rằng “Hội chơi này là một sinh hoạt văn hóa trong những ngày Tết dân tộc, thể hiện trí thông minh suy đoán và nhận thức thẩm mỹ của những người chơi. Bởi vì nó được kết hợp với lối hô diễn thú vị và hấp dẫn mọi tầng lớp công chúng” [54, tr. Có thể nhận định: Hội chơi Bài chòi được phát triển từ trò chơi đánh bài chòi kết hợp với trình diễn hô-hát Bài chòi, thường tổ chức vào dịp Tết đến xuân về.
Đến với hội chơi Bài chòi, người chơi không đặt nặng thắng thua tiền bạc, mà chủ yếu đến để cảm nhận không khí hội, nghe các câu hô- hát Bài chòi, và thử vận may trong những ngày đầu năm mới qua những món quà tượng trưng khi thắng cuộc. Hô - Hát Bài chòi Tại Quảng Nam và các tỉnh Nam Trung bộ, thuật ngữ Hô bài chòi và Hát bài chòi thường được người dân hiểu như nhau. Theo nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền: Trước khi hô tên quân bài, anh hiệu đọc thật to lời thơ để mọi người cùng suy đoán quân bài. Giai đoạn này, bên cạnh lối đọc thơ thông thường, người ta bắt đầu manh nha vận dụng ngữ điệu trầm bổng, đồng thời đưa nhịp điệu chu kỳ tựa như lối nói vè vào cho cuộc chơi thêm phần hấp dẫn.
Tính nhạc sơ khai bắt đầu hình thành như vậy [18, tr. document, khoa luan26 of 98. tai lieu, luan van27 of 98. 20 Có thể nhận thấy rằng, ban đầu hô Bài chòi chỉ là hình thức gọi và hô to tên con bài trong các ván bài, dần về sau người hô Bài chòi đã vận dụng lối đọc thơ lục bát và sau này kết hợp giai điệu âm nhạc của các làn điệu vào để lời hô thêm phần sinh động giúp cho cuộc chơi thêm hấp dẫn.
Về sau, có lẽ thấy cần gia tăng yếu tố nghệ thuật, các câu thơ hô Bài chòi đã được âm điệu hóa một cách có chủ đích. Và, các làn điệu chuyên dùng lần lượt ra đời, được sử dụng như một phương tiện hữu hiệu để chuyển tải nội dung lời thơ. Bắt đầu từ đây, bên cạnh cách gọi hô Bài chòi, người ta cũng thường gọi là hát Bài chòi, khẳng định vai trò nổi trội của âm nhạc” [18, tr.