phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, danh mục công trình khoa học liên quan đến luận văn của tác giả, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THCS. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh tại các trƣờng THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Toán của học sinh theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh tại các trƣờng THCS trên địa bàn Thành phố Lào Cai. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học Ở phƣơng Đông, ngay từ trƣớc công nguyên, Khổng Tử (551-47 Tr.N) đã đề cập đến dạy học phát triển năng lực ngƣời học. Trong sách Luận ngữ,ông viết: mỗi ngƣời phải tự mình học tập để lĩnh hội lấy kiến thức chứ không phải qua giảng giải nhiều lời của thầy giáo. Trong mỗi giờ lên lớp ông đòi hỏi sự nỗ lực cố gắng của từng cá nhân và cũng yêu cầu thầy dạy tuỳ từng đặc điểm của mỗi cá nhân mà tìm ra cách dạy cho thích hợp [dẫn theo 31].
Ở phƣơng Tây, vào thế kỷ XV - XVII xuất hiện nhiều nhà giáo dục có tƣ tƣởng tiến bộ đã chú ý tới việc dạy học hƣớng vào khai thác tiềm năng của mỗi cá nhân học sinh nhƣ J. Distecvec từng nói “Ngƣời giáo viên tồi là ngƣời cung cấp cho học sinh chân lý, ngƣời giáo viên giỏi là ngƣời dạy cho họ tìm chân lý” [dẫn theo 31] .Những năm đầu của thế kỷ XX, J. Dewey(1916) quan niệm giáo dục và dạy học là sự chỉ dẫn phát triển tiềm năng, năng lực vốn có của học sinh. Do vậy, quá trình dạy học phải hƣớng vào ngƣời học, đảm bảo cho họ học bằng sự phân tích kinh nghiệm của mình.
Để nhấn mạnh đến vai trò của ngƣời học R. Singh (1991) đã dùng thuật ngữ quá trình dạy học lấy học sinh làm trung tâm.Singh: Trung tâm của hệ học tập do ngƣời học tự điều khiển, cá nhân ngƣời học tồn tại với cá tính độc đáo của họ [dẫn theo 13]. Gần đây, những nghiên cứu lâu dài ở Hoa Kì của tác giả Carol Ann Tomlinson (1999, 2001, 2005) đã đƣợc UNESCO (2004) giới thiệu. Nghiên cứu này đã dành sự quan tâm cho 5 yếu tố: nội dung, quá trình, sản phẩm, sự quan tâm và môi trường học tập với 3 thành phần về người học là nền tảng kiến thức, hứng thú và đặc điểm cá nhân [36]; [37].Nghiên cứu của Kolb, D.
6 Học tập kinh nghiệm giáo dục của Liên Xô và các nƣớc xã hội chủ nghĩa trƣớc đây, ngay từ những năm 1960, nhà trƣờng Việt Nam đã chú ý đến sự khác biệt trong dạy học để đáp ứng nhu cầu đa dạng của học sinh. Từ đầu những năm 1990, khi cải cách giáo dục thực hiện việc thay sách giáo khoa đến cấp THPT, vấn đề dạy học phát triển năng lực ngƣời học càng đƣợc các nhà giáo dục quan tâm nhiều hơn. Đặc biệt, từ năm 2014 trở lại đây, những nghiên cứu về vấn đề này đƣợc đẩy nhanh, mạnh nhằm phục vụ cho việc xây dựng và ban hành chƣơng trình giáo dục phổ thông mới (chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018). Trong dạy và học môn Toán ở trƣờng phổ thông, có thể kể đến một số nghiên cứu về dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh, là:“Sử dụng phƣơng pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất và năng lực học sinh THCS môn Toán” [6]; “Dạy học môn Toán THCS theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh”[21]; “Hƣớng dẫn thực hiện chƣơng trình môn Toán (trong chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018” [30]; “Một số vấn đề trong đánh giá dạy học môn Toán” [35].
Nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập theo định hướng phát triển năng lực của người học Không nhiều những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động học tập theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học, đặc biệt là những nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập môn Toán ở trƣờng THCS. Những nghiên cứu này chủ yếu là những nghiên cứu đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD. Nghiên cứu của Đặng Xuân Cảnh (2016) đề cập đến “biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh trƣờng dự bị đại học dân tộc đáp ứng yêu cầu tạo nguồn đào tạo nhân lực cho miền núi”. Theo tác giả, để đáp ứng yêu cầu tạo nguồn đào tạo nhân lực cho miền núi, nhà trƣờng cần triển khai các biện pháp: xây dựng hệ thống quản lý các yếu tố đầu vào; quản lý các yếu tố quá trình đáp ứng yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi; các biện pháp đảm bảo đầu ra, và; các biện pháp điều tiết các ảnh hƣởng của bối cảnh đến quản lý hoạt động học tập của học sinh [7].
Tác giả Nguyễn Văn Định (2019), Nguyễn Văn Đức (2010), nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT vùng đồng bằng sông Cửu Long và tỉnh Long An. Tác giả Đoàn Út Bảy và Phạm Thị Thanh Hải (2017) nghiên cứu về 7 quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú ở các trƣờng THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Tác giả Đinh Ái Linh (2006), Phạm Trung Thành (2016) nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của sinh viên Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh và quản lý hoạt động học tập của học viên Trƣờng Trung cấp Kỹ thuật Hải Quân.Những nghiên cứu này [12]; [13]; [3]; [18]; [26] xác định các biện pháp quản lý của Hiệu trƣởng các trƣờng THPT trong quản lý hoạt động học tập của học sinh. Theo đó, các biện pháp đƣợc đề xuất theo hƣớng: Xây dựng nền nếp và kỉ luật học tập, giáo dục động cơ học tập đúng đắn cho học sinh; Xây dựng môi trƣờng học tập; Xây dựng đội ngũ và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lí và giáo viên; Phối hợp chặt chẽ với gia đình và các lực lƣợng giáo dục để quản lí tốt việc học ở nhà, tại trƣờng và ngoài trƣờng; Quan tâm giúp đỡ từng đối tƣợng học sinh, cụ thể: bồi dƣỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, giúp đỡ học sinh có tƣ cách đạo đức chƣa tốt; Coi trọng công tác thi đua, khen thƣởng.
Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động học tập theo hƣớng phát huy năng lực của học sinh trong dạy học, học tập theo môn học ở trƣờng THPT và THCS có các tác giả và công trình: Phan Anh Thúy (2020) “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh ở các trƣờng THPT thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dƣơng” [32]; Bùi Thu Trang (2016), “Quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh ở trƣờng THCS Nam Trung Yên, quận Cầu Giấy, Hà Nội” [33]; Nguyễn Văn Tý (2019), “Quản lý hoạt động học tập của học sinh ngƣời dân tộc thiểu số ở các trƣờng THCS huyện Hƣơng Hóa, tỉnh Quảng Trị” [34]. Các nghiên cứu nói trên tƣơng đối thống nhất khi đề cập đến các biện pháp quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động học tập theo hƣớng phát triển năng lực của học sinh. Các biện pháp này gồm: Nâng cao nhận thức về dạy học theo định hƣớng PTNL học sinh cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; Tổ chức, bồi dƣỡng nâng cao năng lực dạy học theo định hƣớng PTNL học sinh cho đội ngũ giáo viên nhà trƣờng; Chỉ đạo tổ chuyên môn đổi mới phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng PTNL học sinh; Chỉ đạo giáo viên thiết kế bài giảng và tổ chức dạy học theo định hƣớng PTNL học sinh; Tăng cƣờng kiểm tra đánh giá năng lực dạy học theo định hƣớng PTNL học sinh của giáo viên. Nhận xét Nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực của ngƣời học đƣợc quan tâm và phát triển mạnh mẽ ở nhiều nƣớc trên thế giới, tạo ra những trào lƣu sƣ phạm và hình thành các mô hình dạy học có ảnh hƣởng tích cực đến chất lƣợng giáo dục phổ thông ở mỗi nƣớc.
Ở Việt Nam, những nghiên cứu về vấn đề này đƣợc đặc biệt quan tâm khi Đảng, Nhà nƣớc xác định quan điểm và chủ trƣơng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực của ngƣời học vừa đem lại những cơ sở khoa học cho sự ra đời của chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018, vừa là con đƣờng để chƣơng trình này đƣợc triển khai có hiệu quả trong thực tiễn dạy học ở trƣờng phổ thông. Mặc dù thực tiễn dạy học ở trƣờng phổ thông, trong đó có trƣờng THCS đã có nhiều thay đổi để thực thi chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018, tuy nhiên những nghiên cứu về quản lý dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh, đặc biệt là nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập các môn học ở trƣờng THCS (trong đó có môn Toán) theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh còn ít và không mang tính hệ thống. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh đều đề cập đến chủ thể quản lý là lãnh đạo trƣờng THCS.
Trong khi đó, chính giáo viên là ngƣời có vai trò và ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động học tập của mỗi học sinh trong lớp học. Vì thế, rất cần thiết phải có những nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn học ở trƣờng THCS với chủ thể quản lý là giáo viên môn học. Đây cũng là một trong những lý do của việc triển khai nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai”. Hoạt động học tập môn toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng Trung học cơ sở 1.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS 1.