Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG KHÓ KHĂN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm ở trường Tiểu học Có rất nhiều nghiên cứu về “học tập trải nghiệm”, nổi bật có thể đề cập đến chu trình học từ trải nghiệm của David Kolb. Để kinh nghiệm học tập được chính xác, theo ông, cần có một số điều kiện như người học phải sẵn sàng tham gia trải nghiệm tích cực, có khả năng suy nghĩ về những gì trải nghiệm và sử dụng kỹ năng phân tích để khái quát hóa các kinh nghiệm có được cũng như phải có kĩ năng ra quyết định, giải quyết vấn đề để sử dụng những ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm.
David Kolb đưa ra sáu đặc điểm chính của học từ trải nghiệm là: Học tốt nhất chú trọng đến quá trình chứ không phải kết quả; Học là một quá trình liên tục trên nền tảng kinh nghiệm; Học tập đòi hỏi việc giải quyết xung đột giữa mô hình lý thuyết với cuộc sống thực tiễn; Học là sự kết nối giữa con người với môi trường; Học là quá trình kiến tạo ra tri thức, là kết quả của sự chuyển hóa giữa kiến thức xã hội và kiến thức cá nhân [23]. Bisson và Luckner thông qua nghiên cứu của mình đã thấy rằng trong và sau quá trình tham gia trải nghiệm, người học cảm thấy thích thú, thoải mái, tăng cảm xúc bản thân, giảm stress, giảm rào cản xã hội giữa các cá nhân và giảm sự ganh đua tiêu cực giữa học sinh giỏi và học sinh yếu. (dẫn theo [9]) Jonh Deway là người đưa ra quan điểm “Học qua làm, học bắt đầu từ làm”. Theo ông, quá trình sống và giáo dục không phải là hai quá trình mà là một, con người không ngừng thu lượm kinh nghiệm và cải tổ kinh nghiệm nên trẻ em phải học tập trong chính cuộc sống xã hội.
(dẫn theo [6]) 7 Từ thời kì đầu của nền giáo dục nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ phương pháp để đào tạo nên những người tài đức là: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội”. HĐTN là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực [19]. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn nhắc nhở, làm thế nào để phối hợp với việc giáo dục của trường học với việc tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhân dân. Rõ ràng “học và hành”, “lý luận kết hợp với thực tiễn” luôn là những nguyên lý giáo dục bền vững và được duy trì, phát triển [19].
Năm 2002, tại hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp quốc về phát triển bền vững, chương trình dạy và học vì một tương lai bền vững đã được UNESCO thông qua, trong đó, giáo dục trải nghiệm được giới thiệu sâu rộng trên cơ sở của bốn trụ cột: Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để làm người [17]. Tác giả Đặng Thị Kim Thoa đã khẳng định: Trải nghiệm là phương thức học hiệu quả gắn với vận động, với thao tác vật thật và gắn với đời sống thực. Việc học thông qua làm, học đi đôi với hành, học từ trải nghiệm giúp người học đạt được tri thức và kinh nghiệm. có ý nghĩa giáo dục cao nhất [17].
Trong Báo cáo tại Hội thảo HĐTN cho học sinh phổ thông do Bộ GD&ĐT tổ chức (2015) có đề cập: HĐTN có nghĩa là tăng cường khả năng thực hành cho học sinh, học đi đôi với hành. Mỗi học sinh phải được hành động với kinh nghiệm cá nhân, đưa ra các sáng kiến trải trải nghiệm từ thực tế, không ngừng sáng tạo, nuôi dưỡng tính sáng tạo, ham học hỏi của bản thân. [1] Hoạt động giáo dục trải nghiệm mang tính tích hợp nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục; đòi hỏi khả năng phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường. HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác 8 nhau như trò chơi, hội thi, cuộc thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan học tập, sân khấu hóa (kịch, tiểu phẩm, thơ, hát,.) thể dục thể thao, câu lạc bộ, nghiên cứu khoa học kĩ thuật,.
Các hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân, huy động sự tham gia của học sinh vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động. Học sinh được trình bày và lựa chọn ý tưởng, tham gia chuẩn bị, thiết kế hoạt động, trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, tự đánh giá, tự khẳng định. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường Tiểu học vùng khó khăn Trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục hiện nay, nhiều nghiên cứu tập trung vào thực tiễn giáo dục và công tác quản lý ở các trường phổ thông hiện nay. Điển hình là nghiên cứu của các tác giả: Tác giả Lê Thị Cẩm Nhung (2018) nghiên cứu “Thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học hình học ở Tiểu học” [8].
Nghiên cứu này đã chỉ ra được kết quả là: Hệ thống lý luận về thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học hình học ở Tiểu học, đánh giá thực trạng và tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học hình học ở Tiểu học hiện nay của cả nước. Tác giả Phạm Quang Tiệp (2017) với công trình “Dạy học khoa học cho học sinh Tiểu học theo hướng trải nghiệm” [14], đã khái quát được vị trí, tầm quan trọng của Dạy học khoa học cho học sinh Tiểu học theo hướng trải nghiệm; đồng thời phản ánh được thực trạng dạy học khoa học cho học sinh Tiểu học theo hướng trải nghiệm hiện nay của các nhà trường. Tác giả Đinh Tuyết Mai (2016) trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường Tiểu học Đoàn Kết - Quận Hai Bà Trưng - Thành phố Hà Nội” [6]. Nghiên cứu này đã đạt được kết quả chính: 1.Hệ thống lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường Tiểu học; 2.Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường Tiểu học Đoàn 9 Kết - Quận Hai Bà Trưng - Thành phố Hà Nội và 3.Đề xuất 05 biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường Tiểu học Đoàn Kết - Quận Hai Bà Trưng - Thành phố Hà Nội có tính khả thi và cần thiết.
Tác giả Vũ Thị Hoàng Yến (2019) với đề tài “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường Tiểu học thành phố Lào Cai, tỉnh Quảng Ninh” [22]. Nghiên cứu này đã đạt được kết quả chính: 1.Hệ thống lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường tiểu học; 2.Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường Tiểu học thành phố Lào Cai, tỉnh Quảng Ninh và 3.Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường Tiểu học thành phố Lào Cai, tỉnh Quảng Ninh. Tác giả Phạm Ngọc Quỳnh (2019) với nghiên cứu “Quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường Tiểu học quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội" [12]. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở trường Tiểu học; đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường Tiểu học quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội và đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường Tiểu học quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội có tính khả thi và cần thiết.
Tác giả Nguyễn Văn Quyết (2019)với nghiên cứu: “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường Tiểu học tư thục Trương Vĩnh Ký, Thị trấn Đak Đoa, Tỉnh Gia Lai” [10]. Nghiên cứu chỉ ra: hệ thống cơ sở lý thuyết về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường Tiểu học tư thục; đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường Tiểu học tư thục Trương Vĩnh Ký, Thị trấn Đak Đoa, Tỉnh Gia Lai và đề xuất được 06 biện pháp quản lý cho hiệu trưởng. Tác giả Đặng Thanh Ngà (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh cấp Tiểu học tại trường Phổ thông liên cấp Hanoi Adelaide School (H.S), phường Kim Liên, quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội 10 theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành năm 2018” [7]. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Hệ thống hóa lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh cấp Tiểu theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành năm 2018; phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh cấp Tiểu học tại trường Phổ thông liên cấp Hanoi Adelaide School (H.S), phường Kim Liên, quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành năm 2018 và đưa ra 06 biện pháp cho nhà quản lý.
Tác giả Trần Thu Hoài (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên” [4]. Tác giả đã nghiên cứu và dạt được một số kết quả là: Khái quát cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường tiểu học; Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Tác giả Hà Hữu Phong (2021) trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh Tiểu học khối 1 và khối 2 ở huyện Đắk Glong tỉnh Đắk Nông” [13]. Tác giả đã chỉ ra được cơ sở lý thuyết của quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh Tiểu học; từ đó phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh Tiểu học khối 1 và khối 2 ở huyện Đắk Glong tỉnh Đắk Nông và biện pháp quản lý cho người hiệu trưởng.
Qua tình hình tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy công tác tổ chức HĐTN và quản lý HĐTN cho HS trường Tiểu học đã được các nhà quản lý quan tâm thực hiện.