Ứng Dụng Infographic Trong Dạy Học Đọc Hiểu Văn Bản Thông Tin Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Tài liệu nghiên cứu Luận văn ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh trung học cơ sở, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Ngô Thị Tiệp
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lê Hải Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Ứng Dụng Infographic Trong Dạy Học Đọc Hiểu Văn Bản Thông Tin Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lí luận của đề tài
• 1.2. Một số định hướng trọng tâm của CTGDPT mới (2018)
• 1.3. Khái niệm đọc hiểu và dạy đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ Văn
• 1.4. Văn bản thông tin và văn bản thông tin trong chương trình Ngữ văn
• 1.5. Infographic và sử dụng infographic trong dạy học
• 1.6. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.7. Dạy đọc hiểu trong dạy học Ngữ văn trong các trường phổ thông hiện nay
• 1.7.1. Ý nghĩa thực tế của ứng dụng infographic trong dạy học và dạy học đọc hiểu môn Ngữ văn
• 1.7.2. Thực trạng sử dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho HS THCS
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP SỬ DỤNG INFOGRAPHIC TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN Ở CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN THCS
• 2.1. Thiết kế các chủ đề dạy học ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
• 2.2. Xác định các chủ đề dạy học ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
• 2.3. Một số yêu cầu khi thiết kế infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
• 2.4. Qui trình thiết kế infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
• 2.4.1. Xác định mục đích thiết kế
• 2.4.2. Thu thập thông tin, hình ảnh, số liệu
• 2.4.3. Xác định/ Lựa chọn bố cục infographic, xây dựng ý tưởng thành lập một infographic
• 2.5. Sử dụng các công cụ để thiết kế infographic
• 2.6. Định hướng sử dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
• 2.7. Sử dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho những mục tiêu dạy học khác nhau
• 2.8. Sử dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho mô hình dạy học dự án
• 2.9. Sử dụng infographic trong kiểm tra đánh giá
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Ðối tượng, thời gian, địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm và phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ứng Dụng Infographic Trong Dạy Học Đọc Hiểu THCS

Trong kỷ nguyên số, infographic nổi lên như một công cụ mạnh mẽ để trực quan hóa thông tin, đặc biệt trong lĩnh vực dạy học. Infographic giúp đơn giản hóa các khái niệm phức tạp, làm cho việc đọc hiểu trở nên dễ dàng và hấp dẫn hơn cho học sinh trung học cơ sở (THCS). Luận văn thạc sĩ của Ngô Thị Tiệp năm 2020 đã đi sâu vào việc ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh THCS, mở ra một hướng tiếp cận mới mẻ và đầy tiềm năng. Việc sử dụng hình ảnh hóa thông tin giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ và nắm bắt kiến thức một cách hiệu quả hơn. Sự kết hợp giữa hình ảnh, biểu tượng và văn bản ngắn gọn tạo ra một phương tiện giao tiếp trực quan mạnh mẽ, thu hút sự chú ý và kích thích tư duy sáng tạo của học sinh. Phương pháp này không chỉ giới hạn ở việc truyền tải thông tin mà còn khuyến khích học tập chủ động và nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức.

1.1. Vai Trò Của Infographic Trong Giáo Dục Hiện Đại

Ngày nay, giáo dục hiện đại đòi hỏi sự đổi mới không ngừng trong phương pháp dạy học. Infographic nổi lên như một giải pháp ứng dụng công nghệ, giúp giáo viên truyền tải kiến thức một cách sinh động và hấp dẫn hơn. Đặc biệt, infographic có khả năng trực quan hóa những thông tin phức tạp, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức lâu hơn. Sự kết hợp giữa hình ảnh hóa thông tin, biểu đồ và dữ liệu giúp học sinh THCS hiểu rõ hơn về các khái niệm và quy trình. Việc sử dụng infographic không chỉ cải thiện khả năng đọc hiểu mà còn khuyến khích sáng tạo và tư duy phản biện ở học sinh, phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đọc Hiểu Văn Bản Thông Tin

Đọc hiểu văn bản thông tin là một kỹ năng quan trọng trong thời đại số, nơi mà thông tin tràn lan và đa dạng. Kỹ năng này giúp học sinh THCS phân tích, đánh giá và sử dụng thông tin một cách hiệu quả. Văn bản thông tin không chỉ xuất hiện trong sách giáo khoa mà còn trong các phương tiện truyền thông, mạng xã hội và các nguồn tài liệu khác. Việc dạy học đọc hiểu hiệu quả giúp học sinh trở thành những người học độc lập, có khả năng tự tìm kiếm, xử lý và ứng dụng thông tin vào cuộc sống hàng ngày. Chương trình giáo dục phổ thông mới nhấn mạnh vai trò của văn bản thông tin trong việc phát triển năng lực tự học và giải quyết vấn đề cho học sinh.

II. Thách Thức Trong Dạy Đọc Hiểu Văn Bản Thông Tin Cho THCS

Mặc dù tầm quan trọng của đọc hiểu văn bản thông tin là rõ ràng, nhưng việc dạy học kỹ năng này cho học sinh THCS vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hứng thú của học sinh đối với các văn bản khô khan và trừu tượng. Ngoài ra, sự khác biệt về trình độ đọc hiểu giữa các học sinh trong lớp cũng đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy học linh hoạt và cá nhân hóa. Việc lựa chọn tài liệu dạy học phù hợp và thiết kế các hoạt động kích thích tư duy cũng là một vấn đề nan giải. Theo nghiên cứu của Ngô Thị Tiệp, giáo viên thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm phần mềm thiết kế infographic phù hợp và sử dụng chúng một cách hiệu quả trong bài giảng. Sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng thiết kế infographic giáo dục cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó Khăn Về Nguồn Tài Liệu Và Phương Pháp Dạy Học

Giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và lựa chọn tài liệu dạy học phù hợp với trình độ và hứng thú của học sinh. Các văn bản thông tin trong sách giáo khoa thường khô khan và thiếu tính trực quan. Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, ít khuyến khích sự tham gia và tương tác của học sinh. Giáo viên cần có những phương pháp dạy học mới, sáng tạo để kích thích sự tò mò và hứng thú của học sinh đối với văn bản thông tin.

2.2. Hạn Chế Về Kỹ Năng Thiết Kế Infographic Của Giáo Viên

Việc thiết kế infographic đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức về thiết kế đồ họa, kỹ năng sử dụng phần mềm thiết kế và khả năng sáng tạo trong việc trình bày thông tin. Nhiều giáo viên THCS chưa được đào tạo bài bản về thiết kế infographic và gặp khó khăn trong việc tạo ra những mẫu infographic chất lượng, hấp dẫn. Việc thiếu thời gian và nguồn lực cũng là một trở ngại lớn đối với giáo viên trong việc ứng dụng infographic vào dạy học.

III. Phương Pháp Ứng Dụng Infographic Nâng Cao Đọc Hiểu Cho THCS

Để giải quyết những thách thức trên, việc ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin là một giải pháp hiệu quả. Infographic giúp trực quan hóa thông tin, làm cho các khái niệm trừu tượng trở nên dễ hiểu và dễ nhớ hơn. Bằng cách sử dụng hình ảnh hóa thông tin, biểu đồ, sơ đồ và các yếu tố thiết kế khác, giáo viên có thể tạo ra những bài giảng sinh động và hấp dẫn, kích thích sự hứng thú và tư duy của học sinh. Theo Ngô Thị Tiệp, việc sử dụng infographic trong dạy học giúp học sinh nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức, phát triển kỹ năng đọc hiểu và sáng tạo.

3.1. Lựa Chọn Văn Bản Thông Tin Phù Hợp Với Infographic

Không phải văn bản thông tin nào cũng phù hợp để chuyển đổi thành infographic. Giáo viên cần lựa chọn những văn bản có cấu trúc rõ ràng, nội dung cô đọng và nhiều dữ liệu có thể minh họa bằng hình ảnh hoặc biểu đồ. Các văn bản về lịch sử, địa lý, khoa học hoặc các vấn đề xã hội thường là những lựa chọn phù hợp. Điều quan trọng là văn bản phải có tính thực tiễn và liên quan đến cuộc sống hàng ngày của học sinh THCS.

3.2. Quy Trình Thiết Kế Infographic Hiệu Quả Cho Bài Giảng

Việc thiết kế infographic hiệu quả đòi hỏi một quy trình bài bản, bao gồm các bước sau: (1) Xác định mục tiêu dạy học; (2) Thu thập thông tin và dữ liệu liên quan; (3) Lựa chọn bố cục và phong cách thiết kế phù hợp; (4) Trực quan hóa thông tin bằng hình ảnh, biểu đồ và các yếu tố thiết kế khác; (5) Kiểm tra và chỉnh sửa để đảm bảo tính chính xác, rõ ràng và hấp dẫn của infographic. Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm thiết kế infographic như Canva, Piktochart hoặc Visme để hỗ trợ quá trình thiết kế.

3.3. Bí Quyết Sử Dụng Infographic Trong Các Hoạt Động Học Tập

Infographic có thể được sử dụng trong nhiều hoạt động học tập khác nhau, chẳng hạn như: (1) Giới thiệu bài mới; (2) Tóm tắt nội dung chính; (3) Tổ chức thảo luận nhóm; (4) Giao bài tập về nhà; (5) Kiểm tra đánh giá kiến thức. Giáo viên nên khuyến khích học sinh tương tác với infographic bằng cách đặt câu hỏi, yêu cầu học sinh phân tích và diễn giải thông tin, hoặc tạo ra infographic của riêng mình. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng đọc hiểu, tư duy sáng tạo và giao tiếp trực quan.

IV. Nghiên Cứu Hiệu Quả Ứng Dụng Infographic Trong Dạy Học THCS

Nghiên cứu của Ngô Thị Tiệp đã chứng minh hiệu quả của việc ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh THCS. Kết quả cho thấy, học sinh ở lớp thực nghiệm (sử dụng infographic) có điểm số cao hơn đáng kể so với học sinh ở lớp đối chứng (sử dụng phương pháp dạy học truyền thống). Hơn nữa, học sinh ở lớp thực nghiệm thể hiện sự hứng thú và tích cực hơn trong quá trình học tập. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng infographic giúp học sinh cải thiện khả năng ghi nhớ thông tin, phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo.

4.1. So Sánh Kết Quả Học Tập Giữa Lớp Thực Nghiệm Và Đối Chứng

Nghiên cứu đã tiến hành so sánh kết quả học tập của hai nhóm học sinh: một nhóm được dạy học bằng phương pháp sử dụng infographic, nhóm còn lại được dạy học bằng phương pháp truyền thống. Kết quả cho thấy điểm số trung bình của nhóm sử dụng infographic cao hơn đáng kể so với nhóm còn lại, chứng tỏ infographic có tác động tích cực đến khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh THCS.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Hứng Thú Của Học Sinh Với Phương Pháp Mới

Học sinh tham gia lớp thực nghiệm bày tỏ sự hứng thú và tò mò hơn với bài học khi được tiếp cận với infographic. Các em cảm thấy dễ dàng hơn trong việc đọc hiểu và ghi nhớ thông tin, đồng thời kích thích khả năng tư duy sáng tạo. Infographic giúp bài học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, tạo động lực cho học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động học tập.

V. Kết Luận Triển Vọng Ứng Dụng Infographic Trong Dạy Học THCS

Việc ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh THCS là một phương pháp dạy học hiệu quả và đầy tiềm năng. Infographic không chỉ giúp trực quan hóa thông tin mà còn kích thích sự hứng thú và tư duy của học sinh. Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giáo dục sẽ ngày càng phổ biến, và infographic sẽ trở thành một công cụ không thể thiếu trong bài giảng của giáo viên. Để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp này, giáo viên cần được đào tạo bài bản về thiết kế infographic giáo dục và có sự sáng tạo trong việc ứng dụng vào thực tế dạy học.

5.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Để Nhân Rộng Mô Hình Dạy Học Mới

Để nhân rộng mô hình dạy học bằng infographic, cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục trong việc cung cấp tài liệu, phần mềm và khóa đào tạo cho giáo viên. Đồng thời, cần khuyến khích giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và sáng tạo trong việc ứng dụng infographic vào các môn học khác nhau. Việc xây dựng một cộng đồng giáo viên thiết kế infographic sẽ giúp lan tỏa phương pháp dạy học này một cách nhanh chóng và hiệu quả.

5.2. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Về Infographic Trong Giáo Dục

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về hiệu quả của infographic trong các môn học khác nhau và ở các cấp học cao hơn. Nghiên cứu cũng nên tập trung vào việc phát triển các công cụ và phương pháp đánh giá hiệu quả của infographic trong dạy học. Ngoài ra, cần khám phá các tiềm năng của infographic trong việc phát triển kỹ năng tự học và tư duy phản biện cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kỷ nguyên số, việc tiếp nhận và xử lý thông tin trở nên ngày càng quan trọng, đặc biệt đối với học sinh trung học cơ sở (THCS) khi phải đối mặt với lượng kiến thức lớn và đa dạng. Theo khảo sát tại một số trường THCS, có tới 99,85% học sinh đã từng biết đến infographic – một công cụ trực quan giúp truyền tải thông tin nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, việc ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin vẫn còn khá mới mẻ và chưa được khai thác triệt để trong môn Ngữ văn. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất và kiểm nghiệm các biện pháp sử dụng infographic nhằm nâng cao hiệu quả dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh THCS, góp phần phát triển năng lực đọc hiểu, tư duy sáng tạo và hứng thú học tập của học sinh. Nghiên cứu được thực hiện tại các trường THCS trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong năm học 2019-2020, với phạm vi tập trung vào môn Ngữ văn lớp 6. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp giải pháp đổi mới phương pháp dạy học, phù hợp với định hướng phát triển năng lực người học theo chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về đọc hiểu văn bản và lý thuyết về infographic trong giáo dục. Đọc hiểu được định nghĩa theo chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA là khả năng hiểu, sử dụng và phản hồi các văn bản viết nhằm phát triển tri thức và tham gia xã hội. Văn bản thông tin được phân biệt rõ với văn bản văn học, có đặc điểm chủ yếu là cung cấp thông tin khách quan, không sử dụng yếu tố hư cấu. Infographic được hiểu là hình thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh, biểu tượng và số liệu để trình bày thông tin phức tạp một cách nhanh chóng, rõ ràng và sinh động. Các khái niệm chính bao gồm: năng lực đọc hiểu, văn bản thông tin, infographic, phương pháp dạy học tích cực, và phát triển năng lực người học. Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc ứng dụng infographic như một công cụ hỗ trợ dạy học đọc hiểu văn bản thông tin nhằm phát huy năng lực tư duy, sáng tạo và hứng thú học tập của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu bao gồm: khảo sát nhận thức và thực trạng sử dụng infographic của 41 giáo viên và 654 học sinh tại 6 trường THCS trên địa bàn tỉnh Hưng Yên; thực nghiệm sư phạm với học sinh lớp 6 tại một trường THCS trong tỉnh. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả và phân tích so sánh kết quả kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2019-2020, bao gồm giai đoạn khảo sát, thiết kế biện pháp, thực nghiệm và đánh giá kết quả. Việc sử dụng toán học thống kê giúp xử lý kết quả thực nghiệm nhằm kiểm định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và mức độ sử dụng infographic của giáo viên: 60,9% giáo viên hiểu chính xác khái niệm infographic là hình thức đồ họa trực quan trình bày thông tin phức tạp một cách nhanh và rõ ràng. Tuy nhiên, chỉ có 9,75% giáo viên sử dụng infographic khá thường xuyên trong dạy học, 63,42% sử dụng thỉnh thoảng, còn 26,83% ít hoặc không sử dụng do thiếu tài liệu và thời gian thiết kế.

2. Ưu thế của infographic trong dạy học: 80,48% giáo viên cho rằng infographic giúp học sinh ghi nhớ kiến thức nhanh hơn và tiết kiệm thời gian học tập; 92% nhận định nó làm tăng hứng thú học tập của học sinh. Học sinh cũng bày tỏ mong muốn được sử dụng infographic nhiều hơn trong các tiết học Ngữ văn.

3. Các hình thức sử dụng infographic: 82,92% giáo viên sử dụng infographic trong dạy học trên lớp, 48% hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, 40,67% dùng trong kiểm tra đánh giá. Các hoạt động phổ biến gồm tạo hứng thú đầu giờ (47,86%), tổ chức hoạt động cá nhân hoặc nhóm (47,4%), và giao bài tập về nhà.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Điểm kiểm tra đọc hiểu văn bản thông tin của lớp thực nghiệm sử dụng infographic tăng trung bình 15% so với lớp đối chứng, với tỉ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng từ 35% lên 55%. Biểu đồ so sánh điểm kiểm tra thể hiện sự chênh lệch rõ rệt giữa hai nhóm, chứng tỏ hiệu quả tích cực của việc ứng dụng infographic.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc tăng hiệu quả học tập là do infographic giúp cô đọng và hệ thống hóa thông tin một cách trực quan, kích thích tư duy phân tích, tổng hợp của học sinh. So với các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực địa lý và báo chí, kết quả này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của infographic trong môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin. Việc học sinh hứng thú hơn khi học có sử dụng infographic phù hợp với tâm lý lứa tuổi THCS, giúp giảm cảm giác nhàm chán khi tiếp nhận kiến thức truyền thống. Tuy nhiên, khó khăn về thời gian thiết kế và thiếu kho tài liệu infographic phù hợp vẫn là thách thức cần giải quyết. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ sử dụng infographic của giáo viên, biểu đồ tròn về nhận thức ưu thế của infographic, và bảng so sánh điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng kho tài liệu infographic chuẩn cho môn Ngữ văn THCS: Tổ chức biên soạn và số hóa các infographic phù hợp với nội dung chương trình, giúp giáo viên dễ dàng tiếp cận và sử dụng. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực thiết kế và sử dụng infographic cho giáo viên: Đào tạo kỹ năng công nghệ thông tin và phương pháp tích hợp infographic trong dạy học. Mục tiêu nâng tỷ lệ giáo viên sử dụng infographic thường xuyên lên trên 50% trong 2 năm tới.

3. Khuyến khích học sinh tự thiết kế infographic trong các hoạt động học tập: Tạo điều kiện cho học sinh phát huy năng lực sáng tạo, tư duy tổng hợp và kỹ năng công nghệ thông tin. Thực hiện qua các dự án học tập và bài tập nhóm định kỳ.

4. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá: Áp dụng các hình thức đánh giá dựa trên sản phẩm infographic và kỹ năng đọc hiểu văn bản thông tin, nhằm đánh giá toàn diện năng lực học sinh. Triển khai thí điểm trong các trường THCS trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THCS: Nhận được các biện pháp cụ thể để ứng dụng infographic trong dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và hỗ trợ phát triển tài liệu dạy học hiện đại, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên sư phạm chuyên ngành Ngữ văn: Tham khảo phương pháp dạy học tích hợp công nghệ thông tin, nâng cao kỹ năng thiết kế và sử dụng infographic trong giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Có dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về ứng dụng infographic trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Infographic là gì và tại sao nên sử dụng trong dạy học Ngữ văn?
   Infographic là hình thức đồ họa trực quan giúp trình bày thông tin phức tạp một cách nhanh chóng và dễ hiểu. Trong dạy học Ngữ văn, nó giúp học sinh tiếp nhận kiến thức hiệu quả, tăng hứng thú và phát triển năng lực tư duy.

2. Làm thế nào để giáo viên có thể thiết kế infographic phù hợp với bài học?
   Giáo viên cần xác định mục tiêu bài học, thu thập thông tin chính xác, lựa chọn bố cục hợp lý và sử dụng các công cụ thiết kế phổ biến như Piktochart, Canva. Tập huấn kỹ năng thiết kế là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm.

3. Ứng dụng infographic có giúp cải thiện điểm số học sinh không?
   Theo kết quả thực nghiệm, học sinh học với infographic có điểm kiểm tra đọc hiểu văn bản thông tin tăng trung bình 15% so với lớp không sử dụng, đồng thời tăng tỉ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi.

4. Khó khăn lớn nhất khi sử dụng infographic trong dạy học là gì?
   Khó khăn chính là thời gian và kỹ năng thiết kế infographic, cũng như thiếu kho tài liệu phù hợp. Ngoài ra, việc đánh giá sản phẩm mang tính cá nhân cũng cần được thực hiện khách quan.

5. Làm thế nào để học sinh phát huy tối đa hiệu quả khi học qua infographic?
   Học sinh nên được hướng dẫn cách phân tích, tổng hợp thông tin từ infographic, đồng thời tham gia thiết kế infographic để phát triển kỹ năng sáng tạo và tư duy phản biện.

Kết luận

• Infographic là công cụ trực quan hiệu quả giúp nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh THCS.
• Nghiên cứu đã chứng minh việc ứng dụng infographic làm tăng điểm kiểm tra và hứng thú học tập của học sinh.
• Các khó khăn về kỹ năng và tài liệu cần được khắc phục thông qua đào tạo và xây dựng kho tài liệu chuẩn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy việc ứng dụng infographic trong dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng áp dụng, đồng thời phát triển các công cụ hỗ trợ thiết kế infographic phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới.

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất trong thực tiễn giảng dạy và tổ chức các khóa tập huấn cho giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng infographic trong dạy học Ngữ văn THCS.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lí luận của đề tài 1. Một số định hướng trọng tâm của CTGDPT mới (2018) CTGDPT năm 2018 được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp HS hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kì vọng.

Quan điểm này được thể hiện nhất quán ở nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục của các môn học. Cụ thể: Về nội dung: Theo CTGDPT môn Ngữ văn hiện hành ở trường THCS và THPT, HS được hướng dẫn tìm hiểu hai loại văn bản: văn bản văn học và văn bản nhật dụng. Trong đó, văn bản nhật dụng “không phải một thể loại văn học hay một kiểu văn bản. Sở dĩ gọi văn bản nhật dụng là xuất phát từ nội dung đề tài (gắn với những vấn đề có tính thời sự)… và vì thế những văn bản này có thể thuộc bất kì thể loại nào của văn học hoặc không phải văn bản văn học.

Như vậy, khái niệm văn bản thông tin chưa xuất hiện trong chương trình Ngữ văn hiện hành” [41, tr. Tuy nhiên, nếu hiểu “văn bản thông tin chủ yếu được viết để truyền đạt thông tin hoặc kiến thức. Do đó, kiểu văn bản này thường trình bày thông tin một cách khách quan: cung cấp thông tin về đối tượng một cách trung thực, giúp người đọc/ người nghe hiểu chính xác những gì được mô tả, giới thiệu” [41, tr. 91] thì có thể thấy hầu hết các văn bản trong các sách giáo khoa các môn học đều có thể coi là văn bản thông tin; riêng đối với sách giáo khoa Ngữ văn THCS hiện hành, có một số văn bản nhật dụng viết theo phương thức thuyết minh được xếp vào nhóm văn bản thông tin như: 13 + Lớp 6: Cầu Long Biên – chứng nhân lịch sử; Động Phong Nha.

+ Lớp 7: Ca Huế trên sông Hương. + Lớp 8: Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000; Ôn dịch, thuốc lá; Bài toán dân số. + Lớp 9: Đấu tranh cho một thế giới hòa bình; Tuyên bố thế giới về sự sống còn; quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em. Ngoài ra, một số đoạn tóm tắt (trước) hoặc đoạn chú thích (sau) các bài đọc hiểu thực chất cũng là văn bản thông tin.

Qua những thống kê trên có thể thấy số lượng văn bản thông tin trong chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn THCS hiện hành là không nhiều. Các văn bản đó cũng được trình bày chủ yếu dưới dạng chữ, hầu như không có thêm các sơ đồ, bảng số liệu minh họa,… Đặc biệt, thể loại của văn bản thông tin chưa đa dạng, chưa có nguồn văn bản kĩ thuật số để hướng dẫn HS đọc hiểu. Theo CTGDPT năm 2018, do chủ trương xây dựng chương trình theo hướng mở, thể hiện ở việc không qui định chi tiết về nội dung dạy học mà chỉ qui định những yêu cầu cần đạt về nghe, nói, đọc, viết ở mỗi lớp. Bên cạnh một số văn bản bắt buộc là một danh mục gợi ý các văn bản ngữ liệu cho phép GV được chọn và sử dụng.

Không những thế, trên cơ sở kế thừa, CTGDPT mới phát triển định hướng dạy học tích hợp và phân hóa theo định hướng phát triển năng lực người học. Về phương pháp: Trước đây, chương trình Ngữ văn của chúng ta chưa quan tâm nhiều đến phát triển năng lực đọc hiểu văn bản thông tin cho HS bởi HS chủ yếu chỉ được tìm hiểu hệ thống văn bản văn chương. Các nhà trường không chỉ dành quá ít thời gian cho việc rèn luyện năng lực đọc hiểu loại văn bản thông tin mà ngay cả những kiểu văn bản cụ thể thuộc loại này cũng chiếm một số lượng rất khiêm tốn trong toàn bộ chương trình Ngữ văn. Mặc dù vẫn xuất 14 hiện trong chương trình Ngữ văn hiện tại nhưng cách khai thác của chúng ta trong giảng dạy chủ yếu vẫn thiên về nội dung của văn bản mà chưa hướng HS đến việc tìm hiểu những đặc điểm của văn bản (chẳng hạn như đặc điểm hình thức, đặc điểm ngôn ngữ, đặc điểm cấu trúc, hoặc là việc khai thác ý nghĩa từ những công cụ trình bày trực quan, v.) nên HS chưa có kĩ năng tiếp nhận và tạo lập những loại văn bản thông tin.

Thực tế chỉ ra rằng, việc dạy loại văn bản thông tin theo hướng hình thành và phát triển năng lực cho người học có ý nghĩa lớn trong bối cảnh hiện nay. Bởi lẽ: “Một trong những lí do quan trọng nhất để cắt nghĩa tại sao cần học môn này sớm và trước các môn khác là xuất phát từ tính chất công cụ - phương tiện của môn học. Rõ ràng, biết đọc, biết viết là cơ sở và công cụ cho việc học những nội dung khác, những môn học khác. Ban đầu là học để biết đọc, biết viết, sau đó thông qua đọc và viết để học, học trong nhà trường và học suốt đời.

Cũng phải thông qua đọc và viết mà làm, thì làm mới có hiệu quả cao… Chính xuất phát từ tầm quan trọng này mà cho đến đầu thế kỉ XXI, yêu cầu biết đọc, biết viết cho tất cả mọi người vẫn là một trong những mục tiêu quan trọng mà UNESCO kêu gọi tất cả các quốc gia hoàn thành vào năm 2015”. 23] Trong bối cảnh cần phải nâng cao năng lực đọc hiểu để đảm bảo thực hiện mục tiêu thiết yếu có tính quốc tế, chương trình Ngữ văn của Việt Nam được tiến hành xây dựng, đổi mới theo yêu cầu của thời đại và của Nghị quyết 29 Ban Chấp hành trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Theo đó, CTGDPT môn Ngữ văn năm 2018 được xây dựng vừa tuân thủ các qui định cơ bản của chương trình tổng thể vừa căn cứ vào những đặc điểm riêng của bộ môn. Chương trình môn Ngữ văn mới lấy việc rèn luyện các kĩ năng giao tiếp (đọc, viết, nói, nghe) làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học nhằm đáp ứng của yêu cầu của chương trình theo định hướng năng lực và đảm bảo tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong tất cả các cấp học, lớp 15 học.

Các kiến thức phổ thông cơ bản, nền tảng về Tiếng Việt và văn học được tích hợp vào hoạt động dạy học đọc, viết, nói và nghe. Với chương trình môn Ngữ văn mới, kiến thức vẫn cần nhưng không phải mục tiêu cần đạt mà trở thành phương tiện để đạt tới mục tiêu cuối cùng là năng lực. “CTGDPT quan tâm đến vai trò của văn bản thông tin trong việc rèn luyện kĩ năng đọc hiểu để học sinh được chuẩn bị đầy đủ hơn những tri thức và kĩ năng tự nhiên, xã hội trước khi học lên cao hơn hoặc ra ngoài cuộc sống… Có thể thấy tỉ lệ đọc hiểu văn bản văn chương sẽ giảm dần, còn tỉ lệ của văn bản thông tin sẽ tăng dần theo cấp lớp và chiếm khối lượng đáng kể trong chương trình đọc hiểu. Việc này nhằm đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp và cuộc sống của người học trong tương lai” [43, tr.

Về kiểm tra, đánh giá: Để khắc phục hạn chế của cách kiểm tra đánh giá theo chương trình cũ, trong chương trình mới, để đảm bảo tính mở, tăng cường khả năng chủ động và sáng tạo của GV và HS, kiểm tra đánh giá là khâu cần được thay đổi một cách đồng bộ. Việc kiểm tra, đánh giá HS trong quá trình dạy học được thực hiện thông qua các sản phẩm hoạt động học trên lớp và ở nhà. Các bài kiểm tra, đánh giá và thi cũng không yêu cầu ghi nhớ kiến thức một cách máy móc mà yêu cầu HS sử dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập, cũng như trong thực tiễn. Qua đó, đánh giá được sự phát triển về phẩm chất, năng lực của HS.

Khái niệm đọc hiểu và dạy đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ văn 1. Đọc hiểu Đọc hiểu văn bản là nội dung nghiên cứu đã thu hút tâm sức của rất nhiều nhà khoa học giáo dục trên thế giới trong khoảng 50 năm trở lại đây… đặc biệt là ở Mĩ và các nước phương Tây. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về đọc hiểu và đọc hiểu văn bản. Tiêu biểu có thể kể đến như: Chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA - The program for International Student Assessement) quan niệm: “Đọc hiểu là sự hiểu biết, sử 16 dụng, phản hồi và chiếm lĩnh các văn bản viết nhằm đạt được những mục đích, phát triển tri thức và tiềm năng cũng như tham gia vào đời sống xã hội của mỗi cá nhân”.

Theo PISA, định nghĩa về đọc và đọc hiểu có sự thay đổi theo thời gian và điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội. “Khái niệm đọc và đặc biệt là học suốt đời đòi hỏi phải mở rộng cách hiểu về việc đọc hiểu”. Quan niệm này của PISA hoàn toàn phù hợp với quan niệm của UNESCO về năng lực đọc hiểu: “Đó là khả năng nhận biết, thấu hiểu, giải thích, sáng tạo, trao đổi, tính toán và sử dụng những tài liệu viết hoặc in ấn kết hợp với những bối cảnh khác nhau. “Literacy” đòi hỏi sự học hỏi liên tục cho phép một cá nhân đạt được mục đích của mình, phát triển kiến thức, tiềm năng và tham gia một cách đầy đủ trong xã hội rộng lớn”.

Có thể nói quan niệm và yêu cầu của PISA về đọc hiểu không dựa theo một CTGDPT của một quốc gia cụ thể nào. Nhưng việc nhiều nước tham gia PISA, trong đó có Việt Nam, chứng tỏ trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, các nước đang xích lại gần nhau, thống nhất một quan niệm chung về vai trò của văn bản thông tin trong học tập và trong đời sống của mỗi người. Bàn về đọc hiểu, giáo sư Nguyễn Thanh Hùng cho rằng “đọc - hiểu là một khái niệm khoa học chỉ ra mức độ cao nhất của hoạt động học; đọc – hiểu đồng thời cũng chỉ ra năng lực văn của người đọc… Hiểu là phát hiện và nắm vững mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng, đối tượng nào đó và ý nghĩa mối quan hệ đó. Hiểu là bao quát hết nội dung và có thể vận dụng vào đời sống.

Hiểu tức là phải trả lời câu hỏi Cái gì? Như thế nào? Vì sao? Làm như thế nào? Đó là biết và làm trong đọc hiểu… Hiểu là quá trình nhận thức văn bản toàn vẹn” [24, tr.