CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kì vọng. Quan điểm này được thể hiện nhất quán ở nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục của các môn học. Theo Quyết định số 117/QĐ-TTg ngày 25/01/2017 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và hỗ trợ các hoạt động dạy - học, nghiên cứu khoa học góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2016 - 2020 định hướng đến năm 2025.
Ứng dụng và đẩy mạnh CNTT hỗ trợ đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, kiểm tra đánh giá trong tất cả các môn học. Ưu tiên triển khai việc sử dụng thiết bị công nghệ hiện đại và việc sử dụng đó phải thiết thực, có hiệu quả. Dựa vào công văn số: 2289/SGDĐT-KTKĐ về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ đổi mới dạy học năm học 2019 - 2020. Tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng CNTT; củng cố, bồi dưỡng kiến thức, phát huy năng lực đội ngũ cốt cán CNTT và đội ngũ giáo viên Tin học; khai thác hiệu quả phòng họp trực tuyến, các phần mềm quản lý, phần mềm dạy học và thiết bị CNTT đặc biệt là các thiết bị hỗ trợ dạy học thông minh.
Đẩy mạnh ứng dụng CNTT hỗ trợ đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, kiểm tra đánh giá trong tất cả các môn học. Ưu tiên triển khai các giải pháp có tính đồng bộ cao (bao gồm kho học liệu số, bài giảng e-learning, phần mềm thiết kế bài giảng điện tử, phần mềm mô phỏng, thí nghiệm ảo và phần mềm dạy học); triển khai ứng dụng CNTT phải thiết thực, có hiệu quả. Với sự phát triển nhanh chóng của CNTT, sự xuất hiện của các phần mềm đồ họa hiện đại, infographic ngày càng xuất hiện nhiều, phát huy sự sáng tạo và nhanh chóng phổ biến trong mọi lĩnh vực. Infographic phát triển dưới nhiều dạng khác nhau và trở thành phương tiện truyền tải thông tin dữ liệu trực quan, có tính biểu thị dữ liệu theo cách có cấu trúc, đảm bảo tính ngắn gọn trong mục tiêu truyền tải thông tin.
Vì thế, việc sử dụng infographic trong dạy học sẽ là một phương pháp dạy học trực quan mới, nhằm bắt kịp xu hướng của giáo dục hiện đại. Ngoài ra, còn có thể xem là một biện pháp hữu hiệu để nâng cao hứng thú học tập của học sinh trên lớp, định hướng hoạt động tự học ở nhà và góp phần rèn luyện các năng lực thực hành cho học sinh trong học tập. Sử dụng infographic trong dạy học nói chung, dạy học môn Địa lí còn là một cách tiếp cận của nền giáo dục với xu hướng chung của thời đại, nhằm góp phần tạo ra những thế hệ học sinh không chỉ giỏi kiến thức, tư duy sáng tạo mà còn có khả năng bắt kịp công nghệ, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. 4 Điểm khác biệt so với các công cụ trình chiếu trực quan khác là infographic cho phép thể hiện các thông tin qua hình ảnh và các kí hiệu trực quan.
Sự phát triển nhanh chóng của internet và điện thoại thông minh ngày nay đã rất phổ biến với học sinh THPT, infographic cũng trở nên thông dụng hơn. Bên cạnh những nfographic có sẵn đã được thiết kế trên internet, giáo viên và học sinh có thể tìm kiếm, in ra giấy để trở thành công cụ hỗ trợ học tập, giáo viên hoặc học sinh cũng có thể tự thiết kế infographic tùy theo mục đích sử dụng hoặc phong cách của riêng mình trong quá trình học tập bộ môn. Thao tác dễ dàng, phát huy tính sáng tạo của cá nhân, tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả dạy và học… chính là những ưu thế infographic có thể đáp ứng được với các đối tượng học tập khác nhau, trong các không gian học tập mở và hoàn toàn không bị giới hạn bởi cơ sở vật chất nhà trường như các biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin khác như vậy. Có thể nói, sử dụng infographic vào dạy học Địa lí sẽ giúp người dạy giảm bớt việc mô tả thông tin, số liệu mà tập trung vào phân tích nội dung để bài học được truyền tải trực quan hơn, thu hút hơn; giúp người học tiếp thu nhanh, dễ dàng và hứng khởi hơn.
Những lợi thế nói trên của infographic là những điểm cần thiết đối với một phương tiện dạy học mới mà bộ môn Địa lí có thể sử dụng để góp phần thay đổi phương pháp học tập và nâng cao hứng thú học tập bộ môn. Về bản chất, infographic là hình thức dùng hình ảnh để trình bày truyền tải thông tin – thường là những thống kê trên số lượng lớn. Những infographic thường được bố trí khoa học, đẹp mắt và theo một cách dễ hiểu nhất nhằm giúp người đọc có thể hiểu được. Tuy nhiên thời gian và công sức để làm ra một sản phẩm infographic có thể mất nhiều hơn so với sử dụng văn bản hoặc sơ đồ tư duy nhưng những lợi ích mà nó mang lại thì vượt trội hơn rất nhiều.
Thay vì phải đọc nhiều thông tin, xem qua nhiều trang web, hay thiết kế, các bảng thống kê phức tạp đơn điệu,… giờ đây, học sinh chỉ cần xem một trang hình ảnh infographic là có đầy đủ thông tin cần thiết và biết cách logic các thông tin đó với nhau. Đây là những nguyên nhân cơ bản để có thể ưu tiên sử dụng infographic trong dạy học thay vì các văn bản truyền thống. Trong các thế mạnh của infographic, có những điểm có thể hỗ trợ tốt cho giáo dục để đưa infographic vào dạy học Địa lí như một phương tiện dạy học mới, đáp ứng được những yêu cầu trong dạy học hiện nay. Khái quát về infographic 1.1 Khái niệm Infographic là từ ghép giữa information (thông tin) và graphic (đồ họa).
Hiện nay, có nhiều định nghĩa infographic khác nhau: infographic là hình ảnh đồ họa thể hiện thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức nhằm thể hiện thông tin phức tạp một cách nhanh chóng và rõ ràng. Đồ họa có thể được tăng cường bởi các biểu tượng, hình dạng, màu sắc và các yếu tố hình ảnh khác nhưng nhìn chung, từ ngữ vẫn là yếu tố được nhấn mạnh bởi loại info này. Hay theo từ điển Oxford, infographic là cách thể hiện trực quan thông tin hoặc dữ liệu như dạng biểu đồ, sơ đồ. 5 Như vậy, infographic được hiểu đơn giản là thiết kế đồ họa thông tin, cụ thể chính là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức bằng hình ảnh trực quan.
Đây là sản phẩm đồ họa mô tả thông tin về một lĩnh vực, vấn đề nào đó. Thông tin trong infographic được giải thích một cách trực quan thông qua các hình ảnh. Đặc điểm Infographic là một sản phẩm độc đáo, thường mang dấu ấn cá nhân, đa dạng về màu sắc và cách trình bày. Mỗi infographic gồm có bố cục 3 phần là hình ảnh, nội dung và kiến thức.
Hình ảnh là sản phẩm của sự phối hợp màu sắc và đồ họa. Mỗi một sản phẩm infographic là một sản phẩm thể hiện đồ họa riêng của người thiết kế. Cùng một nội dung, thông tin, nhưng cách thể hiện của mỗi người là hoàn toàn khác nhau tùy vào góc nhìn của mỗi người cũng như mục đích thành lập infographic đó. Nhưng nhìn chung, các infographic đều có chung các đặc điểm sau: - Đầu tiên ta thấy infographic mang tính khái quát cao: Tính khái quát của infographic được đảm bảo bởi hệ thống hình ảnh biểu tượng cho phép cung cấp một lượng lớn thông tin; vừa làm rõ những dữ liệu phức tạp, vừa tổng hợp thông tin thông qua cách sắp xếp các nội dung và biểu tượng.
Cung cấp thông tin phức tạp qua các biểu tượng phù hợp; vừa làm rõ những dữ liệu phức tạp, vừa cho phép truyền tải một lượng lớn thông tin thông qua các biểu tượng. - Thứ hai, infographic có tính logic: Thông qua infographic, các thông tin sẽ trở thành một nội dung có giá trị được đơn giản hóa mà bất kì một người nào cũng có thể hiểu. Việc logic các nội dung kiến thức và hệ thống hóa theo một trật tự nhất định, được thể hiện trên một trang giấy thể hiện tính khoa học và logic của infographic. - Thứ ba, infographic có tính sáng tạo: Infographic là một sản phẩm độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân của người thiết kế, đa dạng về màu sắc và ý tưởng trình bày.
Mỗi một sản phẩm infographic là một sản phẩm thể hiện ý đồ riêng của người thiết kế. - Thứ tư, infographic có tính thẩm mĩ: So với cách truyền tải nội dung thông thường bẳng các đoạn văn bản, infographic gây ấn tượng và hứng thú với người đọc về màu sắc, cách thức thể hiện sáng tạo các nội dung. Sự sắp xếp hợp lý các hình ảnh, số liệu, thông tin ngắn gọn trong các bố cục hài hòa chính là cơ sở tạo nên tính thẩm mĩ của infographic. Ưu điểm Thông tin trực quan: Infographic mang rất nhiều ưu điểm nổi bật so với hình thức trình bày thông tin như truyền thống.
Bởi lẽ, thay vì trình bày thông tin dài, khô khan, khó tiếp thu và gây nhàm chán cho người đọc, chúng ta có thể thay thế thông tin đó bằng những hình ảnh sống động và cụ thể. Những infographic thường được bố trí khoa học, đẹp mắt và theo một cách dễ hiểu nhất nhằm giúp người đọc có thể hiểu được. 6 Trình bày thông tin quan trọng: Infographic không chỉ được biết đến là các tác phẩm nghệ thuật, điều quan trọng mà người xem muốn biết chính là lượng thông tin từ thiết kế infographic. Có thể khi nhìn vào, bạn sẽ bị ấn tượng bởi cách trình bày, nhưng sau đó sẽ bị thu hút bởi nội dụng mà nó truyền tải.
Thu hút người xem: Với cách trình bày ấn tương và độc đáo của infographic, bạn sẽ chú ý vào những hình ảnh, màu sắc, đường nét đó. Dù chưa biết gì về nó nhưng chắc chắn ánh mắt của bạn không thể nào bỏ qua những mẫu thiết kế này dù ở trên máy chiếu, mặt giấy hay màn hình điện thoại. Thông tin dễ hiểu: Các thông tin khi trình bày trên infographic đều được đơn giản hóa. Nếu là một người thích thu thập thông tin từ đồ thị, biểu đồ, chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy hứng thú hơn khi chúng được trình bày bằng những hình ảnh thú vị.