Luận án tiến sĩ về xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Luận án tiến sĩ nghiên cứu xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác tiểu học, đánh giá hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin giáo dục.

• Tác giả: Trần Dương Quốc Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thái Lai
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Lí luận và lịch sử giáo dục
• Đề tài: Xây Dựng Học Liệu Điện Tử Hỗ Trợ Dạy Học Tương Tác Ở Tiểu Học
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC TƯƠNG TÁC Ở TIỂU HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Nghiên cứu về DHTT và DHTT ở tiểu học
• 1.3. Nghiên cứu xây dựng các loại HLĐT sử dụng trong dạy học ở tiểu học
• 1.4. Dạy học tương tác ở tiểu học
• 1.5. Một số vấn đề cơ bản về DHTT
• 1.6. Đặc điểm của học sinh tiểu học
• 1.7. Hoạt động học và hoạt động dạy trong DHTT ở tiểu học
• 1.8. Đặc trưng của DHTT ở tiểu học
• 1.9. Nguyên tắc tổ chức DHTT ở tiểu học
• 1.10. Quy trình tổ chức DHTT ở tiểu học
• 1.11. Định hướng tổ chức DHTT ở tiểu học
• 1.12. Học liệu điện tử và vấn đề thiết kế học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học
• 1.13. Một số vấn đề cơ bản về HLĐT
• 1.14. Những thành phần cơ bản của HLĐT sử dụng trong DHTT tiểu học
• 1.15. Ưu thế và khả năng hỗ trợ của HLĐT trong DHTT ở tiểu học
• 1.16. Mức độ hỗ trợ của HLĐT trong DHTT ở tiểu học
• 1.17. Hạn chế của HLĐT trong DHTT ở tiểu học
• 1.18. Những định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh khi thiết kế và sử dụng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 1.19. Yêu cầu sư phạm đối với HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 1.20. Triển vọng ứng dụng trong xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 1.21. Sử dụng học liệu điện tử trong dạy học tương tác ở tiểu học
• 1.22. Tương tác dạy học trong môi trường lớp học có sự hỗ trợ của HLĐT
• 1.23. Hình thức sử dụng HLĐT trong dạy học tương tác ở tiểu học
• 1.24. Các yếu tố tác động đến việc sử dụng HLĐT trong DHTT ở tiểu học
• 1.25. Thực trạng sử dụng học liệu điện tử của giáo viên tiểu học và nhu cầu về học liệu điện tử sử dụng trong dạy học tương tác ở tiểu học
• 1.26. Mục đích, đối tượng, nội dung và phương pháp khảo sát
• 1.27. Thực trạng khai thác và sử dụng HLĐT của GVTH
• 1.28. Nhu cầu của GVTH, SVTH về nguồn HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 1.29. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC TƯƠNG TÁC Ở TIỂU HỌC
• 2.1. Nguyên tắc xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.2. Đảm bảo tính phù hợp
• 2.3. Đảm bảo tính hỗ trợ
• 2.4. Đảm bảo tính hiệu quả
• 2.5. Đảm bảo khả năng thích ứng
• 2.6. Đảm bảo khả năng sử dụng lại
• 2.7. Đảm bảo tính duy trì và phát triển
• 2.8. Đề xuất cấu trúc hệ thống HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.9. Cấu trúc hệ thống HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.10. Các tầng thiết kế theo cấu trúc hệ thống HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.11. Quy trình xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.12. Quy trình xây dựng
• 2.13. Một số lưu ý khi vận dụng quy trình
• 2.14. Xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT các môn học ở tiểu học
• 2.15. Cấu trúc HLĐT hỗ trợ DHTT các môn học ở tiểu học
• 2.16. Chức năng hỗ trợ DHTT của hệ thống EcPit
• 2.17. Cách thức phân phối và định hướng phát triển dữ liệu của hệ thống EcPit
• 2.18. Sử dụng hệ thống EcPit hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.19. Định hướng sử dụng hệ thống EcPit hỗ trợ DHTT ở tiểu học
• 2.20. Các hình thức sử dụng hệ thống EcPit hỗ trợ DHTT ở trường tiểu học
• 2.21. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Khái quát thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Tiêu chí đánh giá và thang đo thực nghiệm
• 3.6. Cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết quả khảo sát GVTH, SVTH
• 3.9. Kết quả thực nghiệm sư phạm vòng 1
• 3.10. Kết quả thực nghiệm sư phạm vòng 2
• 3.11. Kết quả nghiên cứu trường hợp
• 3.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Phần này tập trung vào việc xác định các khái niệm cơ bản liên quan đến dạy học tương tác (DHTT) và học liệu điện tử (HLĐT). DHTT được coi là phương pháp dạy học hiện đại, nhấn mạnh sự tương tác giữa giáo viên và học sinh trong quá trình học tập. Theo quan điểm của một số nghiên cứu, DHTT không chỉ giúp nâng cao sự tham gia của học sinh mà còn cải thiện hiệu quả học tập. Học liệu điện tử là công cụ hỗ trợ quan trọng, giúp tạo ra môi trường học tập tích cực và linh hoạt. Đặc biệt, việc thiết kế HLĐT phù hợp với đặc điểm của học sinh tiểu học sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận kiến thức. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng HLĐT trong DHTT không chỉ giúp tăng cường khả năng tương tác mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để xây dựng và sử dụng HLĐT một cách hiệu quả trong bậc học tiểu học, nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra.

II. Học liệu điện tử và vấn đề thiết kế học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Trong phần này, tác giả phân tích các thành phần cơ bản của học liệu điện tử và những yêu cầu thiết kế cần có để hỗ trợ DHTT ở tiểu học. Học liệu điện tử không chỉ đơn thuần là tài liệu học tập mà còn phải có tính tương tác cao, dễ sử dụng và phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học. Việc thiết kế HLĐT cần chú ý đến nội dung, hình thức và cách thức sử dụng sao cho phù hợp với mục tiêu dạy học. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, HLĐT có thể giúp giáo viên dễ dàng tổ chức các hoạt động học tập phong phú, kích thích sự tham gia của học sinh. Một số nguyên tắc cần được áp dụng trong thiết kế HLĐT bao gồm tính phù hợp, tính hỗ trợ và khả năng thích ứng với nhu cầu học tập của học sinh. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn thúc đẩy sự chủ động và sáng tạo của học sinh.

III. Thực trạng sử dụng học liệu điện tử trong dạy học tương tác ở tiểu học

Phần này đề cập đến thực trạng sử dụng HLĐT của giáo viên tiểu học và nhu cầu về các nguồn học liệu điện tử. Qua khảo sát, nhiều giáo viên cho biết họ gặp khó khăn trong việc khai thác và sử dụng HLĐT do thiếu nguồn tài liệu chất lượng và không đủ kỹ năng công nghệ thông tin. Điều này dẫn đến việc sử dụng HLĐT chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Mặt khác, nhu cầu về HLĐT từ phía giáo viên và học sinh là rất lớn, đặc biệt là trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Nghiên cứu chỉ ra rằng, để nâng cao hiệu quả sử dụng HLĐT trong DHTT, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào việc xây dựng và phát triển các nguồn học liệu điện tử, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ trong giảng dạy.

IV. Quy trình xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Quy trình xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT được đề xuất trong phần này bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, cần xác định rõ mục tiêu dạy học và đối tượng học sinh để thiết kế nội dung phù hợp. Sau đó, việc lựa chọn công nghệ và phương pháp thiết kế HLĐT cần được thực hiện một cách cẩn thận, đảm bảo tính tương tác và hỗ trợ cho học sinh. Quy trình cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thử nghiệm và đánh giá HLĐT trước khi đưa vào sử dụng chính thức. Việc này giúp đảm bảo rằng HLĐT không chỉ đáp ứng được nhu cầu học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Nghiên cứu cho thấy, khi HLĐT được thiết kế và sử dụng đúng cách, nó có thể góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực của học sinh.

V. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Phần này trình bày kết quả của các thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng giả thuyết về hiệu quả của HLĐT trong DHTT. Kết quả cho thấy, việc áp dụng HLĐT đã giúp cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh, đồng thời tăng cường sự tham gia và hứng thú học tập. Các chỉ số đánh giá cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự hỗ trợ của HLĐT không chỉ tác động đến kết quả học tập mà còn giúp hình thành thói quen tự học và phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Điều này khẳng định giá trị thực tiễn của HLĐT trong giáo dục tiểu học, đồng thời mở ra hướng đi mới cho việc đổi mới phương pháp dạy học trong bối cảnh hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Trần Dương Quốc Hoà với đề tài "Xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học", chuyên ngành Lí luận và lịch sử giáo dục (Mã số: 9 14 01 02), được thực hiện tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đào Thái Lai và PGS. Trần Thị Thái Hà (bảo vệ năm 2018).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Dạy học tương tác (DHTT) là hướng tiếp cận dạy học hiện đại, hướng vào người học, gia tăng giá trị tương tác giữa người dạy, người học và môi trường nhằm giảm bớt tính thụ động, một chiều. Trong bối cảnh công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông phát triển, việc ứng dụng CNTT để thiết kế các nguồn tài liệu hỗ trợ dạy học như phần mềm dạy học (PMDH), bài giảng điện tử, sách điện tử cho bậc tiểu học đã xuất hiện ngày càng nhiều. Tuy nhiên, thực tế dạy học tại các trường tiểu học cho thấy số lượng và tần suất xuất hiện của các nguồn tư liệu hỗ trợ lại không tương đồng với mức độ quan tâm và tần suất sử dụng của giáo viên tiểu học (GVTH) và học sinh tiểu học (HSTH).

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định gồm:

• Các nghiên cứu về DHTT ở bậc tiểu học còn khá hạn chế, chưa mang lại nhiều kết quả cụ thể.
• Đa số các tài liệu, phần mềm hiện có chưa được thẩm định chặt chẽ về tính khoa học và tính sư phạm; nhiều phần mềm nước ngoài mang tính đặc thù quốc gia khó áp dụng trực tiếp tại Việt Nam.
• Các nghiên cứu xây dựng học liệu điện tử (HLĐT) ở Việt Nam thường chỉ dừng lại ở các chủ đề đơn lẻ, thiếu tính hệ thống để hỗ trợ một tiết dạy trọn vẹn trên lớp, chưa khảo sát đầy đủ nhu cầu thực tế của GVTH, thiếu phương án duy trì và phát triển dữ liệu lâu dài, và khả năng hỗ trợ tương tác trực tiếp trong giờ học còn nhiều hạn chế.

Mục tiêu, câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Xác định cơ sở khoa học cho việc xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học, đồng thời xây dựng nguồn HLĐT hỗ trợ DHTT một số nội dung trong chương trình tiểu học.
• Giả thuyết khoa học: HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học nếu được xây dựng một cách có hệ thống, kết hợp thống nhất giữa các tiêu chí sư phạm và tiêu chí công nghệ, giữa ý tưởng sư phạm và ý tưởng của HLĐT, phù hợp với đặc điểm DHTT ở tiểu học, đồng thời có hình thức sử dụng hợp lí thì sẽ góp phần nâng cao kết quả học tập và phát huy được tính tích cực, chủ động của HSTH trong quá trình DHTT.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (6 nhiệm vụ được đánh số theo văn bản):
  1. Xác định cơ sở lí luận và thực tiễn cho việc xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học.
  2. Đề xuất cấu trúc hệ thống HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học.
  3. Hình thành và phát triển phương pháp xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học.
  4. Xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT một số nội dung của môn Toán, Khoa học và Lịch sử lớp 4, 5.
  5. Đề xuất các hình thức sử dụng HLĐT trong DHTT ở tiểu học.
  6. Thực nghiệm sư phạm (TNSP) nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học và đánh giá tính thiết thực, khả thi của HLĐT trong việc hỗ trợ DHTT ở tiểu học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học có sự hỗ trợ của HLĐT ở trường tiểu học.
• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động, quan hệ, tương tác giữa người dạy, người học và môi trường dạy học có sử dụng HLĐT ở tiểu học; Cấu trúc và nội dung của HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học.
• Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT dùng trong dạy học một số nội dung của môn Toán, Khoa học và Lịch sử lớp 4, 5.
• Phạm vi địa bàn:
  • Khảo sát thực trạng tại 2 trường đại học và 17 trường tiểu học thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Nai, tỉnh Bình Dương, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, tỉnh Tây Ninh, tỉnh Thanh Hóa.
  • Nghiên cứu thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại một số trường tiểu học thuộc tỉnh Đồng Nai.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả đã hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai hướng chính:

Hướng nghiên cứu về dạy học tương tác

• Lí luận nền tảng về DHTT: Bruce Joyce & Marsha Weil (1986), Moore M. G., Jean Marc Denomme & Madeleine Roy. Trong đó, Jean Marc Denomme & Madeleine Roy là công trình tiêu biểu mô tả mối quan hệ ba nhân tố người học - người dạy - môi trường, phân tích cơ sở thần kinh nhận thức ("bộ máy học") và các yếu tố xúc cảm, phong cách học. Tại Việt Nam có các công trình của T.Babanski, Đặng Thành Hưng, Vũ Lệ Hoa, Tạ Quang Tuấn.
• DHTT có sự hỗ trợ của CNTT: Công trình "Phương pháp và công nghệ dạy học trong môi trường sư phạm tương tác" (2011), "Interactive teaching with interactive technology" (2015), "Interactive instruction: Creating interactive learning environments through tomorrow’s teachers" (2008), và "Interactive learning in the ICT based classroom environment" của Teddy Mantoro et al. (2015).
• DHTT tại bậc tiểu học:
  • Dragos Viorel (2011) nghiên cứu chiến lược DHTT trong môn Toán và Khoa học tiểu học dựa trên các phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh khám phá và giải quyết tình huống có vấn đề.
  • Janet Moyles et al. (2003) nghiên cứu tương tác bề mặt và bề sâu trong giờ học đọc lớp 1 và lớp 2.
  • Nguyễn Thị Thanh Hằng (2010) với luận án "Tổ chức dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác ở trường tiểu học", đề xuất 3 nhóm biện pháp (11 biện pháp cụ thể) trên phân môn Địa lí 4 và Tập làm văn 5. Tác giả luận án chỉ ra hạn chế của công trình này là tập trung quá nhiều vào cải thiện môi trường mà chưa chú trọng đúng mức nhân tố người dạy, người học; chưa tích hợp CNTT và chưa làm rõ các đặc thù tâm sinh lý riêng của HSTH.

Hướng nghiên cứu về xây dựng phần mềm và học liệu điện tử ở tiểu học

• Nghiên cứu quốc tế: Bộ tài nguyên JumpStart (Knowledge Adventure, Anh, từ 1995 đến 2014); phần mềm luyện toán MathFacts in a Flash (Wisconsin Rapids, 2006); bộ phần mềm giáo dục nguồn mở GCompris (dự án GNU, hơn 140 hoạt động); chương trình tương tác Science Bug (Anh); các website cung cấp PMDH tiểu học.
• Nghiên cứu trong nước: Nguyễn Sỹ Đức (2002) với PMDH hỗ trợ luyện tập môn Toán tiểu học; Nguyễn Hoài Anh (2008) về dạy học khái niệm toán học lớp 4, 5 qua đồ dùng dạy học ảo; Nguyễn Thị Tường Vi (2011) thiết kế PMDH chủ đề Con người và Sức khỏe (Tự nhiên và Xã hội lớp 1, 2, 3) trên phần mềm Violet và website (tuy nhiên website sau đó đã ngừng hoạt động); Nguyễn Thị Bích Ngọc (2007) và Nguyễn Thị Thanh Vân (2009) thiết kế website hỗ trợ tự học Toán lớp 5; các bộ phần mềm thương mại như "Học Toán / Dạy Toán 1-5" (School@Net, 2009), đĩa CD giáo dục môi trường của Viện ITIMS (Đại học Bách khoa Hà Nội).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Qua điểm luận tài liệu, tác giả xác định các khoảng trống học thuật cần giải quyết:

1. Thiếu khung lí luận đầy đủ và chuyên biệt về việc xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT cho học sinh bậc tiểu học.
2. Các sản phẩm phần mềm hiện hữu chưa bám sát nhu cầu thực tế của GVTH trong việc thiết kế tiến trình bài học trọn vẹn trên lớp.
3. Tính duy trì và khả năng mở rộng dữ liệu của các đề tài nghiên cứu trước đây rất thấp (website thường dừng hoạt động sau khi kết thúc đề tài).
4. Khả năng hỗ trợ tương tác đa chiều (GV - HS, HS - HS, HS - môi trường) trong một tiết học cụ thể chưa được tối ưu hóa.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Khái niệm Dạy học tương tác: Được hiểu là dạy học hướng vào người học, diễn ra các hoạt động tương tác đa dạng trong môi trường dạy học được tổ chức phù hợp, đòi hỏi tính tích cực và tự lực cao của người học; người dạy đóng vai trò tổ chức môi trường học tập, hỗ trợ và tư vấn.
• Mô hình tương tác ba thành tố: Kế thừa quan điểm của Jean Marc Denomme & Madeleine Roy, Guy Brousseau, và Nguyễn Thị Bích Hạnh:
  • Tương tác Người dạy - Người học: Chuyển dịch thế chủ động từ giáo viên sang học sinh.
  • Tương tác Người học - Người học: Gồm tương tác trực tiếp mặt đối mặt và gián tiếp; bao gồm tương tác điều hòa (chia sẻ tri thức đồng đều), tương tác tự trị (tự tạo tri thức mới qua nội tương tác) và tương tác cộng tác liên nhóm.
  • Tương tác Người dạy/Người học - Môi trường: Môi trường là hệ thống tình huống dạy học chứa đựng nhiệm vụ nhận thức và các phương tiện hỗ trợ.
• Lý thuyết hình thành hành động trí tuệ theo giai đoạn: Áp dụng mô hình 5 bước của P.Ya. Galperin để thiết kế các mức độ hỗ trợ của HLĐT:
  1. Giai đoạn định hướng.
  2. Giai đoạn hành động với đồ vật (vật chất hóa).
  3. Giai đoạn hành động với lời nói to.
  4. Giai đoạn hành động với lời nói thầm (ngôn ngữ bên trong).
  5. Giai đoạn hành động trí tuệ rút gọn.
• Cấu trúc hoạt động học của HSTH: Dựa trên thuyết hoạt động của A.N. Leontiev gồm: Nhiệm vụ học, hành động học (phân tích, mô hình hóa, kiểm tra, đánh giá), động cơ và nhu cầu học.
• Khái niệm và cấu trúc HLĐT: Dựa trên quan điểm của Parrott & Kok, Van Den Akker, Steven Hick, Đỗ Mạnh Cường. Cấu trúc cốt lõi gồm: Cơ sở dữ liệu (database), Các liên kết (hyperlinks), và Môi trường tương tác/giao tiếp (ICT environment). Bảy thành phần chức năng trong DHTT gồm: Nội dung định hướng, Tài nguyên, Hướng dẫn tương tác, Môi trường giao tiếp, Câu hỏi tự đánh giá, Bài tập phản hồi trực tiếp, Khu vực thông báo/thảo luận.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu lí luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa tài liệu lý luận về DHTT, HLĐT và chương trình tiểu học.
• Phương pháp điều tra, khảo sát thực trạng: Sử dụng phiếu hỏi thăm dò ý kiến GVTH và sinh viên ngành tiểu học (SVTH) tại 2 trường đại học và 17 trường tiểu học thuộc 6 tỉnh/thành.
• Phương pháp phỏng vấn và quan sát sư phạm: Phỏng vấn sâu GV và HS; sử dụng phiếu quan sát giờ dạy để ghi nhận mật độ tương tác giữa GV - HS - môi trường.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành 2 vòng thực nghiệm sư phạm (TNSP vòng 1 và TNSP vòng 2) có nhóm thực nghiệm (TN) và nhóm đối chứng (ĐC), kết hợp nghiên cứu trường hợp (case study).
• Phương pháp thống kê toán học: Phân tích định lượng điểm kiểm tra trước và sau thực nghiệm, lập bảng phân bố tần suất tích lũy hội tụ lùi, tính toán các đại lượng thống kê mô tả (điểm trung bình, độ lệch chuẩn, phương sai, kiểm định thống kê) và phân loại mức độ nhận thức.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Chương này tập trung xác lập hệ thống cơ sở lí luận về DHTT, đặc điểm tâm sinh lý nhận thức của HSTH (tri giác mang tính đại thể; chú ý có chủ định còn yếu; trí nhớ trực quan - hình tượng chiếm ưu thế; tư duy cụ thể mang tính hình tượng), và vai trò của HLĐT.

Tác giả xác lập 5 nguyên tắc tổ chức DHTT ở tiểu học (kế thừa Vũ Lệ Hoa):

1. Đảm bảo tính chủ động, tích cực của các chủ thể tham gia.
2. Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ trong tổ chức các tác động sư phạm.
3. Đảm bảo tính linh hoạt, năng động và hợp tác.
4. Đảm bảo mối quan hệ tôn trọng, bình đẳng về chức năng giữa các chủ thể.
5. Đảm bảo môi trường dạy học thân thiện.

Chương 1 cũng phân tích các định hướng tổ chức DHTT: tăng tính hấp dẫn thông qua trực quan, khai thác tình huống thực tiễn, sử dụng bài tập và trò chơi tương tác; tăng cơ hội tham gia tích cực qua hoạt động nhóm và cá nhân hóa việc học; mở rộng năng lực tổ chức môi trường của GV; đồng thời đề xuất mô hình chấp nhận và sử dụng HLĐT trong DHTT tiểu học, phân tích triển vọng công nghệ AR (thực tế tăng cường) và công nghệ 4.0.

Phần khảo sát thực trạng của chương cung cấp số liệu thực tế qua các bảng và biểu đồ khảo sát:

Tiêu chí khảo sát thực trạng	Các nội dung / Dữ liệu được ghi nhận trong văn bản
Các loại HLĐT được GVTH sử dụng	Phổ biến là bài giảng PowerPoint, hình ảnh/video tư liệu, các bài tập trắc nghiệm số hóa (Biểu đồ 1.1, Bảng 1.4).
Mục đích sử dụng HLĐT của GVTH	Minh họa bài giảng, trực quan hóa kiến thức khó, thu hút sự chú ý của HS, hỗ trợ luyện tập (Bảng 1.6).
Khó khăn khi khai thác và sử dụng	Trình độ công nghệ của GV còn hạn chế; thiếu nguồn HLĐT chuẩn hóa, đồng bộ với SGK; mất nhiều thời gian tìm kiếm, chỉnh sửa; đường truyền mạng và thiết bị thiếu thốn (Bảng 1.7, Biểu đồ 1.4).
Mức độ tương tác của HS	Số lượng HS được trực tiếp tương tác với học liệu trong tiết học có ứng dụng HLĐT còn thấp, chủ yếu dừng ở quan sát thụ động (Biểu đồ 1.3).
Nhu cầu của GVTH, SVTH về HLĐT	Mong muốn học liệu có tính tương tác cao, bám sát từng bài học trong chương trình, giao diện thân thiện, có khả năng phản hồi kết quả tự động, dễ tùy biến và mở rộng (Bảng 1.8, Bảng 1.9, Bảng 1.10).

Chương 2: Xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy học tương tác ở tiểu học

Chương 2 là chương trọng tâm về mặt giải pháp kỹ thuật và sư phạm của luận án. Tác giả đề xuất hệ thống 6 nguyên tắc xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT ở tiểu học:

1. Đảm bảo tính phù hợp (phù hợp mục tiêu chương trình, tâm lý lứa tuổi).
2. Đảm bảo tính hỗ trợ (hỗ trợ các pha tương tác và tiến trình nhận thức).
3. Đảm bảo tính hiệu quả (tối ưu thời gian và công sức của GV và HS).
4. Đảm bảo khả năng thích ứng (linh hoạt với nhiều điều kiện trang thiết bị).
5. Đảm bảo khả năng sử dụng lại (các thành phần dữ liệu có thể tái sử dụng).
6. Đảm bảo tính duy trì và phát triển (dễ dàng cập nhật, bổ sung dữ liệu mới).

Tác giả đề xuất quy trình xây dựng HLĐT gồm các quy trình nhánh: quy trình theo tiến trình dạy học (Bảng 2.1), quy trình theo bài học/chủ đề (Bảng 2.2), và quy trình hỗ trợ tự học cho HS (Bảng 2.3). Luận án minh họa chi tiết quy trình thiết kế bài học "Phân số" (Toán 4) bằng phần mềm Lectora Inspire (Bảng 2.4, Bảng 2.5, Bảng 2.6, Sơ đồ 2.1, Hình 2.5 - 2.11) thông qua cấu trúc chia nhỏ các "liều kiến thức" theo sơ đồ phân nhánh.

Hệ thống HLĐT do tác giả trực tiếp xây dựng có tên gọi là EcPit, bao gồm cấu trúc đa phân hệ:

Phân hệ / Thành phần của hệ thống EcPit	Chức năng và Nội dung cụ thể
EcPit_M (Phân hệ môn Toán)	Hỗ trợ dạy học các chủ đề môn Toán lớp 4 và lớp 5 (đặc biệt là chủ đề Phân số, Hình học). Gồm bài giảng tương tác, luyện tập phân nhánh, đề kiểm tra đánh giá tự động (Hình 2.21, Hình 2.23, Hình 2.25).
EcPit_S (Phân hệ môn Khoa học)	Hỗ trợ dạy học các chủ đề môn Khoa học lớp 4, lớp 5 (ví dụ: Sự sinh sản của ếch, Cây con mọc lên từ hạt). Cung cấp video mô phỏng, bài tập kéo thả, sơ đồ động (Hình 2.22).
Phân hệ môn Lịch sử	Cung cấp bài học tương tác, tài nguyên lịch sử trực quan (ví dụ: chủ đề tìm hiểu về Hai Bà Trưng), bài tập luyện tập lịch sử lớp 4 (Hình 2.24, Hình 2.28, Hình 2.30).
Thành phần Tài nguyên (Resources)	Nguồn dữ liệu số dùng chung: hình ảnh, hoạt hình flash, video tư liệu, bản đồ, âm thanh cho GV tùy biến bài giảng (Hình 2.31).
Thành phần Trò chơi (Game giải trí)	Các trò chơi học tập tương tác giúp kích thích hứng thú và củng cố kiến thức cho HS (Hình 2.32).
Hệ thống Quản lý và Phân quyền	Giao diện quản lý nội dung phân quyền đăng nhập riêng biệt giữa GV (quản lý bài giảng, theo dõi kết quả) và HS (học tập, làm bài, tự đánh giá) (Hình 2.12 - 2.20).

Chương này cũng đề xuất các định hướng và hình thức tổ chức sử dụng hệ thống EcPit trong dạy học trên lớp, dạy học nhóm và hướng dẫn tự học ở nhà.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của hệ thống HLĐT EcPit và các quy trình tổ chức DHTT thông qua thực nghiệm sư phạm tại tỉnh Đồng Nai.

• Tổ chức thực nghiệm: Tiến hành qua 2 vòng:
  • Vòng 1: Thực hiện trên các lớp thực nghiệm và đối chứng môn Toán, Khoa học (Bảng 2.1).
  • Vòng 2: Mở rộng thực nghiệm trên môn Toán và Khoa học ở cả khối 4 và khối 5 (Bảng 3.2), kết hợp phỏng vấn sâu và quan sát giờ dạy.
  • Nghiên cứu trường hợp: Đánh giá sự chuyển biến nhận thức và thái độ học tập của các đối tượng HS cá biệt (Bảng 3.19).
• Tiêu chí đánh giá: Kết quả học tập (điểm số bài kiểm tra), mức độ nhận thức (các thang đo), thái độ và hứng thú học tập của HS, mức độ tham gia tương tác trong giờ học.

Kết quả thực nghiệm sư phạm được tổng hợp qua các bảng số liệu thống kê:

• Khảo sát ý kiến GVTH, SVTH khẳng định tính phù hợp, tính trực quan và khả năng hỗ trợ dạy học vượt trội của hệ thống EcPit (Bảng 3.3, Bảng 3.4).
• Trước thực nghiệm, kiểm tra đầu vào cho thấy sự tương đương về mặt nhận thức giữa nhóm TN và nhóm ĐC ở cả môn Toán và Khoa học (Bảng 3.5, Bảng 3.6, Bảng 3.10, Bảng 3.11, Biểu đồ 3.3 - 3.6).
• Sau thực nghiệm, đường biểu diễn phân bố tần suất tích lũy hội tụ lùi điểm kiểm tra của nhóm TN luôn lệch phải so với nhóm ĐC (Biểu đồ 3.1, 3.2, 3.7, 3.8, Bảng 3.7, Bảng 3.12, Bảng 3.13). Điểm trung bình và tỷ lệ học sinh đạt mức độ nhận thức cao ở nhóm TN vượt trội so với nhóm ĐC có ý nghĩa thống kê (Bảng 3.8, Bảng 3.9, Bảng 3.14, Bảng 3.15, Biểu đồ 3.9, 3.10).
• Kết quả phỏng vấn học sinh (Bảng 3.16), phiếu đánh giá của giáo viên (Bảng 3.17), bảng tổng hợp quan sát giờ dạy (Bảng 3.18) và kết quả nghiên cứu trường hợp (Bảng 3.19) xác nhận HS hứng thú hơn, tự tin tham gia tương tác, và tiếp thu bài hiệu quả hơn khi học với hệ thống EcPit.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ các đặc trưng, nguyên tắc và quy trình tổ chức DHTT phù hợp với đặc thù tâm sinh lý nhận thức của học sinh tiểu học.
2. Xác lập khung lý luận chuyên sâu về việc thiết kế và sử dụng HLĐT trong môi trường sư phạm tương tác ở bậc tiểu học; chỉ rõ 7 thành phần cơ bản của HLĐT hỗ trợ DHTT, các mức độ hỗ trợ tương ứng với các giai đoạn hình thành hành động trí tuệ (mô hình Galperin), và phân tích các yếu tố tác động đến sự chấp nhận sử dụng HLĐT của GV.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng khai thác, sử dụng HLĐT và các rào cản công nghệ của GVTH tại 17 trường tiểu học và 2 trường đại học thuộc 6 tỉnh/thành phố, xác định chính xác 5 yếu tố mong muốn nhất của GV đối với nguồn tài nguyên số.
2. Đề xuất hệ thống 6 nguyên tắc và quy trình xây dựng HLĐT hỗ trợ DHTT theo bài học, theo tiến trình sư phạm và theo định hướng tự học.
3. Thiết kế và phát triển thành công hệ thống HLĐT EcPit (gồm EcPit_M cho môn Toán, EcPit_S cho môn Khoa học, và phân hệ Lịch sử lớp 4, 5) với đầy đủ dữ liệu bài giảng, kho tài nguyên, bài tập rẽ nhánh phân hóa và hệ thống trò chơi học tập tương tác.
4. Đề xuất các hình thức tổ chức dạy học linh hoạt với hệ thống EcPit trên lớp học và phương án phân phối, phát triển dữ liệu nhằm đảm bảo tính duy trì và phát triển lâu dài của hệ thống.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với các cấp quản lý giáo dục: Cần đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, trang thiết bị CNTT trong phòng học tiểu học; tổ chức tập huấn kỹ năng sư phạm tương tác và kỹ năng khai thác HLĐT cho giáo viên; xây dựng cơ chế chia sẻ, thẩm định và chuẩn hóa nguồn tài nguyên giáo dục số dùng chung.
• Đối với cơ sở đào tạo giáo viên: Đưa nội dung thiết kế và tổ chức dạy học với HLĐT tương tác vào chương trình đào tạo sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học.
• Đối với các trường tiểu học và giáo viên: Tăng cường thời lượng cho học sinh trực tiếp tương tác với học liệu số; linh hoạt kết hợp HLĐT với các phương tiện dạy học truyền thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Về phạm vi nội dung: Luận án mới tập trung xây dựng HLĐT thực nghiệm cho một số chủ đề kiến thức thuộc môn Toán, Khoa học và Lịch sử lớp 4, lớp 5 (chưa phủ kín toàn bộ chương trình tiểu học).
  • Về phạm vi địa bàn thực nghiệm: Do điều kiện nghiên cứu, thực nghiệm sư phạm chỉ mới được tiến hành tập trung tại một số trường tiểu học thuộc địa bàn tỉnh Đồng Nai.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục phát triển và mở rộng nguồn dữ liệu của hệ thống EcPit cho tất cả các khối lớp (từ lớp 1 đến lớp 5) và các môn học khác trong chương trình tiểu học.
  • Tích hợp các công nghệ mới của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 như công nghệ thực tế ảo/thực tế tăng cường (VR/AR), trí tuệ nhân tạo (AI) vào việc cá nhân hóa đường dẫn học tập cho học sinh tiểu học.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp khung lí luận chuyên sâu về phương pháp luận DHTT, mô hình tương tác đa chiều có sự trợ giúp của công nghệ, cùng phương pháp thiết kế công cụ đo lường và kỹ thuật thống kê trong thực nghiệm sư phạm giáo dục tiểu học.
• Giảng viên và sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học: Tham khảo quy trình thiết kế bài giảng số hóa trên phần mềm Lectora Inspire, cấu trúc phân chia liều kiến thức và phương pháp tổ chức các hoạt động học tập tương tác trong giáo án.
• Giáo viên tiểu học và cán bộ quản lý chuyên môn: Khai thác trực tiếp mô hình hệ thống EcPit, các kịch bản bài tập tương tác, phương pháp sử dụng trò chơi học tập để đổi mới phương pháp dạy học môn Toán, Khoa học và Lịch sử lớp 4, 5.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống EcPit trong luận án là gì và gồm những cấu phần nào?

Hệ thống EcPit là hệ thống học liệu điện tử do tác giả trực tiếp xây dựng nhằm hỗ trợ dạy học tương tác một số nội dung môn Toán, Khoa học và Lịch sử lớp 4, 5. Hệ thống gồm: EcPit_M (môn Toán), EcPit_S (môn Khoa học), phân hệ môn Lịch sử, kho Tài nguyên dùng chung (Resources), khu vực Trò chơi giáo dục (Game giải trí), cùng hệ thống quản trị phân quyền cho giáo viên và học sinh.

2. Tác giả đề xuất bao nhiêu nguyên tắc xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ DHTT ở tiểu học?

Tác giả đề xuất 6 nguyên tắc cơ bản: (1) Đảm bảo tính phù hợp; (2) Đảm bảo tính hỗ trợ; (3) Đảm bảo tính hiệu quả; (4) Đảm bảo khả năng thích ứng; (5) Đảm bảo khả năng sử dụng lại; (6) Đảm bảo tính duy trì và phát triển.

3. Mô hình lý thuyết nào được sử dụng để thiết kế các mức độ hỗ trợ của HLĐT đối với nhận thức của học sinh?

Tác giả ứng dụng lý thuyết hình thành hành động trí tuệ theo 5 giai đoạn của P.Ya. Galperin (Định hướng $\rightarrow$ Hành động với đồ vật/vật chất hóa $\rightarrow$ Hành động với lời nói to $\rightarrow$ Hành động với lời nói thầm $\rightarrow$ Hành động trí tuệ rút gọn) kết hợp cấu trúc hoạt động học của A.N. Leontiev để thiết kế các liều kiến thức, bài tập phản hồi và kịch bản tương tác phân nhánh.

4. Khảo sát thực trạng trong luận án được tiến hành trên quy mô nào?

Khảo sát thực trạng được thực hiện tại 2 trường đại học và 17 trường tiểu học thuộc 6 tỉnh và thành phố: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tây Ninh, và Thanh Hóa.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 2 vòng chứng minh điều gì?

Kết quả thống kê trên điểm kiểm tra môn Toán và Khoa học (lớp 4, 5) sau 2 vòng TNSP cho thấy đường phân bố tần suất tích lũy hội tụ lùi của nhóm TN luôn lệch phải so với nhóm ĐC, điểm trung bình và mức độ nhận thức của nhóm TN cao hơn rõ rệt so với nhóm ĐC, đồng thời nâng cao hứng thú và mật độ tương tác của học sinh trong giờ học.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Dương Quốc Hoà đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề lí luận và thực tiễn về xây dựng học liệu điện tử phục vụ dạy học tương tác ở bậc tiểu học. Tác giả đã xác lập thành công hệ thống 6 nguyên tắc, quy trình thiết kế học liệu số phân nhánh và phát triển hoàn chỉnh hệ thống HLĐT EcPit cho các môn Toán, Khoa học, Lịch sử lớp 4, 5. Kết quả thực nghiệm sư phạm 2 vòng tại tỉnh Đồng Nai đã khẳng định giả thuyết khoa học, chứng minh tính hiệu quả của hệ thống trong việc nâng cao kết quả học tập và kích hoạt sự tham gia tích cực, chủ động của học sinh tiểu học. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho công tác nghiên cứu, đào tạo giáo viên và thực thi đổi mới phương pháp dạy học tiểu học trong giai đoạn chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC TƯƠNG TÁC Ở TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học tương tác và dạy học tương tác ở tiểu học DHTT đã được đề cập và nghiên cứu từ rất lâu. Về cơ bản, những nghiên cứu về DHTT chủ yếu được thực hiện theo 2 hướng: (1) Nghiên cứu các vấn đề lí luận của DHTT; (2) Nghiên cứu vận dụng DHTT cho các đối tượng cụ thể.

Các vấn đề lí luận cơ bản của DHTT đã được đề cập ít nhiều trong các nghiên cứu của các tác giả Bruce Joyce & Marsha Weil (1986) [64], Moore M. Trong đó, nghiên cứu của Jean Marc Denomme & Madeleine Roy được xem là tiêu biểu với một hệ thống lí luận phong phú về DHTT. Hai tác giả đã nhấn mạnh mối quan hệ giữa ba nhân tố người học, người dạy và môi trường bằng việc mô tả vai trò riêng của từng nhân tố và sự tương tác lẫn nhau giữa chúng. Trong nghiên cứu này, Jean Marc Denomme & Madeleine Roy đã khẳng định ảnh hưởng của nhân tố môi trường đồng thời tiến hành phân tích cơ sở thần kinh nhận thức (bộ máy học) và các điều kiện khác (vốn sống, xúc cảm, phong cách học, .) ở người học để làm cơ sở cho các tác động sư phạm có hiệu quả.

Điểm chung cơ bản của các nghiên cứu kể trên là: - Nhấn mạnh tính tích cực và tự lực của người học trong mối tương tác đa dạng với các thành phần khác trong môi trường dạy học cụ thể. - Xem bộ ba nhân tố người học, người dạy và môi trường là các tác nhân chính tham gia vào quá trình DHTT. Ngày nay, khi mà CNTT và truyền thông phát triển mạnh thì các nghiên cứu lí luận về DHTT với sự hỗ trợ của CNTT cũng được thực hiện với nhiều mức độ và tiếp cận khác nhau. Chẳng hạn, nghiên cứu “Phương pháp và công nghệ dạy học trong môi trường sư phạm tương tác” (2011) [19] đã chỉ ra các PPDH tích cực áp dụng trong môi trường sư phạm tương tác và những cách thức ứng dụng CNTT trong tổ chức DHTT; hay nghiên cứu “Interactive teaching with interactive technology” (2015) [78] mô tả các chức chức năng của CNTT trong DHTT và chỉ ra cách tích hợp CNTT để DHTT 8 trong lớp học.

Cùng hướng tiếp cận này có các nghiên cứu “Interactive instruction: Creating interactive learning environments through tomorrow’s teachers” (2008) [94], “Interactive learning in the ICT based classroom environment” (2015) [101]. Các nghiên cứu đều khẳng định môi trường đa phương tiện là một xu hướng tất yếu của DHTT. Các nghiên cứu lí luận về DHTT đã tạo tiền đề cho hàng loạt các nghiên cứu vận dụng trên các đối tượng khác nhau. Hướng nghiên cứu này có các tác giả tiêu biểu như Smith F.

Tuy các công trình có quan niệm DHTT được nghiên cứu, vận dụng ở nhiều bình diện với đối tượng người học khác nhau, nhưng đều khẳng định giá trị và hiệu quả của DHTT. Xem xét riêng ở bậc tiểu học, các nghiên cứu vận dụng DHTT cho bậc học này cũng đã được một số tác giả quan tâm. - Tác giả Dragos Viorel (2011) trong luận án “Interactive teaching and learning in primary school (Applications in the curricular area of Mathematics and Sciences)” [71] đã nghiên cứu về chiến lược tổ chức DHTT ở tiểu học trên cơ sở sử dụng các PPDH tích cực hướng đến giúp HS học khám phá và giải quyết các tình huống có vấn đề. Theo tác giả, trong DHTT, HS cần được hoạt động tự lực, tích cực để phát huy tiềm năng và khả năng học tập của mình, GV có vai trò tổ chức các tình huống học tập, thúc đẩy sự tương tác giữa HS với nội dung học tập.

Trong nghiên cứu này, tác giả cũng nhấn mạnh đến sự hỗ trợ của các dạng thông tin, các hành động có tính hướng dẫn và các phương tiện dạy học trong việc tối ưu hóa các hoạt động tương tác. - Nghiên cứu “Interactive teaching in the primary school: Digging deeper into meanings” của Janet Moyles et al. (2003) [84] dựa trên các can thiệp thực tế lớp học và quan sát các hoạt động tương tác của HS, GV để chỉ ra các đặc điểm có tính chất bề mặt và bề sâu của DHTT ở tiểu học. Qua đó, Janet Moyles et al.

đã phân tích các lợi ích của DHTT trong tổ chức dạy học ở tiểu học và cách thức để HS và GV tương tác có hiệu quả trong giờ học. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ thực hiện giới hạn trong giờ học đọc của HS lớp 1 và lớp 2. - Nghiên cứu trên đối tượng HSTH ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Thị Thanh Hằng (2010) với luận án “Tổ chức dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác ở trường tiểu học” [14] đã khẳng định khả năng vận dụng quan điểm sư phạm tương tác trong dạy học ở tiểu học, đồng thời đề xuất được 3 nhóm biện pháp với 11 biện pháp cụ thể để tổ chức 9 DHTT cho HSTH và tiến hành minh họa trên 2 phân môn (Địa lí lớp 4 và Tập làm văn lớp 5). Tuy nhiên, theo chúng tôi: + Do tác giả đứng trên quan điểm đề cao nhân tố môi trường đối với QTDH [14, 58] nên các biện pháp đề xuất tập trung chủ yếu vào việc cải thiện vai trò của môi trường đối với người học.

Các biện pháp tác động vào nhân tố người học, người dạy không được tác giả quan tâm đúng mức. + Với 11 biện pháp cụ thể của nghiên cứu này, nếu áp dụng các hỗ trợ của CNTT thì sẽ giúp tối ưu quá trình thực hiện đồng thời tạo ra hiệu quả dạy học rõ rệt hơn. Song, vấn đề này hoàn toàn không thấy tác giả đề cập đến. + So với các bậc học khác, HSTH có đặc điểm tâm lí và nhận thức khác biệt, do đó tổ chức DHTT cho đối tượng này cần chú ý đến các đặc điểm và nguyên tắc tương ứng, phù hợp.

Việc chỉ ra các đặc trưng cũng như các nguyên tắc tổ chức DHTT riêng có là cần thiết khi thực hiện các tác động sư phạm trên đối tượng HSTH. Song, vấn đề này cũng chưa được tác giả làm rõ trong nghiên cứu của mình. Nghiên cứu xây dựng các loại HLĐT sử dụng trong dạy học ở tiểu học Việc nghiên cứu ứng dụng CNTT vào dạy học ở các bậc học đã và đang được tiến hành một cách nhanh chóng và có hệ thống. Ở bậc tiểu học, các nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy học và đổi mới PPDH được rất nhiều tác giả quan tâm, có thể nhắc đến một số nghiên cứu của Chris Campbell (2006) [67], Đào Thái Lai (2007) [31], Ivan Webb (2007) [76], Lê Thị Hồng Chi (2014) [4], Slameto (2014) [96].

Trong đó, nghiên cứu xây dựng các loại HLĐT ứng dụng trong dạy học các môn học là một trong những hướng nghiên cứu có tần suất tăng dần cùng với sự phát triển của công nghệ. Trên thế giới, ngay từ những năm 90 của thế kỉ XX, Knowledge Adventure (Anh) đã nghiên cứu bộ tài nguyên giáo dục cho trẻ tiểu học và mầm non JumpStart. Các phiên bản dành cho đối tượng tiểu học đầu tiên được xuất bản năm 1995, các phiên bản mới nhất cho đối tượng tiểu học tính đến năm 2014 bao gồm: JumpStart 1st Grade, JumpStart 2nd Grade (2007); JumpStart 3rd Grade, JumpStart 4th Grade (2000); JumpStart 5th Grade (2001). Các phiên bản này bao gồm các bài học, bài tập, video, trò chơi giáo dục, các ứng dụng iPad và các phương tiện khác với tính tương tác cao.

MathFacts in a Flash của Wisconsin Rapids (2006) [111] là phần mềm hỗ trợ tính toán được thiết kế trên nền tảng Flash. Phần mềm cung cấp các công cụ hỗ trợ cộng, trừ, nhân, chia, và một số phép tính toán toán học khác. Nó cho phép HS làm việc theo tốc độ của riêng của mình và cung cấp thông tin phản hồi ngay lập tức sau mỗi hoạt động của HS. 10 Một bộ phần mềm hữu ích khác là GCompris.

Đây là một bộ phần mềm giáo dục toàn diện và nền tảng cho trẻ tiểu học, là một phần của dự án GNU. Nó bao gồm các hoạt động vui chơi giúp trẻ phát triển các kỹ năng như nhận ra chữ cái và con số, cách sử dụng chuột và bàn phím, học đại số tiểu học, đọc trên một đồng hồ analog, vẽ vector, học ngôn ngữ thông qua các trò chơi và một số kỹ năng khác. Tính đến năm 2014, GCompris bao gồm hơn 140 trò chơi, được gọi là "hoạt động" và được đóng gói thành các nhóm: Khám phá máy tính; Toán; Khoa học; Địa lý; Trò chơi; Đọc; Khác (học cách xem giờ, câu đố về bức tranh nổi tiếng, vẽ vector, làm phim hoạt hình,. Chương trình Science Bug (Anh) cung cấp các tài liệu giảng dạy tương tác có chứa video, hình ảnh động và các hoạt động vui chơi gắn với những khái niệm khoa học cơ bản.

Chương trình được xây dựng nhằm hướng dẫn và hỗ trợ các hoạt động tìm hiểu khoa học của trẻ. Ngoài ra thông qua website, một số công ty nước ngoài đã và đang giới thiệu các PMDH dành cho HS lứa tuổi tiểu học với nhiều kiến thức bổ ích và lí thú về nhiều lĩnh vực. Một số website tiêu biểu có thể nhắc đến như là: http://www.org (cung cấp các PMDH với 7 mảng kiến thức là Toán, Sức khỏe, Tin học, Kỹ năng sống, Tiếng Anh, Văn học, Khoa học), http://www.com (cung cấp các PMDH được xây dựng trên nền tảng web), http://www. Một số học liệu kể trên được thiết kế với nhiều ưu điểm về nội dung và hình thức thể hiện, song đa phần vẫn mang tính đặc thù của từng quốc gia, và việc vận dụng chúng cho đối tượng HSTH của Việt Nam còn nhiều khó khăn và hạn chế.

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong hỗ trợ dạy học các môn học ở tiểu học được tiến hành rộng rãi. Trong đó, việc thiết kế, xây dựng các HLĐT, phương tiện hỗ trợ dạy học được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Với nghiên cứu “Xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học hỗ trợ luyện tập môn Toán ở trường tiểu học”, tác giả Nguyễn Sỹ Đức (2002) [9] đã làm sáng tỏ những căn cứ luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng PMDH hỗ trợ môn toán ở trường tiểu học. Tác giả đã làm sáng rõ ý nghĩa đổi mới PPDH của việc sử dụng PMDH trên các phương diện: Tổ chức học tập trong hoạt động và bằng hoạt động; tăng cường yếu tố tự học của HS; sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học; đổi mới kiểm tra đánh giá.