Chương 1: Lý luận nội dung quản lý nhà nước về thương mại hàng hoá trên ñịa bàn tỉnh, thành phố Chương 2: Thực hiện nội dung quản lý nhà nước về thương mại hàng hoá trên ñịa bàn Hà Nội giai ñoạn 2001-2007 Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện nội dung quản lý Nhà nước về thương mại hàng hoá trên ñịa bàn Hà Nội ñến năm 2020 17 Chng 1 LÝ LUẬN NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ TRÊN ðỊA BÀN TỈNH/THÀNH PHỐ 1. NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ TRÊN ðỊA BÀN TỈNH/THÀNH PHỐ 1. Tính tất yếu và vai trò của Nhà nước trong quản lý thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố 1. Khái ni*m qu,n lý Nhà n/c v$ thng m i Tất cả các nền kinh tế thị trường của các nước ñã và ñang phát triển ñều có sự quản lý, ñiều khiển, can thiệp của Nhà nước ở những phạm vi và mức ñộ khác nhau và bằng các phương thức khác nhau.
Ngày nay, trong nền kinh tế hiện ñại, ở góc ñộ nhiều hay ít, hầu như ñều áp dụng mô hình kinh tế hỗn hợp mà trong ñó không thể thiếu vai trò quản lý của Nhà nước. Theo cách hiểu chung: Quản lý Nhà nước về kinh tế là một bộ phận của quản lý Nhà nước và quản lý nói chung, là một dạng hoạt ñộng phối hợp thực hiện chức năng của hệ thống quản lý Nhà nước nhằm tác ñộng có hiệu quả lên hệ thống bị quản lý (tức là nền kinh tế) thông qua việc sử dụng hệ thống các phương pháp, công cụ, biện pháp quản lý nhằm ñạt tới những mục tiêu chiến lược trong từng thời kỳ. Chúng ta có thể hiểu quản lý thương mại là quá trình thực hiện và phối hợp các chức năng hoạch ñịnh, tổ chức, lãnh ñạo và kiểm soát các hoạt ñộng thương mại trên thị trường trong sự tác ñộng của hệ thống quản lý ñến hệ thống bị quản lý nhằm ñạt mục tiêu thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách quản lý. Chc năng c a qu,n lý Nhà n/c v$ thng m i - Chức năng hoạch ñịnh: Mục ñích của Nhà nước thực hiện chức năng hoạch ñịnh ñể ñịnh hướng hoạt ñộng thương mại của các chủ thể tham gia thị trường.
Chức năng này 18 bao gồm các nội dung cơ bản là hoạch ñịnh chiến lược, quy hoạch phát triển thương mại, phân tích và xây dựng các chính sách thương mại quy hoạch và ñịnh hướng chiến lược phát triển thị trường, xây dựng hệ thống pháp luật có liên quan ñến thương mại; xác lập các chương trình, dự án, cụ thể hoá chiến lược, ñặc biệt là các lộ trình hội nhập khu vực và quốc tế. Vai trò của chức năng hoạch ñịnh là giúp cho các doanh nghiệp có phương hướng hình thành phương án, chiến lược, kế hoạch sản xuất kinh doanh. Nó vừa giúp tạo lập môi trường kinh doanh, vừa cho phép Nhà nước có thể kiểm soát hoạt ñộng của các doanh nghiệp và các chủ thể kinh doanh trên thị trường. - Chức năng phối hợp: Nhà nước bằng việc tạo lập các cơ quan và hệ thống tổ chức, quản lý, sử dụng bộ máy này ñể hoạch ñịnh các chiến lược, quy hoạch, chính sách, các văn bản pháp luật.
ðồng thời, sử dụng sức mạnh của bộ máy tổ chức ñể thực hiện những vấn ñề thuộc về quản lý Nhà nước nhằm ñưa chính sách và pháp luật vào thực tiễn kinh doanh của doanh nghiệp, hiện thực hoá quy hoạch và kế hoạch. Với mục ñích trên, chức năng phối hợp có vai trò và bao gồm những nội dung sau: (i) Hình thành cơ chế phối hợp hữu hiệu giữa cơ quan quản lý Nhà nước về thương mại với các cơ quan quản lýý nhà nước liên quan, với các cấp trong hệ thống tổ chức quản lý thương mại của Trung ương, tỉnh, thành phố. (ii) Trong thương mại quốc tế, chức năng này ñược thể hiện ở sự phối hợp giữa các quốc gia có quan hệ thương mại song phương hoặc trong cùng một khối kinh tế và thương mại, trong nỗ lực nhằm ñạt tới các mục tiêu và ñảm bảo thực hiện các cam kết. (iii) Bồi dưỡng và ñào tạo về nguồn lực ñủ khả năng thực hiện các công 19 việc liên quan tới quản lý Nhà nước về thương mại.
- Chức năng ñiều tiết các hoạt ñộng thương mại và can thiệp thị trường Mục ñích của chức năng này là nhằm ñiều tiết các hoạt ñộng thương mại, ñiều tiết thị trường ñể các hoạt ñộng này cũng như thị trường phát triển cân ñối, hài hoà, bền vững và ñúng theo ñịnh hướng của Nhà nước. Nội dung và vai trò của chức năng này bao gồm: (i) Nhà nước là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi chủ thể kinh doanh, khuyến khích và ñảm bảo bằng luật pháp. Nhà nước hướng dẫn và kích thích các doanh nghiệp hoạt ñộng theo ñịnh hướng thị trường của mình. Mặt khác, Nhà nước can thiệp và ñiều tiết thị trường khi cần thiết ñể ñảm bảo ổn ñịnh kinh tế vĩ mô, duy trì sức mạnh nền tài chính quốc gia, giữ vững sức mua của tiền tệ, ñảm bảo lợi ích của người sản xuất và tiêu dùng.
(ii) Nhà nước hỗ trợ cho các doanh nghiệp về thông tin, tài chính, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trong ñiều kiện cho phép, không vi phạm các cam kết quốc tế. Bảo vệ kinh tế Nhà nước theo ñúng pháp luật quốc tế, chống tham nhũng và thất thoát tài sản, ñảm bảo tăng trưởng kinh tế, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. - Chức năng kiểm soát: Phát hiện những lệch lạc, nguy cơ chệch hướng hoặc vi phạm pháp luật và các quy ñịnh của Nhà nước, từ ñó ñưa ra các quyết ñịnh ñiều chỉnh thích hợp nhằm tăng cường hiệu quả của quản lý Nhà nước về thương mại. Nội dung và vai trò của chức năng này: Nhà nước giám sát hoạt ñộng của mọi chủ thể kinh doanh cũng như chế ñộ quản lý của các chủ thể ñó về các mặt ñăng ký kinh doanh, phương án sản phẩm, chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm, bản quyền sở hữu công nghiệp, môi trường ô nhiễm, cơ chế quản lý kinh doanh, nghĩa vụ nộp thuế.
Nhà nước cũng thực hiện việc kiểm tra, ñánh giá về sức mạnh của hệ 20 thống các tổ chức quản lý thương mại của Nhà nước cũng như ñội ngũ cán bộ công chức thực hiện các chức năng quản lý của Nhà nước. Vai trò c a qu,n lý Nhà n/c v$ thng m i - Nhà nước tạo môi trường và ñiều kiện cho thương mại phát triển: Môi trường ở ñây bao gồm cả môi trường về thể chế pháp lý, môi trường kinh tế, văn hoá - xã hội và môi trường kỹ thuật - công nghệ. Trong quá trình chuyển ñổi từ nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường, chúng ta thường quá nhấn mạnh ñến môi trường thể chế pháp lý và môi trường kinh tế mà chưa thực sự chú ý ñến môi trường văn hoá - xã hội và môi trường kỹ thuật - công nghệ ñối với phát triển thương mại. Trong ñiều kiện hiện nay, Nhà nước cần tập trung tạo lập ñồng bộ các ñiều kiện về môi trường cho phát triển thương mại.
- Nhà nước ñịnh hướng cho sự phát triển của thương mại trên thị trường thông qua việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển. - Nhà nước thực hiện ñiều tiết và can thiệp: Trong ñiều kiện thị trường ở nước ta phát triển không ñồng ñều giữa khu vực, Nhà nước thực hiện chức năng ñiều tiết và can thiệp vào quá trình hoạt ñộng thương mại trên thị trường bằng các công cụ và biện pháp kinh tế nhằm ñảm bảo phát triển ñồng ñều giữa thành thị và nông thông, vùng núi, vùng sâu, vùng xa. - Nhà nước thực hiện vai trò thanh tra, kiểm tra và kiểm soát ñối với các hoạt ñộng thương mại trên thị trường. Chế ñịnh thanh tra kinh doanh và kiểm tra việc chấp hành pháp luật về thương mại nhằm phát hiện và xử lý vi phạm về thương mại, ñồng thời kiến nghị các biện pháp ñảm bảo thi hành pháp luật về thương mại.
Nội dung quản lý Nhà nước về thương mại hàng hoá trên ñịa bàn tỉnh/thành phố 21 1. Xây d8ng và ban hành văn b,n quy ph m pháp lu t - Trên cơ sở pháp luật Nhà nước, các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ và các văn bản quản lý, hướng dẫn của Bộ Công Thương, cơ quan QLNN về thương mại trên ñịa bàn xây dựng các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành và trình uỷ ban nhân dân tỉnh/thành phố thông qua; trong phạm vi thẩm quyền của mình, cơ quan QLNN về thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố ban hành các văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ thuật ñối với các hoạt ñộng thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố theo quy ñịnh của pháp luật. - Tổ chức phổ biến, hướng dẫn, giáo dục pháp luật thương mại ñối với thương nhân trên ñịa bàn tỉnh/thành phố ñể ñảm bảo việc thực hiện ñúng quy ñịnh của pháp luật về thương mại. - Ban hành các văn bản hướng dẫn các phòng Kinh tế quận, huyện về nghiệp vụ chuyên môn thương mại và thực hiện các chủ trương chính sách pháp luật liên quan ñến hoạt ñộng thương mại.
Xây d8ng quy ho ch, k' ho ch, các chng trình, ñ$ án phát tri?n thng m i trên ñ@a bàn tAnh/thành ph Hệ thống các quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mại là những công cụ quan trọng ñể các cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện công tác quản lý Nhà nước về thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố. ðây là những tư tưởng chỉ ñạo, các mục tiêu, chỉ tiêu, các mô hình, biện pháp ngắn hạn và dài hạn ñể ñịnh hướng cho hoạt ñộng kinh doanh thương mại của tỉnh/thành phố phát triển theo ñúng các mục tiêu chung của phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, xây dựng các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mại là một nội dung quan trọng của công tác quản lý Nhà nước về thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố. Các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mại trên ñịa bàn tỉnh/thành phố phải phù hợp với các chiến lược, quy hoạch, kế 22 hoạch phát triển thương mại của cả nước cũng như quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội trên ñịa bàn tỉnh/thành phố.