CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐÁT 1. Khái niệm, đặc điểm của QHSDD.Ề m cia QHSDD_ Dinh nghĩa về QHSDD thì hiện nay có rất nhiều tài liệu nghiên cứu khác nhau, từ đó. đưa đến những quan điểm và phương pháp được sử dụng trong QHSDĐ cũng khác nhau. ‘Theo Dent (1988; 1993) “QHSDĐ như là phương tiện giúp cho lãnh đạo quyết định sử dụng đất đai thế nào thông qua việc đánh giá có hệ thống cho việc chọn mẫu hình trong.
sử dụng như đất đai, mà trong sự chọn lựa này sẽ đáp ứng với những mục tiêu riêng biệt, và từ đó hình thành nên chính sách và chương trình cho sử dụng đất đai”. Một định nghĩa khác của Fresco (1992) "QHSDD như là dạng hình của quy hoạch vùng, trực tiếp cho thấy việc sử dụng tốt nhất về dat dai trên quan điểm chấp nhận những mục tiêu, và những cơ hội về môi trường, xã hội và những vấn đẻ hạn chế khác”. 'Về mặt thuật ngữ quy hoạch là việc xác định một trật tự nhất định bằng những hoạt động như phân ó, bố trí, sắp xếp, tổ chức một đối tượng nào đó nhằm sử dụng theo như mong muốn. * ắt đai” là một phần lãnh thổ nhất định, có vị trí hình thể, diện tích với những tính chất tự nhiên theo thời gian hoặc mới tạo thành (đặc tính thô nhường, điều.
kiện địa hình, địa chất, thảm thực vật.) tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng theo các mục đích khác nhau. Muốn sử dụng đắt phù hợp với từng mục đích phải trải qua một quá trình nghiên cứu. lao động sáng tạo, nhằm xác định ý nghĩa, mục đích của từng phần lãnh thổ và đề xuất một trật tự sử dụng đất nhất định, đó cũng là nội dung của QHSDĐ. 'Về mặt bản chất cần được xác định dựa trên quan điểm nhận thức đất đai là đối tượng của các mối quan hệ sản xuất trong lĩnh vực sử dụng đắt đai (gọi là các mối quan hệ đất đai) và việc tô chức sử dụng đất (coi đất đai như là tư liệu sản xuất đặc biệt) gắn.
chặt với phát triển kinh tế- xã hội. Mọi hoạt động sản xuất sinh hoạt của con người đều. gắn với một đơn vị lãnh thổ nhất định. Điều này cũng đồng nghĩa với QHSDĐ là một hiện.
tượng KT - XH thể hiện đồng thời ba tính chất kinh tế, kỹ thuật và pháp chế. ~ Tính kinh tế: Thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đắt. ~ Tính kỹ thuật: Bao gồm các tác nghiệp chuyên môn kỳ thuật trong điều tra khảo. sát, xây dựng bản đồ, khoanh định xử lý số liệu 6 ~ Tính pháp chế: Xác nhận tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng dit theo quy hoạch nhằm đảm bảo sử dụng và quản lý đất đai theo đúng pháp luật.
Do đó có thể định nghĩa “QHSDD là hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của nhà nước về tô chức sử dụng và quản ly dat dai đầy đủ, hợp lý, khoa học và có hiệu quả cao nhất thông. qua việc phân bổ quỹ đắt đai (khoanh định cho các mục đích và các ngành) và tô chức sử. dụng đất như tư liệu sản xuất (các giải pháp sử dụng cụ thể) nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất đai và môi trường. Như vậy, thực chất QHSDĐ là quá trình hình thành các quyết định để đưa đất đai vào sử dụng bền vững mang lại lợi ích cao nhất, thực hiện đồng thời hai chức năng: Điều chinh các mối quan hệ đất đai và tô chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất đặc biệt.
Quan lý QHSDĐ hợp lý sẽ ngăn chặn được các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp lắn. chiếm, hủy hoại dit, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường dẫn đến những, tổn thất hoặc kìm hãm sức sản xuất, phát triển KT - XH và các hậu quả khó lường về tình hình bắt ôn định về chính trị, an ninh quốc phòng ở từng địa phương, đặc biệt là trong giai đoạn kinh tế vận hành theo chính sách nền kinh tế thị trường hiện nay. Đặc điểm của QHSDĐ. 'QHSD thuộc loại quy hoạch có tính lịch sử - xã hị khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp trung và dài hạn, là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế quốc dân.
Các đặc điểm của QHSDĐ được thể hiện cụ thể như sau: 4). Tính lịch sử - xã hội. Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát triển của QHSDĐ. Mỗi hình thái KT - XH, đều có một phương thức sản xuất của xã hội thể hiện theo hai mặt: Lực lượng.
Trong QHSDĐ luôn nảy sinh mỗi quan hệ giữa người với đắt đai - là sức tự nhiên (như điều tra, đo đạc, khoanh. định, thiết kế.), cũng như quan hệ giữa người với người (xác nhận bằng văn bản về sở. hữu và quyền sử dụng đất giữa những người chủ đất - giấy chứng nhận quyền sử dụng. QHSDD thể hiện đồng thời vừa là yếu tổ thúc đây lực lượng sản xuất, vừa là yếu tố 1 thúc đẩy các mỗi quan hệ sản xuất.
Vì vậy, nó luôn là một bộ phận của phương thức sản xuất của xã hội. Tuy nhiên, trong xã hội có phân chia giai cấp, QHSDĐ mang tính chất tự phát, hướng tới mục tiêu vì lợi nhuận tối đa và nặng về mặt pháp lý (là phương tiện mở rộng, củng cố, bảo vệ quyền tư hữu đất đai: phân chia, tập trung đất đai để mua, bán, phát canh thu tô. Ở nước ta, quy hoạch sử đất đai phục vụ nhu cầu của người sử dụng đất và quyền lợi của toàn xã hội nhằm sử dụng, bảo vệ đất và nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội. Đặc biệt, trong nên kinh tế thị trường, QHSDĐ góp phần giải quyết các mâu thuẫn nội tại của từng lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường nảy sinh trong quá trình sử dụng đất cũng.
như mâu thuẫn giữa các lợi ích trên với nhau. Tính tỗng hợp Tính tổng hợp của QHSDĐ biểu hiện chủ yếu ở hai mặt: Đối tượng của quy hoạch là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ. toàn bộ tài nguyên. đất đai cho nhu cầu của toàn bộ nền kinh tế quốc dân (trong QHSDĐ thường động chạm.
đến việc sử dụng đất của ba loại đất chính là: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng) QHSDĐ đề cập đến nhiều lĩnh vực về khoa học, kinh tế và xã hội như: khoa học tự. nhiên, khoa học xã hội, dân số và đất đai, sản xuất nông, công nghiệp và môi trường sinh. Vai đặc điểm này quy hoạch chịu trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng đất; điều hòa các mâu thuẫn về đất đai của các ngành, các lĩnh vực; xác định và điều phối phương hướng, phương thức phân bố sử dụng đất phù hợp với mục tiêu KT - XH, bảo. đảm cho nền kinh tế quốc dân luôn phát triển bền vững, đạt tốc độ cao và n định.
Tinh dai han Căn cứ vào các dự báo xu thể biển động dài hạn của những yếu tố KT - XH quan trọng (như sự thay đổi về nhân khẩu, tiến bộ kỹ thuật, đô thị hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.), từ đó xác định được trung và dài hạn QHSDĐ, đề ra các phương hướng, chính sách và biện pháp có tính chiến lược, tạo căn cứ khoa học cho việc xây dựng kế hoạch sử dụng đất hàng năm và ngắn hạn. 8 Quy hoach dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu đất để phát triển lâu dai KT - XH. Co cấu và phương thức sử dụng đất được điều chỉnh từng bước trong thời gian dài (cùng với quá trình phát triển KT - XH) cho đến khi đạt được mục tiêu dự kiến. Thời hạn xác định phương hướng, chính sách và biện pháp sử dụng đắt để phát triển kinh tế và hoạt đông xã hội) của QHSDĐ thường từ 10 năm.
đến 20 năm hoặc lâu hơn. Tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô Với đặc tính trung và dài hạn, QHSDĐ chỉ dự kiến được trước xu thế thay đổi phương hướng, mục tiêu, cơ cấu và phân bố sử dụng đất (mang tính đại thể, không dự. kiến được các hình thức và nội dung cụ thé, chỉ tiết của sự thay đối). Vì vậy, QHSDĐ là quy hoạch mang tính chiến lược, các chỉ tiêu của quy hoạch mang tính chỉ đạo vĩ mô, tính phương hướng và khái lược về sử dụng đất của các ngành như: ~ Phương hướng, mục tiêu và trọng điểm chiến lược của việc sử dung dat trong vùng.
~ Cân đối tổng quát nhu cầu sử dụng đất của các ngành. ~ Điều chỉnh cơ cấu sử dụng đắt và phân bố đất đai trong vùng. ~ Phân định ranh giới và các hình thức quản lý việc sử dụng đất đai trong vùng. ~ Đề xuất các biện pháp, các chính sách lớn để đạt được mục tiêu của phương hướng.
sử dụng đất. Do khoảng thời gian dự báo tương đối dài, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố KT - XH khó xác định, nên chỉ tiêu quy hoạch cảng khái lược, quy hoạch sẽ cảng én định. Tính chính sách QHSDD thé ên rất mạnh đặc tính chính trị và chính sách xã hội Khi xây dựng phương án phải quán triệt các chính sách và quy định có liên quan đến đất đai của Dang và Nhà nước, đảm bảo thực hiện cụ thể trên mặt bằng đắt đai các mục tiêu phát triển nền kinh tế quốc dân, phát triển ôn định kế hoạch KT - XH. Tuân thủ các quy định, các chỉ tiêu khống chế vẻ dân số, đất đai và môi trường sinh thái.
Tính khả biến Dưới sự tác động của nhiều nhân tổ khó dự đoán trước, theo nhiều phương diện khác nhau, QHSDĐ chỉ là một trong những giải pháp biến đổi hiện trạng sử dụng đất sang. trạng thái mới thích hợp cho việc phát triển kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Khi xã hội phát triển hơn, khoa học kỹ thuật ngày cảng tiến bộ, chính sách và tình hình kinh tế 9 thay đổi, các dự kiến của QHSDĐ không còn phù hợp. Việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện quy hoạch và điều chỉnh biện pháp thực hiện là cần thiết.
Điều này thể hiện tính khả. biển của quy hoạch. QHSDĐ luôn là quy hoạch động, một quá trình lặp lại theo chiều xoắn ốc “quy hoạch - thực hiện - quy hoạch lại hoặc chỉnh lý lếp tục thực hiện.” với chất lượng, mức độ hoàn thiện và tính phủ hợp ngày cảng cao. Nguyên tắc, căn cứ lập QHSDĐ.
Nguyên tắc lập QHSDD Việc lập QHSDĐ phải đảm bảo các nguyên tắc sau: ~ Phù hợp với chiến lược, quy hoạch tông thể và các quy hoạch khác (xem phụ lục 1).